"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
သာသနာတော်နှစ် - ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊
ကောဇာသက္ကရာဇ် - ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း (၁၃) ရက်၊
ခရစ်နှစ် - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်။
"ကိလေသာ အနှောင်အဖွဲ့တို့မှ လုံးဝလွတ်မြောက်တော်မူပြီးသော၊ လွတ်လပ်ခြင်း၏ အနှစ်သာရကို ကိုယ်တော်တိုင် ရှာဖွေတွေ့ရှိ၍ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား လွတ်မြောက်ရာလမ်းကို ညွှန်ပြတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဉာဏ်တော်အနန္တကို ဦးထိပ်ထားလျက်... ယနေ့ ကျရောက်သော လွတ်လပ်ရေးနေ့ အခါသမယမှာ တရားနာယူကြမည့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည်လည်း မိမိတို့၏ စိတ်အစဉ်ကို တဏှာကျွန်ဘဝမှ လွတ်မြောက်အောင် ကြိုးစားအားထုတ်နိုင်ကြပါစေသတည်း။"
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ဟာ မြန်မာနိုင်ငံသူ နိုင်ငံသားတို့အတွက် အလွန်ထူးမြတ်တဲ့ "လွတ်လပ်ရေးနေ့" ဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံရေးအရ လွတ်လပ်ရေးရတာကို အကြောင်းပြုပြီးတော့ ဦးဇင်းတို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေအနေနဲ့ "ဓမ္မလွတ်လပ်ရေး" သို့မဟုတ် "စိတ်၏ လွတ်လပ်ရေး" ဆိုတာ ဘာလဲဆိုတာကို ဒီနေ့ အကျယ်တဝင့် ဆွေးနွေးကြရအောင်။ လူတိုင်းက "လွတ်လပ်ချင်တယ်၊ လွတ်လပ်ချင်တယ်" လို့ အော်နေကြပေမယ့်၊ တကယ်တမ်း "လွတ်လပ်ခြင်း" (Freedom) ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံ နားလည်သူ ရှားပါတယ်။ တချို့က ထင်တယ်၊ ငါလုပ်ချင်ရာလုပ်ခွင့်ရတာ လွတ်လပ်ခြင်းပဲတဲ့။ တချို့က ပိုက်ဆံရှိရင် လွတ်လပ်ပြီလို့ ထင်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင် ညွှန်ပြခဲ့တဲ့ လွတ်လပ်ခြင်းက အဲဒါတွေထက် အများကြီး နက်ရှိုင်းပါတယ်။
ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ အခြေခံမယ့် ပိဋကတ်တော် စာပေကတော့ ဝိနည်းပိဋက၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ မဟာခန္ဓက အခန်းက ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကျမ်းစာမှာ ဘုရားရှင်က သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကနေ ဘယ်လို ရုန်းထွက်ခဲ့သလဲ၊ ရဟန်းတွေ ဘယ်လို လွတ်လပ်ခွင့်ရသလဲ ဆိုတာတွေကို အသေးစိတ် ပြထားပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဘုရားလောင်း သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား တောထွက်တဲ့ အခန်းကို ပြန်ကြည့်ရင် ဒါဟာ "လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု" ကြီး