Day: 308 | November 4 | သည်းခံခြင်း (Tolerance) | ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒ၊ ခန္တီပရမံ တပေါ (စာ-၃၉) | Psychology (Resilience)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၉ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၇ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ (၄) ရက်နေ့၊ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ Hswagata ပြတိုက်ကြီးကနေ တရားနာ ပရိသတ်အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့ကို ဓမ္မမိတ်ဆက် ပြုလုပ်ခွင့် ရတဲ့အတွက် ဝမ်းမြောက်မိပါတယ်။ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ၊ မိဘ၊ ဆရာ ဆိုတဲ့ အနန္တငါးပါးကို ဦးထိပ်ထားပြီးတော့၊ ဒီနေ့ နိုဝင်ဘာလ (၄) ရက်နေ့၊ သည်းခံခြင်းဆိုင်ရာ နေ့ရက်လေးမှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး လောကဓံရဲ့ အပူမီးတွေကို သည်းခံခြင်း တရားနဲ့ အောင်မြင်စွာ ကျော်ဖြတ်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ဦးစွာပထမ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကတော့ လူတိုင်း၊ နေရာတိုင်းမှာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ "သည်းခံခြင်း (Tolerance) နှင့် စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု (Resilience)" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာလေး ဖြစ်ပါတယ်။ လောကကြီးမှာ နေရတာ ပူလောင်လိုက်တာ၊ စိတ်ရှုပ်စရာတွေ များလိုက်တာလို့ ညည်းတွားနေကြတဲ့ သူတွေအတွက် ဒီတရားဟာ အကောင်းဆုံး ဆေးတစ်ခွက် ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။ တရားမဟောကြားမီမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေး အေးချမ်းသွားအောင်၊ ခက်ထန်နေတဲ့ စိတ်အဖုအထစ်တွေ ပျောက်သွားအောင် "မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာန်း" လေးကို အရင် စီးဖြန်းကြရအောင်။ ဒီနေ့တော့ တခြားသူကို မေတ္တာပို့တာထက်၊ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်နှလုံးကို ကိုယ်ပြန်ပြီး မေတ္တာရေစင် ဖြန်းပက်တဲ့ နည်းလေး သုံးကြမယ်။
ကိုင်း... အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေ ဆန့်ပြီး ထိုင်လိုက်ကြပါ။ မျက်လွှာလေး ချထားပါ။
ကိုယ့်ရဲ့ ရင်ဘတ်ထဲကို စိတ်အာရုံ စိုက်လိုက်ပါ။ အသက်ကို ဖြည်းဖြည်းချင်း ရှူသွင်းလိုက်တိုင်း "အေးမြတဲ့ မေတ္တာဓာတ်တွေ ဝင်လာတယ်" လို့ မှတ်ပါ။ အသက်ကို ပြန်ထုတ်လိုက်တိုင်း "ငါ့စိတ်ထဲက ဒေါသတွေ၊ မကျေနပ်မှုတွေ၊ ပူလောင်မှုတွေ ပါသွားပြီ" လို့ သဘောထားလိုက်ပါ။ "ငါ့စိတ်သည် သည်းခံခြင်းဖြင့် အေးမြပါစေ... ငါ့စိတ်သည် ကျောက်ဆောင်ကဲ့သို့ ကြံ့ခိုင်ပါစေ" လို့ တစ်မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး နှလုံးသွင်း နေလိုက်ကြရအောင်။
ကဲ... စိတ်ကလေးတွေ တည်ငြိမ်အေးချမ်းသွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ပြောပြချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကို စိတ်ပညာ ရှုထောင့်ကနေ အရင် မိတ်ဆက်ပေးချင်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... "သည်းခံတယ်" (Tolerance) ဆိုတာ ဘာလဲ။ တချို့က ထင်ကြတယ်၊ သည်းခံတယ်ဆိုတာ သူများ နှိပ်စက်သမျှ ခေါင်းငုံ့ခံတာ၊ ဘာမှ ပြန်မပြောဘဲ ကြောက်ပြီး ငြိမ်နေတာလို့ ထင်တတ်ကြတယ်။ မဟုတ်ပါဘူး။ ခေတ်သစ် စိတ်ပညာ (Psychology) မှာတော့ သည်းခံခြင်းကို "Resilience" (စိတ်ဓာတ် ကြံ့ခိုင်မှု သို့မဟုတ် ပြန်လည် နာလန်ထူနိုင်စွမ်း) လို့ ဆိုပါတယ်။
မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဥပမာပေးရရင်... ဖန်ခွက်တစ်လုံးနဲ့ ရော်ဘာဘောလုံး တစ်လုံးကို ယှဉ်ကြည့်ပါ။ ဖန်ခွက်ကို ဖိလိုက်ရင် သို့မဟုတ် လွတ်ချလိုက်ရင် "ခွမ်း" ဆိုပြီး ကွဲသွားတယ်။ ဒါဟာ သည်းခံနိုင်စွမ်း မရှိတာ (Low Tolerance)။ ရော်ဘာဘောလုံးကျတော့ ဖိချလိုက်ရင် ပြားသွားမယ်၊ ဒါပေမဲ့ ဖိအား ဖယ်လိုက်တာနဲ့ မူလပုံစံအတိုင်း "ဒိုင်း" ဆိုပြီး ပြန်ကြွတက်လာတယ်။ အဲဒါ Resilience ပါပဲ။
လောကဓံ တိုက်ခိုက်လာတဲ့အခါ၊ သူများက ဆဲရေးတိုင်းထွာတဲ့အခါ စိတ်ဓာတ်ကျပြီး ကွဲကြေမသွားဘဲ၊ ရော်ဘာဘောလုံးလို ပြန်ပြီး ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်တာကိုမှ တကယ့် "သည်းခံခြင်း" လို့ ခေါ်တာပါ။
ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ စိတ်ပညာ သုတေသန အရ "Window of Tolerance" (သည်းခံနိုင်စွမ်း အတိုင်းအတာ) ဆိုတဲ့ သဘောတရားလေးကို ရှင်းပြချင်ပါတယ်။
လူတစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်မှာ အလယ်အလတ် တည်ငြိမ်နေတဲ့ ဇုန် (Optimal Zone) ရှိတယ်။ အဲဒီ ဇုန်ထဲမှာ ရှိနေရင် ဘာပြဿနာလာလာ အေးဆေး ဖြေရှင်းနိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ဖိအားတွေ များလာတဲ့အခါ၊ ဒေါသထွက်စရာ ကြုံတဲ့အခါ အပေါ်ဘက်ကို ထိုးတက်သွားရင် "Hyper-arousal" (ပေါက်ကွဲမတတ် ဖြစ်ခြင်း) ဖြစ်သွားရော။ အဲဒီအချိန်မှာ နှလုံးခုန် မြန်မယ်၊ ဒေါသတွေ ထွက်မယ်၊ တိုက်ခိုက်ချင်မယ်။
ဒါမှမဟုတ် အောက်ဘက်ကို ထိုးဆင်းသွားရင် "Hypo-arousal" (ထုံထိုင်း မှိုင်တွေသွားခြင်း) ဖြစ်မယ်။ ဘာမှ မလုပ်ချင်၊ မကိုင်ချင်၊ စိတ်ဓာတ်တွေ ကျပြီး အခန်းအောင်းနေချင်မယ်။
သည်းခံတယ် ဆိုတာ... အဲဒီ အပေါ်ရောက်တာနဲ့ အောက်ရောက်တာကို ထိန်းပြီး၊ အလယ်က မျှတတဲ့ လမ်းကြောင်း (Window) လေး ကျယ်ပြန့်လာအောင် လေ့ကျင့်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ အိမ်က လျှပ်စစ်မီး လိုပါပဲ။ မီးအား အရမ်းများသွားရင် (High Voltage) ဖျူးပြတ်မယ်၊ မီးလုံးတွေ ပေါက်ကွဲမယ်။ မီးအား အရမ်းနည်းသွားရင် (Low Voltage) စက်တွေ မလည်တော့ဘူး။ Voltage Regulator (မီးအားထိန်းစက်) က မီးအားကို ညီအောင် ညှိပေးသလိုပါပဲ... "သည်းခံခြင်း" ဆိုတာ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ခံစားမှု ဗို့အား (Emotional Voltage) ကို မပေါက်ကွဲအောင်၊ မငြိမ်းသွားအောင် ထိန်းညှိပေးတဲ့ စက်ကိရိယာ (Regulator) ပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးလာတယ်။ "အရှင်ဘုရား... စိတ်ကို ထိန်းရတာ ပင်ပန်းလိုက်တာ၊ သည်းခံရတာ ပူလောင်လိုက်တာ ဘုရား" တဲ့။ မှန်ပါတယ် ဒကာကြီး။ သည်းခံစခါစမှာတော့ ပူလောင်သလို ခံစားရမှာပဲ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ အပူဟာ ကောင်းတဲ့ အပူပါ။ အညစ်အကြေးတွေကို လောင်ကျွမ်းစေတဲ့ အပူပါ။ ဘုရားရှင်က ဒါကို ဘယ်လို ဟောကြားခဲ့သလဲ ဆိုတာကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပါဠိတော်တွေနဲ့ ဆက်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
ကိုင်း... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီ "သည်းခံခြင်း" (Tolerance) နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဘယ်လို တန်ဖိုးထားသလဲ၊ စိတ်ပညာသဘောအရ ဒီသည်းခံခြင်းက ဘယ်လို အလုပ်လုပ်သလဲ ဆိုတာကို လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခုနက ပြောခဲ့တဲ့ "Window of Tolerance" (သည်းခံနိုင်စွမ်း အတိုင်းအတာ) ဆိုတာ တကယ်တော့ ဘုရားရှင် ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်တွေထဲမှာ အနှစ်သာရ အားဖြင့် ပါရှိပြီးသား ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒပါဠိတော်၊ ဗုဒ္ဓဝဂ် (စာမျက်နှာ-၃၉) မှာ လာရှိတဲ့ အလွန်ကျော်ကြားလှတဲ့ ဩဝါဒပါတိမောက် ဂါထာတော်ကြီးကို အရင် ပူဇော်ကြည့်ရအောင်။
"ခန္တီ ပရမံ တပေါ တိတိက္ခာ၊ နိဗ္ဗာနံ ပရမံ ဝဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ..."
ဒီပါဠိတော်လေးကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ တစ်လုံးချင်း အနက်ဖွင့်ပြီး မျက်စိထဲမြင်အောင် ကြည့်ကြစို့။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သေချာ နားထောင်နော်။
"တိတိက္ခာ" = အေးမြချမ်းသာမှု၊ ပူလောင်မှုစသည်ကို သည်းခံနိုင်ခြင်း ဟူသော၊
"ခန္တီ" = သည်းခံခြင်း တရားသည်။
"ပရမံ" = အလွန်မြတ်သော၊
"တပေါ" = ကိလေသာကို ပူပန်စေတတ်သော အကျင့်ပေတည်း။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေရာမှာ "တပေါ" (Tapo) ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို အထူး သတိထားစေချင်ပါတယ်။ "တပေါ" ဆိုတာ "အပူ" (Heat/Energy) ပါပဲ။ ပုံမှန်အားဖြင့် လူတွေက ဒေါသထွက်ရင် ပူတယ်လို့ ထင်ကြတယ်။ မှန်ပါတယ်။ ဒေါသက စိတ်ကို ပူလောင်စေတယ်။ ဒါပေမဲ့ "ခန္တီ" (သည်းခံခြင်း) ဆိုတဲ့ အကျင့်ကကျတော့ ကိုယ့်စိတ်ကို ပူလောင်စေတာ မဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ရှိတဲ့ ကိလေသာ (Defilements) တွေကို ပြန်ပြီး လောင်ကျွမ်းစေတဲ့ "Tapas" (ခြိုးခြံမှု အပူဓာတ်) ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို ခေတ်သစ် ရူပဗေဒ (Physics) သဘောတရားနဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောရရင် "Energy Conversion" (စွမ်းအင် ပြောင်းလဲခြင်း) ပါပဲ။ သူများက ကိုယ့်ကို ဆဲလိုက်တယ်၊ ဝေဖန်လိုက်တယ်။ အဲဒီ အသံလှိုင်း (Sound Energy) တွေ ဝင်လာတဲ့အခါ ချက်ချင်း တုံ့ပြန်လိုက်ရင် "ဒေါသ စွမ်းအင်" (Kinetic Energy of Anger) အဖြစ် ပေါက်ကွဲထွက်သွားမယ်။
