Total Pageviews

Tuesday, April 7, 2026

Science is not the answer!Adhiṭṭhāna, Physiological Change, and Abhiññā Theory

Adhiṭṭhāna, Physiological Change, and Abhiññā Theory

In studying the nature of the formation of relics, attempting to explain the physiological change of the Buddha's physical body into indestructible relics using modern scientific concepts is a major doctrinal error. Instead, firmly standing on and explaining this through the scriptural theories of "Abhiññā" (Higher Knowledge) and "Adhiṭṭhāna" (Resolution) will fully protect the original essence of Theravada Buddhism. Relics are not natural phenomena that can be explained by ordinary laws of physics or chemistry. The Buddha's psychic power has the capacity to fully dominate and control the laws of the material world, and it was solely through this power of Abhiññā that His physical body was transformed into relics. Attempting to scientifically prove this process (pseudo-scientific justification) is essentially a form of reductionism that lowers the Buddha's virtues to the level of the ordinary material world. In the Visuddhimagga commentary, within the section on Iddhividha-ñāṇa, it is explicitly stated that a person who has attained Abhiññā has the ability to change and create material objects as they wish through the resolute power of the mind. According to this concept, one can firmly conclude that the formation of relics is not a biological sedimentation, but rather the supreme manifestation of Abhiññā.

Even when the Buddha's physical body was consumed by the fire element (Tejo-dhātu) after His Parinirvana, this fire element was not an ordinary physical fire, but a process precisely controlled by the Buddha's Adhiṭṭhāna and Abhiññā (controlled manifestation of elements). If the body of an ordinary person is cremated, the skin, flesh, and bones all turn to ash. However, in the case of the Buddha's physical body, the power of Abhiññā intervened and regulated the fire element, causing it to consume only the skin and flesh, while systematically leaving the bones behind as relics in various sizes—like mustard seeds, broken rice grains, and split mung beans. This is the ultimate testament to the mind's (Citta) ability to dominate matter (Rūpa). In the Maha Parinibbana Sutta, it is explicitly preached: "Neither the ash nor the soot of the outer skin, inner skin, and flesh was evident; only the bodily relics remained." Furthermore, the Vimānavatthu commentary explains that the varying shapes of the relics were solely due to the Buddha's prior resolution (Adhiṭṭhāna). Scholar John S. Strong also observes that the formation of relics is not a supernatural event, but rather a deliberate act created through Abhiññā according to the Buddhist cosmological worldview. Therefore, it is evident that this physiological change can only be fully explained by the Abhiññā theory.

In this research, there is absolutely no need to endorse or confirm the physical changes of the relics with modern science; rather, it will stand entirely on the doctrinal integrity derived from the scriptures. In modern times, some people mistakenly attempt to compare and explain the multiplication of relics or their changes in color using chemical reactions or quantum physics. Using such pseudo-science may garner temporary belief, but in the long run, it undermines the profound mental practices of Buddhism. Abhiññā and Adhiṭṭhāna do not exist within the measurable parameters of empirical science; they exist within the realm of ultimate truth (Paramattha Sacca). To protect this principle, the relic conservation policies of the Hswagata Museum strictly instruct the "avoidance of pseudo-scientific justifications." Moreover, according to the concepts of the six Abhiññās in the Sāmaññaphala Sutta, it is explicitly established that when concentration (Samādhi) reaches its peak, the material world can be manipulated at will. Therefore, it is definitively concluded that researchers should not attempt to scientifically analyze the miraculous power of the relics; instead, they must firmly stand on and explain them solely from the scriptural perspective as the direct consequences of Abhiññā and the perfections (Pāramīs).

