နေ့ရက် - မေလ (၂၀) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-140) ပျားနှင့် အဖွဲ့အစည်း (The Beehive: Collective Intelligence & Non-Violence)

 

နေ့ရက် - မေလ (၂၀) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-140) ပျားနှင့် အဖွဲ့အစည်း (The Beehive: Collective Intelligence & Non-Violence)

ကိုးကားကျမ်း - ဓမ္မပဒ (ပုပ္ဖဝဂ်၊ ဘမရ)၊ မဓုပိဏ္ဍိကသုတ် (ပျားလဘို့)

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Swarm Intelligence & Superorganism (အုံဖွဲ့ဉာဏ်ရည်နှင့် ဧရာမသက်ရှိလောက)

---

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဘုရားရှင်၊ တရားတော်၊ သံဃာတော်တည်းဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ကင်းငြိမ်းလွင့်ပျောက်၍ ကောင်းကျိုးလိုအင်ဆန္ဒများ တစ်လုံးတစ်ဝတည်း ပြည့်စုံကြပါစေကုန်သတည်း။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ မေလ (၂၀) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "ကမ္ဘာ့ပျားများနေ့" (World Bee Day) ဖြစ်ပါတယ်။ ပျားလေးတွေဟာ သေးငယ်ပေမယ့် သူတို့ရဲ့ အလုပ်လုပ်ပုံ၊ စည်းလုံးပုံနဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် ကျေးဇူးပြုပုံတွေက လူသားတွေအတွက် အတုယူစရာ သင်ခန်းစာတွေ အများကြီး ပေးနေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့မှာ ပျားတွေဆီကနေ "အဖွဲ့အစည်း စိတ်ဓာတ်" (Teamwork) နဲ့ "မညှဉ်းဆဲခြင်း" (Non-Violence) ဆိုတဲ့ ဓမ္မတွေကို ဘယ်လို ရယူမလဲ၊ ခေတ်သစ်သိပ္ပံက ပျားတွေရဲ့ ဉာဏ်ရည်ကို ဘယ်လို ရှာဖွေတွေ့ရှိထားသလဲ ဆိုတာကို ဆွေးနွေးကြမယ်။

တရားမဟောခင်မှာ... ပျားလေးတွေဟာ ပန်းဝတ်မှုန်ကို ယူတဲ့အခါ ပန်းပွင့်ရဲ့ အဆင်းကိုလည်း မပျက်စေဘူး၊ အနံ့ကိုလည်း မပျက်စေဘူး၊ နာကျင်အောင်လည်း မလုပ်ဘူး။ အဲဒီလိုပဲ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ စိတ်ကို သူတစ်ပါးအပေါ် မထိခိုက်စေတဲ့ "အဝိဟိံသ" (ညှဉ်းဆဲခြင်းကင်းသော) စိတ်ထား ရရှိအောင် "မေတ္တာ ကမ္မဋ္ဌာန်း" ကို အခြေခံပြီး သမထ ထူထောင်ကြစို့။

အားလုံးပဲ ခါးလေးမတ်မတ်ထား၊ မျက်လုံးလေး မှိတ်ထားပါ။ စိတ်ထဲမှာ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်က လူတွေ၊ သတ္တဝါတွေ အားလုံးကို ပန်းခင်းကြီးတစ်ခုလို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ကိုယ်ကတော့ ပျားလေးတစ်ကောင်လိုပေါ့။ "ငါသည်... ဘယ်သူ့ကိုမှ စိတ်ဒုက္ခ မပေးပါ... ကိုယ်ဒုက္ခ မပေးပါ... ငါ့ကြောင့် သူတစ်ပါး မညှိုးနွမ်းပါစေနှင့်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ နူးညံ့သိမ်မွေ့တဲ့ စိတ်အစဉ်လေး ဖြစ်ပေါ်လာသည်အထိ (၁) မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်စွာ ပွားများကြပါစို့။

(ခေတ္တ ငြိမ်သက်ခြင်း)

