Day: 307 | November 3 | ဆီးချိုရောဂါ (Diabetes) | ဝိနည်းပိဋကတ်၊ မဟာဝဂ်၊ ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓက (စာ-၂၁၈) | Endocrinology
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၉ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၇ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ (၃) ရက်နေ့၊ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ Hswagata ပြတိုက်ကြီးကနေ တရားနာ ပရိသတ်အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့ကို ဓမ္မမိတ်ဆက် ပြုလုပ်ခွင့် ရတဲ့အတွက် ဝမ်းမြောက်မိပါတယ်။ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ၊ မိဘ၊ ဆရာ ဆိုတဲ့ အနန္တငါးပါးကို ဦးထိပ်ထားပြီးတော့၊ ဒီနေ့ နိုဝင်ဘာလ (၃) ရက်နေ့မှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး ကျန်းမာရေး သတိ၊ အသိတရားတို့နဲ့ ပြည့်စုံပြီး ရောဂါဘေးမှ ကင်းဝေးကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ဦးစွာပထမ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကတော့ ခေတ်လူသားတွေ အများဆုံး ခံစားနေရတဲ့ "ဆီးချိုရောဂါ (Diabetes) နှင့် ရသတဏှာ" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာလေး ဖြစ်ပါတယ်။ ရှေးလူကြီးတွေကတော့ "အချိုလွန်ရင် ဆီးချိုဖြစ်မယ်" လို့ ရိုးရိုးလေး ပြောကြပေမဲ့၊ ဒီနေ့ခေတ် ဆေးပညာအရတော့ ဒါဟာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဓာတ်ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ ရောဂါ (Metabolic Disorder) တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ တရားမဟောကြားမီမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေး ငြိမ်သွားအောင်၊ ပြီးတော့ ဒီ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးရဲ့ မတင့်တယ်စက်ဆုပ်ဖွယ် သဘောကို မြင်အောင် "ပဋိကုလ သညာ" လေး နည်းနည်း ပွားများကြရအောင်။ ကိုင်း... အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေ ဆန့်ပြီး ထိုင်လိုက်ကြပါ။ မျက်လွှာလေး ချထားပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ လျှာ (Tongue) ကို အာရုံပြုလိုက်ပါ။ "ဒီ လျှာဟာ အရသာခံဖို့ပဲ ရှိတယ်၊ ဒါပေမဲ့ စားလိုက်တဲ့ အစားအစာတွေဟာ ဗိုက်ထဲရောက်ရင် အကုန် ပုပ်သိုးသွားတာပါလား" လို့ ဆင်ခြင်လိုက်ပါ။ "ငါ စားချင်တာ မဟုတ်ဘူး... ခန္ဓာကိုယ်က လိုအပ်လို့ ဖြည့်ဆည်းပေးရတာပါလား" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး တစ်မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး နေလိုက်ကြရအောင်။
