နေ့ရက် - မေလ (၂၈) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-148) အမျိုးသမီး ကျန်းမာရေးနှင့် ဣတ္ထိန္ဒြေ (Women's Health & Itthindriya)
ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်း (ဣတ္ထိန္ဒြေ)
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Gynecology & Endocrinology (မီးယပ်သားဖွားနှင့် ဟော်မုန်းဗေဒ)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရားရှင်၊ တရားတော်၊ သံဃာတော်တည်းဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ကင်းငြိမ်းလွင့်ပျောက်၍ ကောင်းကျိုးလိုအင်ဆန္ဒများ တစ်လုံးတစ်ဝတည်း ပြည့်စုံကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ မေလ (၂၈) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "အမျိုးသမီး ကျန်းမာရေး လှုပ်ရှားမှုနေ့" (International Day of Action for Women's Health) ဖြစ်ပါတယ်။ လူ့လောကကြီး ဆက်လက်ရှင်သန်ဖို့အတွက် အဓိကကျတဲ့ "မိခင်" တွေ၊ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ကျန်းမာရေးဟာ အလွန် အရေးကြီးပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ သဘာဝတရားက အမျိုးသမီးတွေကို အမျိုးသားတွေနဲ့ မတူတဲ့ ခန္ဓာကိုယ် ဖွဲ့စည်းပုံ၊ ဟော်မုန်း အပြောင်းအလဲတွေ ပေးထားပါတယ်။ လစဉ် ခံစားရတဲ့ ဝေဒနာတွေ၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန် ဒုက္ခတွေ၊ သွေးဆုံးချိန် အခက်အခဲတွေ ရှိကြတယ်။ ဒါတွေဟာ "ငါ့ကံဆိုးလို့" ဖြစ်တာလား၊ "ဣတ္ထိန္ဒြေ" ဆိုတဲ့ ရုပ်သဘောကြောင့်လား။ ဒီနေ့မှာ ခေတ်သစ် ဆေးပညာနဲ့ အဘိဓမ္မာကို ပေါင်းစပ်ပြီး အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ခန္ဓာကိုယ် သဘောတရားကို ရှင်းပြပါမယ်။
တရားမဟောခင်မှာ... အမျိုးသမီး သဘာဝဆိုတာ "အာပေါဓာတ်" (ရေဓာတ်) နဲ့ အလွန် ဆက်စပ်နေပါတယ်။ သွေးသား ဖွဲ့စည်းမှု၊ ယိုစီးမှု သဘောတွေ များပြားတာကိုး။ ဒါကြောင့် စိတ်ငြိမ်းချမ်းမှု ရစေဖို့ "အာပေါ ကသိုဏ်း" (Water Element Meditation) ကို အရင်စီးဖြန်းကြရအောင်။
အားလုံးပဲ ခါးလေးမတ်မတ်ထား၊ မျက်လုံးလေး မှိတ်ထားပါ။ ကြည်လင်အေးမြတဲ့ ရေကန်ကြီး တစ်ခုကိုပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ဖန်ခွက်ထဲက ရေကြည်ကြည်လေးကိုပဲ ဖြစ်ဖြစ် အာရုံပြုလိုက်ပါ။ ရေရဲ့ "ယိုစီးခြင်း၊ ဖွဲ့စည်းခြင်း၊ အေးမြခြင်း" သဘောကို မြင်အောင်ကြည့်ပါ။ "အာပေါ... အာပေါ... ရေဓာတ်ပါတကား" လို့ စိတ်ထဲက မှတ်သားရင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ပူလောင်မှုတွေ၊ သွေးသား မညီညွတ်မှုတွေ ငြိမ်းအေးသွားသည်အထိ (၁) မိနစ်ခန့် ပွားများကြပါစို့။
(ခေတ္တ ငြိမ်သက်ခြင်း)