ဒါပေမဲ့ သည်းခံလိုက်တဲ့အခါ... အဲဒီ ဝင်လာတဲ့ စွမ်းအင်ကို အပြင်ကို မထုတ်ဘဲ၊ အတွင်းမှာ "ခန္တီ" ဆိုတဲ့ မီးဖိုထဲ ထည့်ပြီး လောင်ကျွမ်းပစ်လိုက်တော့၊ ကိလေသာတွေ ခြောက်သွေ့သွားပြီး စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု (Resilience Potential Energy) အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါဟာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ ဝန်ထမ်းကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ မူဝါဒ (Policy 22)၊ ပုဒ်မ ၂၂.၁ (Article 22.1 - Non-Retaliation & Mental Buffer) မှာ ပါရှိတဲ့ "တုံ့ပြန်မှု မပြုမီ စောင့်ဆိုင်းခြင်း" (Pause before Reacting) ဆိုတဲ့ အနှစ်သာရနဲ့ တစ်ထပ်တည်း ကျနေပါတယ်။ အသံတစ်ခု ကြားတာနဲ့ ချက်ချင်း မတုံ့ပြန်ဘဲ၊ ကြားထဲမှာ "သည်းခံခြင်း ကြားခံနယ်မြေ" (Buffer Zone) တစ်ခု ထားရှိရမယ်ဆိုတဲ့ သဘောပါပဲ။
ကဲ... ဒီတော့ ဒီ သည်းခံခြင်း သဘောတရားကို ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဝိပဿနာ ရှုကွက် (Vipassana Mechanism) အနေနဲ့ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ရဲ့ လမ်းညွှန်ချက် အမှတ်စဉ် (၆၅) ဖြစ်တဲ့ "ငြိမ်းချမ်းမှု ခံစားရအောင် ပြောနည်း" (Self-Talk for Peace) ကို အသုံးပြုပြီး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။
ခန္ဓာဖွဲ့နည်း (Aggregates Assembly) အရ ကြည့်မယ်ဆိုရင် -
(၁) ဒွါရ - နား (Sota) ဟာ အသံဖမ်းစက် (Receiver) နဲ့ တူတယ်။
(၂) အာရုံ - အသံ (Sadda) (ဥပမာ- ဆဲသံ၊ အော်သံ) ဟာ လေထုကို တုန်ခါပြီး လာတဲ့ လှိုင်း (Sound Wave) မျှသာ ဖြစ်တယ်။
(၃) ဝိညာဉ် - ကြားသိစိတ် (Sota Vinyana) ဟာ အသံကို သိလိုက်တဲ့ အသိ (Auditory Perception) ဖြစ်တယ်။
(၄) ဖဿ - နားနဲ့ အသံ တိုက်ဆိုင်မှု (Contact) ဖြစ်တယ်။
ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ပြဿနာက ဘယ်က စသလဲ။ "အသံ" က စတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အသံက သူ့ဘာသာသူ "ရုပ်" (Rupa) သက်သက်ပါ။ လေတိုက်သံ နဲ့ လူဆဲသံ ဟာ ရူပဗေဒသဘောအရ တုန်ခါမှု (Vibration) ချည်းပါပဲ။
ပြဿနာက "သညာ" (Sañña - Perception) မှာ စတာပါ။ "ဒါက ငါ့ကို ဆဲတာ၊ ဒါက ငါ့ကို စော်ကားတာ" ဆိုပြီး အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်လိုက်တဲ့ နေရာမှာ "ဒေါသ" မီး ထတောက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
တစ်ယောက်ယောက်က ကိုယ့်ကို အော်ဟစ်ဆဲဆိုနေတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီအချိန်မှာ "သူ ငါ့ကို ဆဲနေတယ်" လို့ မတွေးပါနဲ့။ "ဒုက္ခသစ္စာ" ရှုကွက်ကို သုံးပါ။
"ဪ... သူ့ခမျာ ဒေါသ မီးတွေ လောင်နေရှာလို့ အော်နေတာပါလား။ သူ ဆင်းရဲ (Dukkha) နေလို့ အသံတွေ ထွက်နေတာပါလား" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။