ကဲ... စိတ်ကလေးတွေ တည်ငြိမ်သွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ပြောပြချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကို သိပ္ပံနည်းကျ အရင် ရှင်းပြပါမယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... "ဆီးချို" ဆိုတာ ဘာလဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ ကျန်းမာရေး သုတေသန ဌာနက ဆရာဝန်ကြီးတွေ ရှင်းပြတဲ့ Endocrinology (ဟော်မုန်းနှင့် ဓာတ်ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ ဆေးပညာ) အရ ပြောရရင် ဆီးချိုဆိုတာ "သော့တံ ပျောက်နေတဲ့ ပြဿနာ" လို့ ဆိုပါတယ်။ မျက်စိထဲ မြင်အောင် ပြောပြမယ်နော်။
သူတော်ကောင်းတို့ ထမင်းစားလိုက်တယ်၊ မုန့်စားလိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီ အစားအစာတွေက ဗိုက်ထဲရောက်သွားရင် အစာချေဖျက်လိုက်တော့ "ဂလူးကို့စ်" (Glucose) လို့ခေါ်တဲ့ သကြားဓာတ်လေးတွေ ဖြစ်သွားတယ်။ အဲဒီ သကြားဓာတ်တွေက သွေးကြောထဲကို ရောက်သွားတယ်။ တကယ်တမ်းကျတော့ အဲဒီ သကြားဓာတ်တွေက သွေးကြောထဲမှာ နေရမှာ မဟုတ်ဘူး။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ဆဲလ် (Cell) လေးတွေထဲကို ဝင်ပြီး အားအင်အဖြစ် လောင်ကျွမ်းပေးရမှာ။
ဒါပေမဲ့... အဲဒီ ဆဲလ်လေးတွေရဲ့ တံခါးက ပိတ်ထားတယ်။ အဲဒီ တံခါးကို ဖွင့်ပေးဖို့အတွက် "အင်ဆူလင်" (Insulin) ဆိုတဲ့ ဟော်မုန်း သော့တံလေး လိုတယ်။ အဲဒီ အင်ဆူလင်ကို သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ ဝမ်းဗိုက်ထဲက ပန်ကရိယ (Pancreas) ဆိုတဲ့ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းကနေ ထုတ်ပေးပါတယ်။
အခု ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်တယ်ဆိုတာ အဲဒီ ဖြစ်စဉ် ပျက်ယွင်းသွားတာပါပဲ။ ပန်ကရိယက အင်ဆူလင် သော့တံကို လုံလောက်အောင် မထုတ်ပေးနိုင်တာ (Type 1) ဖြစ်နိုင်သလို၊ ထုတ်တော့ ထုတ်ပေးတယ်၊ ဒါပေမဲ့ ဆဲလ်တံခါးက သော့တံနဲ့ မကိုက်တော့တာ (Type 2 - Insulin Resistance) လည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ အိမ်ရှေ့မှာ ဧည့်သည်တွေ (သကြားဓာတ်တွေ) အများကြီး ရောက်နေတယ်။ ဒါပေမဲ့ အိမ်တံခါး (Cell Door) ဖွင့်မပေးတော့ ဧည့်သည်တွေက လမ်းမပေါ်မှာ (သွေးကြောထဲမှာ) ပြည့်ကြပ်ပြီး ပိတ်ဆို့ကုန်ရော။ အဲဒီလို သွေးကြောထဲမှာ သကြားတွေ များလာရင် ဘာဖြစ်မလဲ။ သွေးက ပျစ်လာမယ်။ သွေးပျစ်တော့ စီးဆင်းမှု နှေးမယ်။ ကြာလာတော့ မျက်လုံးတို့၊ ကျောက်ကပ်တို့၊ ခြေဖျားလက်ဖျားတို့ဆီကို သွေးကောင်းကောင်း မရောက်တော့ဘဲ အဲဒီ အစိတ်အပိုင်းတွေ ပျက်စီးကုန်တာပါပဲ။ ဒါကြောင့် ဆီးချိုက ကြောက်စရာ ကောင်းတယ်လို့ ပြောတာပါ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးလာတယ်။ "အရှင်ဘုရား... အချိုတွေ အများကြီး စားလို့ ဖြစ်တာလား" တဲ့။ အချိုစားတာ တစ်ခုတည်းကြောင့်တော့ မဟုတ်ဘူး ဒကာကြီးရေ။ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု နည်းတာ၊ အဝလွန်တာ၊ စိတ်ဖိစီးမှု များတာတွေကလည်း အဓိက တရားခံတွေပါပဲ။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေကတော့ ပြောကြတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ဆိုတာ စက်ယန္တရားကြီး တစ်ခုလိုပဲတဲ့။ ဆီတွေ (သကြားတွေ) လောင်းထည့်လွန်းပြီး စက်မမောင်းရင် (လေ့ကျင့်ခန်းမလုပ်ရင်) အဲဒီ ဆီတွေက အင်ဂျင်ကို ပြန်ပိတ်ပြီး စက်ပျက်စေတာပါပဲ။
ဒါကြောင့် ဦးပဉ္ဇင်းတို့အနေနဲ့ ဆင်ခြင်စရာက... "ငါ့ခန္ဓာကိုယ်ကြီးက ငါ့အလိုအတိုင်း မဖြစ်ပါလား" ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။ ကိုယ်ကတော့ "ချိုတာလေး စားချင်တယ်" လို့ တပ်မက်ပေမဲ့၊ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ဓာတုဗေဒ ဖြစ်စဉ်တွေကတော့ "မရဘူး၊ လက်မခံနိုင်ဘူး" လို့ ငြင်းဆန်နေပါတယ်။ ဒီ "လိုချင်မှု" နဲ့ "ဖြစ်သင့်မှု" ကြားက ပဋိပက္ခဟာ ဒုက္ခသစ္စာပါပဲ။
ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒီရောဂါဝေဒနာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး၊ ဆေးဝါးဓာတ်စာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဝိနည်းတော်မှာ ဘယ်လို ဟောကြားထားသလဲ ဆိုတာကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဆက်လက် လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
ကိုင်း... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီ အစားအစာ၊ အရသာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဝိနည်းတော်မှာ ဘယ်လို စည်းကမ်းသတ်မှတ်ခဲ့သလဲ၊ ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်စေတတ်တဲ့ "ရသတဏှာ" (အရသာကို ခုံမင်ခြင်း) ကို ဘယ်လို ထိန်းချုပ်ခိုင်းသလဲ ဆိုတာကို လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
ဝိနည်းပိဋကတ်၊ မဟာဝဂ်ပါဠိတော်၊ ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓက (ဆေးပစ္စည်းဆိုင်ရာ အခန်း) မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရဟန်းတော်များအတွက် ဆေးဝါးအဖြစ် သုံးစွဲခွင့်ရှိတဲ့ "ထောပတ်၊ ဆီ၊ ပျား၊ တင်လဲ" (Ghee, Butter, Oil, Honey, Molasses) ဆိုတဲ့ ဆေးငါးမျိုးကို ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အဲဒီ ခွင့်ပြုချက်မှာ အရေးကြီးတဲ့ ကန့်သတ်ချက် တစ်ခု ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "ရောဂါဝေဒနာ ရှိမှသာ သုံးစွဲရမယ်"၊ "အာဟာရအနေနဲ့ အလွန်အကျွံ မသုံးစွဲရဘူး" ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ရဟန်းတော်များ နေ့စဉ် ဆင်ခြင်ရတဲ့ "ပစ္စဝေက္ခဏာ" ပါဠိတော်လေးကို ထောက်ပြချင်ပါတယ်။ ဒါဟာ ဆီးချိုရောဂါ ကာကွယ်ရေးအတွက် အကောင်းဆုံး လမ်းညွှန်ချက်ပါပဲ။
"ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော အာဟာရံ အာဟာရေတိ၊ နေဝ ဒဝါယ၊ န မဒါယ၊ န မဏ္ဍနာယ၊ န ဝိဘူသနာယ။"
ဒီပါဠိတော်လေးကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ တစ်လုံးချင်း အနက်ဖွင့်ပြီး ခေတ်ဆေးပညာနဲ့ တွဲကြည့်ရအောင်။
"ယောနိသော" = အသင့်အတင့် နှလုံးသွင်းလျက် (Wisely reflecting)၊
"ပဋိသင်္ခါ" = ဆင်ခြင်၍၊
"အာဟာရံ" = အစားအစာ (Fuel) ကို၊
"အာဟာရေတိ" = မှီဝဲသုံးဆောင်ပါ၏။
"ဒဝါယ" = မြူးထူးပျော်ပါးခြင်းငှာ (For fun/enjoyment)၊ "နေဝ" = မဟုတ်ပါ (Not)။
"မဒါယ" = ခွန်အားဗလဖြင့် မာန်ယစ်ခြင်းငှာ (For intoxication/pride)၊ "န" = မဟုတ်ပါ။
"မဏ္ဍနာယ" = ကိုယ်ခန္ဓာ ပြည့်ဖြိုးတင့်တယ်ခြင်းငှာ (For bulk/beautification)၊ "န" = မဟုတ်ပါ။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီပါဠိတော်က ဘာကို ပြောတာလဲ။ "စားတယ် ဆိုတာ အရသာခံဖို့၊ ပျော်ဖို့ စားတာ မဟုတ်ဘူး၊ ခန္ဓာကိုယ် တည်တံ့ရုံ သက်သက် စားရမယ်" လို့ ဆိုလိုတာပါ။
သိပ္ပံပညာအရ ကြည့်မယ်ဆိုရင် လူတွေက အစားစားတဲ့အခါ "Dopamine" (ဒိုပါမင်း) လို့ခေါ်တဲ့ ပျော်ရွှင်စေတဲ့ ဓာတ်တစ်မျိုး ဦးနှောက်ထဲမှာ ထွက်လာတယ်။ အထူးသဖြင့် အချိုစားလိုက်ရင် ပိုထွက်တယ်။ အဲဒီ "ဒဝါယ" (ပျော်ဖို့စားခြင်း) ကနေ "Addiction" (စွဲလမ်းခြင်း) ဖြစ်လာပြီး၊ နောက်ဆုံးတော့ ဆီးချိုရောဂါ ဆိုတဲ့ ဒုက္ခဆီကို ဦးတည်သွားတော့တာပါပဲ။
ဒါဟာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ ဝန်ထမ်းစည်းမျဉ်း (Rules & Regulations)၊ မူဝါဒ အမှတ် (၇)၊ ပုဒ်မ ၇.၆ (Article 7.6 - Health & Dietary Discipline) မှာ ပါရှိတဲ့ "ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သော စားသောက်မှုပုံစံ မူဝါဒ" နဲ့လည်း တစ်ထပ်တည်း ကျနေပါတယ်။ ဝန်ထမ်းတွေအနေနဲ့ အလုပ်လုပ်နိုင်ရုံ (Functional) စားသောက်ရမယ်၊ အပျော်အပါး (Recreational) အနေနဲ့ မစားသောက်ရဘူး ဆိုတဲ့ သဘောပါပဲ။