တစ်ခုပါပဲ။ ရွှေနန်းတော်ရှိတယ်၊ စည်းစိမ်ရှိတယ်၊ အာဏာရှိတယ်။ ဒါပေမယ့် ဘုရားလောင်းက ဒါတွေကို "အနှောင်အဖွဲ့" (Bondage) လို့ မြင်တယ်။ ခေတ်လူတွေ လိုချင်တဲ့ စည်းစိမ်ကို ဘုရားလောင်းကတော့ ထောင်ချောက်လို့ မြင်ပြီး အဲဒီကနေ ရုန်းထွက်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ပါဠိတော်မှာ "မုတ္တောဟံ ဘိက္ခဝေ သဗ္ဗပါသေဟိ ယေ ဒိဗ္ဗာ ယေ စ မာနုသာ" ဆိုတဲ့ စကားတော် ရှိပါတယ်။
ဒီပါဠိစာကြောင်းလေးကို တစ်လုံးချင်း အနက်ဖွင့်ပြီး ဆင်ခြင်ကြည့်ရအောင်။
"ဘိက္ခဝေ" - ချစ်သားရဟန်းတို့၊
"အဟံ" - ငါဘုရားသည်။
"ယေ ဒိဗ္ဗာ" - အကြင်နတ်၌ဖြစ်သော အနှောင်အဖွဲ့တို့သည် လည်းကောင်း၊
"ယေ စ မာနုသာ" - အကြင်လူ၌ဖြစ်သော အနှောင်အဖွဲ့တို့သည် လည်းကောင်း၊
"သဗ္ဗပါသေဟိ" - ထို အလုံးစုံသော ကျော့ကွင်း အနှောင်အဖွဲ့တို့မှ၊
"မုတ္တော" - လွတ်မြောက်ပြီ။
ဒီနေရာမှာ "မုတ္တော" (လွတ်မြောက်ခြင်း) ဆိုတဲ့ စကားလုံးက အလွန် အရေးကြီးပါတယ်။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရတယ်ဆိုတာ ကိုလိုနီလက်အောက်က လွတ်တာကို ဆိုလိုသလို၊ လူတစ်ယောက် လွတ်လပ်ရေးရတယ်ဆိုတာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဆိုတဲ့ ကိုလိုနီနယ်ချဲ့တွေရဲ့ လက်အောက်ကနေ လွတ်မြောက်တာကို ဆိုလိုတာပါ။
ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ (Political Science) ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် ပိုပြီး သဘောပေါက်လွယ်ပါလိမ့်မယ်။ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံမှာ "အချုပ်အခြာအာဏာ" (Sovereignty) ဆိုတဲ့ သဘောတရား ရှိပါတယ်။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဟာ ကိုယ့်ကြမ္မာ ကိုယ်ဖန်တီးခွင့်ရှိမှ၊ ကိုယ့်နယ်နိမိတ်ကို ကိုယ်ကာကွယ်နိုင်မှ၊ ကိုယ့်ဥပဒေကို ကိုယ်ပြဋ္ဌာန်းနိုင်မှ "Sovereign State" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ အကယ်၍ နိုင်ငံတစ်ခုက နာမည်သာ ရှိပြီး၊ စီးပွားရေးအရ သူများနိုင်ငံကို မှီခိုနေရမယ်၊ နိုင်ငံရေးအရ သူများကြိုးဆွဲရာ ကနေရမယ်ဆိုရင် အဲဒီနိုင်ငံကို လွတ်လပ်တဲ့နိုင်ငံလို့ မခေါ်ပါဘူး။ "Puppet State" (ရုပ်သေးနိုင်ငံ) လို့ပဲ ခေါ်ပါတယ်။
အခု... ဒကာ ဒကာမတို့ရဲ့ စိတ်ကို ပြန်ကြည့်ကြပါစို့။ ဦးဇင်းတို့ လူသားတွေဟာ ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်ပိုင်သလား။ "ငါ့စိတ်" လို့ ပြောနေပေမယ့် တကယ်တမ်းကျတော့ အာရုံတွေရဲ့ ဝင်ရောက် စွက်ဖက်မှုကို ခံနေရတာ မဟုတ်ဘူးလား။