အဓိဋ္ဌာန်၊ ဇီဝကမ္မပြောင်းလဲမှုနှင့် အဘိညာဉ် သီအိုရီ

ဓာတ်တော်များ၏ ဖြစ်ပေါ်လာမှု သဘာဝကို လေ့လာရာတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရုပ်ကလာပ်တော်မှ မပျက်စီးနိုင်သော ဓာတ်တော်မွေတော်များအဖြစ်သို့ ဇီဝကမ္မပြောင်းလဲသွားမှု (Physiological change) ကို ခေတ်သစ် သိပ္ပံနည်းကျ အယူအဆများဖြင့် ရှင်းလင်းရန် ကြိုးစားခြင်းသည် ကြီးမားသော သဘောတရားရေးရာ အမှားအယွင်း (Doctrinal error) တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ယင်းအစား ပိဋကတ်တော်လာ "အဘိညာဉ် (Abhiññā)" နှင့် "အဓိဋ္ဌာန် (Adhiṭṭhāna)" သီအိုရီများဖြင့်သာ ယတိပြတ် ရပ်တည်ရှင်းလင်းခြင်းက ထေရဝါဒ၏ မူလအနှစ်သာရကို အပြည့်အဝ ကာကွယ်ပေးနိုင်မည်ဖြစ်သည်။  ဓာတ်တော်များသည် သာမန် ရူပဗေဒ သို့မဟုတ် ဓာတုဗေဒ နိယာမများအရ ရှင်းပြ၍ရသော သဘာဝဖြစ်စဉ်များ မဟုတ်ပေ။ ဘုရားရှင်၏ စိတ်စွမ်းအင် (Psychic power) သည် ရုပ်ဝတ္ထုလောက၏ နိယာမများကို အပြည့်အဝ လွှမ်းမိုးထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းရှိရာ၊ ဤအဘိညာဉ် စွမ်းအားဖြင့်သာ ရုပ်ကလာပ်တော်ကို ဓာတ်တော်များအဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲစေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို သိပ္ပံနည်းကျ သက်သေပြရန် ကြိုးပမ်းခြင်း (Pseudo-scientific justification) သည် ဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်များကို သာမန်ရုပ်လောက အဆင့်သို့ လျှော့ချပစ်လိုက်ခြင်း (Reductionism) ပင်ဖြစ်သည်။  ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ၊ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏ် (Iddhividha-ñāṇa) ပိုင်းတွင် အဘိညာဉ်ရရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် စိတ်၏ အဓိဋ္ဌာန်စွမ်းအားဖြင့် ရုပ်ဝတ္ထုများကို မိမိအလိုရှိရာသို့ ပြောင်းလဲဖန်ဆင်းနိုင်စွမ်းရှိကြောင်း အတိအလင်း ဖွင့်ဆိုထားသည်။ ဤသဘောတရားအရ ဓာတ်တော်ဖြစ်ပေါ်မှုသည် ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ အနည်ထိုင်မှု မဟုတ်ဘဲ အဘိညာဉ်၏ အမြင့်ဆုံးသော လုပ်ဆောင်ချက်သာ ဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာစွာ ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။ 

ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်ပြီးနောက် ရုပ်ကလာပ်တော်ကို တေဇောဓာတ် (Fire element) ဖြင့် လောင်ကျွမ်းစေရာတွင်လည်း၊ ဤတေဇောဓာတ်သည် သာမန် ရူပဗေဒမီး မဟုတ်ဘဲ ဘုရားရှင်၏ အဓိဋ္ဌာန်နှင့် အဘိညာဉ်က အတိအကျ ထိန်းချုပ်ထားသော လုပ်ငန်းစဉ် (Controlled manifestation of elements) သာဖြစ်သည်။  သာမန်ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ခန္ဓာကို မီးသင်္ဂြိုဟ်ပါက အရေ၊ အသား၊ အရိုး အားလုံးသည် ပြာအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသော်လည်း၊ ဘုရားရှင်၏ ရုပ်ကလာပ်တော်ကိုမူ အဘိညာဉ်စွမ်းအားက တေဇောဓာတ်ကို ကြားဝင်ထိန်းညှိပေးခဲ့ခြင်းကြောင့် အရေနှင့် အသားတို့ကိုသာ လောင်ကျွမ်းစေပြီး အရိုးတော်များကို မုန့်ညင်းစေ့၊ ဆန်ကျိုး၊ ပဲနောက်စေ့ အရွယ်အစား အမျိုးမျိုးရှိသော ဓာတ်တော်များအဖြစ် စနစ်တကျ ကြွင်းကျန်ရစ်စေခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ စိတ် (Citta) က ရုပ် (Rūpa) အပေါ် လွှမ်းမိုးနိုင်မှု၏ အထွတ်အထိပ် ပြယုဂ်ဖြစ်သည်။  မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်တော်၌ "အရေပါး၊ အရေထူ၊ အသားတို့၏ ပြာသည်လည်းကောင်း၊ မှိုင်းသည်လည်းကောင်း မထင်ရှား၊ သရီရဓာတ်တော်များသာလျှင် ကြွင်းကျန်ရစ်လေ၏" ဟု အတိအကျ ဟောကြားထားသည်။ ထို့ပြင် ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ၌လည်း ဓာတ်တော်များ၏ ပုံသဏ္ဌာန် ကွဲပြားမှုသည် ဘုရားရှင်၏ ကြိုတင်အဓိဋ္ဌာန်ထားမှုကြောင့်သာ ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းထားသည်။ ပညာရှင် John S. Strong ကလည်း ဓာတ်တော်ဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် သဘာဝလွန် ဖြစ်ရပ်မဟုတ်ဘဲ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ စကြဝဠာအမြင်အရ အဘိညာဉ်ဖြင့် တမင်ဖန်တီးထားသော လုပ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်း သုံးသပ်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် ဤဇီဝကမ္မပြောင်းလဲမှုကို အဘိညာဉ် သီအိုရီဖြင့်သာ အပြည့်အဝ ရှင်းလင်းနိုင်ကြောင်း ထင်ရှားသည်။ 