ကဲ... ဒီတော့ ဒီ "အရသာ" (Taste) နဲ့ "တဏှာ" (Craving) ကို ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဝိပဿနာ ရှုကွက် (Vipassana Mechanism) အနေနဲ့ ဘယ်လို ခွဲခြားမလဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ရဲ့ လမ်းညွှန်ချက် အမှတ်စဉ် (၁၇) ဖြစ်တဲ့ "ခေတ်သစ် ဖြစ်ရပ် ဇာတ်လမ်းဆင်နည်း" ကို မသွားခင်၊ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း (Aggregates Assembly) နဲ့ အရင် ဓာတ်ခွဲပြပါမယ်။
(၁) ဒွါရ - လျှာ (Jivha) ဟာ အာရုံခံ ကိရိယာ (Sensor) ဖြစ်တယ်။
(၂) အာရုံ - အရသာ (Rasa) (ဥပမာ- အချို၊ သကြားဓာတ်) ဟာ ဓာတုဗေဒ ဒြပ်ပေါင်း (Chemical Compound) မျှသာ ဖြစ်တယ်။
(၃) ဝိညာဉ် - လျှာသိစိတ် (Jivha Vinyana) ဟာ အရသာကို သိလိုက်တဲ့ အသိ (Signal Detection) ဖြစ်တယ်။
(၄) ဖဿ - လျှာ၊ အရသာ၊ စိတ် သုံးခု ပေါင်းဆုံမိတာ ဖြစ်တယ်။
(၅) ဝေဒနာ - "ကောင်းတယ်" လို့ ခံစားရတဲ့ သုခဝေဒနာ (Pleasant Feeling) ဖြစ်တယ်။
ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့ မှားတတ်တာက "ငါ ကြိုက်တယ်" ဆိုတဲ့ အမှတ်ပါပဲ။ တကယ်တမ်းကျတော့ "ငါ" ကြိုက်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ "တဏှာ" က ကြိုက်တာပါ။
လျှာပေါ်မှာ သကြားလေး တင်လိုက်ရင် ဓာတ်သဘောအရ (Earth + Water Elements) ပေါင်းစပ်ပြီး ဦးနှောက်ဆီကို လျှပ်စစ်စီးကြောင်း (Electrical Impulse) လေး သွားတယ်။ အဲဒါကို စိတ်က "ချိုတယ်" လို့ ဘာသာပြန်လိုက်တယ်။ ပြီးတော့ "ထပ်စားချင်တယ်" ဆိုတဲ့ လောဘ (Greed) က ကပ်ပါလာတယ်။ အဲဒီ လောဘကပဲ ပန်ကရိယကို ဒုက္ခပေးပြီး ဆီးချို ဖြစ်စေတာပါ။
ထမင်းစားတဲ့အခါ၊ မုန့်စားတဲ့အခါ သတိထားပါ။ လျှာပေါ်ကို အစာ ရောက်သွားတဲ့ ခဏမှာ "ချိုတယ်... သိတယ်"၊ "စပ်တယ်... သိတယ်" လို့ပဲ မှတ်ပါ။
"ငါ့အကြိုက်" လို့ စိတ်မကူးပါနဲ့။ "ဪ... လျှာအကြည်ရုပ် (Sensor) နဲ့ အရသာရုပ် (Stimulus) တိုက်မိတဲ့ ရုပ်ဖြစ်စဉ် (Physical Process) သက်သက်ပါလား" လို့ ဉာဏ်နဲ့ ခွဲကြည့်ပါ။
"ဒုက္ခသစ္စာ" ကို ရှုမြင်ရမယ်။ "ဒီအရသာ ခံစားမှု (ဝေဒနာ) ဟာ ခဏလေးပဲ ခံတာ၊ ပြီးရင် ပျောက်သွားတာ၊ ဒါပေမဲ့ သူ ချန်ထားခဲ့တဲ့ အပြစ် (Sugar Spike) ကတော့ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဒုက္ခပေးမှာပါလား" လို့ ဆင်ခြင်လိုက်ပါ။
ဒီလို ရှုမှတ်နိုင်မှသာ "စားချင်စိတ်" (Craving) ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး ကျန်းမာရေးကို စောင့်ရှောက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးလာတယ်။ "အရှင်ဘုရား... စားချင်စိတ်ကို ထိန်းချုပ်ရခက်လွန်းတယ်၊ ဘယ်လိုလုပ်ရမလဲ" တဲ့။ မှန်ပါတယ် ဒကာကြီး။ တဏှာဆိုတာ စေးကပ်တဲ့ သဘော (Sticky) ရှိတယ်။ သူ့ကို ခွာချဖို့ဆိုတာ "သတိ" ဆိုတဲ့ ဓားနဲ့ ဖြတ်မှ ရမယ်။