ကိုင်း... စိတ်ကလေး နူးညံ့ပျော့ပျောင်းသွားပြီဆိုရင်၊ ဒီပျားအုံရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု စနစ်ကို ခေတ်သစ် သိပ္ပံပညာ (Swarm Intelligence) ရှုထောင့်ကနေ လေ့လာကြည့်ကြမယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာမှာ ပျားအုံတစ်ခုလုံးကို "Superorganism" (ဧရာမ သက်ရှိကြီး တစ်ကောင်) လို့ တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြတယ်။

ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့... ပျားတစ်ကောင်တည်းကို ခွဲထုတ်လိုက်ရင် သူက သိပ်မကြာခင် သေဆုံးသွားတယ်။ သူ့မှာ ဦးနှောက်ပါပေမယ့် "စဉ်းစားတွေးခေါ်မှု" သိပ်မရှိဘူး။ ဒါပေမဲ့ ပျားကောင်ရေ သောင်းချီပါတဲ့ ပျားအုံကြီး တစ်ခုလုံးကျတော့ အံ့ဩစရာကောင်းလောက်အောင် ဉာဏ်ကြီးတယ်။ အပူချိန်ကို ထိန်းညှိတတ်တယ်၊ ရန်သူလာရင် ဗျူဟာကျကျ တိုက်ခိုက်တတ်တယ်၊ အစာရှာထွက်မယ့် လမ်းကြောင်းကို ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ဆုံးဖြတ်တတ်တယ်။

ဒါကို "Collective Intelligence" (စုပေါင်းဉာဏ်ရည်) သို့မဟုတ် "Swarm Intelligence" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဦးနှောက်ထဲက နျူရွန် (Neuron) လေးတွေ တစ်ခုချင်းစီမှာ အသိဉာဏ် မရှိပေမယ့်၊ သန်းပေါင်းများစွာ ချိတ်ဆက်လိုက်တဲ့အခါ "စိတ်" (Mind) ပေါ်လာသလိုပါပဲ။ ပျားတွေဟာ "Waggle Dance" (ကခုန်ခြင်း) ဆိုတဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ ဆက်သွယ်တယ်။ ကင်းထောက်ပျားက အစာတွေ့ရင် အုံကို ပြန်လာပြီး ကပြတယ်။ ဘယ်ဘက်ကို သွားရမယ်၊ ဘယ်လောက် ဝေးတယ်ဆိုတာကို နေမင်းကြီးရဲ့ တည်နေရာနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး တိကျစွာ သတင်းပို့တယ်။ တခြားပျားတွေက မဲပေးသလိုမျိုး ဆုံးဖြတ်ပြီး လိုက်သွားကြတယ်။ ဒီစနစ်မှာ "အမိန့်ပေးသူ" (Dictator) မရှိဘူး။ ဘုရင်မကြီး (Queen Bee) ဆိုတာတောင် မျိုးပွားဖို့ပဲ လုပ်တာ၊ အုပ်ချုပ်တာ မဟုတ်ဘူး။ အားလုံးက ကိုယ့်တာဝန် ကိုယ်သိပြီး ဟန်ချက်ညီညီ လုပ်ဆောင်နေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... ပါဠိတော်နဲ့ ညှိကြည့်ရအောင်။ ဘုရားရှင်က ဓမ္မပဒမှာ ပျားရဲ့ စံနမူနာကို ဟောထားပါတယ်။

"ယထာပိ ဘမရော ပုပ္ဖံ၊ ဝဏ္ဏဂန္ဓမဟေဌယ။ ပလေတိ ရသမာဒါယ၊ ဧဝံ ဂါမေ မုနီ စရေ"

"ပျားပိတုန်းသည် ပန်းပွင့်၏ အဆင်းကိုလည်း မပျက်စေ၊ အနံ့ကိုလည်း မပျက်စေဘဲ၊ ပန်းဝတ်ရည်ကိုသာ စုပ်ယူ ပျံသွားသကဲ့သို့၊ ရဟန်းသည်လည်း ဒါယကာတို့၏ သဒ္ဓါတရားနှင့် စည်းစိမ်ကို မထိခိုက်စေဘဲ ဆွမ်းကိုသာ ခံယူလှည့်လည်ရာ၏" တဲ့။

ဒါဟာ "Non-Zero-Sum Game" (နှစ်ဦးနှစ်ဖက် အကျိုးရှိသော ဆက်ဆံရေး) ပါပဲ။ ပန်းကလည်း ဝတ်မှုန်ကူးပေးလို့ မျိုးပွားရတယ်၊ ပျားကလည်း အစာရတယ်။ ဘယ်သူမှ မရှုံးဘူး။

နောက်ပြီး မဓုပိဏ္ဍိကသုတ် (ပျားလဘို့သုတ်) မှာ တရားဓမ္မရဲ့ အရသာကို ပျားရည်နဲ့ တင်စားသလို၊ ဝိနည်းတော်မှာလည်း သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းကို "သမဂ္ဂ" (ညီညွတ်ခြင်း) အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့တယ်။ ပျားအုံမှာ "ငါ" (Atta) မရှိသလို၊ သံဃာမှာလည်း ပုဂ္ဂလိကပိုင် မရှိဘဲ "သံဃိက" (Collective Ownership) စနစ်ကို ကျင့်သုံးတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေ အခုမှ တွေ့ရှိတဲ့ "Superorganism" သဘောတရားကို ဘုရားရှင်က သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းပုံစံနဲ့ လက်တွေ့ တည်ဆောက်ပြခဲ့တာ ပေါ်မလာဘူးလား... ပေါ်လာပါတယ်နော်။

ကိုင်း... ဒီအဖွဲ့အစည်း စိတ်ဓာတ်နဲ့ ပဋိပက္ခတွေကို ဝိပဿနာ ရှုကွက် ထဲကို ဝင်ကြည့်ကြစို့။

အလုပ်ခွင်မှာ၊ သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းထဲမှာ လူတွေနဲ့ အလုပ်လုပ်ရတဲ့အခါ ကိုယ်နဲ့ သဘောထား မတိုက်ဆိုင်တာတွေ၊ ငါကွ ဆိုပြီး ဗိုလ်ကျချင်တာတွေ ဖြစ်လာရင် ဘယ်လို တရားမှတ်မလဲ။

ဥပမာ - ဒကာကြီးက အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်၊ အဖွဲ့သားတွေက ကိုယ်ခိုင်းတာ မလုပ်လို့ ဒေါသထွက်နေတယ် ဆိုပါစို့။

စိတ္တာနုပဿနာ (မာနနှင့် ဒိဋ္ဌိ) ရှုကွက်

၁။ အာရုံ (Object): အဖွဲ့သားတွေရဲ့ အပြုအမူ (ရူပါရုံ/သဒ္ဒါရုံ)။

၂။ ဒွါရ (Door): မျက်စိ၊ နား၊ မနော။

၃။ ဖဿ (Contact): မြင်သိ၊ ကြားသိမှု။

၄။ သင်္ခါရ (Mental Formation): "ငါ့စကား နားမထောင်ဘူး" ဆိုတဲ့ မာန (Pride) နှင့် ဒေါသ (Anger)။

ဒီနေရာမှာ ပျားအုံကို သတိရပါ။ ပျားတစ်ကောင်ချင်းစီမှာ "အတ္တ" မရှိပါဘူး။ သူတို့က လုပ်ဆောင်ချက် (Function) သက်သက်ပါပဲ။

ရှုကွက် (အရူခံ) က ဘာလဲ?

"ငါ့အဖွဲ့၊ ငါ့တပည့်" မဟုတ်ဘူး။

"နာမ်ရုပ် အစုအဝေးများစွာ" (Groups of Aggregates) အပြန်အလှန် ဆက်သွယ် လှုပ်ရှားနေတဲ့ ဖြစ်စဉ်ကြီး (Process) သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်။

ရှုဉာဏ် (အရူဉာဏ်) နဲ့ ဘယ်လို မှတ်မလဲ?

