နေ့ရက် - မေလ (၁) ရက်၊ ၂၀၂၃ အလုပ်သမားနှင့် စိတ်ဓာတ်ခွန်အား (Labor & Mental Energy)
ကိုးကားကျမ်း - အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ အဋ္ဌကနိပါတ်၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇသုတ် (ဥဋ္ဌာနသမ္ပဒါ)
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Industrial & Organizational Psychology (စက်မှုနှင့် လုပ်ငန်းခွင်ဆိုင်ရာ စိတ်ပညာ)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရားရှင်၊ တရားတော်၊ သံဃာတော်တည်းဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ကင်းငြိမ်းလွင့်ပျောက်၍ ကောင်းကျိုးလိုအင်ဆန္ဒများ တစ်လုံးတစ်ဝတည်း ပြည့်စုံကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့အလုပ်သမားနေ့ (Labor Day) ဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ၊ လုပ်ငန်းခွင်အသီးသီး၌ ကျင်လည်နေကြသော ဓမ္မမိတ်ဆွေများအားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ကျန်းမာရွှင်လန်းစွာဖြင့် မိမိတို့၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များကို စိတ်ဓာတ်ခွန်အားအပြည့်ဖြင့် ထမ်းဆောင်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်။ ဘုန်းကြီးတို့ ဒီနေ့ ဟောကြားမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "အလုပ်သမားနှင့် စိတ်ဓာတ်ခွန်အား" ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဂုဏ်တော်တွေကို ကြည်ညိုကြည့်မယ်ဆိုရင် ဘုရားရှင်ဟာ လေးသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်း ကာလပတ်လုံး "ဝီရိယ" ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ်ခွန်အားကို မလျှော့တမ်း တည်ဆောက်ခဲ့လို့သာ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကြီးကို ရရှိခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အလုပ်မလုပ်ဘဲ၊ အားမထုတ်ဘဲနဲ့ ဘာတစ်ခုမှ အလကား မရဘူးဆိုတာ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဖြစ်စဉ်က သက်သေပြနေပါတယ်။
