နေ့ရက် - ဇူလိုင်လ (၂၈) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-209)- သဘာဝထိန်းသိမ်းရေး (Nature Conservation: Rakkhita-vana)
ကိုးကားကျမ်း - သံယုတ္တနိကာယ်၊ ဝနရောပသုတ် (တောတောင်စောင့်ရှောက်ခြင်း)။
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Conservation Biology (ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး ဇီဝဗေဒ)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရားရတနာ၊ တရားရတနာ၊ သံဃာရတနာ ဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ် လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ကန်တော့ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း ဆိုတဲ့ ဒုက္ခအပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီး၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၁၁) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၂၈) ရက်၊ သောကြာနေ့ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်းအချိန်အခါ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့ဟာ "ကမ္ဘာ့သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနေ့" (World Nature Conservation Day) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်းအချိန်အခါမှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး... ပြင်ပလောကရှိ သဘာဝသယံဇာတများကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြသလို၊ မိမိတို့၏ အတွင်းစိတ်သန္တာန်ရှိ သူတော်ကောင်းတရားများကိုလည်း ပျက်စီးမသွားအောင် စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
လူသားနဲ့ သဘာဝတရားဆိုတာ ခွဲခြားလို့ မရပါဘူး။ သဘာဝပျက်ရင် လူလည်း ဒုက္ခရောက်မှာပါပဲ။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "သဘာဝထိန်းသိမ်းရေး" ဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်သစ် သိပ္ပံပညာမှာတော့ ဒါကို "Conservation Biology" (ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး ဇီဝဗေဒ) ရှုထောင့်ကနေ လေ့လာကြရအောင်။
ကဲ... တရားမဟောခင်မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို လတ်ဆတ်အေးမြသွားအောင်၊ သဘာဝနဲ့ တစ်သားတည်း ဖြစ်သွားအောင် ကသိုဏ်းနည်းလေးနဲ့ အာရုံပြုကြရအောင်။ စိမ်းလန်းစိုပြေခြင်းကို ကိုယ်စားပြုတဲ့ "နီလ ကသိုဏ်း" (Nila Kasina - အစိမ်းရောင်/အညိုရောင်) လေးကို စီးဖြန်းကြည့်ကြမယ်။
ကိုင်း... အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေ ဆန့်ပြီး သက်သောင့်သက်သာ ထိုင်လိုက်ကြပါ။ မျက်စိကို မှိတ်ထားပါ။
မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အာရုံထဲမှာ လူသူအရောက်အပေါက်နည်းပြီး သစ်ပင်ကြီးတွေ အုပ်ဆိုင်းနေတဲ့ တောအုပ်ကြီး တစ်ခုကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ လေကောင်းလေသန့်တွေ ရနေတယ်။ ငှက်သံလေးတွေ ကြားနေရတယ်။
"စိမ်းလန်းတယ်... အေးမြတယ်... ငြိမ်းချမ်းတယ်... ငြိမ်းချမ်းတယ်" လို့ စိတ်ထဲက ရွတ်ဆိုရင်း၊ မိမိရဲ့ စိတ်နှလုံးသားကို သစ်တောကြီးတစ်ခုလို အေးမြရိပ်မွန် ဖြစ်အောင် ဖန်တီးလိုက်ပါ။ တစ်မိနစ်လောက် ငြိမ်သက်စွာ နေကြပါစို့။
(တစ်မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်ခြင်း)
ကိုင်း... စိတ်ကလေး အေးမြသွားပြီဆိုရင် ဒီ "ထိန်းသိမ်းရေး" သဘောတရားကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံ (Conservation Biology) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သိပ္ပံပညာမှာ "Biodiversity" (ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ) ဆိုတာ ရှိတယ်။ သဘာဝတရားမှာ သတ္တဝါတွေ၊ အပင်တွေ အားလုံးဟာ "ကွန်ရက်" (Web of Life) ပုံစံနဲ့ ဆက်စပ်နေကြတယ်။
ဥပမာ - ပျားပိတုန်းလေးတွေ ပျောက်သွားရင်၊ ဝတ်မှုန်ကူးမယ့်သူ မရှိတော့ဘူး။ အပင်တွေ အသီးမသီးတော့ဘူး။ အသီးမရှိရင် လူတွေ၊ တိရစ္ဆာန်တွေ အစာငတ်ပြတ်ပြီး သေဆုံးကြရမယ်။
မျိုးစိတ်တစ်ခု "မျိုးသုဉ်း" (Extinction) သွားတယ် ဆိုတာ ပြန်အစားထိုးလို့ မရတဲ့ ဆုံးရှုံးမှုကြီးပါ။
ဒါကြောင့် "Conservation" (ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး) ဆိုတာ...