ကိုယ့်စကားကို သူများ နားမထောင်လို့ ဒေါသထွက်ရင်... "ဒေါသ ဖြစ်နေတယ်... သိတယ်"။

"ငါကွ" ဆိုပြီး ဆရာလုပ်ချင်စိတ် ပေါ်လာရင်... "မာန ဖြစ်နေတယ်... သိတယ်"။ "ဆရာလုပ်ချင်စိတ် ဖြစ်နေတယ်... သိတယ်"။

ပြီးတော့ ဆင်ခြင်လိုက်ပါ... "ပျားအုံမှာ ဘုရင်မကြီးတောင် အမိန့်မပေးဘူး။ အားလုံးက ဓာတ်သဘောအရ ညီညွတ်နေတာ။ ငါ့ရဲ့ 'ငါ' စွဲကြောင့် ပဋိပက္ခ ဖြစ်တာပါလား" လို့ ရှုမြင်လိုက်ပါ။

ကိုယ့်ရဲ့ အသံ (Speech) ကိုလည်း "ဝစီသင်္ခါရ" (Verbal Formation) လို့ မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ စကားပြောချင်တဲ့ စိတ် (Chanda) ကြောင့်၊ လေ (Vayo) လှုပ်ရှားပြီး အသံ ထွက်သွားတာ။ "ငါ" ပြောတာ မဟုတ်ဘူး။ အဲဒီလို ရှုမှတ်လိုက်တာနဲ့ "Ego" (အတ္တ) ပျောက်ပြီး၊ "Collective Mind" (စုပေါင်းစိတ်) နဲ့ အလုပ်လုပ်တတ်လာပါလိမ့်မယ်။

ကိုင်း... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ ဆိုတာကို Case-2440 ဖြစ်ရပ်မှန်လေးနဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြမယ်။ (မှီငြမ်း - Template T252: Team Conflict & Resolution).

Hswagata ပြတိုက်မှာ တစ်ခါက စေတနာ့ဝန်ထမ်း (Volunteer) အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ ရောက်လာတယ်။ သူတို့က လူငယ်တွေ။ ခေါင်းဆောင်လုပ်တဲ့ လူငယ်လေး နာမည်က "ကိုမင်း" ဆိုပါစို့။ ကိုမင်းက အရမ်း တော်တယ်၊ ထက်မြက်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြဿနာက သူက "One Man Show" (တစ်ယောက်တည်း အကုန်လုပ်) သမား။

သူက အဖွဲ့သားတွေကို မယုံဘူး။ "မင်းတို့ လုပ်တာ နှေးတယ်၊ ဖယ်... ငါပဲ လုပ်မယ်" ဆိုပြီး နေရာတကာ ဝင်လုပ်တယ်။ အစည်းအဝေးလုပ်ရင်လည်း သူတစ်ယောက်တည်း ပြောတယ်။

ကြာတော့ အဖွဲ့သားတွေက စိတ်ပျက်လာတယ်။ "သူပဲ တော်နေပါစေတော့" ဆိုပြီး ဘေးထွက်ထိုင်ကုန်ကြတယ်။ ပြတိုက်ရဲ့ ပွဲတော်ပြင်ဆင်ရေး လုပ်ငန်းတွေ နှောင့်နှေးကုန်ရော။

ဒီကိစ္စ ဘုန်းကြီးဆီ ရောက်လာတယ်။ ဘုန်းကြီးက Policy 16, Article 16.1 (Conflict Resolution & Team Harmony) အရ ဖြေရှင်းရတယ်။

ဘုန်းကြီးက ကိုမင်းကို ခေါ်ပြီး ပျားအုံ ဥပမာ ပေးတယ်။

"ကိုမင်း... မင်းက တော်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပျားတစ်ကောင်က ဘယ်လောက်ပဲ သန်မာပါစေ၊ တစ်ကောင်တည်းဆိုရင် ပျားရည် တစ်စက်တောင် ရအောင် မရှာနိုင်ဘူး။ ပျားအုံဆိုတာ 'Collective Intelligence' နဲ့ သွားမှ ရတာ" လို့ ရှင်းပြတယ်။