စားချင်စိတ် ပေါ်လာတိုင်း "ဒါဟာ ခန္ဓာကိုယ် လိုအပ်ချက်လား၊ တဏှာရဲ့ လှုံ့ဆော်မှုလား" လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြန်မေးခွန်းထုတ်ပါ (Self-Inquiry)။
"ငါ ဗိုက်ဆာလို့ စားတာလား၊ ပါးစပ်ပျင်းလို့ စားတာလား" လို့ ခွဲခြားသိမြင်လိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်၊ အဲဒီ တပ်မက်မှုက တစ်ဝက်လောက် လျော့ကျသွားပါလိမ့်မယ်။
ကိုင်း... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒီ "ဆီးချိုရောဂါ" နဲ့ "ရသတဏှာ" ရှုကွက်ကို ပိုပြီး လေးနက်သွားအောင် ဉာဏ်စဉ်နဲ့ တစ်ခါ ချိတ်ဆက်ပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ နိုဝင်ဘာလ (၃) ရက်နေ့၊ ဆီးချိုရောဂါ သတိပေးနေ့ ဆိုတော့၊ သစ္စာလေးပါး ရှုကွက်ကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ မဖြစ်မနေ နှလုံးသွင်းရပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီ ဂါထာတော်မှာ "ယေ စ ခေါ တေ" လို့ အစချီပြီး ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အနတ္တသဘော၊ ဒုက္ခသဘောကို ဖွင့်ဆိုထားပါတယ်။
အထူးသဖြင့် ဒီနေရာမှာ "ရသာရုံ" (Taste Object) နဲ့ ပတ်သက်ပြီး "ဒုက္ခပရိညာ" (ဆင်းရဲကို ပိုင်းခြားသိခြင်း) က အလွန် အရေးကြီးပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ လျှာပေါ်မှာ အရသာ ရှိနေတုန်း ခဏလေးမှာတော့ "ချမ်းသာတယ်" (Sukha) လို့ ထင်ရပေမဲ့၊ အဲဒီ အရသာကြောင့် သွေးထဲမှာ သကြားတွေ တက်လာပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကြီး လေးလံလာတာ၊ မူးဝေလာတာ၊ ခြေလက်တွေ ထုံကျင်လာတာကျတော့ "ဒုက္ခ" (Dukkha) အစစ် မဟုတ်ပါလား။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ငါးမျှားချိတ်မှာ တပ်ထားတဲ့ တီကောင်လေး လိုပါပဲ။ ငါးက တီကောင်ကို မြင်တော့ "စားစရာပဲ" လို့ ထင်ပြီး ဟပ်လိုက်တယ်။ ဒါပေမဲ့ တီကောင်ရဲ့ အနောက်မှာ စူးရှတဲ့ မျှားချိတ်ကြီး ပါနေတာကို သူ မသိဘူး။
ထို့အတူပါပဲ... "အချိုကြိုက်တဲ့စိတ်" (Rasa Tanha) က အရှေ့ကနေ "စားလိုက်ပါ... စားလိုက်ပါ... ကောင်းပါတယ်" လို့ မြှူဆွယ်နေပေမဲ့၊ အနောက်မှာ "ဆီးချိုရောဂါ" ဆိုတဲ့ မျှားချိတ်ကြီး ပါလာတာကို သတိမထားမိကြဘူး။ ဒါကြောင့် မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးက ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးနဲ့ တပ်မက်စရာ အာရုံတွေကို "ဘေးအန္တရာယ်" (Danger) အနေနဲ့ ရှုမြင်ဖို့ လမ်းညွှန်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာ ပေါ်လွင်အောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းတွေထဲက ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါကတော့ Case-2607 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ အဖြစ်အပျက်လေးပါ။