        ဤသုတေသနတွင် ဓာတ်တော်များ၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာဖြင့် ထောက်ခံအတည်ပြုရန် လုံးဝ မလိုအပ်ဘဲ၊ ပိဋကတ်တော်လာ အယူဝါဒပိုင်းဆိုင်ရာ တိကျခိုင်မာမှု (Doctrinal integrity) အပေါ်တွင်သာ အပြည့်အဝ ရပ်တည်သွားမည် ဖြစ်သည်။  ခေတ်သစ် ကာလတွင် အချို့သောသူများသည် ဓာတ်တော်များ ပွားများလာခြင်း သို့မဟုတ် အရောင်အသွေး ပြောင်းလဲခြင်းများကို ဓာတုဗေဒ ဓာတ်ပြုမှုများ သို့မဟုတ် ကွမ်တမ်ရူပဗေဒ (Quantum physics) ဖြင့် မှားယွင်းစွာ နှိုင်းယှဉ်ရှင်းပြလေ့ ရှိကြသည်။ ဤသို့ Pseudo-science ကို အသုံးပြုခြင်းသည် ခေတ္တခဏ ယုံကြည်မှု ရစေနိုင်သော်လည်း၊ ရေရှည်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ နက်ရှိုင်းသော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျင့်စဉ်များကို ဖျက်ဆီးရာ ရောက်သည်။ အဘိညာဉ်နှင့် အဓိဋ္ဌာန်သည် မျက်မြင် သိပ္ပံပညာ၏ တိုင်းတာမှု ဘောင်အတွင်း၌ မရှိဘဲ၊ ပရမတ္ထသစ္စာ နယ်ပယ်တွင် တည်ရှိသည်။  ဤအချက်ကို ကာကွယ်ရန် Hswagata ပြတိုက်၏ ဓာတ်တော်ထိန်းသိမ်းမှု မူဝါဒများတွင် "သိပ္ပံယောင် ရှင်းလင်းချက်များကို ရှောင်ကြဉ်ရန် (Avoidance of pseudo-scientific justifications)" ဟု တင်းကျပ်စွာ လမ်းညွှန်ထားသည်။ ထို့ပြင် သာမညဖလသုတ်တော်လာ အဘိညာဉ် ၆ ပါး၏ သဘောတရားများအရ စိတ်တည်ငြိမ်မှု (Samādhi) အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်သောအခါ ရုပ်လောကကို အလိုရှိသလို ဖန်တီးနိုင်ကြောင်း အတိအလင်း ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ထို့ကြောင့် သုတေသီများအနေဖြင့် ဓာတ်တော်များ၏ တန်ခိုးအာနုဘော်ကို သိပ္ပံနည်းကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရန် မကြိုးစားဘဲ၊ ၎င်းတို့သည် အဘိညာဉ်နှင့် ပါရမီတော်တို့၏ အကျိုးဆက်ဖြစ်ကြောင်း ပိဋကတ်တော်အမြင်ဖြင့်သာ ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ရှင်းလင်းရမည် ဖြစ်ကြောင်း ယတိပြတ် ကောက်ချက်ချအပ်ပါသည်။ 




Friday, February 20, 2026

Day: 139 | ၁၈ မေ ၂၀၂၄ | ပြတိုက်များနေ့ (ဒေါမနဿိန္ဒြေနှင့် အနိစ္စပြတိုက်) | ဝိနည်း၊ ဓာတုနိဓာန | Museology

 

Day: 139 | ၁၈ မေ ၂၀၂၄ | ပြတိုက်များနေ့ (ဒေါမနဿိန္ဒြေနှင့် အနိစ္စပြတိုက်) | ဝိနည်း၊ ဓာတုနိဓာန | Museology

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၆ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလ (၁၈) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "နိုင်ငံတကာ ပြတိုက်များနေ့" (International Museum Day) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် မြန်မာတို့ရဲ့ ၁၂-လ ရာသီပွဲတော်တွေထဲမှာ အထွတ်အမြတ်ထားရာ "ညောင်ရေသွန်းပွဲ" ကျင်းပတဲ့ ကဆုန်လပြည့်နေ့ (သို့မဟုတ် ထိုကာလ) နဲ့လည်း တိုက်ဆိုင်နေပါတယ်။