ပြီးတော့ Template T252 (Team Roles Assignment) ကို ထုတ်ပြီး အလုပ်ခွဲခိုင်းတယ်။

• တချို့က "Scout Bees" (ကင်းထောက်ပျား) - သတင်းယူမယ့်သူ။

• တချို့က "Worker Bees" (လုပ်သားပျား) - ပစ္စည်းသယ်မယ့်သူ။

• တချို့က "Nurse Bees" (ပြုစုပျား) - ဧည့်သည်ကြိုမယ့်သူ။
  ကိုမင်းကိုတော့ "Coordinator" (ညှိနှိုင်းရေးမှူး) နေရာမှာ ထားလိုက်တယ်။ "မင်း ကိုယ်တိုင် မလုပ်နဲ့၊ သူတို့ လုပ်နိုင်အောင် ကူညီပေး" လို့ တာဝန်ပေးလိုက်တယ်။

အဲဒီလို Role တွေ ခွဲလိုက်တော့မှ လူငယ်တွေအားလုံး တက်ကြွလာတယ်။ ကိုမင်းလည်း မောသက်သာသွားတယ်။ ပွဲတော်လည်း အချိန်မီ ပြီးစီးသွားတယ်။

ပြီးတော့ ကိုမင်းက ဝန်ခံတယ်။ "ဆရာတော်... တပည့်တော်က 'စူပါမန်း' လုပ်ချင်နေမိတာ။ တကယ်တော့ 'စူပါအဖွဲ့' (Super Team) ဖြစ်ဖို့က ပိုအရေးကြီးတာကိုး" တဲ့။

ကြည့်စမ်း... "ငါ" ဆိုတဲ့ အတ္တကို လျှော့ချလိုက်မှ၊ အဖွဲ့အစည်းရဲ့ စွမ်းပကား (Synergy) ပေါ်ထွက်လာတာ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး တရားသိမ်းကြစို့။

• အဖွဲ့အစည်းအတွင်း အဆင်မပြေမှု၊ ပဋိပက္ခဖြစ်မှု၊ အတ္တများကြောင့် စိတ်ဝမ်းကွဲရခြင်းသည် "ဒုက္ခသစ္စာ"။

• "ငါသာလျှင် တတ်သည်၊ ငါ့သဘောအတိုင်း ဖြစ်ရမည်" ဟူသော မာနနှင့် တပ်မက်မှုသည် "သမုဒယသစ္စာ"။

• ငါစွဲ သူစွဲ ကင်းစင်ပြီး၊ ညီညွတ်မျှတသော၊ ငြိမ်းချမ်းသော နိဗ္ဗာန်သည် "နိရောဓသစ္စာ"။

• ပျားကဲ့သို့ မညှဉ်းဆဲဘဲ ကျင့်ကြံခြင်း၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ စသော မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်သည် "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။

သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း ကမ္ဘာ့ပျားများနေ့မှာ ပျားလေးများထံမှ "ညီညွတ်ခြင်း" နှင့် "မညှဉ်းဆဲခြင်း" သင်ခန်းစာကို ယူကာ၊ မိမိတို့၏ အဖွဲ့အစည်း၊ မိသားစု၊ လုပ်ငန်းခွင်များတွင် အတ္တကင်းစွာဖြင့် ဆောင်ရွက်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

နောက်ဆုံးအနေနဲ့ မှာကြားလိုတာကတော့... ဓမ္မမိတ်ဆွေများအနေဖြင့် အဖွဲ့အစည်း စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ ဗုဒ္ဓနည်းကျ ဗျူဟာများ၊ ပဋိပက္ခဖြေရှင်းနည်းများကို ပိုမိုလေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် ဝင်ရောက် ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်လို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။

ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားများအားလုံး ပျားအုံလေးများကဲ့သို့ စည်းလုံးညီညွတ်ကြပြီး၊ ချိုမြိန်သော ငြိမ်းချမ်းရေး ပျားရည်ကို သုံးဆောင်နိုင်ကြပါစေ။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

---

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

Date: May 20, 2023 (World Bee Day)

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.