ဒီတော့ တရားမဟောခင်မှာ... အလုပ်လုပ်တယ် ဆိုတာ လှုပ်ရှားမှု၊ လှုပ်ရှားမှုဆိုတာ "ဝါယောဓာတ်" (လေဓာတ်) ရဲ့ သဘောဖြစ်လို့၊ ဘုန်းကြီးတို့ စိတ်ကလေး ငြိမ်သွားအောင် "ဝါယောကသိုဏ်း" (Vayo Kasina) လေးကို အရင် စီးဖြန်းကြရအောင်။ ကိုင်း... အားလုံးပဲ ခါးလေးမတ်မတ်ထား၊ မျက်လုံးလေး မှိတ်ထားပါ။ မိမိရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကို လေအိတ်ကြီး တစ်ခုလို သဘောထားလိုက်ပါ။ ဝင်လေ ကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ဖောင်းကားပြီး လှုပ်ရှားသွားတယ်၊ ထွက်လေ ကြောင့် ကျုံ့ဝင်ပြီး လှုပ်ရှားသွားတယ်။ အဲဒီ "လှုပ်ရှား၊ ထောက်ကန်" နေတဲ့ သဘောတရားလေးကို စိတ်ထဲကနေ "ဝါယော... ဝါယော... လေဓာတ်ပါတကား... လှုပ်ရှားခြင်းပါတကား" လို့ ငြိမ်ငြိမ်လေး (၁) မိနစ်လောက် အာရုံပြု ကြည့်လိုက်ကြစို့။ စိတ်က ဟိုရောက်ဒီရောက် မဖြစ်စေနဲ့နော်။ လှုပ်ရှားမှု သဘောလေးပေါ်မှာပဲ စိတ်ကို စိုက်ထားပါ။
(ခေတ္တ ငြိမ်သက်ခြင်း)
ကိုင်း... စိတ်ကလေး အတော်အတန် တည်ငြိမ်သွားပြီဆိုရင် ဒီလှုပ်ရှားမှု စွမ်းအင်တွေကို ဘဝတိုးတက်ရေးအတွက် ဘယ်လို အသုံးချမလဲ ဆိုတာကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြမယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာမှာ Industrial & Organizational Psychology (စက်မှုနှင့် လုပ်ငန်းခွင်ဆိုင်ရာ စိတ်ပညာ) ဆိုတဲ့ ဘာသာရပ်ကြီး တစ်ခု ရှိပါတယ်။ ဒီပညာရပ်က ဘာကို အဓိက လေ့လာသလဲဆိုတော့ "လူတစ်ယောက်ဟာ ဘာကြောင့် အလုပ်လုပ်ချင်စိတ် ရှိသလဲ၊ ဘာကြောင့် အလုပ်လုပ်ချင်စိတ် ပျောက်ဆုံးသလဲ" ဆိုတာကို ဦးနှောက်နဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဓာတ်ခွဲလေ့လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ... တချို့ရက်တွေမှာ ကိုယ်က အလုပ်လုပ်ရတာ သိပ်ပျော်တယ်၊ တက်ကြွနေတယ်။ တချို့ရက်ကျတော့ ဘာမှ မလုပ်ချင်ဘူး၊ ကုတင်ပေါ်ကတောင် မထချင်ဘူး။ အဲဒါ ဘာကွာသွားတာလဲ။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ပြောတယ်... လူ့ဦးနှောက်ထဲမှာ Reward System (ဆုချီးမြှင့်တဲ့ စနစ်) ဆိုတာ ရှိသတဲ့။ ကိုယ်က အလုပ်တစ်ခုကို ပြီးမြောက်အောင်မြင်လိုက်တဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ့်အလုပ်ကို သူများက အသိအမှတ်ပြုလိုက်တဲ့အခါမှာ ဦးနှောက်က Dopamine ဆိုတဲ့ ဓာတ်တစ်မျိုးကို ထုတ်ပေးတယ်။ အဲဒီဓာတ်က "ပျော်ရွှင်မှု၊ ကျေနပ်မှု" ကို ဖြစ်စေတယ်။ ဒါကို Motivation (တွန်းအား) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြဿနာက ဘာလဲဆိုတော့... လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဖိစီးမှု (Stress) တွေ များလာတဲ့အခါ၊ အထက်လူကြီးရဲ့ ဖိအား၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေရဲ့ အတိုက်အခိုက်တွေ များလာတဲ့အခါမှာကျတော့ ဦးနှောက်က Dopamine မထုတ်တော့ဘဲ Cortisol လို့ခေါ်တဲ့ စိတ်ဖိစီးမှု ဟော်မုန်းတွေကို ထုတ်ပေးလိုက်တယ်။ အဲဒီ Cortisol တွေ များလာရင် ဘာဖြစ်သလဲဆိုတော့ ဦးနှောက်ရဲ့ ရှေ့ပိုင်း Prefrontal Cortex (ဆုံးဖြတ်ချက်ချတဲ့အပိုင်း) က ကောင်းကောင်း အလုပ်မလုပ်နိုင်တော့ဘူး။ အဲဒီအခါမှာ "Burnout" လို့ခေါ်တဲ့ စိတ်ကုန်ခန်းမှု ဖြစ်လာတယ်။ "ငါ ဒီအလုပ် ဆက်မလုပ်ချင်တော့ဘူး၊ ငါ ပင်ပန်းနေပြီ" ဆိုတဲ့ စိတ်တွေ ဝင်လာတာဟာ စိတ်ဓာတ် ပျော့ညံ့လို့ မဟုတ်ဘဲ၊ ဦးနှောက်ထဲက ဓာတုဗေဒ ပြောင်းလဲမှုတွေကြောင့် ဖြစ်တယ်ဆိုတာ ပေါ်မလာဘူးလား... ပေါ်လာပါတယ်နော်။
ကိုင်း... ဒါဆိုရင် ဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့ ဘုရားရှင်က ဘယ်လို နည်းလမ်းတွေ ပေးထားသလဲ။ သိပ္ပံပညာက ပြဿနာကို ရှာတွေ့ပေမယ့်၊ ဖြေရှင်းနည်းကျတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ နည်းလမ်းက ပိုပြီး လက်တွေ့ကျတာကို တွေ့ရမယ်။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ အဋ္ဌကနိပါတ်၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇသုတ် မှာ ဘုရားရှင်က လူဝတ်ကြောင်တွေ စီးပွားရှာရင် အောင်မြင်စေမယ့် "မျက်လုံးဖွင့် တရား" ကြီးကို ဟောထားပါတယ်။ အဲဒီထဲမှာ ပထမဆုံး အချက်က "ဥဋ္ဌာနသမ္ပဒါ" တဲ့။
"ဥဋ္ဌာန" ဆိုတာ "ကြွကြွရွရွ ထကြွ လုံ့လပြုခြင်း"၊ "သမ္ပဒါ" ဆိုတာ "ပြည့်စုံခြင်း"။ ပေါင်းလိုက်တော့ "ထကြွလုံ့လ ဝီရိယနဲ့ ပြည့်စုံခြင်း" ပေါ့။ ဒီနေရာမှာ ဘုရားရှင်က အလုပ်သမားကောင်း တစ်ယောက်မှာ ရှိရမယ့် အရည်အချင်း (၄) မျိုးကို အတိအကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ပြထားတယ်။ သေချာ နားထောင်နော် သူတော်ကောင်းတို့။
၁။ ဥဋ္ဌာတာ - ထကြွလုံ့လ ရှိရမယ်။ မနက်မိုးလင်းတာနဲ့ "အလို... မိုးလင်းပြန်ပြီလား" လို့ ညည်းနေတဲ့သူ မဟုတ်ဘဲ၊ စောစောထ၊ ဖျတ်ဖျတ်လတ်လတ် ရှိရမယ်။
၂။ အနလသော - မပျင်းမရိ ဇွဲရှိရမယ်။ အလုပ်တစ်ခုကို စိတ်ပါလက်ပါ လုပ်ကိုင်ရမယ်။
၃။ ဥပါယဝီမံသာ - ဒါ အရေးအကြီးဆုံးပဲ။ "ပညာဖြင့် စူးစမ်းဆင်ခြင်၍ ပြုလုပ်ခြင်း" တဲ့။ ခေတ်စကားနဲ့ ပြောရင် "Work Smart" ပေါ့။ အားစိုက်နေရုံနဲ့ မပြီးဘူး၊ နည်းလမ်းကျရဲ့လား၊ ဒီထက် မြန်အောင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ၊ ဒီထက် သက်သာအောင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲဆိုတာ စဉ်းစားရမယ်။ ဘုရားရှင်က ကန်းရမ်းပြီး အလုပ်လုပ်တာကို အားမပေးဘူး၊ ပညာဦးစီးတဲ့ ဝီရိယကိုမှ ချီးမွမ်းတာ။