ပြတိုက် (Museum) ဆိုတာ ဘာလဲ။ ပြတိုက်ဆိုတာ အတိတ်က လူသားတွေ၊ အတိတ်က အဖြစ်အပျက်တွေကို ပစ္စုပ္ပန်မှာ ပြန်လည် ဖော်ထုတ်ပြသထားတဲ့ "အချိန်စက်" (Time Machine) ကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့လို နေ့မျိုးမှာ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေကို ကြည့်ပြီး "သြော်... ဒီပစ္စည်းတွေတော့ ကျန်ရစ်ခဲ့ပါရဲ့၊ ပိုင်ရှင်တွေကတော့ ဘယ်ဆီရောက်နေပါလိမ့်" ဆိုတဲ့ သံဝေဂတရားကို ယူတတ်ဖို့ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ "ပစ္စည်းသာ မြဲ၍ လူမမြဲ" ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း၊ သက်မဲ့ဝတ္ထုတွေက သက်ရှိလူသားတွေထက် ပိုအသက်ရှည်နေတာကို မြင်အောင်ကြည့်ပြီး၊ ဓမ္မအနှစ်သာရကို ရှာဖွေကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အားလုံးသော သူတော်ကောင်းများ သမိုင်းကို လေ့လာရင်း အမှန်တရားကို တွေ့ရှိနိုင်ကြပါစေ၊ ဗောဓိညောင်ပင် စိမ်းလန်းသကဲ့သို့ သာသနာတော်ကြီးလည်း စည်ပင်ဝပြောပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ကဲ... တရားမဟောမီ၊ တရားမနာမီမှာ ဒီနေ့ဟောကြားမယ့် "အတိတ်၊ ပစ္စည်းနှင့် စိတ်ခံစားမှု" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို ခဏလောက် တည်ငြိမ်သွားအောင် "မရဏနုဿတိ" (Marananussati - သေခြင်းကို ဆင်ခြင်ခြင်း) နဲ့ "ဒေါမနဿိန္ဒြေ" (Domanssindriya - ဝမ်းနည်းခြင်းသဘော) ကို တွဲဖက်ပြီး ရှုမှတ်ကြည့်ရအောင်။

သမထ ရှုမှတ်နည်း (Guided Meditation):

အားလုံးပဲ ခါးကို မတ်မတ်ထား၊ မျက်စိကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။

သူတော်ကောင်းတို့... စိတ်ကူးထဲမှာ ရှေးဟောင်းပြတိုက် တစ်ခုထဲကို လမ်းလျှောက်ဝင်သွားတယ်လို့ အာရုံပြုပါ။ ဖန်ဘောင်ထဲမှာ နှစ်ပေါင်း (၁၀၀၀) လောက် သက်တမ်းရှိတဲ့ ရွှေဆွဲကြိုးလေး တစ်ကုံးကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။

"ဒီဆွဲကြိုးကို ဝတ်ဆင်ခဲ့တဲ့ သူဟာ တစ်ချိန်တုန်းက အလွန်လှပခဲ့မှာပဲ။ သူလည်း ချစ်တတ်မယ်၊ မုန်းတတ်မယ်၊ လောဘတွေ ဒေါသတွေ ရှိခဲ့မယ်။ အခု... သူ ဘယ်မှာလဲ"။

သူ မရှိတော့ပါဘူး။ အရိုးတောင် မကျန်တော့ပါဘူး။ ဆွဲကြိုးလေးပဲ အေးစက်စက် ကျန်ရစ်တယ်။

အဲဒီ အသိ ဝင်လာတဲ့အခါ ရင်ထဲမှာ "ဟာ" ခနဲ ဖြစ်သွားတဲ့၊ ဆွေးမြေ့သွားတဲ့ ခံစားမှုလေး ပေါ်လာလိမ့်မယ်။ အဲဒါ "ဒေါမနဿ" (Mental Sadness) အနုစားလေးပါပဲ။ အဲဒီ ခံစားမှုလေးကို သတိထားကြည့်ပါ။

"သြော်... ငါလည်း တစ်နေ့ ဒီလိုပဲ ထားခဲ့ရမှာပါလား" လို့ နှလုံးသွင်းရင်း၊ အဲဒီ ဝမ်းနည်းမှုကို "သံဝေဂ" (Spiritual Urgency) အဖြစ် ပြောင်းလဲပြီး (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်သက်စွာ ရှုမှတ်လိုက်ကြရအောင်...။

ကဲ... စိတ်ကလေး အတော်အတန် ငြိမ်သက်သွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ခေတ် "ပြတိုက်ပညာ" (Museology) နဲ့ "ထိန်းသိမ်းမှု သိပ္ပံ" (Conservation Science) ရှုထောင့်ကနေ ဓမ္မကို ချိတ်ဆက် ကြည့်ကြရအောင်။

လူတွေက ထင်ကြတယ်၊ ပြတိုက်ဆိုတာ ပစ္စည်းအဟောင်းတွေ စုထားတဲ့ ဂိုဒေါင်ကြီးပဲလို့။ မဟုတ်ပါဘူး။ ပြတိုက်ပညာဆိုတာ "သဘာဝတရားကို ဆန့်ကျင်ပြီး တိုက်ပွဲဝင်နေတဲ့ သိပ္ပံပညာ" တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