ကိုင်း... စိတ်ကလေး အေးမြကြည်လင်သွားပြီဆိုရင်၊ ဒီအမျိုးသမီး ခန္ဓာကိုယ် သဘောတရားကို ခေတ်သစ် Gynecology (မီးယပ်သားဖွားပညာ) နဲ့ Endocrinology (ဟော်မုန်းဗေဒ) ရှုထောင့်ကနေ လေ့လာကြည့်ကြမယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခေတ်သစ်ဆေးပညာမှာ အမျိုးသမီး တစ်ယောက်ရဲ့ ဘဝကို ထိန်းချုပ်နေတာက Hormones (ဟော်မုန်းများ) ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အထူးသဖြင့် Estrogen (အက်စထရိုဂျင်) နဲ့ Progesterone (ပရိုဂျက်စတီရုန်း) ပေါ့။
လတစ်လရဲ့ ရက်ပေါင်း (၂၈) ရက်အတွင်းမှာ ဒီဟော်မုန်းတွေက ပင်လယ်လှိုင်းလိုပဲ တက်လိုက် ကျလိုက် ဖြစ်နေတယ်။
ဟော်မုန်း မြင့်တက်ချိန်မှာ အသားအရေ လှတယ်၊ စိတ်ပျော်တယ်၊ အားရှိတယ်။
ဟော်မုန်း ကျဆင်းချိန် (ရာသီမလာခင်) မှာကျတော့ စိတ်တိုလွယ်တယ်၊ ဝမ်းနည်းလွယ်တယ်၊ ဗိုက်နာတယ်၊ ခါးကိုက်တယ်။ ဒါကို PMS (Premenstrual Syndrome) လို့ ခေါ်တယ်။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ဘာပြောသလဲဆိုတော့... အမျိုးသမီးတွေ စိတ်မငြိမ်တာ၊ စိတ်ဆတ်တာဟာ သူတို့ရဲ့ အပြစ် မဟုတ်ပါဘူး။ ဦးနှောက်ထဲက ဓာတုဗေဒ ပစ္စည်းတွေ (Neurotransmitters) က ဟော်မုန်း အပြောင်းအလဲကြောင့် ကမောက်ကမ ဖြစ်သွားလို့ပါ တဲ့။ ခန္ဓာကိုယ် (Rupa) က စိတ် (Nama) ကို လွှမ်းမိုးထားတဲ့ အကောင်းဆုံး သာဓကပါပဲ။
ကိုင်း... ပါဠိတော်နဲ့ ညှိကြည့်ရအောင်။ အဘိဓမ္မာမှာ ဒီသဘောတရားကို "ဣတ္ထိန္ဒြေ" (Itthindriya) လို့ ခေါ်ပါတယ်။
"ဣတ္ထိ + ဣန္ဒြိယ" = မိန်းမအဖြစ်ကို အစိုးရသော တရား။
ဒါဟာ စိတ် မဟုတ်ပါဘူး။ "ကမ္မဇရုပ်" (ကံကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ရုပ်) တစ်မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီရုပ်လေးက တစ်ကိုယ်လုံးမှာ ပျံ့နှံ့နေတယ်။ သူရှိနေလို့သာ "မိန်းမ အသွင်အပြင်" (Linga)၊ "မိန်းမ အမှတ်အသား" (Nimitta)၊ "မိန်းမ အမူအရာ" (Kutta)၊ "မိန်းမ အလေ့အစရိုက်" (Akappa) ဆိုတာတွေ ပေါ်လာတာပါ။
ဘုရားရှင်က ဟောတယ်... ဒီ ဣတ္ထိန္ဒြေ ရုပ်ကြောင့် နူးညံ့မှု ဖြစ်တယ်၊ သားသမီးအပေါ် ကြင်နာမှု ဖြစ်တယ်၊ ဒါပေမဲ့ တစ်ခါတလေ စိတ်ဆင်းရဲမှု၊ ကိုယ်ဆင်းရဲမှု (အာဝေဏိက ဒုက္ခ) တွေလည်း ခံစားရတတ်တယ် တဲ့။
အရေးကြီးတာက... "ဒါ မိန်းမ" လို့ ပညတ်ထားပေမယ့်၊ တကယ့် ပရမတ်သဘောမှာတော့ "ဣတ္ထိန္ဒြေရုပ်" နဲ့ "စိတ္တ၊ စေတသိက်" တွေ ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ အစုအဝေး မျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ "ငါ" (Soul/Self) ဆိုတဲ့ အမျိုးသမီး မရှိပါဘူး။ ဟော်မုန်းတွေ၊ ဓာတ်တွေရဲ့ ကစားကွက် မျှသာ ဖြစ်တယ်ဆိုတာ ပေါ်မလာဘူးလား... ပေါ်လာပါတယ်နော်။
