နေ့ရက် - စက်တင်ဘာလ (၃၀) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-273) - ဥတုဇရုပ် (Utuja Rupa/Temperature-born Matter) နှင့် စက်တင်ဘာလ သုံးသပ်ချက် (Environmental Audit)
ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်း (ရူပပိုင်း၊ ရုပ်ဖြစ်ကြောင်း ၄-ပါး)။
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Environmental Auditing & Systems Thinking (ပတ်ဝန်းကျင် စစ်ဆေးခြင်းနှင့် စနစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တွေးခေါ်မှု)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော် (၁) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ စက်တင်ဘာလ (၃၀) ရက်နေ့ဟာ စက်တင်ဘာလရဲ့ နောက်ဆုံးနေ့ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီတစ်လလုံး ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်၊ ဓာတ်ကြီးလေးပါး၊ ရေ၊ လေ၊ မြေ" အကြောင်းတွေ ဆွေးနွေးခဲ့ကြတယ်။ ဒီနေ့မှာတော့ ဒီလရဲ့ နောက်ဆုံး သင်ခန်းစာအနေနဲ့ "ဥတုဇရုပ်" (ဥတုကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်) အကြောင်းကို ဟောကြားရင်း၊ မိမိတို့ရဲ့ တစ်လတာ "Environmental Audit" (ပတ်ဝန်းကျင် စစ်ဆေးချက်) ကို ပြုလုပ်ကြပါမယ်။ ပြင်ပဥတု (Climate) ဖောက်ပြန်ရင် အတွင်းခန္ဓာ (Body) မှာ ဘယ်လို သက်ရောက်သလဲ။ ကိုယ်လုပ်ခဲ့တဲ့ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်တွေက ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဘယ်လို အကျိုးသက်ရောက်စေခဲ့သလဲ။ ဒါကို ပြန်လည်သုံးသပ်ကြပါမယ်။
ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ဥတုဇရုပ်" (Utuja Rupa) နှင့် ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာရဲ့ "Environmental Audit" (ပတ်ဝန်းကျင် စစ်ဆေးခြင်း) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ကုမ္ပဏီတွေက ငွေစာရင်း စစ်ဆေးသလို၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့လည်း "ကုသိုလ်/အကုသိုလ်" စာရင်းနဲ့ "ပတ်ဝန်းကျင် ထိခိုက်မှု" စာရင်းကို စစ်ဆေးရပါမယ်။ "What gets measured gets managed" (တိုင်းတာမှ စီမံခန့်ခွဲနိုင်မည်) ဆိုတဲ့အတိုင်း၊ ကိုယ့်ရဲ့ အပြုအမူတွေကို ပြန်လည် စိစစ်ကြပါစို့။
ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်နဲ့ ခန္ဓာကို "စကင်န်" (Scan) ဖတ်ပြီး၊ ဥတုရဲ့ သဘောတရားကို သိမြင်အောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "သုံးသပ်ခြင်း" ဖြစ်တဲ့အတွက် "ပစ္စဝေက္ခဏာ" (Reviewing Knowledge) ကို ရှုမှတ်ကြည့်မယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အပူချိန်ကို သတိပြုပါ။ "ပူသလား... အေးသလား"။ ပတ်ဝန်းကျင်က လေအေး (သို့) လေပူက အရေပြားကို လာထိတဲ့အခါ၊ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ရုပ်တွေ ပြောင်းလဲသွားတာကို သတိပြုပါ။ "အေးရင် ကြုံ့သွားတယ်... ပူရင် ပျံ့သွားတယ်"။ ဒါဟာ "ဥတု" က "ရုပ်" ကို ဖန်တီးနေတာပါလား။ ငါ လုပ်တာ မဟုတ်ပါလား။ ဤသဘောကို ဆင်ခြင်ရင်း (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး နေကြည့်ရအောင်...။