၁။ Protection: ရှိပြီးသားကို မပျက်စီးအောင် ကာကွယ်ခြင်း။
၂။ Restoration: ပျက်စီးသွားတာကို ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်း။
၃။ Sustainable Use: အနာဂတ်အတွက် ကျန်အောင် ချွေတာသုံးစွဲခြင်း ဆိုတဲ့ အချက်တွေ ပါဝင်ပါတယ်။
ဓမ္မနယ်ပယ်မှာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ လူ့စိတ်ထဲမှာ "ကုသိုလ်တရား" မျိုးစိတ်လေးတွေ မျိုးသုဉ်းမသွားအောင် ထိန်းသိမ်းရပါတယ်။ "မေတ္တာ၊ ကရုဏာ" ဆိုတဲ့ ပျားပိတုန်းလေးတွေ ပျောက်သွားရင်၊ လူ့လောကကြီးတစ်ခုလုံး အခြောက်သွေ့ကြီး ဖြစ်သွားမှာပါ။
ကိုင်း... သိပ္ပံဘက်ကနေ ရှင်းပြပြီးပြီ ဆိုတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ဓမ္မဒေသနာတော်ဘက်ကို လှည့်ကြည့်ကြစို့။
ဘုရားရှင်က သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို အင်မတန် ချစ်မြတ်နိုးတော်မူပါတယ်။ ဘုရားရှင် ဖွားမြင်တာ၊ ဘုရားဖြစ်တာ၊ ပရိနိဗ္ဗာန်စံတာ အားလုံးဟာ "တော" (Vana) ထဲမှာချည်းပါပဲ။
ဒါကြောင့် ကျောင်းတိုက်တွေမှာ သစ်ပင်စိုက်တာ၊ ဥယျာဉ်ပြုစုတာကို "ဝတ်" (Duty) တစ်ခုအနေနဲ့ သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ်။
"ဝနရောပသုတ်" မှာ ဘုရားရှင်က ဟောထားတယ်။
"တေသံ ဒိဝါ စ ရတ္တော စ၊ ပုညံ ဝဍ္ဎတိ သဗ္ဗဒါ။"
မြန်မာလို အနက်ဖွင့်ရရင် -
"အရိပ်အာဝါသအတွက် သစ်ပင်စိုက်သူ၊ တောစိုက်သူ၊ တံတားခင်းသူ၊ ရေအိုးစင် တည်သူတို့အား နေ့ညမပြတ် ကုသိုလ်တရားတို့သည် အမြဲတိုးပွားကုန်၏။"
ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ "ရက္ခိတဝန" (Rakkhitavana) ဆိုတာ ဘေးမဲ့ပေးထားတဲ့ တောအုပ်၊ စောင့်ရှောက်ထားတဲ့ တောအုပ်ကို ခေါ်ပါတယ်။
အဲဒီတောထဲမှာ သားကောင် ဖမ်းခွင့်မရှိဘူး၊ သစ်ပင် ခုတ်ခွင့်မရှိဘူး။ ငြိမ်းချမ်းရေးဇုန် (Sanctuary) ပေါ့။
ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ကိုလည်း "ရက္ခိတဝန" ဖြစ်အောင် လုပ်ရမယ်။ လောဘ၊ ဒေါသ ဆိုတဲ့ မုဆိုးတွေကို ဝင်ခွင့်မပေးဘဲ၊ သတိ၊ ပညာ ဆိုတဲ့ အစောင့်အရှောက်တွေနဲ့ ကာကွယ်ထားရပါမယ်။
ကဲ... အခု သူတော်ကောင်းတို့ စောင့်မျှော်နေတဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက် အပိုင်းကို ရောက်ပါပြီ။ ဒီ "ထိန်းသိမ်းခြင်း" ကို ဘယ်လို လုပ်မလဲ။
ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါ ကိုယ့်စိတ်ကို "ဥယျာဉ်မှူး" တစ်ယောက်လို သဘောထားပြီး စောင့်ကြည့်ရမယ်။
ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ...