ဥပမာ - မျက်စိကနေ အဆင်းတစ်ခု (Visual Object) ဝင်လာတယ်။ အဲဒီအဆင်းက လှတယ်ဆိုရင် "လောဘ" က ဝင်လာပြီး "လိုချင်တယ်" လို့ အမိန့်ပေးတယ်။ အဲဒီအခါ ဦးဇင်းတို့ စိတ်က လောဘရဲ့ ရုပ်သေးရုပ် ဖြစ်သွားတယ်။
နားကနေ အသံတစ်ခု (Sound) ဝင်လာတယ်။ သူများက ကိုယ့်ကို ဆဲလိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီအခါ "ဒေါသ" က ဝင်လာပြီး "ပြန်ဆဲလိုက်၊ စိတ်ဆိုးလိုက်" လို့ အမိန့်ပေးတယ်။ ဦးဇင်းတို့ စိတ်က ဒေါသရဲ့ ကိုလိုနီလက်အောက် ရောက်သွားပြန်တယ်။
ဒါကို နိုင်ငံရေးသိပ္ပံနဲ့ ယှဉ်မယ်ဆိုရင် "Border Control" (နယ်စပ်ထိန်းချုပ်ရေး) ကျိုးပေါက်နေတဲ့ နိုင်ငံနဲ့ တူပါတယ်။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံမှာ နယ်စပ်စည်းရိုး မခိုင်လုံရင် တရားမဝင် ဝင်ရောက်သူတွေ စိတ်ကြိုက် ဝင်ထွက်သလို၊ ဦးဇင်းတို့ စိတ်မှာ "သတိ" (Mindfulness) ဆိုတဲ့ နယ်ခြားစောင့်တပ် မရှိရင် ကိလေသာ ရန်သူတွေက အချိန်မရွေး ဝင်ရောက်ပြီး အချုပ်အခြာအာဏာကို သိမ်းပိုက်သွားတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဘုရားရှင်က "အတ္တဒီပါ ဝိဟရထ" (မိမိကိုယ်ကိုသာ ကျွန်းသဖွယ်၊ မှီခိုရာသဖွယ် ပြု၍ နေကြလော့) လို့ ဟောခဲ့တာဟာ "Mental Sovereignty" (စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အချုပ်အခြာအာဏာ) တည်ဆောက်ဖို့ ပြောတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။
Caption: နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ ရှုထောင့်မှ စိတ်၏ အချုပ်အခြာအာဏာ (Sovereignty) နှင့် ကိလေသာ ရုပ်သေးဘဝ (Puppet State) နှိုင်းယှဉ်ပြပုံ
ဒီသဘောတရားကို စာအုပ်ထဲမှာသာ မထားဘဲ လက်တွေ့ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ကြီးမှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် Case Study တစ်ခုနဲ့ ရှင်းပြချင်ပါတယ်။ အလွန် စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းသလို၊ သင်ခန်းစာယူစရာလည်း ကောင်းပါတယ်။
Case-2304 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ဖြစ်ရပ်ပါ။ လွတ်လပ်ရေးနေ့ အခမ်းအနားတစ်ခု ကျင်းပဖို့ ပြင်ဆင်နေချိန်မှာ အလှူရှင် ဒကာကြီးတစ်ယောက် ရောက်လာပါတယ်။ ဒီဒကာကြီးက ပြတိုက်အတွက် ငွေကြေးအများကြီး လှူဒါန်းထားတဲ့ ကျေးဇူးရှင် (VIP Donor) တစ်ယောက်ပါ။ သူက ဘာပြောလဲဆိုတော့ "ဦးဇင်း... တပည့်တော် ဒီပြတိုက်မှာ အများကြီး လှူထားတာ၊ ဒီတော့ တပည့်တော်အတွက် သီးသန့် အခန်း (Private Room) တစ်ခန်း ပေးပါ။ အဲဒီအခန်းမှာ တပည့်တော် ကြိုက်တဲ့အချိန် ဝင်ထွက်မယ်၊ ကြိုက်တဲ့ ဧည့်သည် ခေါ်မယ်၊ ပြတိုက်ရဲ့ စည်းကမ်းတွေ (Security Check) မလိုချင်ဘူး။ လွတ်လွတ်လပ်လပ် နေချင်တယ်" လို့ တောင်းဆိုပါတယ်။