စိတ်ကလေး တည်ငြိမ်ပြီး သုံးသပ်ဆင်ခြင်နိုင်စွမ်း ရှိလာပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Environmental Science" (ပတ်ဝန်းကျင် သိပ္ပံ) နဲ့ "Systems Thinking" (စနစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တွေးခေါ်မှု) က ဒီ "Audit" (စစ်ဆေးခြင်း) ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။
"Environmental Audit" ဆိုတာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု (သို့) လူတစ်ယောက်က ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် ဘယ်လောက် ထိခိုက်မှု ရှိနေလဲဆိုတာ စနစ်တကျ စစ်ဆေးတာပါ။
၁။ Compliance Audit: ဥပဒေ/စည်းကမ်း လိုက်နာရဲ့လား။ (သီလ)။
၂။ Waste Audit: အမှိုက် ဘယ်လောက် ထွက်လဲ။ (လောဘ/ဖြုန်းတီးမှု)။
၃။ Energy Audit: စွမ်းအင် ဘယ်လောက် သုံးလဲ။ (ဝီရိယ/လောင်စာ)။
၄။ Carbon Footprint: ကမ္ဘာကြီးကို ဘယ်လောက် ပူနွေးစေလဲ။ (ဒေါသ/အပူ)။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "Feedback Loop" (တုံ့ပြန်မှု ကွင်းဆက်) ကို လက်ခံထားပါတယ်။ ပတ်ဝန်းကျင် ပူနွေးလာရင် (Climate Change)၊ လူတွေရဲ့ ကျန်းမာရေး ထိခိုက်မယ်၊ စိတ်ဖိစီးမှု (Eco-anxiety) များလာမယ်၊ အဲဒီအခါ လူတွေက ပိုပြီး ဖျက်ဆီးမိကြပြန်တယ်။ ဒီသံသရာကို ဖြတ်ဖို့ဆိုရင် "Audit" လုပ်ပြီး အမှားကို ပြင်မှ ရပါမယ်။
ဒါကို ပိုပြီး မြင်သာအောင် ဦးပဉ္ဇင်း ပုံလေးတစ်ပုံ ထုတ်ကြည့်ရအောင်။
တွေ့လား သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ အပြင် (Environment) နဲ့ အတွင်း (Body/Mind) ဟာ သီးခြားစီ မဟုတ်ပါဘူး။ ဆက်စပ်နေပါတယ်။
သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရုပ်ဖြစ်ကြောင်း (၄) ပါးကို ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
၁။ ကမ္မဇရုပ်: ကံကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ် (မျက်စိ၊ နား၊ နှလုံး)။
၂။ စိတ္တဇရုပ်: စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ် (လှုပ်ရှားမှု၊ စကားပြောမှု)။
၃။ ဥတုဇရုပ်: ဥတု (အပူအအေး) ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်။ (ဆံပင်၊ အမွေး၊ အရေပြား၊ အဝတ်အစား၊ အဆောက်အအုံ)။
၄။ အာဟာရဇရုပ်: အစာကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်။
ဒီအထဲမှာ "ဥတုဇရုပ်" ဟာ အသက်မရှိတဲ့ (Anindriya) အရာတွေမှာ အဓိက ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာမြေကြီး၊ သစ်ပင်၊ တောင်တန်းတွေဟာ ဥတုဇရုပ်တွေပါ။ လူ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာလည်း အစာဟောင်း၊ ဆံပင်၊ ခြေသည်း စတာတွေဟာ ဥတုဇရုပ် သဘော ဆောင်ပါတယ်။
"ဥတု" (Tejo Dhatu - Fire Element) ဟာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲတတ်တဲ့ သဘောရှိတယ်။ အပြင်က ပူရင် အတွင်းက ရုပ်တွေ ပူလာတယ်။ အပြင်က အေးရင် အတွင်းက ရုပ်တွေ အေးလာတယ်။ ဒါကြောင့် "သပ္ပါယ" (Suitable Environment) ဖြစ်ဖို့ အရေးကြီးတာပါ။ ပတ်ဝန်းကျင် ကောင်းမှ တရားအားထုတ်လို့ ကောင်းမှာပါ။
ကဲ... အခု ဒီ "ဥတုဇရုပ်" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "Main Idea" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဓမ္မာနုပဿနာ" (လစဉ် သုံးသပ်ခြင်း) ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။
ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Audit):