စိတ်ထဲမှာ ဘာတွေ ပေါက်နေသလဲ?
"ဒေါသ" ဆိုတဲ့ ပေါင်းပင်တွေ ပေါက်နေသလား။ (Invasive Species).
"မေတ္တာ" ဆိုတဲ့ ပန်းပင်တွေ ပေါက်နေသလား။ (Native Species).
သတိနဲ့ ကြည့်ပါ။
ပေါင်းပင် တွေ့ရင် ချက်ချင်း နှုတ်ပစ်ပါ။ (အနုသယ ကိလေသာကို ပယ်ခြင်း)။
ပန်းပင် တွေ့ရင် ရေလောင်းပေါင်းသင်ပေးပါ။ (ကုသိုလ်ကို ပွားများခြင်း)။
"ထိန်းသိမ်းတယ်" ဆိုတာ အလကား ထိုင်ကြည့်နေတာ မဟုတ်ဘူး။ မကောင်းတာကို ဖယ်၊ ကောင်းတာကို ပွားအောင် "သမ္မာဝါယာမ" (Right Effort) နဲ့ အမြဲတမ်း ပြုပြင်နေရတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ထင်ရှားသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်ကြီးမှာ တကယ် ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းကတော့ ပြတိုက်မှတ်တမ်း Case-2509 မှာ ရှိပြီး၊ Template T252 (Biodiversity & Heritage Preservation) ကို အသုံးပြုထားတဲ့ ဖြစ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။
ဇာတ်ကောင်ကတော့ ဥယျာဉ်လုပ်သား "ကိုအောင်" တဲ့။ ကိုအောင်က အလုပ်ကြိုးစားပေမယ့် စိတ်မြန်တယ်။
ပြတိုက်ရဲ့ ဥယျာဉ်ထဲမှာ ပိုးကောင်လေးတွေ၊ ပေါင်းပင်လေးတွေ ပေါက်တာကို သူ မကြိုက်ဘူး။
တစ်နေ့မှာ... သူက "ဒီအကောင်တွေ ရှင်းမှ ရမယ်" ဆိုပြီး ပြင်းထန်တဲ့ ဓာတုပိုးသတ်ဆေး (Chemical Pesticide) တွေကို ဖြန်းပစ်လိုက်တယ်။
ရလဒ်က ဘာဖြစ်လဲဆိုတော့... ပိုးကောင်တွေ သေကုန်တယ်။ ဒါပေမယ့်...
လိပ်ပြာတွေ၊ ပျားတွေပါ ပျောက်ကုန်တယ်။
ငှက်တွေ လာမနားတော့ဘူး။
မြေကြီးက အဆိပ်သင့်ပြီး၊ ပန်းပင်တွေပါ အရွက်တွေ ဝါကုန်တယ်။
ဂေဟစနစ် (Ecosystem) တစ်ခုလုံး ပျက်စီးသွားတယ်။ ဧည့်သည်တွေကလည်း "ဆေးနံ့ နံတယ်" ဆိုပြီး မလာကြတော့ဘူး။
ဒီအခြေအနေကို ဆရာတော် သိတော့ ကိုအောင်ကို ခေါ်တွေ့တယ်။
"ကိုအောင်... မင်းက 'သန့်ရှင်းရေး' လုပ်တာလား၊ 'သတ်ဖြတ်ရေး' လုပ်တာလား။ သဘာဝဆိုတာ မျှတမှု (Balance) ရှိမှ လှတာ။ မင်းက အကုန်သတ်ပစ်တော့ ဘာကျန်တော့မလဲ။"
ဆရာတော်က Template T252 (Eco-friendly Maintenance) ကို ထုတ်ပေးတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ ပေါ်လစီ ၂၃၊ အပိုဒ် ၂၃.၂ (Environmental Sustainability) ကို ကျင့်သုံးခိုင်းတယ်။
၁။ Organic Methods: ပိုးသတ်ဆေး မသုံးဘဲ၊ သဘာဝ မြေဆွေးနဲ့ వేပိုးသတ်ဆေးကို သုံးပါ။
၂။ Coexistence: ပိုးကောင်တချို့ ရှိတာဟာ ငှက်တွေအတွက် အစာဖြစ်တယ် ဆိုတာ လက်ခံပါ။ (Interdependence).
