Day 97 Apr 7 Year 2023 ကျန်းမာရေးနှင့် မျှတမှု (Health, Balance & Preventive Medicine)
သံယုတ္တနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်၊ ဂိလာနသုတ် (ဗောဇ္ဈင် ၇ ပါးဖြင့် ရောဂါကုသခြင်း)
Preventive Medicine & Homeostasis (ကာကွယ်ရေးဆေးပညာနှင့် ဇီဝမျှတမှုထိန်းညှိခြင်း)
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ"
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ"
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ"
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခု၊ တန်ခူးလပြည့်ကျော် (၃) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၇) ရက်၊ သောကြာနေ့၊ မင်္ဂလာရှိသော ညချမ်းအချိန်ကာလလေးမှာ သွာဂတ သွားဓာတ်တော် စောင့်ရှောက်ရေး ပြတိုက်မှ စီစဉ်ကျင်းပအပ်သော နေ့စဉ် ဓမ္မသဘင်ပွဲကို စတင် ကျင်းပပါတော့မယ်။ ဒီနေ့ဟာ "ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးနေ့" (World Health Day) ဖြစ်တဲ့အတွက် ဘုရားရှင်ရဲ့ ဂုဏ်တော်ကို ဆေးဆရာအမြတ်ဆုံး ဂုဏ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပူဇော်ချင်ပါတယ်။
"အရဟတော" - ကိလေသာ ရောဂါဆိုးတို့မှ ကင်းဝေးတော်မူပြီး၊ သတ္တဝါတို့၏ စိတ်နှလုံး၌ စွဲကပ်နေသော အိုနာသေ ရောဂါများကို အရဟတ္တမဂ်ဆေးစွမ်းဖြင့် ကုသပျောက်ကင်းစေတော်မူသော "ဘေသဇ္ဇဂုရု" (ဆေးဆရာအမြတ်) ဖြစ်တော်မူသော၊ "သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" - ရုပ်နာမ်တို့၏ မျှတမှု (Balance) နှင့် ကျန်းမာခြင်း၏ အကြောင်းတရားမှန်ကို ဆရာမကူ သယမ္ဘူဉာဏ်တော်မြတ်ဖြင့် ကိုယ်တော်တိုင် ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူသော၊ "တဿ ဘဂဝတော" - ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားရှင်အား "နမော" - ရိုသေမြတ်နိုး လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးကန်တော့လိုက်ရပါ၏ ဘုရား။
ဆက်လက်ပြီးတော့လည်း "အနန္တော အနန္တငါးပါး" ကို အာရုံပြုကြရအောင်။ ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော်၊ ဓမ္မဂုဏ်တော်၊ သံဃာဂုဏ်တော်၊ မိဘဂုဏ်တော်၊ ဆရာသမားဂုဏ်တော် ဆိုတဲ့ အနန္တငါးပါးသော ကျေးဇူးရှင်ကြီးတွေကို ဦးထိပ်ထားပြီးတော့၊ "ခန္ဓာကိုယ်၏ မျှတမှုကို ထိန်းသိမ်း၍ ရောဂါကင်းသကဲ့သို့၊ စိတ်၏ မျှတမှုကို ထိန်းသိမ်း၍ ကိလေသာရောဂါများ ကင်းစင်နိုင်ကြပါစေ" လို့ ဦးဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... တရားမဟောခင်၊ တရားမနာခင်မှာ စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး မျှတသွားအောင် ပြင်ဆင်ကြရအောင်။ ဒီနေ့တော့ ကျန်းမာရေးနဲ့ဆိုင်တဲ့ "ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း" (Element Meditation) ကိုပဲ ဟန်ချက်ညီအောင် ရှုမှတ်ကြမယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကို စစ်ဆေးကြည့်ပါ။ ပူလွန်းနေသလား၊ အေးလွန်းနေသလား၊ တင်းလွန်းနေသလား။ ဓာတ်ကြီး ၄ ပါး ညီညွတ်မျှတနေတာကို "ကျန်းမာတယ်" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ "မျှတတယ်... ငြိမ်သက်တယ်... သက်သာတယ်" လို့ မှတ်ယူရင်းနဲ့ မညီမျှမှုတွေကို လျှော့ချပြီး စိတ်ကို "Homeostasis" (မျှတမှု) အခြေအနေမှာ ခဏလောက် ထားလိုက်ကြပါစို့။