တစ်လတာ နေထိုင်ခဲ့ပုံကို ပြန်လည် စိစစ်တဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။
(၁) Review (ပြန်ကြည့်ခြင်း): လွန်ခဲ့တဲ့ ရက်တွေက ငါ ဘာတွေ လုပ်ခဲ့လဲ။ (သတိ/Memory)။
(၂) Analysis (စိစစ်ခြင်း):
ငါ့ကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင် ပူလောင်သွားသလား (ဒေါသ/CFCs)။
ငါ့ကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင် အေးချမ်းသွားသလား (မေတ္တာ/Trees)။
(၃) Utuja Rupa Check: ငါ့ခန္ဓာကိုယ် အခြေအနေ ဘယ်လိုလဲ။ ပူလောင်နေလား၊ ငြိမ်းအေးနေလား။
(၄) Resolution (ဆုံးဖြတ်ချက်): မှားတာရှိရင် ပြင်မယ်၊ မှန်တာရှိရင် ဆက်လုပ်မယ်။ (သမ္မပ္ပဓာန်)။
ရှုကွက် (Instruction):
ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။
ငြိမ်ငြိမ်လေး ထိုင်ပြီး ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ "ရာသီဥတု" (Internal Weather) ကို စစ်ဆေးပါ။
"ပူတယ်... အေးတယ်... လှုပ်ရှားတယ်... ငြိမ်သက်တယ်"။
ဒီရုပ်တရားတွေဟာ "ဥတု" (Temperature) အပေါ် မှီခိုနေတာပါလား။
"ငါ" မဟုတ်ပါလား။
ပြီးရင် ကိုယ့်ရဲ့ ပတ်ဝန်းကျင် (အခန်း/အိမ်) ကို မျက်စိဖွင့်ကြည့်ပါ။
ရှုပ်ပွနေလား၊ ရှင်းလင်းနေလား။
ရှုပ်ပွနေရင် ဒါဟာ "မောဟ ဥတု" (Delusion Climate) ပဲ။
ရှင်းလင်းနေရင် "ပညာ ဥတု" (Wisdom Climate) ပဲ။
ပတ်ဝန်းကျင်ကို ပြုပြင်လိုက်တာနဲ့ စိတ်ပါ ကြည်လင်သွားတာကို သတိပြုပါ။
"ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ ဘုရားရှင်ကို "သံသရာခရီးသွားတို့၏ စစ်ဆေးရေးမှူး" (The Great Auditor) အဖြစ် ခံယူလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်သည် သတ္တဝါတို့၏ ကံစာရင်းကို ကြည့်၍ တရားဆေး ပေးတော်မူသည်။ "ငါသည် လစဉ်လတိုင်း မိမိ၏ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံများကို စာရင်းစစ်ဆေးပြီး၊ သန့်ရှင်းသော ဘဝဖြင့် နေထိုင်ပါမည်" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုခြင်းသည် သရဏဂုံ တည်ဆောက်ခြင်းပါပဲ။
လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Monthly Audit):
ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ စက်တင်ဘာလ ကုန်ဆုံးတဲ့အနေနဲ့ ဒီ "Audit Checklist" လေးကို လုပ်ကြည့်ပါ။
(၁) Energy Check: ဒီလ မီတာခ ဘယ်လောက် ကျလဲ။ လျှော့ချလို့ ရမလား။ (လောဘ လျှော့ခြင်း)။
(၂) Waste Check: အိမ်မှာ အမှိုက် ဘယ်လောက် ထွက်လဲ။ ပလတ်စတစ် သုံးတာ များနေလား။ (မောဟ လျှော့ခြင်း)။
(၃) Mind Check: ဒီလထဲမှာ ဒေါသထွက်တဲ့ရက် များလား၊ မေတ္တာပွားတဲ့ရက် များလား။ (ကုသိုလ် စစ်ဆေးခြင်း)။
(၄) Plan for October: လာမယ့်လအတွက် "Green Goal" (စိမ်းလန်းသော ရည်မှန်းချက်) တစ်ခု ချမှတ်ပါ။
တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ လစဉ် စစ်ဆေးမှု (Audit) လုပ်လို့ အမှားတွေ့ပြီး ပြင်ဆင်နိုင်ခဲ့ပုံပေါ့။
စက်တင်ဘာလကုန်တော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ "Monthly Environmental Audit" လုပ်ကြတယ်။ စစ်ဆေးရေးအဖွဲ့နဲ့အတူ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေးမှူး "ကိုညို" လိုက်ပါလာတယ်။ ကိုညိုကတော့ "အကုန်ကောင်းပါတယ် ဘုရား၊ ဘာမှ စစ်စရာ မလိုပါဘူး" လို့ ပြောတယ်။