၄။ သံဝိဓာတုံ - စီမံခန့်ခွဲတတ်ရမယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ လုပ်ငန်းဆောင်တာတွေကို စနစ်တကျ Plan ချပြီး လုပ်တတ်ရမယ်။
ကြည့်စမ်း... လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်က ဟောခဲ့တဲ့ စကားလုံးတွေဟာ ဒီနေ့ခေတ် စီမံခန့်ခွဲမှု ပညာ (Management) နဲ့ တစ်ထပ်တည်း မကျနေဘူးလား။ ကျနေပါတယ် ဘုရား။ "ဥဋ္ဌာနသမ္ပဒါ" ဆိုတာ ကိုယ်ခန္ဓာကြီး လှုပ်ရှားနေရုံ သက်သက် မဟုတ်ဘူး၊ စိတ်ရဲ့ နိုးကြားတက်ကြွမှုကိုပါ ဆိုလိုတာပါ။ ဒါကို ပါဠိလို "စိတ္တိကရောတိ" (စိတ်၌ ပြု၏၊ လေးလေးနက်နက် ဂရုစိုက်၏) လို့ သုံးပါတယ်။ ကိုယ်လုပ်တဲ့ အလုပ်အပေါ်မှာ တန်ဖိုးထားတဲ့ စိတ်ကလေး ထည့်လိုက်တာနဲ့၊ ခုနက သိပ္ပံပညာရှင်တွေ ပြောတဲ့ Dopamine တွေ ထွက်လာပြီး အမောအပန်း ခံနိုင်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... အခု အရေးကြီးဆုံး အပိုင်းကို ရောက်ပြီ။ သူတော်ကောင်းတို့ အလုပ်လုပ်ရင်း စိတ်ဖိစီးမှုတွေ၊ ပင်ပန်းမှုတွေ၊ မကျေနပ်မှုတွေ ဖြစ်လာရင် ဘယ်လို တရားမှတ်မလဲ။ ဝိပဿနာ ရှုကွက် ထဲကို ဆွဲထည့်ကြစို့။
ဒီနေရာမှာ ဘုန်းကြီးက "ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်" (သဘောတရားတွေကို ရှုမှတ်ခြင်း)၊ အထူးသဖြင့် "နီဝရဏ" (စိတ်ကို ပိတ်ဆို့တတ်တဲ့ တရား) တွေကို ဘယ်လို ဖြိုခွင်းမလဲ ဆိုတာကို အလုပ်ပေးတရား အနေနဲ့ ဟောပြချင်တယ်။
ဥပမာ - ဒကာကြီးတစ်ယောက် ရုံးမှာ အလုပ်တွေ ပုံနေတယ်၊ စိတ်ကလည်း မလုပ်ချင်တော့ဘူး၊ "ပျင်းလိုက်တာ၊ ပင်ပန်းလိုက်တာ" ဆိုတဲ့ စိတ်တွေ ဖြစ်နေတယ် ဆိုပါစို့။
၁။ အာရုံ (Object): အလုပ်ပုံကြီးကို မြင်လိုက်တယ် (ရူပါရုံ)၊ သို့မဟုတ် ပင်ပန်းတယ်လို့ တွေးလိုက်တယ် (ဓမ္မာရုံ)။
၂။ ဒွါရ (Door): မျက်စိ (စက္ခုဒွါရ) သို့မဟုတ် စိတ် (မနောဒွါရ) မှာ လာထင်တယ်။
၃။ ဖဿ (Contact): အလုပ်ပုံကြီးနဲ့ စိတ်နဲ့ သွားတိုက်မိလိုက်တဲ့အခါ "ဖဿ" ဖြစ်သွားတယ်။
၄။ ဝေဒနာ (Feeling): အဲဒီ ဖဿ ကြောင့် "မလုပ်ချင်ဘူး၊ စိတ်ညစ်တယ်" ဆိုတဲ့ "ဒေါမနဿ ဝေဒနာ" (စိတ်ဆင်းရဲမှု) ပေါ်လာတယ်။
ဒီအဆင့်မှာ လူအများစုက ဘာလုပ်သလဲဆိုတော့... "ငါ ပျင်းတယ်၊ ငါ စိတ်ညစ်တယ်" ဆိုပြီး "ငါ" သွားကပ်လိုက်တယ်။ အဲဒါ ဒိဋ္ဌိပဲ။ အခု ယောဂီတို့က အဲဒီလို မမှတ်ရဘူး။ ရှုကွက် (Object) နဲ့ ရှုဉာဏ် (Subject) ကို ခွဲခြားရမယ်။
ရှုကွက် (အရူခံ) က ဘာလဲ?
