နေ့ရက် - ဇူလိုင်လ (၃၀) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-211)- မိတ်ဆွေဖွဲ့ခြင်းနှင့် ကွန်ရက် (Friendship & Networks: Kalyana-mitta)
ကိုးကားကျမ်း - သံယုတ္တနိကာယ် (ကလျာဏမိတ္တသုတ်)၊ မင်္ဂလသုတ် (အသေဝနာ စ ဗာလာနံ)။
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Social Network Theory & Social Contagion (လူမှုကွန်ရက် သီအိုရီနှင့် လူမှုကူးစက်မှုဗေဒ)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရားရတနာ၊ တရားရတနာ၊ သံဃာရတနာ ဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ် လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ကန်တော့ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း ဆိုတဲ့ ဒုက္ခအပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီး၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၁၃) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၃၀) ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်းအချိန်အခါ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့ဟာ "အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မိတ်ဆွေဖွဲ့ခြင်းနေ့" (International Friendship Day) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်းအချိန်အခါမှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး... ဘဝကို အလင်းဆောင်ပေးမယ့် မိတ်ဆွေကောင်း (ကလျာဏမိတ္တ) များကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပြီး၊ သူတစ်ပါးအတွက်လည်း မိတ်ဆွေကောင်းများ ဖြစ်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဘုရားရှင်က "မိတ်ဆွေကောင်း ရှိခြင်းသည် သာသနာ့ဘောင်၏ တစ်ဝက်မဟုတ်၊ အားလုံးဖြစ်သည်" လို့ ဟောကြားခဲ့ဖူးပါတယ်။ ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာမှာလည်း "Social Network Theory" ဆိုတာ ရှိတယ်။ ကိုယ်ပေါင်းသင်းနေတဲ့ သူတွေက ကိုယ့်ရဲ့ အမူအကျင့်၊ ကျန်းမာရေးနဲ့ အောင်မြင်မှုတွေကို ဘယ်လို လွှမ်းမိုးနေသလဲ ဆိုတာပေါ့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "မိတ်ဆွေဖွဲ့ခြင်းနှင့် ကွန်ရက်" ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... တရားမဟောခင်မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို ဆက်နွယ်မှုတွေကြားမှာ မေတ္တာဓာတ် ကူးစက်သွားအောင် ကသိုဏ်းနည်းလေးနဲ့ အာရုံပြုကြရအောင်။ မိတ်ဆွေဖွဲ့ခြင်းဆိုတာ "ပေါင်းစပ်ခြင်း" သဘောဖြစ်လို့ "အာပေါ ကသိုဏ်း" (Water Kasina) သို့မဟုတ် "အာလောက ကသိုဏ်း" (Light Kasina) ကို သုံးပြီး မေတ္တာကွန်ရက် ဖြန့်ကြက်ကြည့်မယ်။
ကိုင်း... အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေ ဆန့်ပြီး သက်သောင့်သက်သာ ထိုင်လိုက်ကြပါ။ မျက်စိကို မှိတ်ထားပါ။
မိမိတို့ရဲ့ နှလုံးသားထဲကနေ ရွှေရောင်အလင်းတန်းလေးတွေ ထွက်ပေါ်ပြီး၊ ကိုယ်ချစ်ခင်ရတဲ့ မိတ်ဆွေတွေဆီကို လှမ်းပြီး ဆက်သွယ်လိုက်တယ်လို့ မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ အလင်းတန်းလေးတွေ ဆက်နွယ်ပြီး ကွန်ရက်ကြီး ဖြစ်သွားတယ်။