ရူပဗေဒမှာ "Entropy" (ဖရိုဖရဲဖြစ်မှု/ပျက်စီးမှု) ဆိုတာ အချိန်နဲ့အမျှ တိုးပွားစမြဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အရာဝတ္ထုတိုင်းဟာ ဆွေးမြေ့မယ်၊ သံချေးတက်မယ်၊ ဖုန်မှုန့် (Dust) ဖြစ်သွားမယ်။ ဒါဟာ သဘာဝနိယာမ (Second Law of Thermodynamics) ပါပဲ။ ပြတိုက်မှူး (Curator) တွေရဲ့ အလုပ်က ဒီပျက်စီးခြင်း တရားကို "နှေးကွေးသွားအောင်" (Decelerate) လုပ်ဆောင်ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အပူချိန် (Temperature)၊ စိုထိုင်းဆ (Humidity)၊ အလင်းရောင် (Light) နဲ့ ပိုးမွှား (Pests) တွေဟာ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေရဲ့ ရန်သူတွေပါပဲ။ ဒါကြောင့် ပြတိုက်တွေမှာ အဲကွန်းတွေ ၂၄ နာရီ ဖွင့်ရတယ်၊ မီးရောင်ကို မှိန်ထားရတယ်၊ မှန်လုံအိမ် (Vacuum Case) တွေထဲ ထည့်ထားရတယ်။ ဒါဟာ ဘာလုပ်နေတာလဲ။ "အနိစ္စ" (Impermanence) ကို အတတ်နိုင်ဆုံး တားဆီးနေတာပါ။

ဒါပေမဲ့ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သိပ္ပံပညာ ဘယ်လောက်တိုးတက်တိုးတက်၊ "ထာဝရ" (Eternal) ထိန်းသိမ်းနိုင်တဲ့ နည်းလမ်းတော့ မရှိပါဘူး။ ပလပ်စတစ်တောင် နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ကြာရင် ဆွေးတာပါပဲ။ ပြတိုက်ပစ္စည်းတွေဟာ "ပျက်စီးနေဆဲ" (Decaying Process) ဖြစ်ပါတယ်။ ငါတို့က သူတို့ ပျက်စီးတာကို မျက်စိနဲ့ မမြင်ရလို့ "တည်မြဲတယ်" လို့ ထင်နေတာ။ မော်လီကျူး (Molecule) အဆင့်မှာတော့ စက္ကန့်တိုင်း ပြိုကွဲနေပါတယ်။

ပြတိုက်တစ်ခုလုံးဟာ "ရုပ်ဝတ္ထုများ၏ သုသာန်" (Graveyard of Matter) ကြီးပါပဲ။ အတိတ်က လူတွေရဲ့ စွမ်းရည် (Skill)၊ အနုပညာ (Art) တွေကို ပြသနေသလို၊ တစ်ဖက်ကလည်း "ဘယ်အရာမှ မမြဲဘူး" ဆိုတဲ့ အမှန်တရားကို သိပ္ပံနည်းကျ သက်သေပြနေတဲ့ နေရာကြီး ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... သိပ္ပံဘက်ကနေ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်ဘက်ကို ကူးပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ ဝိနည်းပိဋက (Vinaya) နဲ့ သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေမှာ "ဓာတုနိဓာန" (Dhatu Nidhana - ဓာတ်တော်များကို မြှုပ်နှံသိမ်းဆည်းခြင်း) ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာ ပါရှိပါတယ်။ ဒါဟာ ဗုဒ္ဓဘာသာရဲ့ "ရှေးဦးပြတိုက်ပညာ" (Early Museology) လို့ ပြောလို့ ရပါတယ်။

ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံပြီးတဲ့နောက်၊ အဇာတသတ်မင်းကြီးနဲ့ အရှင်မဟာကဿပ ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးတို့ ဦးဆောင်ပြီး ဓာတ်တော်တွေကို စုစည်းကာ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်မှာ "ဒြောဏ" (Droṇa) အတိုင်းအတာနဲ့ ဓာတ်တော်တိုက်ကြီး တည်ဆောက်ခဲ့တယ်။ အဲဒီ ဓာတ်တော်တိုက်ကို သာမန်လူတွေ မဝင်နိုင်အောင် "စက်ရုပ်" (Yanta-rūpa) တွေနဲ့ စောင့်ကြပ်ထားတယ်လို့ သမိုင်းအဆိုတွေ ရှိပါတယ်။ ဓာတ်တော်တွေကို ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်၊ ပတ္တမြားကြုတ် စသဖြင့် အထပ်ထပ် ထည့်ပြီး လေလုံ မိုးလုံ သိမ်းဆည်းခဲ့တာဟာ ဒီနေ့ခေတ် "Conservation" (ထိန်းသိမ်းရေး) သဘောတရားနဲ့ အတူတူပါပဲ။

ဒါပေမဲ့ ဘုရားရှင်က ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းတွေကို ကိုးကွယ်ဖို့ (Worshiping the Material) သက်သက် ညွှန်ကြားခဲ့တာ မဟုတ်ပါဘူး။ "ဓာတု စေတိယ" (Relic Stupa) တွေကို ဖူးမြော်ပြီး "စိတ်ကြည်လင်ခြင်း" (Pasada) နဲ့ "သံဝေဂရခြင်း" (Samvega) ဖြစ်ဖို့ ရည်ရွယ်ပါတယ်။