"ငါ" မဟုတ်ဘူး။ ရင်ထဲမှာ လေးလံထိုင်းမှိုင်းနေတဲ့ သဘောတရား၊ ပါဠိလို ပြောရင် "ထိနမိဒ္ဓ နီဝရဏ" (ထိုင်းမှိုင်းသည့် အဆီးအတားတရား) သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်။ ဒါဟာ ဓာတ်သဘောအရ ပြောရင် ပထဝီဓာတ်တွေ လွန်ကဲပြီး လေးလံနေတာ၊ အာပေါဓာတ်တွေ ဖွဲ့စည်းလွန်းပြီး စီးပိုင်နေတာ မျှသာ ဖြစ်တယ်။ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ မပါဘူး။
ရှုဉာဏ် (အရူဉာဏ်) က ဘာလဲ?
အဲဒီ "မလုပ်ချင်ဘူး" ဆိုတဲ့ စိတ်ကို "ဪ... ထိနမိဒ္ဓ ဖြစ်နေပါလား" လို့ သိလိုက်တဲ့ "သတိ" နဲ့ "ပညာ" ပဲ။
ဘယ်လို မှတ်ရမလဲဆိုတော့... "မလုပ်ချင်ဘူး... သိတယ်"၊ "လေးလံနေတယ်... သိတယ်"။
မျက်လှည့်ပြသူ ဥပမာလိုပေါ့... မျက်လှည့်ဆရာက ပရိသတ်ကို လှည့်စားသလိုပဲ၊ ဒီ "နီဝရဏ" တရားတွေက "ငါ စိတ်ညစ်တယ်" လို့ ထင်အောင် လှည့်စားနေတာ။ တကယ်တော့ စိတ်ညစ်တာ "ငါ" မဟုတ်ဘူး။ စိတ်ညစ်တဲ့ သဘောတရား (Conditioned Phenomenon) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်ပြီး ပျောက်ကွယ်သွားတာပဲ ရှိတယ်။ အဲဒီလို ရှုမှတ်လိုက်တာနဲ့ တပြိုင်နက်၊ စိတ်ညစ်တဲ့ အာရုံ (Objective Element) နဲ့ သိတဲ့ စိတ် (Subjective Element) ကွဲထွက်သွားပြီး၊ ဖိစီးမှုတွေ လျော့ကျသွားပါလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ လုပ်ငန်းခွင်ထဲမှာတင် တရားအားထုတ်နည်းပါပဲ။ ရှင်းရဲ့လား သူတော်ကောင်းတို့။
ကိုင်း... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ ဆိုတာကို ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြမယ်။ Hswagata ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ကိစ္စလေးတစ်ခုပေါ့ (Case-2421 ကို မှီငြမ်းပြုသည်)။
တစ်ခါတုန်းက ပြတိုက်မှာ လုံခြုံရေး တာဝန်ကျတဲ့ ဝန်ထမ်းလေး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ နာမည်က "မောင်လှ" လို့ပဲ ဆိုပါစို့။ မောင်လှက အစတုန်းကတော့ အရမ်း တက်ကြွတာ။ ဓာတ်တော်တွေ စောင့်ရတာ ကုသိုလ်ရတယ်ဆိုပြီး နေ့မအိပ် ညမအိပ် လုပ်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ကြာလာတော့ သူ စိတ်ကုန်လာတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ သူနဲ့ အတူ တွဲလုပ်တဲ့ "မောင်မြ" က အလုပ်ခိုတယ်လို့ သူ ထင်လာတယ်။ "ငါကျတော့ အသေလုပ်ရတယ်၊ သူကျတော့ ဖုန်းပဲ ပွတ်နေတယ်၊ လစာကျတော့ တူတူပဲ" ဆိုပြီး မောင်လှ စိတ်ထဲမှာ မကျေနပ်ချက်တွေ၊ ဒေါသတွေ ဖြစ်လာတယ်။ ဘာဖြစ်လာသလဲ... ခုနက ပြောတဲ့ Cortisol တွေ များလာပြီး၊ "Burnout" ဖြစ်လာတာပေါ့။