"မိတ်ဆွေ... မိတ်ဆွေ... ချမ်းသာပါစေ... ချမ်းသာပါစေ" လို့ စိတ်ထဲက ရွတ်ဆိုရင်း၊ မေတ္တာဓာတ်တွေ စီးဆင်းသွားတာကို အာရုံပြုလိုက်ပါ။ တစ်မိနစ်လောက် ငြိမ်သက်စွာ နေကြပါစို့။
(တစ်မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်ခြင်း)
ကိုင်း... စိတ်ကလေး ကြည်လင်သွားပြီဆိုရင် ဒီ "ကွန်ရက်" သဘောတရားကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံ (Social Network Theory) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သိပ္ပံပညာရှင်တွေ လေ့လာတွေ့ရှိချက်အရ လူတစ်ယောက်ဟာ "Social Network" (လူမှုကွန်ရက်) ထဲက "Node" (အမှတ်) တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီ ကွန်ရက်ထဲမှာ "Social Contagion" (လူမှုကူးစက်မှု) ဆိုတဲ့ သဘောတရား ရှိတယ်။
ရောဂါပိုး ကူးစက်သလိုပဲ... စိတ်ခံစားမှုတွေ၊ အမူအကျင့်တွေက သူငယ်ချင်းတွေဆီကနေ ကူးစက်တတ်ပါတယ်။
သုတေသနတွေအရ ကိုယ့်သူငယ်ချင်းက အဝလွန်ရင် (Obese)၊ ကိုယ်လည်း ဝလာဖို့ အခွင့်အလမ်း များတယ်။
ကိုယ့်သူငယ်ချင်းက ဆေးလိပ်သောက်ရင်၊ ကိုယ်လည်း သောက်ဖို့ များတယ်။
ကိုယ့်သူငယ်ချင်းက ပျော်ရွှင်နေရင်၊ ကိုယ်လည်း ပျော်ရွှင်ဖို့ များတယ်။
လူဆိုတာ ကိုယ်အများဆုံး အချိန်ဖြုန်းတဲ့ လူ (၅) ယောက်ရဲ့ ပျမ်းမျှ (Average) ဖြစ်လာတတ်ပါတယ် တဲ့။ ဒါကြောင့် "Show me your friends, I'll tell you your future" (မင်းသူငယ်ချင်းကို ပြပါ၊ မင်းအနာဂတ်ကို ပြောပြမယ်) ဆိုတဲ့ စကား ဖြစ်လာတာပါ။
ကိုင်း... သိပ္ပံဘက်ကနေ ရှင်းပြပြီးပြီ ဆိုတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ဓမ္မဒေသနာတော်ဘက်ကို လှည့်ကြည့်ကြစို့။
ဘုရားရှင်က မင်္ဂလာသုတ်တော်ရဲ့ အစမှာပဲ "အသေဝနာ စ ဗာလာနံ၊ ပဏ္ဍိတာနဉ္စ သေဝနာ" (လူမိုက်ကို မပေါင်းနဲ့၊ ပညာရှိကို ပေါင်းပါ) လို့ ဟောတော်မူပါတယ်။
ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ "ကလျာဏမိတ္တ" (မိတ်ဆွေကောင်း) ဆိုတာ အရက်အတူသောက်တဲ့ သူငယ်ချင်းကို ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အင်္ဂါရပ် (၄) ပါး ရှိရမယ်။
၁။ သဒ္ဓါသမ္ပဒါ: ယုံကြည်မှု သဒ္ဓါတရား ရှိသူ။
၂။ သီလသမ္ပဒါ: ကိုယ်ကျင့်သီလ ကောင်းသူ။
၃။ စာဂသမ္ပဒါ: ပေးကမ်းစွန့်ကြဲတတ်သူ။
၄။ ပညာသမ္ပဒါ: အမှားအမှန် ခွဲခြားတတ်သူ။
ဘုရားရှင်က ညီတော် အာနန္ဒာကို မိန့်ဖူးတယ်။ "အာနန္ဒာ... မိတ်ဆွေကောင်း ရှိခြင်းသည် သာသနာ့ဘောင်၏ တစ်ဝက် မဟုတ်၊ အားလုံး (The Whole) ဖြစ်သည်" တဲ့။
ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့... မိတ်ဆွေကောင်း ရှိမှ တရားနာရမယ်၊ တရားနာမှ အမှန်သိမယ်၊ အမှန်သိမှ ကျင့်မယ်၊ ကျင့်မှ နိဗ္ဗာန်ရောက်မယ်။ ကွန်ရက် (Network) ကောင်းမှ ရလဒ်ကောင်း ထွက်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... အခု သူတော်ကောင်းတို့ စောင့်မျှော်နေတဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက် အပိုင်းကို ရောက်ပါပြီ။ ဒီ "ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေး" ကို ဘယ်လို ရှုမြင်မလဲ။
ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါ လူပုဂ္ဂိုလ်ကို မကြည့်ဘဲ၊ သူတို့ဆီက လာတဲ့ "စွမ်းအင်" (Energy Vibes) ကို ကြည့်ပါ။
ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ...