သူ့ကို "ရန်သူ" လို့ မမြင်ဘဲ၊ "လူမမာ" (Patient) တစ်ယောက်လို သဘောထားလိုက်ပါ။ လူမမာက နာလွန်းလို့ အော်ရင် ဆရာဝန်က စိတ်ဆိုးသလား။ စိတ်မဆိုးဘူးနော်။ ကုပေးချင်တဲ့ စိတ်ပဲ ဖြစ်တယ်။ အဲဒီလိုပဲ... ကိုယ့်ကို ဆဲတဲ့သူကို "ဒေါသရောဂါသည်" လို့ မြင်လိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဒေါသ မဖြစ်တော့ဘဲ "ကရုဏာ" သို့မဟုတ် "ဥပေက္ခာ" ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... လမ်းဘေးက ခွေးလေးတစ်ကောင် ဟောင်တယ် ဆိုပါစို့။ သူတော်ကောင်းတို့က ပြန်ဟောင်မလား။ မဟောင်ဘူးနော်။ ဘာဖြစ်လို့လဲ။ "တိရစ္ဆာန်လေးပဲ.. နားမှ မလည်တာ" လို့ သည်းခံလိုက်တယ်လေ။ လူတွေ အော်ရင်လည်း အဲဒီလိုပဲ သဘောထားလိုက်ပါ။ "အသံလှိုင်း... အသံလှိုင်း... ကြားတယ်... ပျက်တယ်" လို့သာ ရှုမှတ်လိုက်ပါ။ အဲဒါဟာ အမြင့်မြတ်ဆုံးသော အကျင့် "ခန္တီ ပရမံ တပေါ" ကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးခြင်းပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးလာတယ်။ "အရှင်ဘုရား... သည်းခံတယ်ဆိုတာ ရှုံးတာ မဟုတ်ဘူးလား" တဲ့။ လုံးဝ မဟုတ်ပါဘူး ဒကာကြီး။ ဘုရားရှင်က "အနိုင်ယူသူတွေထဲမှာ သည်းခံနိုင်သူဟာ အမြတ်ဆုံးပဲ" (Yo have jitavinam settho) လို့ ဟောခဲ့ပါတယ်။ ကိုယ့်ဒေါသကို ကိုယ်နိုင်တာဟာ စစ်မြေပြင်မှာ လူတစ်ထောင်ကို နိုင်တာထက် ပိုခက်ခဲပြီး ပိုမြတ်ပါတယ်။ သည်းခံခြင်းဆိုတာ အားနည်းသူရဲ့ လက်နက် မဟုတ်ပါဘူး၊ အားကြီးသူ (Resilient Person) တွေရဲ့ လက်နက် ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒီ "သည်းခံခြင်း" ရှုကွက်ကို ပိုပြီး လေးနက်သွားအောင် ဉာဏ်စဉ်နဲ့ တစ်ခါ ချိတ်ဆက်ပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ နိုဝင်ဘာလ (၄) ရက်နေ့၊ သည်းခံခြင်းနေ့ ဆိုတော့၊ သစ္စာလေးပါး ရှုကွက်ကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ မဖြစ်မနေ နှလုံးသွင်းရပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီ ဂါထာတော်မှာ "ယေ စ ခေါ တေ" လို့ အစချီပြီး ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အနတ္တသဘော၊ ဒုက္ခသဘောကို ဖွင့်ဆိုထားပါတယ်။
အထူးသဖြင့် ဒီနေရာမှာ "ဝေဒနာက္ခန္ဓာ" (Feeling Aggregate) ကို "ဒုက္ခ" လို့ မြင်ဖို့ လိုပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သည်းခံရတာ ခက်ခဲတယ် ဆိုတာ ဘာ့ကြောင့်လဲ။ ကိုယ့်ရင်ထဲမှာ ခံစားရတဲ့ "ဒေါမနဿ ဝေဒနာ" (စိတ်ဆင်းရဲမှု) က ပူလောင်လွန်းလို့ပါ။ အဲဒီ ပူလောင်မှုကို "ငါ့စိတ်၊ ငါ့ခံစားချက်" လို့ ဆုပ်ကိုင်ထားသမျှ ကာလပတ်လုံး သည်းခံရတာ ပင်ပန်းနေဦးမှာပါပဲ။
"ဒုက္ခပရိညာ" (ဆင်းရဲကို ပိုင်းခြားသိခြင်း) နဲ့ ကြည့်လိုက်ပါ။ "ဪ... ဒီမကျေနပ်မှု ဆိုတာ မီး (Tejo) ဓာတ် သက်သက်ပါလား။ ငါက ဒီမီးကို လက်နဲ့ ဆုပ်ကိုင်ထားမိလို့ ပူနေတာပါလား" လို့ သိမြင်လိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်၊ အဲဒီ မီးကို လွှတ်ချလိုက်နိုင်ပါလိမ့်မယ်။ အဲဒါဟာ "ခန္တီ" ပါပဲ။