တစ်နေ့ကျတော့ ပြဿနာက ပေါက်ကွဲရော။ မောင်လှက မောင်မြကို ရန်ရှာပြီး အလုပ်ထွက်မယ်လို့ စာတင်လာတယ်။ ဒီတော့ ဘုန်းကြီးက သူ့ကို ခေါ်တွေ့ရတယ်။ "မောင်လှ... မင်း ဘာဖြစ်နေတာလဲ" လို့ မေးတော့ သူက ငိုပြီး ပြောရှာတယ်။ "ဆရာတော်... တပည့်တော် မလုပ်နိုင်တော့ဘူး။ တရားမျှတမှု မရှိဘူး" တဲ့။
ဒီနေရာမှာ ဘုန်းကြီးက Template T242 (Performance Review & Conflict Resolution Form) ကို ထုတ်သုံးလိုက်တယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ Policy 7, Article 7.1 အရ ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ စိတ်ဓာတ်ရေးရာ (Well-being) ကို ကုစားပေးဖို့ တာဝန်ရှိတယ်လေ။
ဘုန်းကြီးက မောင်လှကို စာရွက်တစ်ရွက် ပေးပြီး ပြောလိုက်တယ်။
"မောင်လှ... မင်းရဲ့ စိတ်ကို အရင်ဆုံး ဝိပဿနာ ရှုကြည့်ရအောင်။ အခု မင်းဖြစ်နေတဲ့ ဒေါသကို စာရွက်ပေါ်မှာ ချရေးလိုက်။ မောင်မြ မကောင်းတာကို မရေးနဲ့ဦး။ မင်း ကိုယ်တိုင် ဘာတွေ ခံစားနေရသလဲ ဆိုတာကို ဝေဒနာနုပဿနာ သဘောမျိုးနဲ့ ချရေး" လို့ ပြောလိုက်တယ်။
သူက ရေးတယ်... "ရင်ထဲမှာ ပူတယ်၊ မတရားဘူးလို့ ခံစားရတယ်၊ ပင်ပန်းတယ်"။
ပြီးတော့ ဘုန်းကြီးက မေးတယ်... "မောင်လှ... မင်း အလုပ်လုပ်တာ မောင်မြ အတွက် လုပ်တာလား၊ ဓာတ်တော်တွေအတွက် လုပ်တာလား"။ သူက "ဓာတ်တော်တွေ အတွက်ပါ ဘုရား" တဲ့။
"အေး... ဒါဆိုရင် မောင်မြ ပျင်းတာက မောင်မြရဲ့ ကံ (Kamma)၊ မင်း ကြိုးစားတာက မင်းရဲ့ ဥဋ္ဌာနသမ္ပဒါ ကံပဲ။ သူ့အကုသိုလ်နဲ့ ကိုယ့်ကုသိုလ်ကို သွားပြီး ရောမချလိုက်နဲ့" လို့ ရှင်းပြရတယ်။
ပြီးတော့ Template T242 အရ မောင်မြကိုလည်း သီးခြား ခေါ်စစ်ဆေးတယ်။ စစ်ဆေးလိုက်တော့မှ တကယ့် အမှန်တရား ပေါ်လာတယ်။ မောင်မြက ပျင်းနေတာ မဟုတ်ဘူး၊ ဖုန်းပွတ်နေတာက ဂိမ်းဆော့နေတာ မဟုတ်ဘဲ၊ ပြတိုက်ရဲ့ CCTV system ကို ဖုန်းနဲ့ ချိတ်ပြီး စစ်ဆေးနေတာ ဖြစ်နေတယ်။ သူ့တာဝန်က Digital Monitoring ဖြစ်နေတာကိုး။ မောင်လှက Physical Guard လုပ်ရတော့ မောင်မြ ထိုင်နေတာကို မြင်ပြီး အထင်လွဲနေတာ (Wrong Perception/ သညာ အမှား)။
ဒီတော့မှ နှစ်ယောက်သားကို မျက်နှာချင်းဆိုင် ပေးတွေ့ပြီး ရှင်းပြလိုက်တယ်။ မောင်လှလည်း "ဪ... ငါ ထင်သလို မဟုတ်ပါလား၊ ငါ့ရဲ့ 'သညာ' က ငါ့ကို လှည့်စားသွားတာပါလား" ဆိုပြီး သဘောပေါက်သွားတယ်။ သူ့ရဲ့ "ဒေါသ နီဝရဏ" တွေ ငြိမ်းပြီး၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်အပေါ် "မုဒိတာ" ပြန်ဖြစ်သွားတယ်။ ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့... လုပ်ငန်းခွင် ပြဿနာ အများစုဟာ အချက်အလက် မစုံလင်ဘဲ "ငါ့အမြင်၊ ငါ့အတွေး" တွေနဲ့ ဆုံးဖြတ်မိရာကနေ ဖြစ်တတ်တယ် ဆိုတာကို သတိပြုရပါမယ်။