ဥပမာ - သူငယ်ချင်း တစ်ယောက်နဲ့ စကားပြောနေတယ်။
သူ့စကားသံကြောင့် ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဘာဖြစ်သွားလဲ?
ပူလောင်သွားသလား (ဒေါသ ကူးစက်တာ)။
လိုချင်စိတ်တွေ ဖြစ်လာသလား (လောဘ ကူးစက်တာ)။
အေးချမ်းသွားသလား (မေတ္တာ/ပညာ ကူးစက်တာ)။
"ပူတယ်... သိတယ်"၊ "အေးတယ်... သိတယ်"။
အဲဒီ "ဓာတ်ကူးစက်မှု" (Energy Transfer) ကို သတိထားကြည့်ပါ။
ဦးနှောက်ထဲမှာ "Mirror Neurons" ဆိုတာ ရှိတယ်။ သူတစ်ပါး လုပ်တာကို ကိုယ်က အလိုလို လိုက်လုပ်မိအောင် (Imitate) လှုံ့ဆော်တဲ့ ဆဲလ်တွေပါ။
ယောဂီက သတိထားလိုက်ရင်... မကောင်းတဲ့ ဓာတ်တွေ ကူးစက်မလာအောင် "Block" လုပ်နိုင်ပါလိမ့်မယ်။
ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ထင်ရှားသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်ကြီးမှာ တကယ် ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းကတော့ ပြတိုက်မှတ်တမ်း Case-2511 မှာ ရှိပြီး၊ Template T222 (Social Circle Restructuring Protocol) ကို အသုံးပြုထားတဲ့ ဖြစ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။
ဇာတ်ကောင်ကတော့ လူငယ်ဝန်ထမ်း "မောင်ကို" တဲ့။ မောင်ကိုက အစတုန်းက အရမ်းကြိုးစားတယ်။ ယဉ်ကျေးတယ်။
ဒါပေမယ့် နောက်ပိုင်းကျတော့ သူက အလုပ်ပျက်ကွက်လာတယ်။ လေသံတွေ မာလာတယ်။ ဆေးလိပ်နံ့တွေ နံလာတယ်။
ပြဿနာက ဘာလဲဆိုတော့... သူက ပြတိုက်အပြင်ဘက်က "လူမိုက်အဖွဲ့" (Toxic Network) တစ်ခုနဲ့ သွားပေါင်းမိတာ။ အဲဒီအဖွဲ့က အလုပ်မလုပ်ဘဲ လက်ဖက်ရည်ဆိုင်ထိုင်၊ သူများအတင်းပြော၊ အစိုးရကို ဆဲ၊ အရက်သောက်တဲ့ အဖွဲ့။
မောင်ကိုလည်း Social Contagion အရ... သူတို့လို လိုက်ဖြစ်သွားတယ်။ သူ့ရဲ့ "ကွန်ရက်" က သူ့ကို ဆွဲချနေပြီ။
ဒီအခြေအနေကို ဆရာတော် သိတော့ မောင်ကိုကို ခေါ်တွေ့တယ်။
"မောင်ကို... မင်း ပုပ်နေပြီ။ ငါးပုပ်ရာ ပါသွားပြီ။ လူဆိုတာ ပတ်ဝန်းကျင်ရဲ့ ဓာတ်ကို စုပ်ယူတတ်တယ်။ မင်း နေတဲ့နေရာ မှားနေတယ်။"
ဆရာတော်က Template T222 (Social Audit & Restructuring) ကို ထုတ်ပေးတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ ပေါ်လစီ ၂၂၊ အပိုဒ် ၂၂.၁ (Staff Conduct & Associations) ကို ညွှန်ကြားတယ်။
၁။ Social Audit: မင်း အချိန်အများဆုံး ပေးတဲ့ (၅) ယောက်က ဘယ်သူတွေလဲ။ သူတို့ဆီက ဘာရသလဲ (ပညာလား၊ အဆိပ်လား)။ စာရင်းလုပ်။
၂။ Distance: အဆိပ်အတောက် ဖြစ်စေတဲ့ အဖွဲ့ကို "Block" သို့မဟုတ် ရှောင်လိုက်။ (Disconnecting harmful nodes).