သူ့အမြင်မှာတော့ "ငါလှူထားတာပဲ၊ ငါ့ပစ္စည်းပဲ၊ ငါ့သဘောပဲ" ဆိုတဲ့ "လွတ်လပ်ခွင့်" ကို တောင်းဆိုတာပါ။ ဒါဟာ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံအရ ပြောရင် "Extraterritoriality" (သံတမန်ကင်းလွတ်ခွင့်လိုမျိုး ဥပဒေအထက် ရောက်နေခြင်း) ကို တောင်းဆိုတာနဲ့ တူပါတယ်။
ဒီလိုအခြေအနေမျိုးမှာ မူဝါဒ မရှိဘူးဆိုရင် ဦးဇင်းတို့ တော်တော် အကျပ်ရိုက်သွားမှာပါ။ ငြင်းလိုက်ရင် အလှူရှင် စိတ်ဆိုးမယ်၊ လက်ခံလိုက်ရင် ပြတိုက်ရဲ့ လုံခြုံရေး ကျိုးပေါက်မယ်။ ဒါပေမယ့် သွာဂတပြတိုက်မှာ Policy 2, Article 2.1 (Custodianship vs Ownership) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ ဘာရေးထားသလဲဆိုတော့ "မည်သူမျှ ဓာတ်တော်များနှင့် ပြတိုက်ဧရိယာကို ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ဆိုင်ခွင့် မရှိ။ အားလုံးသည် သာသနာပိုင်များ ဖြစ်ပြီး၊ စည်းကမ်းဥပဒေ (Vinaya/Rules) အောက်တွင်သာ ရှိရမည်" လို့ အတိအလင်း ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
ဦးဇင်းက ဒကာကြီးကို ရုံးခန်းသို့ ဖိတ်ခေါ်ပြီး Template T240 (Event Security & Protocol Form) ကို ထုတ်ပြပါတယ်။ ပြီးတော့ မေတ္တာရပ်ခံပြီး ရှင်းပြရပါတယ်။
"ဒကာကြီး... ဒကာကြီး လှူဒါန်းတာကို သာဓုခေါ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် 'လွတ်လပ်ခြင်း' ဆိုတာ စည်းကမ်းမဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါဘူး။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံမှာ သမ္မတကြီးကိုယ်တိုင်တောင်မှ ဥပဒေအောက်မှာ နေရပါတယ်။ အကယ်၍ ဒကာကြီးကို စစ်ဆေးမှုမရှိဘဲ လွတ်လပ်ခွင့် ပေးလိုက်ရင်၊ နောက်လူတွေကလည်း တောင်းဆိုလာမယ်။ အဲဒီအခါ မသမာသူတွေ ဝင်လာပြီး ဓာတ်တော်တွေကို အန္တရာယ်ပြုရင် ဒကာကြီးရဲ့ အလှူဒါနလည်း ညှိုးနွမ်းသွားပါလိမ့်မယ်။ စစ်မှန်တဲ့ လွတ်လပ်ခြင်းဆိုတာ အန္တရာယ်ကင်းကင်းနဲ့ ကုသိုလ်လုပ်ခွင့် ရခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်" လို့ ရှင်းပြခဲ့ပါတယ်။
ပထမတော့ ဒကာကြီး မကျေမနပ် ဖြစ်ပါသေးတယ်။ ဒါပေမယ့် "လွတ်လပ်ခြင်း နဲ့ စည်းကမ်း (Freedom vs Order)" သဘောတရားကို သေချာ နားလည်သွားတဲ့အခါ၊ သူကိုယ်တိုင်က ပြတိုက်ရဲ့ စည်းကမ်းကို လိုက်နာခြင်းအားဖြင့် သူများတွေကိုပါ စံနမူနာပြ ဖြစ်သွားစေပါတယ်။ ဒါဟာ ဘာကို ပြသလဲဆိုတော့... ကိုယ့်စိတ်အလိုကို လိုက်တာ လွတ်လပ်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ မှန်ကန်တဲ့ မူဝါဒ (Dhamma) ကို လိုက်နာခြင်းကသာ အန္တရာယ်ကင်းတဲ့ လွတ်လပ်ခြင်း ဖြစ်တယ်ဆိုတာပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးချင်စရာ ရှိမယ်။ "ဦးဇင်းဘုရား... အဲဒါဆိုရင် စည်းကမ်းတွေအောက်မှာ နေရတာ ကျပ်တည်းမနေဘူးလား" လို့။