၃။ Planting: ပြတိုက်ဝန်းကျင်မှာ အရိပ်ရပင်ကြီးတွေ ထပ်စိုက်ပါ။ (Reforestation).
ကိုအောင်ဟာ ဆရာတော် ပြောသလို ဓာတုဆေးတွေ ရပ်လိုက်တယ်။ သဘာဝနည်းနဲ့ ပြုစုတယ်။
(၆) လလောက် ကြာတဲ့အခါ... လိပ်ပြာတွေ ပြန်ရောက်လာတယ်။ ငှက်သံတွေ ပြန်ကြားရတယ်။ ပန်းပင်တွေက သဘာဝအတိုင်း ပြန်လည် လန်းဆန်းလာတယ်။
ကိုအောင်လည်း "ဩော်... အတင်းအဓမ္မ နှိမ်နင်းတာထက်၊ သဘာဝနဲ့အညီ ထိန်းသိမ်းတာက ပိုကောင်းပါလား" လို့ နားလည်သွားတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီဇာတ်လမ်းလေးကနေ ဘာသင်ခန်းစာ ယူရမလဲ။
၁။ သဘာဝထိန်းသိမ်းရေး ဆိုတာ ဖျက်ဆီးခြင်း (Destruction) မဟုတ်ဘဲ၊ မျှတမှုကို ရှာဖွေခြင်း (Balance) ဖြစ်ပါတယ်။
၂။ မိမိရဲ့ စိတ်ဥယျာဉ်ကို ထိန်းသိမ်းရာမှာလည်း အတင်းအဓမ္မ ဖိနှိပ်တာ (Suppression) ထက်၊ သတိပညာနဲ့ နားလည်ပြီး ပြုပြင်တာက ပိုထိရောက်ပါတယ်။
၃။ ပြင်ပ သဘာဝတရားကို စောင့်ရှောက်ခြင်းဖြင့် မိမိတို့ရဲ့ အတွင်းစိတ်ကိုလည်း ငြိမ်းချမ်းစေပါတယ်။ (Nature heals the mind).
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး စစ်ဆေးကြည့်ကြစို့။
ကိုအောင် ဆေးဖြန်းလို့ ပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးပြီး စိတ်ညစ်ရတာဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။
"အမြန်ရှင်းချင်တယ်၊ အကုန်သတ်ပစ်ချင်တယ်" ဆိုတဲ့ ဒေါသနဲ့ မောဟဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။
သဘာဝနည်းနဲ့ ပြန်လည် စိမ်းလန်းစိုပြေလာတာဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။
အဲဒီလို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်တဲ့ T252 နည်းလမ်း (သမ္မာကမ္မန္တ) ဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းများ အားလုံး... ယနေ့ (ဇူလိုင် ၂၈)၊ ကမ္ဘာ့သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနေ့မှာ... မိမိတို့ မှီတင်းနေထိုင်ရာ ကမ္ဘာမြေကြီးကို တတ်စွမ်းသမျှ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ကြသလို၊ မိမိတို့၏ စိတ်နှလုံးသားတည်းဟူသော "ရက္ခိတဝန" တောအုပ်ကြီးကိုလည်း သူတော်ကောင်းတရား သစ်ပင်များဖြင့် စိမ်းလန်းစိုပြေအောင် ပျိုးထောင်နိုင်ကြပါစေ။ နောက်ဆုံးတွင် သံသရာအပူမီးများ ငြိမ်းအေးရာ နိဗ္ဗာန်ရိပ်မွန်သို့ ခိုလှုံနိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။
"သဘာဝအလှ ထိန်းသိမ်းကြပါစေ..."
"စိတ်ဥယျာဉ်ကို ပြုစုနိုင်ကြပါစေ..."
"နိဗ္ဗာန်ရိပ်မြုံ အေးချမ်းကြပါစေ..."
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၂၈) ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