ကိုင်း... ဒီကျန်းမာရေး ဝေဒနာတွေကို ဝိပဿနာ ရှုကွက် ထဲကို ဝင်ကြည့်ကြစို့။
အမျိုးသမီးတွေ လစဉ် ခံစားရတဲ့ ဝေဒနာ၊ သို့မဟုတ် သွေးဆုံးကိုင် ဝေဒနာတွေကို ဘယ်လို တရားမှတ်မလဲ။
ဥပမာ - ဒကာမကြီးတစ်ယောက် ဗိုက်တွေ အောင့်၊ ခါးတွေ နာပြီး စိတ်တိုနေတယ် ဆိုပါစို့။
ကာယဒွါရ နှင့် ဝေဒနာနုပဿနာ ရှုကွက်
၁။ အာရုံ (Object): ဝမ်းဗိုက်မှ နာကျင်မှု၊ ပူလောင်မှု (ဒုက္ခဝေဒနာ)။
၂။ ဒွါရ (Door): ကာယဒွါရ။
၃။ အကြောင်းတရား: ဣတ္ထိန္ဒြေ နှင့် ဥတု (Hormonal Change)။
၄။ စိတ်အခြေအနေ: ဒေါသ (Irritability) သို့မဟုတ် ဒေါမနဿ (Sadness)။
ဒီနေရာမှာ အများစုက "ငါ့ဘဝက ဆိုးလိုက်တာ၊ မိန်းမ ဖြစ်ရတာ ဒုက္ခပဲ" ဆိုပြီး "ဒိဋ္ဌိ" (ငါစွဲ) နဲ့ "ဒေါသ" ပေါင်းပြီး ညည်းတွားကြတယ်။
ရှုကွက် (အရူခံ) က ဘာလဲ?
"မိန်းမ" မဟုတ်ဘူး။ "ငါ" မဟုတ်ဘူး။
"အာပေါဓာတ်" (ယိုစီးမှု) လွန်ကဲပြီး၊ "ဝါယောဓာတ်" (ထိုးအောင့်မှု) ဖောက်ပြန်နေတဲ့ ရုပ်သဘော သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်။
ရှုဉာဏ် (အရူဉာဏ်) နဲ့ ဘယ်လို မှတ်မလဲ?
နာကျင်မှု ပေါ်လာရင် "နာတယ်... သိတယ်"။ "အောင့်တယ်... သိတယ်"။
စိတ်တိုလာရင် "စိတ်တိုနေတယ်... သိတယ်"။
"ဪ... ဒါဟာ ဟော်မုန်း (ရုပ်) ကြောင့် စိတ် (နာမ်) က လိုက်ပြောင်းတာပါလား။ ငါက ဆိုးချင်လို့ ဆိုးနေတာ မဟုတ်ပါလား" လို့ ခွဲခြားသိမြင်လိုက်ပါ။
ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကို "စက်ရုံ" တစ်ရုံလို သဘောထားပါ။ စက်ရုံမှာ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေး (Maintenance) လုပ်နေတုန်း ဆူညံသံတွေ ထွက်သလို၊ ခန္ဓာကိုယ်က သန့်စင်ရေး လုပ်နေတုန်း ဝေဒနာတွေ ထွက်နေတာ။ "ဒါ သဘာဝပဲ" လို့ လက်ခံလိုက်တာနဲ့ စိတ်ဖိစီးမှု (Secondary Suffering) ပျောက်သွားပါလိမ့်မယ်။
ကိုင်း... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ ဆိုတာကို Case-2448 ဖြစ်ရပ်မှန်လေးနဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြမယ်။ (မှီငြမ်း - Template T223: Vulnerable Groups / Women's Health).
Hswagata ပြတိုက်မှာ "မလှ" ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းမလေး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ သူက ပုံမှန်ဆို အရမ်း အလုပ်ကြိုးစားတယ်။ ဒါပေမဲ့ တစ်ရက်ကျတော့ ရုံးခန်းထဲမှာ ခေါင်းငိုက်စိုက်ကျပြီး မှိုင်နေတယ်။ ဧည့်သည်တွေ မေးတာကိုလည်း မျက်နှာကြီး တည်ပြီး ဖြေတယ်။
မန်နေဂျာက မြင်တော့ "မလှ... နင့်မျက်နှာက ဘာဖြစ်နေတာလဲ။ ဧည့်သည်တွေ စိတ်ပျက်ကုန်မယ်။ အလုပ်မလုပ်ချင်ရင် ထွက်" ဆိုပြီး ဆူတယ်။ မလှက ပြန်မပြောဘဲ ငိုချလိုက်ရော။
တကယ်တော့ သူက ရာသီလာနေပြီး ကိုက်ခဲလွန်းလို့ ကြိတ်မှိတ် သည်းခံနေရတာ။ (Dysmenorrhea).