ဝိနည်းတော်မှာ "သံဃိက ပစ္စည်း" (Sanghika Property) တွေကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ဖို့ "ဘဏ္ဍာဂါရိက" (Storekeeper) ရဟန်းကို ခန့်ထားရမယ်လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။ ကျောင်းတိုက်ပိုင် ပစ္စည်းတွေကို စာရင်းဇယား (Inventory) လုပ်ရမယ်၊ ပျက်စီးရင် ပြုပြင်ရမယ်၊ မပျောက်ပျက်အောင် စောင့်ရှောက်ရမယ်။ ဒါဟာ "Stewardship" (ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သူ) ရဲ့ တာဝန်ဝတ္တရား (Duty) ပါပဲ။ ပြတိုက်မှူးတွေ၊ ဂေါပကတွေဟာ ဒီဝိနည်းတော်လာ စိတ်ဓာတ်ကို အခြေခံပြီး ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်တွေကို ကာကွယ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... ပါဠိတော်နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီးပြီဆိုတော့... အခု အပိုင်းမှာတော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ထဲကို ရောက်နေတဲ့အချိန်၊ အတိတ်က ပစ္စည်းတွေကို ကြည့်ပြီး စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "လွမ်းဆွတ်မှု" သို့မဟုတ် "စိတ်မကောင်းဖြစ်မှု" ကို "ဒေါမနဿိန္ဒြေ" (Domanssindriya) နဲ့ တွဲဖက်ပြီး ဝိပဿနာရှုကွက် အသေးစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြရအောင်။

"ဒေါမနဿိန္ဒြေ" ဆိုတာ စိတ်ဆင်းရဲခြင်း (Mental Pain/Grief) ကို အစိုးရတဲ့ သဘောတရား ဖြစ်ပါတယ်။ ပါဠိလို "ဒု" (မကောင်းသော) + "မန" (စိတ်) = စိတ်မချမ်းသာခြင်း။

ပြတိုက်ရောက်ရင် လူတွေက ပျော်ကြသလား။ အများအားဖြင့်တော့ "အံ့သြ" (Wonder) ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ သိမ်မွေ့တဲ့ စိတ်အလွှာမှာတော့ "Nostalgia" လို့ခေါ်တဲ့ လွမ်းဆွတ်မှု ရှိနေတတ်တယ်။ "ရှေးတုန်းက ဒီလို ခမ်းနားခဲ့ပါလား၊ အခုတော့ ပျက်စီးသွားပြီ" ဆိုတဲ့ အတွေးဟာ "ဒေါမနဿ" အနုစားလေးပါပဲ။ ဝိပဿနာ ယောဂီက ဒီစိတ်ကို ဖမ်းဆုပ်ရပါမယ်။

သူတော်ကောင်းတို့... ပြတိုက်ထဲမှာ ရှေးဟောင်း ပန်းကန်ကွဲလေး တစ်ခုကို ကြည့်နေတယ် ဆိုပါစို့။

၁။ စက္ခုဒွါရ (Eye Door): ပန်းကန်ကွဲရဲ့ အရောင်၊ ပုံသဏ္ဌာန်ကို မြင်တယ်။

၂။ မနော (Mind): စိတ်က အတိတ်ကို တွေးလိုက်တယ်။ "ဒါကို ဘယ်သူတွေ သုံးခဲ့မလဲ"။

၃။ ဝေဒနာ (Feeling):

  • "သူတို့တွေ သေကုန်ကြပြီ" ဆိုတဲ့ အသိဝင်လာတော့ ရင်ထဲမှာ လေးလံသွားတယ်။ ဒါ "ဒေါမနဿ ဝေဒနာ"။

  • "ငါလည်း သေရဦးမယ်" ဆိုတဲ့ အသိဝင်လာတော့ ကြောက်စိတ် (Fear) ပါလာတယ်။

လက်တွေ့ ရှုမှတ်ပုံ:

  • အဲဒီ လေးလံတဲ့ စိတ်ခံစားမှုလေးကို စောင့်ကြည့်ပါ။ "ဝမ်းနည်းတယ်... ဝမ်းနည်းတယ်..." လို့ မမှတ်ဘဲ၊ "ဒေါမနဿ... ဒေါမနဿ..." လို့ ဓာတ်သဘောအနေနဲ့ မှတ်ပါ။

  • "ဒီဝမ်းနည်းမှုဟာ ဘာကြောင့်ဖြစ်တာလဲ"။ "အနိစ္စ" (မမြဲခြင်း) ကို မြင်လို့ ဖြစ်တာ။

  • သာမန်လူတွေက ဒီဝမ်းနည်းမှုကို မကြိုက်လို့ အမြန်မေ့ပစ်ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ယောဂီကတော့ ဒီဝမ်းနည်းမှုကို "လောင်စာ" (Fuel) အဖြစ် သုံးရမယ်။