ဒါပေမယ့် စစ်ဆေးရေးအဖွဲ့က "Template T230" (Environmental Performance & Utuja Rupa Log) ကို ကိုင်ပြီး အသေးစိတ် လိုက်စစ်တယ်။
Thermal Camera (အပူတိုင်း ကင်မရာ) နဲ့ လိုက်ကြည့်တော့၊ စာကြည့်တိုက် ခန်းမရဲ့ မျက်နှာကြက်ကနေ "Coolant" (အအေးဓာတ်) တွေ ယိုစိမ့်ထွက်နေတာ (Thermal Leak) တွေ့လိုက်ရတယ်။ အဲဒါကြောင့် အဲကွန်းတွေက အလုပ်ပိုလုပ်ရပြီး မီတာခ တက်နေတာ။ သာမန်မျက်စိနဲ့ မမြင်ရဘူး။
ကိုညို မျက်လုံးပြူးသွားတယ်။ "ဟာ... တပည့်တော် မသိလိုက်ဘူး ဘုရား"။
ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ကို ပြတိုက်ရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု မူဝါဒ "Policy No. 30, Article 30.8" (Regular Audits & Continuous Improvement) ကို ရှင်းပြတယ်။
"ကိုညို... 'ဥတုဇရုပ်' ဆိုတာ အကြောင်းမရှိဘဲ မဖြစ်ဘူး။ အကြောင်း (ယိုစိမ့်မှု) ရှိလို့ အကျိုး (စွမ်းအင်ဆုံးရှုံးမှု) ဖြစ်တာ။ စစ်ဆေးမှု (Audit) ဆိုတာ အပြစ်ရှာတာ မဟုတ်ဘူး၊ အမှားပြင်ဖို့ (Correction) လုပ်တာ"။
ချက်ချင်းပဲ အဲဒီအပေါက်ကို ဖာထေးလိုက်တယ်။ နောက်လကျတော့ မီတာခ သိသိသာသာ ကျသွားတယ်။ ကိုညိုလည်း "Audit" ကို မကြောက်တော့ဘဲ၊ ကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်ပြီး လုပ်လာတယ်။ ဒါဟာ "Case-2573" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း (Reflection) သည် တိုးတက်မှု၏ မိခင်" ဆိုတာ သက်သေပါပဲ။
ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ဥတုဇရုပ် နှင့် စက်တင်ဘာလ သုံးသပ်ချက်" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။
(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: ဥတုဖောက်ပြန်ခြင်းကြောင့် ခန္ဓာကိုယ် နာကျင်ရခြင်း၊ ပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးရခြင်းသည် ဒုက္ခသစ္စာပါ။
(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတာက မိမိအပြုအမူကို ပြန်မစစ်ဆေးသော "မောဟ"၊ သတိလက်လွတ်နေထိုင်သော "ပမာဒ" တွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။
(၃) နိရောဓသစ္စာ: ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် ရရှိလာသော သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှု၊ နောက်ဆုံးတွင် သင်္ခါရကင်းသော နိဗ္ဗာန်သည် နိရောဓသစ္စာပါ။
(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: မိမိကိုယ်ကို စစ်ဆေးခြင်း (ပစ္စဝေက္ခဏာ)၊ မှန်ကန်စွာ ပြုပြင်ခြင်း (သမ္မပ္ပဓာန်) တို့ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။
ဒီနေ့ စက်တင်ဘာလ (၃၀) ရက်၊ လကုန်ရက် သုံးသပ်ချက် အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး အမှားကိုမြင်၊ အမှန်ကိုပြင်နိုင်ကြပါစေ"။ လွန်ခဲ့သော တစ်လတာ ကာလအတွင်း မိမိတို့၏ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံများကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သတ္တဝါများအပေါ် ထိခိုက်မှု ရှိခဲ့ပါက ပြုပြင်နိုင်ကြပြီး၊ လာမည့်လများတွင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော လူသားများအဖြစ် "အမတ နိဗ္ဗာန်" ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka
ORCID: 0009-0000-0697-4760 The Office of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum
စက်တင်ဘာလ (၃၀) ရက်၊ ၂၀၂၃