အဖြေကတော့... "စည်းကမ်းရှိမှ လွတ်လပ်တာပါ"။ ဥပမာ - မီးပွိုင့်စည်းကမ်း ရှိလို့သာ ကားတွေ လွတ်လွတ်လပ်လပ် မောင်းလို့ရတာပါ။ မီးပွိုင့်မရှိရင် လမ်းပိတ်ပြီး ဘယ်သူမှ ဘယ်မှ သွားလို့မရတဲ့ အခြေအနေ ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။ ဝိနည်းတော် ဆိုတာလည်း ရဟန်းတွေကို ချုပ်ချယ်ဖို့ ထားတာ မဟုတ်ဘဲ၊ ကိလေသာအပူတွေကနေ လွတ်မြောက်ဖို့ "အကာအကွယ်" (Protection) ပေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ လွတ်လပ်ရေးနေ့မှာ သူတော်ကောင်းတို့ အိမ်ပြန်ရောက်ရင် ကိုယ့်စိတ်ကို ပြန်စစ်ဆေးကြည့်ကြပါ။
၁။ ငါ့စိတ်ဟာ လွတ်လပ်တဲ့ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံ ဟုတ်ရဲ့လား။
၂။ ဒါမှမဟုတ် လောဘ၊ ဒေါသ၊ မာန ဆိုတဲ့ သူပုန်တွေက ဝင်ထွက်မင်းမူနေတဲ့ နိုင်ငံ ဖြစ်နေသလား။
၃။ ငါ့မှာ "သတိ" ဆိုတဲ့ နယ်ခြားစောင့်တပ် သေချာရဲ့လား။
၄။ "ပညာ" ဆိုတဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ခိုင်မာရဲ့လား။
ဒီအချက်တွေကို ဆန်းစစ်ပြီး လိုအပ်တာတွေကို ပြင်ဆင်မှသာလျှင် ဦးဇင်းတို့ဟာ စစ်မှန်တဲ့ လွတ်လပ်ရေးကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
တရားနိဂုံး မချုပ်ခင်မှာ အရေးကြီးတဲ့ အချက်လေး တစ်ခု မှာချင်ပါတယ်။ လွတ်လပ်ရေးဆိုတာ "ရယူခြင်း" (Acquiring) မဟုတ်ဘဲ "စွန့်လွှတ်ခြင်း" (Renunciation/Nekkhamma) သာ ဖြစ်ပါတယ်။ လက်ထဲမှာ ဆုပ်ကိုင်ထားတဲ့ အရာတွေ များလေလေ၊ အဲဒီအရာတွေရဲ့ ကျွန်ဘဝ ရောက်လေလေပါပဲ။ ပစ္စည်းဥစ္စာတွေ များလာရင် ပစ္စည်းစောင့် ဖြစ်လာမယ်။ ရာထူးတွေ ကြီးလာရင် ရာထူးရဲ့ ကျွန် ဖြစ်လာမယ်။ ဘုရားရှင်ကတော့ အကုန်စွန့်လွှတ်လိုက်တဲ့အတွက် အရာအားလုံးရဲ့ အထက်ကို ရောက်ရှိပြီး အစစ်မှန်ဆုံး လွတ်လပ်မှုကို ရရှိသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် "ဇာတိ၊ ဇရာ၊ ဗျာဓိ၊ မရဏ" ဆိုတဲ့ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ အချုပ်ထောင်ကြီးကနေ လွတ်မြောက်ချင်ရင်၊ တွယ်တာမှု သံယောဇဉ် (Attachments) တွေကို တစ်စတစ်စ ဖြတ်တောက်ကြရပါမယ်။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'လွတ်လပ်ခြင်းနှင့် စိတ်၏သတ္တိ' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ပြင်ပနိုင်ငံရေး လွတ်လပ်မှုသာမက၊ မိမိတို့၏ အတွင်းစိတ်သဏ္ဌာန်၌ ကိလေသာ အနှောင်အဖွဲ့တို့မှ လွတ်ကင်း၍ စစ်မှန်သော ဓမ္မလွတ်လပ်ရေး၊ ငြိမ်းချမ်းသော နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - Jan 4, 2023
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.