ဒီဖြစ်စဉ်က ပြတိုက်မှာ စေတနာ့ဝန်ထမ်း လုပ်နေတဲ့ အသက် (၆၀) အရွယ် ဒေါ်မြကြည် ဆိုတဲ့ ဒကာမကြီး အကြောင်းပါ။ ဒေါ်မြကြည်က သဒ္ဓါတရားတော့ အရမ်းကောင်းတယ်။ ဘုရားခန်း ဝေယျာဝစ္စဆို ဘာမှ မညည်းဘူး။ ဒါပေမဲ့ သူ့မှာ အားနည်းချက် တစ်ခု ရှိတယ်။ အဲဒါကတော့ "အချို" ပါပဲ။ ရွှေကြည်တို့၊ ကျောက်ကျောတို့ တွေ့ရင် မနေနိုင်ဘူး။ ဆရာဝန်က "အဒေါ်ကြီး... ဆီးချို တက်နေတယ်နော်၊ လျှော့စား" လို့ ပြောထားတာတောင်၊ "အမယ်လေး ဆရာရယ်... သေခါနီးမှတော့ ပါးစပ်မပိတ်ချင်ပါဘူး၊ ဖြစ်ချင်ရာဖြစ် စားမှာပဲ" ဆိုပြီး ဇွတ်မှိတ် စားလေ့ရှိတယ်။
တစ်နေ့တော့ ပြတိုက်မှာ ကထိန်သင်္ကန်း ဆက်ကပ်ပွဲ လုပ်တယ်။ မုန့်တွေကလည်း စုံလို့ပေါ့။ ဒေါ်မြကြည်တစ်ယောက် စိတ်ထိန်းနိုင်ပါ့မလား။ မထိန်းနိုင်ရှာဘူး။ "ဒါလေးတော့ မြည်းလိုက်ဦးမယ်" ဆိုပြီး ရွှေကြည်ဆနွင်းမကင်းတွေ အများကြီး စားလိုက်မိတယ်။
သိပ်မကြာပါဘူး။ နာရီဝက်လောက် နေတော့ ဒေါ်မြကြည်တစ်ယောက် ခန်းမထဲမှာ ယိုင်နဲ့နဲ့ ဖြစ်လာတယ်။ မျက်လုံးတွေ ပြာလာပြီး ချွေးစေးတွေ ပြန်လာတယ်။
"အမယ်လေး... ငါ့ခေါင်းထဲက မူးလိုက်တာ၊ အိမ်ကြီး လည်နေသလိုပဲ" ဆိုပြီး ကြမ်းပြင်ပေါ် ပုံခနဲ လဲကျသွားပါလေရော။
ချက်ချင်းပဲ ပြတိုက်ဆေးခန်းက သူနာပြုဆရာမလေး မစုစု ရောက်လာတယ်။ မစုစုက သွေးဖောက်စစ်လိုက်တော့ သွေးတွင်းသကြားဓာတ် (Blood Sugar) က ၄၀၀ ကျော် ဖြစ်နေပြီ။ အန္တရာယ် ရှိတဲ့ အနေအထားပေါ့။
မစုစုက ချက်ချင်းပဲ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ ကျန်းမာရေး မူဝါဒ (Policy 7)၊ ပုဒ်မ ၇.၆ (Article 7.6 - Health & Dietary Discipline) အရ အရေးပေါ် ပြုစုစောင့်ရှောက်မှု ပေးလိုက်တယ်။ အင်ဆူလင် ထိုးပေးပြီး ရေများများ တိုက်တယ်။ ဒေါ်မြကြည် သတိပြန်လည်လာတဲ့အခါ မစုစုက ဆူတော့တာပေါ့။
"အဒေါ်ကြီး... ကြည့်စမ်း။ အခု အဒေါ်ကြီး ဖြစ်သွားတာ ဘယ်သူ လုပ်တာလဲ။ အဒေါ်ကြီးရဲ့ ပါးစပ်က လုပ်တာလေ။ မူဝါဒမှာ ပါတယ်နော်... 'မိမိကျန်းမာရေးကို မိမိ တာဝန်ယူရမည်' တဲ့။ အခုတော့ သူများတွေကိုပါ ဒုက္ခပေးနေပြီ" လို့ ပြောလိုက်တယ်။
ဒေါ်မြကြည်က မျက်ရည်လည်ရွဲနဲ့ "သမီးရယ်... အဒေါ် သိပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ မြင်လိုက်ရင် စိတ်က မထိန်းနိုင်လို့ပါ" လို့ ဝန်ခံတယ်။
အဲဒီမှာ မစုစုက ဓမ္မနဲ့ ယှဉ်ပြီး ဆုံးမတယ်။