စိတ်ကလေး ငြိမ်သွားပြီဆိုရင်တော့ ဒီနေ့ ဦးဇင်း ဟောကြားမယ့် "ကျန်းမာရေးနှင့် မျှတမှု" ဆိုတဲ့ တရားတော်ကို စတင်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ရှေးတုန်းကတော့ ရောဂါဖြစ်မှ ဆေးကုကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ခေတ်သစ်ဆေးပညာမှာတော့ "Preventive Medicine" (ကာကွယ်ရေး ဆေးပညာ) ကို ပိုအလေးထားလာကြပါတယ်။ ရောဂါမဖြစ်ခင် ကြိုတင်ကာကွယ်တာက ကုသတာထက် ပိုထိရောက်တယ် ဆိုတဲ့ သဘောပေါ့။
သိပ္ပံနည်းကျ ရှင်းပြရရင်... လူ့ခန္ဓာကိုယ်မှာ "Homeostasis" (ဇီဝမျှတမှု ထိန်းညှိခြင်း) ဆိုတဲ့ စနစ် ရှိပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ် အပူချိန်၊ သွေးပေါင်ချိန်၊ သွေးတွင်းသကြားဓာတ် စတာတွေကို အမြဲတမ်း ပုံမှန်ဖြစ်နေအောင် (Equilibrium) ထိန်းညှိနေရတယ်။
အပူချိန် တက်လာရင် ချွေးထွက်ပြီး ပြန်အေးအောင် လုပ်တယ်။
သကြားဓာတ် များလာရင် အင်ဆူလင် ထုတ်ပြီး ပြန်လျှော့တယ်။
ဒီ "Balance" (မျှတမှု) ပျက်သွားတဲ့အခါမှ "ရောဂါ" (Disease) ဆိုတာ ဖြစ်လာတာပါ။ ကာကွယ်ရေး ဆေးပညာ ဆိုတာ ဒီမျှတမှု မပျက်ခင်မှာ "Early Detection" (စောစီးစွာ သိရှိခြင်း) နဲ့ "Lifestyle Adjustment" (နေထိုင်မှု ပုံစံ ပြုပြင်ခြင်း) လုပ်တာပါပဲ။ ကားတစ်စီးကို ပျက်မှ ပြင်တာ မဟုတ်ဘဲ၊ ပုံမှန် Service ဝင်သလိုမျိုးပေါ့။
ကိုင်း... ဒီသိပ္ပံ သဘောတရားကို ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဓမ္မဘက်ကို လှည့်ကြည့်ရအောင်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဂိလာနသုတ် မှာ မကျန်းမာတဲ့အခါ "ဗောဇ္ဈင် ၇ ပါး" (Seven Factors of Enlightenment) ကို ပွားများဖို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ဗောဇ္ဈင် ၇ ပါး ဆိုတာ စိတ်ရဲ့ Homeostasis ပါပဲ။
စိတ်ဓာတ်ကျနေရင် (Sloth & Torpor)၊ "ဓမ္မဝိစယ" (ပညာ)၊ "ဝီရိယ"၊ "ပီတိ" ဆိုတဲ့ တက်ကြွစေတဲ့ ဓာတ်တွေကို ဖြည့်ပေးရတယ်။
စိတ်လွင့်နေရင် (Restlessness)၊ "ပဿဒ္ဓိ" (ငြိမ်းအေးမှု)၊ "သမာဓိ"၊ "ဥပေက္ခာ" ဆိုတဲ့ ငြိမ်စေတဲ့ ဓာတ်တွေကို ဖြည့်ပေးရတယ်။
"သတိ" (Mindfulness) ကတော့ အမြဲတမ်း လိုအပ်တဲ့ Controller (ထိန်းချုပ်သူ) ပါပဲ။
ခန္ဓာမှာ အပူအအေး မျှတမှ ကျန်းမာသလို၊ စိတ်မှာလည်း "ဣန္ဒြေ ၅ ပါး" (သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယ၊ သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ) မျှတမှ (Indriya Samatta) ဝိပဿနာဉာဏ် ပေါ်နိုင်တာပါ။ သဒ္ဓါလွန်ရင် အယူသည်းတယ်၊ ပညာလွန်ရင် ကောက်ကျစ်တယ်၊ ဝီရိယလွန်ရင် ပျံ့လွင့်တယ်၊ သမာဓိလွန်ရင် ပျင်းရိတယ်။ ဒါကြောင့် မျှတအောင် ထိန်းရပါတယ်။
အခု... အရေးကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ "ဒိဋ္ဌိဖြုတ် ရှုကွက်" (Vipassana Instruction for Removing Self-View) ကို သွားကြရအောင်။ ဒီ မကျန်းမာမှု၊ မမျှတမှုကို ကြည့်ပြီး "ငါ နေမကောင်းဘူး" ဆိုတဲ့ အစွဲကို ဘယ်လို ဖြုတ်မလဲ။
ဦးဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ကိုက်ခဲတာ၊ နုံးခွေတာ၊ နေလို့မကောင်းတာ ဖြစ်လာပြီ ဆိုပါစို့။
အဲဒီဖြစ်စဉ်ကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။
၁။ ကာယ (ရုပ်ခန္ဓာ) ရှိတယ်။ (System under stress)။
၂။ ဒုက္ခဝေဒနာ (မကောင်းတဲ့ ခံစားမှု) ရှိတယ်။ (Imbalance Signal)။
၃။ ကာယဝိညာဉ် (သိစိတ်) ပေါ်လာတယ်။
ဒီသုံးခု ဆုံလိုက်တာကို "ဖဿ" လို့ ခေါ်တယ်။ အဲဒီ ဖဿ ဖြစ်တဲ့ ခဏမှာ ပုထုဇဉ်တွေက ဘာဖြစ်သွားသလဲ။ "ဟာ... ငါ နေမကောင်းတော့ဘူး၊ ငါ ခံစားနေရတယ်" ဆိုပြီး "ငါ" က ရောဂါသည် ဖြစ်သွားတယ်။
ဒိဋ္ဌိဖြုတ်နည်း (Instruction):
နေမကောင်းတဲ့အခါ... "ငါ ဖျားတယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။
"ဓာတ်မညီဘူး... သိတယ်... ဖောက်ပြန်နေတယ်... သိတယ်... ပြုပြင်နေတယ်... သိတယ်" လို့ပဲ မှတ်ပါ။
ဆရာဝန်က လူနာကို ကြည့်ရင် "လူ" လို့ မမြင်ဘဲ "Symptoms" (ရောဂါလက္ခဏာများ) အစုအဝေးလို့ မြင်သလို၊ သူတော်ကောင်းတို့ကလည်း ကိုယ့်ခန္ဓာကို ဓာတ်သဘောတွေရဲ့ မညီမျှမှု (Imbalance of Elements) လို့ ရှုမြင်ပါ။
"ငါ" က ဖျားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ပထဝီ၊ တေဇော ဓာတ်တွေ လွန်ကဲနေတာပါ။
မျက်လှည့်ပြသူ (Magician) က အရုပ်ကို ဆေးထိုးပြသလို၊ ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ အကြောင်းတရားတွေက ရုပ်ကို ပြုပြင်နေတာပါ။
အဲဒီ ဝေဒနာဟာ မြဲသလား။ မမြဲပါဘူး။ ဆေးသောက်လိုက်ရင်၊ မျှတသွားရင် ပျောက်သွားမယ်။ (အနိစ္စ)
ထိန်းညှိနေရတာ ပင်ပန်းလို့ "ဒုက္ခ"။
"အမြဲ ကျန်းမာပါစေ" လို့ ဆုတောင်းမရဘဲ အကြောင်းကုန်ရင် ပျက်စီးမယ့် ကိုယ်မို့ "အနတ္တ"။
အဲဒီလို ရှုမှတ်လိုက်တဲ့အခါ "ငါ နာတယ်" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ကွာပြီး၊ ရောဂါဝေဒနာကို ဥပေက္ခာပြုနိုင်တဲ့ စိတ်စွမ်းအား ရရှိလာပါလိမ့်မယ်။
ဒီအကြောင်းကို ပြောရရင် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး (Case Study) တစ်ပုဒ်ကို သတိရမိပါတယ်။ သေချာ နာယူကြည့်ကြပါဦး။ Case-2397 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ကိစ္စလေးပါ။
ဧပြီလ ၇ ရက်၊ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးနေ့မှာ ပြတိုက်က ဝန်ထမ်းတွေအတွက် "Health Checkup" (ကျန်းမာရေး စစ်ဆေးခြင်း) အစီအစဉ် လုပ်ပေးတယ်။ လုံခြုံရေး ဝန်ထမ်း "မောင်ကျွန်း" (အမည်လွှဲ) ပေါ့။ သူက လူကောင်ထွားတယ်၊ သန်မာတယ်။ "ဟာ... ကျုပ်က ကျန်းမာရေး ရှယ်ပဲ၊ ဘာမှ စစ်စရာ မလိုဘူး" ဆိုပြီး ဆေးစစ်တာကို ရှောင်တယ်။ Policy 7 (Health & Safety) နဲ့ Article 7.1 (Fit for Duty Assessment) အရ ဝန်ထမ်းတိုင်း မဖြစ်မနေ စစ်ဆေးရမယ်လို့ ပါရှိပေမယ့် သူက ပေါ့ဆတယ်။