ကဲ... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာ ပေါ်လွင်အောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းတွေထဲက ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါကတော့ Case-2608 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ အဖြစ်အပျက်လေးပါ။
ဒီဖြစ်စဉ်က ပြတိုက်ရဲ့ လက်မှတ်အရောင်းကောင်တာ (Reception) မှာ တာဝန်ကျတဲ့ "မသီတာ" ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းမလေး အကြောင်းပါ။ မသီတာက ပင်ကိုစရိုက် အားဖြင့် စိတ်မြန်လက်မြန် ရှိတယ်။ ဒေါသ နည်းနည်းကြီးတယ်။ တစ်နေ့မှာ ပြတိုက်ကို နိုင်ငံခြားပြန် ဧည့်သည်တစ်ယောက် ရောက်လာတယ်။ အဲဒီ ဧည့်သည်က ဖိနပ်မချွတ်ချင်ဘူး။
Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ စည်းကမ်းက "ဖိနပ်ချွတ်ရမည်" လို့ ရေးထားတယ်။ ဧည့်သည်က ဒေါသတကြီးနဲ့ အော်တော့တာပေါ့။
"ဒကာတို့ ဘာစည်းကမ်းလဲ။ ကျုပ်ဖိနပ်က ဒေါ်လာ ၅၀၀ ပေးဝယ်ထားရတာ။ ပျောက်ရင် ဒကာ လျော်နိုင်မလား။ ဒီလောက် ညစ်ပတ်တဲ့ ကြမ်းပြင်ကို ခြေဗလာနဲ့ နင်းရမလား" ဆိုပြီး ကောင်တာကို လက်နဲ့ ပုတ်ပြီး ရမ်းကားပါလေရော။
အဲဒီအချိန်မှာ မသီတာ့ ရင်ထဲမှာ "ဒိန်း" ခနဲ ဖြစ်သွားတယ်။ သူ့ရဲ့ Window of Tolerance (သည်းခံနိုင်စွမ်း) က အနီရောင်အဆင့် (Hyper-arousal) ကို ထိုးတက်သွားတယ်။ သူ့မျက်နှာ နီရဲလာပြီး "ရှင် ဘာစကားပြောတာလဲ" လို့ ပြန်အော်ဖို့ ပါးစပ်ပြင်လိုက်တယ်။
ဒါပေမဲ့... အဲဒီ စက္ကန့်ပိုင်းလေးမှာပဲ သူဟာ Hswagata ဝန်ထမ်း လမ်းညွှန်စာအုပ်ထဲက မူဝါဒ အမှတ် (၂၂)၊ ပုဒ်မ ၂၂.၁ (Policy 22, Art 22.1 - Non-Retaliation Protocol) ကို သတိရလိုက်တယ်။ အဲဒီ မူဝါဒက ဘာပြောထားသလဲဆိုတော့ "ဖောက်သည် ဒေါသထွက်နေချိန်တွင် (၅) စက္ကန့် ခေတ္တရပ်ပါ (The 5-Second Pause)" တဲ့။
မသီတာက ချက်ချင်းပဲ အသက်ကို ဝဝ ရှူသွင်းလိုက်တယ်။ "၁... ၂... ၃... ၄... ၅"။
အဲဒီ ၅ စက္ကန့် အတွင်းမှာ သူ ဝိပဿနာ ဉာဏ်လေး ဝင်လိုက်တယ်။ "ဒီလူ အော်နေတာ ငါ့ကို မုန်းလို့ မဟုတ်ဘူး။ သူ့ဖိနပ် ပျောက်မှာ ကြောက်တဲ့ 'သောက' ကြောင့် အော်နေတာပဲ။ သူလည်း ပူလောင်နေရှာတာပဲ" လို့ (Cognitive Reframing) လုပ်လိုက်တယ်။
ပြီးတော့ သိပ္ပံနည်းကျ "Mirror Neurons" (ကြေးမုံ နျူရွန်) သဘောတရားကို သတိရတယ်။ "ငါ ပြန်အော်ရင် မီးလောင်ရာ လေပင့်သလို ဖြစ်ပြီး ပိုဆိုးသွားလိမ့်မယ်။ ငါ အေးမှ သူ အေးမယ်" ဆိုပြီး ဆုံးဖြတ်လိုက်တယ်။
မသီတာက ပြုံးလိုက်တယ်။ (အတင်း ပြုံးလိုက်တာ မဟုတ်ဘူး၊ နားလည်မှုနဲ့ ပြုံးလိုက်တာ)။ ပြီးတော့ လေသံ အေးအေးလေးနဲ့ ပြောလိုက်တယ်။
"ဟုတ်ကဲ့ပါ အကို... အကို့ ဖိနပ်က တန်ဖိုးကြီးတော့ စိတ်ပူမယ်ဆိုတာ နားလည်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျွန်မတို့က သီးသန့် အိတ်လေးနဲ့ ထည့်ပြီး သော့ခတ် သိမ်းပေးပါ့မယ်။ စိတ်ချပါနော်"