  • "ဒေါမနဿ ဖြစ်စရာ ကောင်းလိုက်တဲ့ ဘဝပါလား။ ဘာတစ်ခုမှ ပိုင်ဆိုင်လို့ မရပါလား"။

  • အဲဒီ ဒေါမနဿကို "သံဝေဂ ဉာဏ်" (Insight of Urgency) အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်ပါ။ "ငါ မသေခင် တရားအားထုတ်မှ ဖြစ်မယ်" ဆိုတဲ့ ဝီရိယ ဝင်လာရင်၊ အဲဒီ ဒေါမနဿဟာ ကုသိုလ်ဖြစ်သွားပါပြီ။ အဆိပ်ကနေ ဆေးဖြစ်သွားတာပါ။

အတိတ်အကြောင်း တွေးရင်း၊ အမွေအနှစ်တွေကို ကြည့်ရင်း ဝင်လာတတ်တဲ့ ဒိဋ္ဌိ (၃) မျိုးကို အခုလို ဖြုတ်ကြရအောင်။

၁။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ (The "My Heritage" Illusion):

"ဒါ ငါတို့လူမျိုးရဲ့ အမွေ၊ ငါတို့ပိုင်တာ" လို့ မာနတက်နေရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပါ။

တကယ်တော့ "ငါတို့" မရှိပါဘူး။ အတိတ်က လူတွေ (Past Aggregates) က သူတို့ခေတ်၊ သူတို့ကံနဲ့ သူတို့ ဖန်တီးခဲ့တာ။ အခု ငါတို့က ကြည့်ခွင့်ရရုံပဲ ရှိတယ်။ "ငါပိုင်တယ်" လို့ စွဲလမ်းမနေပါနဲ့။ "လူသားမျိုးနွယ်ရဲ့ သင်ခန်းစာ" (Human Lesson) အနေနဲ့သာ ရှုမြင်ပါ။

၂။ သဿတဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ (The "Immortal Glory" Illusion):

"ငါတို့ရဲ့ ဂုဏ်ဒြပ်တွေ ထာဝရ တည်တံ့နေမယ်" လို့ ထင်တာ သဿတဒိဋ္ဌိပါ။

ပြတိုက်ထဲက ကျိုးပဲ့နေတဲ့ ဘုရားဆင်းတုတွေ၊ သံချေးတက်နေတဲ့ ဓားတွေကို ကြည့်ပါ။ ဘယ်အရာမှ ထာဝရ မဟုတ်ပါဘူး။ မင်းဘုရင်တွေရဲ့ သရဖူတောင် ဖုန်တက်နေတာပါပဲ။ ကိုယ့်ရဲ့ စည်းစိမ်ဥစ္စာလည်း ဒီအတိုင်း ဖြစ်သွားမှာပဲလို့ "အနိစ္စ" ကို မြင်အောင်ကြည့်ပါ။

၃။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ (The "Dead Past" Illusion):

"သေသွားရင် ပြီးတာပဲ၊ အတိတ်က ဘာအရေးကြီးလဲ" လို့ သမိုင်းကို ပစ်ပယ်တာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ (သို့မဟုတ် ကျေးဇူးကန်းခြင်း) ပါ။

အတိတ်က လူတွေရဲ့ "ကံ" (Karma) ကြောင့် အခု ငါတို့ ဒီအခြေအနေကို ရောက်နေတာ။ အကြောင်း (Cause) ရှိလို့ အကျိုး (Effect) ဖြစ်တာ။ ရှေးလူတွေရဲ့ စွမ်းရည်၊ ဝီရိယကို အသိအမှတ်ပြုပြီး၊ သူတို့ရဲ့ ကောင်းကွက်ကို ယူ၊ ဆိုးကွက်ကို ရှောင်တာဟာ "ပညာရှိ" တို့ရဲ့ အလုပ်ပါပဲ။

ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ ပုဒ်ရေ (၄၈) မှာ လာရှိတဲ့ "ဘေးရန်ကာကွယ်မှု (၇)" ကို ဆက်စပ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ ပုဒ်ရေ (၄၈) မှာ "စိတ်ဆင်းရဲခြင်း ကင်းဝေးခြင်း" အကျိုးကို ညွှန်းဆိုထားပါတယ်။ သရဏဂုံတည်သူဟာ အတိတ်ကို တွေးပြီး ပူဆွေးမနေဘူး။ အနာဂတ်ကို တွေးပြီး ကြောက်လန့်မနေဘူး။ ပစ္စုပ္ပန်မှာပဲ နေတယ်။ ဒါကြောင့် "ဒေါမနဿိန္ဒြေ" (စိတ်ဆင်းရဲမှု) က သူ့ကို မလွှမ်းမိုးနိုင်ပါဘူး။ ပြတိုက်ထဲမှာ လမ်းလျှောက်ရင်းတောင် သူက "တရားရ" နေတတ်ပါတယ်။ "သြော်... အရာရာဟာ ပျက်စီးခြင်းမှာ အဆုံးသတ်ပါလား" ဆိုတဲ့ အသိက သူ့စိတ်ကို ငြိမ်းအေးစေပါတယ်။