... ကိုင်း... နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး တရားသိမ်းကြစို့။ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ပင်ပန်းဆင်းရဲခြင်း၊ စိတ်ဖိစီးခြင်း၊ မကျေနပ်ခြင်း၊ ပူလောင်ခြင်းတွေ ဖြစ်ပေါ်နေတာဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါပဲ။ အဲဒီ ဒုက္ခတွေ ဘာကြောင့် ဖြစ်သလဲ။ "ငါ့ဟာ၊ ငါ့အလုပ်၊ ငါ့လစာ၊ ငါ့နေရာ" ဆိုပြီး စွဲလမ်းနေတဲ့ တဏှာ၊ လောဘ၊ ဒိဋ္ဌိတွေကြောင့် "သမုဒယသစ္စာ" ဖြစ်နေတာပါ။ အဲဒီ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ နီဝရဏတရားတွေ ငြိမ်းအေးသွားပြီး စိတ်နှလုံး အေးချမ်းသွားတဲ့ အခြေအနေ၊ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီလို ငြိမ်းအေးဖို့အတွက် လုပ်ငန်းခွင်ထဲမှာပဲ သတိပဋ္ဌာန်တရား လက်ကိုင်ထားပြီး "ငါ" မဟုတ်၊ "သူ" မဟုတ်၊ အကြောင်းအကျိုး ရုပ်နာမ်မျှသာလို့ သိမြင်အောင် ကြိုးစားအားထုတ်နေတာက "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း မိမိတို့ ရောက်ရှိနေတဲ့ ဘဝနယ်ပယ်၊ လုပ်ငန်းခွင် အသီးသီးမှာ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇသုတ်လာ "ဥဋ္ဌာနသမ္ပဒါ" ဆိုတဲ့ ထကြွလုံ့လ ဝီရိယကို လက်ကိုင်ထားပြီး၊ ခေတ်သစ်ပညာနဲ့ ဓမ္မပညာကို ပေါင်းစပ်လို့ ဘဝအောင်မြင်မှု သာမက နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကိုပါ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
နောက်ဆုံးအနေနဲ့ မှာကြားလိုတာကတော့... သူတော်ကောင်းတို့အနေဖြင့် ဒီကနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေအပြင် ဓမ္မဗဟုသုတများ၊ ရှေးဟောင်းဓာတ်တော်များဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို ပိုမိုဆွေးနွေးလိုပါက၊ လေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင်လည်း ဝင်ရောက် လေ့လာနိုင်ကြပါတယ်လို့ မေတ္တာရှေ့ထားပြီး ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။
ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသား အလုပ်သမားများအားလုံး ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းပြီး စိတ်ဓာတ်ခွန်အားများ တိုးပွားကြပါစေ။ အားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာ ချမ်းသာကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။ ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။ ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက The Office Of Siridantamahapalaka The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
Date: May 1, 2023 ORCID: 0009-0000-0697-4760 Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