တွေ့လိုက်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ မီးတောက်ကြီးကို ရေနဲ့ ပက်လိုက်သလိုပါပဲ။ ခုနက ဒေါသထွက်နေတဲ့ ဧည့်သည်ကြီး မျက်နှာ ပျက်သွားတယ်။ သူ ရှက်သွားတယ်။ "ဪ... ဟုတ်... ဟုတ်ကဲ့... ကျေးဇူးပါပဲဗျာ၊ ကျွန်တော် နည်းနည်း စိတ်လောသွားတယ်" ဆိုပြီး လေသံ ပြန်လျော့သွားတယ်။
မသီတာရဲ့ "သည်းခံခြင်း" (Tolerance) ဟာ ရှုံးနိမ့်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ အခြေအနေ တစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်လိုက်နိုင်တဲ့ "စိတ်စွမ်းအား" (Resilience) ဖြစ်သွားတာကို တွေ့ရပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အဖြစ်အပျက်လေးကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ရအောင်။
ဧည့်သည်ရဲ့ ဒေါသ၊ မသီတာရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ တုန်လှုပ်မှု၊ ပူလောင်မှုတွေဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။
"ငါ့ဖိနပ်၊ ငါ့သိက္ခာ၊ ငါ့ကိုပြန်ပြောရမလား" ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှု၊ မာနတွေဟာ ဒီဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ "သမုဒ္ဒယသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။
မသီတာ စိတ်ကို လျှော့ချလိုက်လို့ ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ အခြေအနေ၊ ပြဿနာ ပြေလည်သွားတဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှုဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။
အဲဒီလို ငြိမ်းချမ်းအောင် ကျင့်သုံးခဲ့တဲ့ သည်းခံခြင်း (ခန္တီ)၊ သတိထားခြင်း (သတိ) နဲ့ မေတ္တာစကား ပြောခြင်း (သမ္မာဝါစာ) တို့ဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" လမ်းစဉ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား...။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့လည်း ဘဝမှာ မလွဲမသွေ ကြုံတွေ့ရမယ့် အခက်အခဲတွေ၊ ဝေဖန်မှုတွေ၊ တိုက်ခိုက်မှုတွေကို ကြောက်ရွံ့မနေပါနဲ့။ "သည်းခံခြင်း" ဆိုတဲ့ သံချပ်ကာ ဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ထားလိုက်ပါ။ ဘယ်လို မြှားတွေပဲ လာလာ၊ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်နှလုံးကို မထိခိုက်အောင် ကာကွယ်နိုင်ပါလိမ့်မယ်။ "သည်းခံခြင်းသည် နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့်ကောင်း" ဆိုတာကို နှလုံးသွင်းနိုင်ကြပါစေ။
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့ရတဲ့ "သည်းခံခြင်း (Tolerance)" တရားတော် အတိုင်း... သူတော်ကောင်းများ အားလုံး လောကဓံ လှိုင်းတံပိုးများကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သော စိတ်စွမ်းအားရှင်များ ဖြစ်ကြပါစေ။ သည်းခံခြင်းဖြင့် ရန်သူကို မိတ်ဆွေ ဖြစ်အောင်၊ အပူကို အအေး ဖြစ်အောင် ဖန်တီးနိုင်ကြပါစေ။ နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... အားလုံးသော သူတော်ကောင်းများ ရန်လိုခြင်း ကင်း၍ စိတ်နှလုံး အေးချမ်းကြပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