တစ်ပတ်လောက် ကြာတော့... ပြတိုက်မှာ ပြုပြင်ရေး လုပ်ငန်းတွေ လုပ်ရင်း မောင်ကျွန်းက လေးလံတဲ့ ပစ္စည်းတွေ ကူသယ်ပေးတယ်။ ရုတ်တရက် သူ မူးလဲပြီး "ဒုန်း" ဆို ပြိုကျသွားတယ်။ အားလုံး လန့်သွားကြတယ်။ ဆေးရုံပို့ပြီး စစ်ဆေးလိုက်တော့ သူ့မှာ "သွေးတိုး" (Hypertension) အရမ်း မြင့်နေတာ တွေ့ရတယ်။ Homeostasis ပျက်နေတာ ကြာပြီ၊ သူက အပြင်ပန်း သန်မာတာကို ကြည့်ပြီး သတိမထားမိတာ (Silent Killer)။
ဦးဇင်းတို့ Template T211 (Health Incident Report) နဲ့ မှတ်တမ်းတင်ပြီး သူ့ကို အနားယူခိုင်းရတယ်။ ပြန်သက်သာလာတော့ ဦးဇင်းက သူ့ကို ဆုံးမရတယ်။ "မောင်ကျွန်း... မင်းက 'ငါ သန်တယ်' ဆိုတဲ့ မာန နဲ့ ရောဂါကို ဖုံးထားတာ။ ကျန်းမာရေး ဆိုတာ အပြင်ပန်း ကြည့်ရုံနဲ့ မရဘူး။ အတွင်းက မျှတမှု (Balance) ကို စစ်ဆေးရတယ်။ Preventive Maintenance မလုပ်ရင် စက်ကြီးပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ လူကောင်ကြီးပဲ ဖြစ်ဖြစ် လဲပြိုတတ်တယ်" လို့။
ကိုင်း... ဒီဇာတ်လမ်းလေးကို သင်ခန်းစာယူပြီး ကိုယ့်ဘဝကို ပြန်ကြည့်ပါ။ မောင်ကျွန်းက သူ့ကျန်းမာရေးကို ယုံပြီး ပေါ့ဆသလို၊ တို့တစ်တွေလည်း "ငါ ကုသိုလ်တွေ လုပ်ထားတာပဲ၊ ငရဲမကျလောက်ပါဘူး" ဆိုပြီး သတိ (Preventive Check) ကို လျစ်လျူရှုတတ်ကြတယ်။ စိတ်ထဲမှာ လောဘ သွေးတိုးတွေ၊ ဒေါသ အပူချိန်တွေ တက်နေတာကို မသိရင်၊ သေခါနီးကျမှ ကိလေသာရောဂါ ဖောက်ပြီး အပါယ်ကျသွားနိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့က Template T211 နဲ့ ကျန်းမာရေး စစ်ဆေးသလို၊ သူတော်ကောင်းတို့ကလည်း ကိုယ့်စိတ်ရဲ့ ကျန်းမာရေးကို နေ့စဉ် စစ်ဆေးပါ။ "ငါ့စိတ် မျှတရဲ့လား... ဗောဇ္ဈင် ၇ ပါး ညီညွတ်ရဲ့လား" လို့ Audit လုပ်ပါ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ကြည့်ကြရအောင်။
အမြဲတမ်း မျှတမှု ပျက်ပြားပြီး၊ အိုနာသေ ရောဂါဒဏ်ကို ခံရမယ့် ခန္ဓာကြီးဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ"။
အဲဒီ ခန္ဓာကို တွယ်တာပြီး၊ မျှတမှုကို ပျက်ပြားစေတဲ့ အစွန်းရောက် တပ်မက်မှုဟာ "သမုဒယသစ္စာ"။
ရောဂါခပ်သိမ်း ကင်းစင်ပြီး၊ ထာဝရ ကျန်းမာမျှတနေတဲ့ နိဗ္ဗာန်ဟာ "နိရောဓသစ္စာ"။
အဲဒီ နိဗ္ဗာန်ကို ရောက်ဖို့အတွက် စိတ်နဲ့ရုပ်ကို မျှတအောင် ထိန်းညှိပေးတဲ့ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး (Preventive Medicine) ဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'ကျန်းမာရေးနှင့် မျှတမှု' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ ကျန်းမာရေးကို ဂရုစိုက်သကဲ့သို့၊ စိတ်၏ ကျန်းမာရေးကိုလည်း ဗောဇ္ဈင်ဆေးဝါးများဖြင့် နေ့စဉ် စောင့်ရှောက်ကာ၊ အိုနာသေ ကင်းဝေးရာ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၇ ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
သူတော်ကောင်းတို့အနေဖြင့် ဓမ္မဗဟုသုတများ ပိုမိုဆွေးနွေးလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group ဖြစ်သော https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/ တွင်လည်း ဝင်ရောက် လေ့လာနိုင်ကြပါတယ်လို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။ အားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာ ချမ်းသာကြပါစေ။