၃။ New Connection: ပြတိုက်ထဲက စာဖတ်ဝါသနာပါတဲ့ "ဓမ္မမိတ်ဆွေအဖွဲ့" နဲ့ တွဲပေးလိုက်တယ်။ (Reconnecting to healthy nodes).
မောင်ကိုဟာ အစပိုင်းမှာတော့ ဟိုဘက်အဖွဲ့ကို အားနာနေတယ်။ ဒါပေမယ့် ဆရာတော်က "မင်းဘဝပျက်ရင် သူတို့ တာဝန်မယူဘူး" လို့ ပြောလိုက်မှ သတိရသွားတယ်။
သူက လူကောင်းတွေနဲ့ တွဲမိတဲ့အခါ... စာတွေ ဖတ်လာတယ်။ ဘုရားသွားတယ်။ စကားပြောရင် အကျိုးရှိတာတွေ ပြောလာတယ်။
(၃) လလောက် နေတော့ မောင်ကိုဟာ အရင်လို လူချစ်လူခင်များတဲ့ ဝန်ထမ်းကောင်းလေး ပြန်ဖြစ်လာတယ်။ ကွန်ရက် ပြောင်းလိုက်တာနဲ့ ဘဝပါ ပြောင်းသွားတာပါ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီဇာတ်လမ်းလေးကနေ ဘာသင်ခန်းစာ ယူရမလဲ။
၁။ ကိုယ့်ဘဝ တိုးတက်ချင်ရင် ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင် (Network) ကို အရင် ပြုပြင်ရပါမယ်။ လူမိုက်ကို ရှောင်ပြီး ပညာရှိကို ဆောင်ရပါမယ်။
၂။ မိတ်ဆွေတုတွေဟာ ဗိုင်းရပ်စ်လို ကူးစက်မြန်ပြီး၊ မိတ်ဆွေစစ်တွေဟာ ဆေးဝါးလို ကုသပေးနိုင်ပါတယ်။
၃။ ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ခြင်းဖြင့် ကိုယ့်စိတ်ထဲကို သူတစ်ပါးရဲ့ မကောင်းတဲ့ ဓာတ်တွေ ကူးမလာအောင် ကာကွယ် (Firewall) ထားနိုင်ပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး စစ်ဆေးကြည့်ကြစို့။
မောင်ကို လမ်းမှားရောက်ပြီး ဘဝပျက်မလို ဖြစ်တာဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။
အပေါင်းအသင်း မှားယွင်းခြင်း၊ အားနာခြင်း (သံယောဇဉ်) ဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။
မိတ်ဆွေကောင်းနဲ့ တွေ့ပြီး လမ်းမှန်ပြန်ရောက်တာဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။
အဲဒီလို ရွေးချယ်ပေါင်းသင်းတတ်တဲ့ T222 နည်းလမ်း (သမ္မာသင်္ကပ္ပ) ဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းများ အားလုံး... ယနေ့ (ဇူလိုင် ၃၀)၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မိတ်ဆွေဖွဲ့ခြင်းနေ့မှာ... မကောင်းသော မိတ်ဆွေယုတ်များကို ရှောင်ကြဉ်နိုင်ကြပြီး၊ ဘဝသံသရာ ခရီးဖော်မွန်ဖြစ်သော "ကလျာဏမိတ္တ" မိတ်ဆွေကောင်းများကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေ။ နောက်ဆုံးတွင် မိတ်ဆွေစစ်တို့၏ အကူအညီဖြင့် နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်မြတ်သို့ အတူတကွ လက်တွဲ ချီတက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။
"မိတ်ဆွေကောင်းကို ရှာဖွေနိုင်ကြပါစေ..."
"ကွန်ရက်ကောင်းတွင် ရှင်သန်နိုင်ကြပါစေ..."
"နိဗ္ဗာန်ခရီးဖော်များကို တွေ့ဆုံနိုင်ကြပါစေ..."
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၃၀) ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