"အဒေါ်ကြီး... မထိန်းနိုင်ရင် 'မစားနဲ့' လို့ မတားဘူး။ ဒါပေမဲ့ 'သတိ' နဲ့ စား။ နောက်တစ်ခါ စားချင်စိတ် ပေါ်လာရင် 'ငါ့ခန္ဓာကိုယ်က လိုတာလား၊ လျှာက တောင်းတာလား' လို့ အရင်မေး။ ပြီးရင် အဒေါ်ကြီးရဲ့ သွေးကြောထဲမှာ သကြားတွေ ပိတ်ဆို့နေပုံကို မြင်ယောင်ကြည့်လိုက်။ အဲဒါဆိုရင် အစားပျက်လိမ့်မယ်" တဲ့။
တွေ့လိုက်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ...။ ဒေါ်မြကြည် ခမျာ သေဘေးနဲ့ ကြုံလိုက်ရတော့မှ နောင်တရပြီး "တဏှာရဲ့ အရသာ" ဟာ "သေမင်းရဲ့ အစာ" ပါလားဆိုတာ သဘောပေါက်သွားတော့တယ်။ အဲဒီနောက်ပိုင်းတော့ ဒေါ်မြကြည်ဟာ မုန့်မြင်တိုင်း မျက်လုံး စုံမှိတ်ပြီး "ဒါဟာ အဆိပ်ပဲ... ဒါဟာ အဆိပ်ပဲ" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး ဆင်ခြင်နိုင်သွားပါတော့တယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အဖြစ်အပျက်လေးကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ရအောင်။
ဆီးချိုရောဂါကြောင့် ခံစားရတဲ့ မူးဝေမှု၊ ပင်ပန်းမှု၊ ခန္ဓာကိုယ် ပျက်စီးမှုတွေဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ အကြောင်းအရင်း၊ လျှာပေါ်က အရသာကို ခုံမင်တဲ့ တပ်မက်မှု (Rasa Tanha) ဟာ "သမုဒ္ဒယသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။
ဒေါ်မြကြည် ကျန်းမာရေး ပြန်ကောင်းပြီး အချိုကို ထိန်းချုပ်နိုင်သွားတဲ့ အခြေအနေ၊ ရောဂါဝေဒနာ သက်သာသွားတဲ့ အခြေအနေဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။
အဲဒီလို ထိန်းချုပ်နိုင်အောင် ကျင့်သုံးခဲ့တဲ့ "အစားအစာကို ဆင်ခြင်ခြင်း" (Bhojane Mattannuta) နဲ့ သတိတရားဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" လမ်းစဉ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား...။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့လည်း ဘဝမှာ စားသောက်နေထိုင်တဲ့အခါ "စားချင်စိတ်" (Greed) ကို ဦးမစားပေးဘဲ၊ "သင့်တော်မှု" (Suitability) ကို ဦးစားပေးနိုင်ကြပါစေ။ ပါးစပ်က ဝင်သမျှ အာဟာရဟာ ခန္ဓာကိုယ်အတွက် ဆေးဝါး ဖြစ်ပါစေ၊ အဆိပ် မဖြစ်ပါစေနဲ့လို့ သတိပေးချင်ပါတယ်။
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့ရတဲ့ "ဆီးချိုရောဂါ (Diabetes)" တရားတော် အတိုင်း... သူတော်ကောင်းများ အားလုံး အစားအသောက် ဘေးအန္တရာယ်များမှ ကင်းဝေးကြပါစေ။ လျှာပေါ်က တဏှာကို ဉာဏ်နဲ့ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး ကျန်းမာရွှင်လန်းစွာ ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုနိုင်ကြပါစေ။ နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... အားလုံးသော သူတော်ကောင်းများ ၉၆-ပါးသော ရောဂါဘေးမှ ကင်းဝေးကြပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