ဒီကိစ္စ ဘုန်းကြီးဆီ ရောက်လာတယ်။ ဘုန်းကြီးက Policy 5, Article 5.2 (Women's Health & Rights) အရ ဖြေရှင်းရတယ်။
ဘုန်းကြီးက မန်နေဂျာကို ခေါ်ပြီး ဆုံးမတယ်။ "ဒကာကြီး... ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် ပုံမှန်မဟုတ်ရင် အရင်ဆုံး မေးမြန်းရမယ်။ အမျိုးသမီးတွေမှာ 'အာဝေဏိက ဒုက္ခ' (သီးခြားဒုက္ခ) ဆိုတာ ရှိတယ်။ အဲဒါကို နားလည်ပေးရမယ်"။
ပြီးတော့ မလှကို ခေါ်ပြီး Template T223 (Health Support Log) အရ ခွင့်ပေးလိုက်တယ်။
"မလှ... ညည်း ဒီနေ့ အိမ်ပြန် နားလိုက်။ ဒါ အလုပ်ခိုတာ မဟုတ်ဘူး။ 'ဣတ္ထိန္ဒြေ' က အနားယူဖို့ တောင်းဆိုနေတာ။ ရုပ်မနိုင်ရင် စိတ်ပါ ကျတတ်တယ်။ နားလိုက်မှ အားပြန်ပြည့်မှာ" လို့ ပြောပြီး၊ လစာမဖြတ်ဘဲ "Medical Leave" (ဆေးခွင့်) ပေးလိုက်တယ်။
နောက်ရက်ကျတော့ မလှ ပြန်လာတယ်။ မျက်နှာလေး ရွှင်လန်းပြီး အလုပ်တွေ ဖိလုပ်တော့တာပဲ။ သူက ပြောတယ်... "ဆရာတော်... တပည့်တော် ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဒုက္ခကို နားလည်ပေးလို့ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်" တဲ့။
ကြည့်စမ်း... ဓမ္မနဲ့ ယှဉ်တဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု (Compassionate Management) ဆိုတာ ဒါမျိုးပါ။ သဘာဝတရားကို နားလည်ရင် ပြဿနာ မရှိပါဘူး။
ကိုင်း... နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး တရားသိမ်းကြစို့။
ဣတ္ထိန္ဒြေရုပ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော လစဉ်ဝေဒနာ၊ မီးဖွားခြင်း ဒုက္ခ၊ အိုမင်းခြင်း ဒုက္ခတို့သည် "ဒုက္ခသစ္စာ"။
ခန္ဓာကိုယ်ကို နာကျင်မှု ကင်းစေချင်၊ အမြဲတမ်း လှပ ကျန်းမာစေချင်သော တပ်မက်မှု တဏှာသည် "သမုဒယသစ္စာ"။
ကျား၊ မ ကွဲပြားမှု မရှိတော့သော၊ ရုပ်နာမ် ဒုက္ခအပေါင်းမှ လွတ်မြောက်ရာ နိဗ္ဗာန်သည် "နိရောဓသစ္စာ"။
ဝေဒနာကို သည်းခံခြင်း၊ ခန္ဓာကို ဓာတ်သဘောဟု ရှုမြင်ခြင်း၊ သတိပဋ္ဌာန် ဘာဝနာ ပွားများခြင်းတည်းဟူသော မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်သည် "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း အမျိုးသမီး ကျန်းမာရေး လှုပ်ရှားမှုနေ့မှာ မိမိတို့၏ ခန္ဓာကိုယ် သဘာဝကို ဓမ္မမျက်လုံးဖြင့် ကြည့်ရှုနားလည်နိုင်ကြပြီး၊ ကျန်းမာရေး ဗဟုသုတနှင့် သတိပဋ္ဌာန် ဉာဏ်ပညာကို ပေါင်းစပ်ကာ ဘဝကို အောင်မြင်စွာ ဖြတ်သန်းနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
နောက်ဆုံးအနေနဲ့ မှာကြားလိုတာကတော့... ဓမ္မမိတ်ဆွေများအနေဖြင့် အမျိုးသမီးများအတွက် သင့်လျော်သော တရားအားထုတ်နည်းများ၊ လုပ်ငန်းခွင်တွင်း ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု ပေါ်လစီများကို ပိုမိုလေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် ဝင်ရောက် ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်လို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အမျိုးသမီးများအားလုံး ရောဂါဘယ ကင်းရှင်းပြီး၊ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ကျန်းမာရွှင်လန်းကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
Date: May 28, 2023 (International Day of Action for Women's Health)
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