ဒီအချက်ကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာ ပေါ်လွင်စေဖို့ Hswagata ပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့  ဇာတ်လမ်း (Case-2539) လေးတစ်ခုကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းက Template T105 (Relic & Artifact Handling Log) နဲ့ Policy 1, Art 1.5 (Preservation Ethics) ကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးခဲ့တဲ့ ဖြစ်စဉ်လေးပါ။

ဇာတ်လမ်းအစ:

ပြတိုက်ကို ရှေးဟောင်း ကြေးဆင်းတုတော် တစ်ဆူ လာလှူတဲ့ အလှူရှင် "ဒေါ်မြ" (အမည်လွှဲ) ဆိုတာ ရှိတယ်။ ဆင်းတုတော်က နှစ်ပေါင်း (၃၀၀) လောက် ရှိပြီမို့ ကြေးညှိတွေ တက်နေတယ်၊ အရောင်မွဲနေတယ်။ ဒေါ်မြက စေတနာ အရမ်းကောင်းပေမဲ့ "အလှ" (Beauty) ကို စွဲလမ်းသူ။

သူက ပြတိုက်မှူးကို ပြောတယ်။ "ဆရာတို့... ဒီဘုရားက မွဲခြောက်ခြောက်ကြီး။ ကျွန်မ ရွှေဆေး သုတ်ပေးချင်တယ်။ ဒါမှမဟုတ် ကြေးတွေ ပြောင်အောင် ပွတ်လိုက်ချင်တယ်။ လှမှ ကုသိုလ်ရမှာပေါ့" တဲ့။

ပြဿနာ:

ပြတိုက်မှူး "ကိုစိုး" က Museology ပညာရှင်။ သူက Policy 1, Art 1.5 (Integrity of Object) အရ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းကို မူလအတိုင်း ထားရမယ်ဆိုတာ သိတယ်။ ကြေးညှိ (Patina) ဆိုတာ သမိုင်းတန်ဖိုးပဲ။ အဲဒါကို ခွာလိုက်ရင် ပစ္စည်းပျက်စီးသွားမယ်။

ကိုစိုးက တားတော့ ဒေါ်မြက စိတ်ဆိုးတယ်။ "ရှင်တို့က ဘုရားကို ညစ်ပတ်အောင် ထားချင်တာလား။ ကျွန်မက ကုသိုလ်လိုချင်လို့ လုပ်တာကို တားရသလား" ဆိုပြီး "ဒေါမနဿ" (စိတ်ဆင်းရဲ/ဒေါသ) ဖြစ်နေတယ်။

ဖြေရှင်းချက်:

ပြတိုက်မှူးချုပ် ဆရာတော် ကြွလာတယ်။ ဆရာတော်က ဒေါ်မြရဲ့ "စေတနာ" ကို အသိအမှတ်ပြုရင်း၊ "ပညာ" ကို ထည့်ပေးတယ်။

"ဒကာမကြီး ဒေါ်မြ... ဒကာမကြီးရဲ့ အဘွား ဓာတ်ပုံဟောင်းလေး တစ်ပုံ ရှိတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီဓာတ်ပုံက ညိုနေပြီ။ အဲဒါကို ဒကာမကြီးက ဆေးရောင်စုံတွေ ထပ်ခြယ်လိုက်ရင်၊ အဘွားရဲ့ မူလပုံစံ ပျောက်မသွားပေဘူးလား"

"ပျောက်သွားမှာပေါ့ ဘုရား"

"အေး... ဒီဆင်းတုတော်ကြီးကလည်း သူ့ခေတ်သူ့အခါက လက်ရာ၊ သူ့ရဲ့ သမိုင်းကြောင်းတွေ ဒီ ကြေးညှိတွေထဲမှာ ပါနေတာ။ ဒါကို ပွတ်လိုက်ရင် 'သမိုင်း' ပျောက်သွားမယ်။ ဒကာမကြီး မြင်ချင်တာက 'ရွှေရောင်' (Tanha - လိုချင်မှု)၊ ဒါပေမဲ့ တကယ်တန်ဖိုးရှိတာက 'ရှေးဟောင်း' (History)။ အဟောင်းကို အဟောင်းအတိုင်း ပူဇော်တာက 'သစ္စာ' ကို ပူဇော်တာပဲ။ ပစ္စည်းတွေ ကျန်ရစ်ပေမဲ့ လူတွေ မရှိတော့တဲ့ အနိစ္စသဘောကို ဒီ ကြေးညှိတွေက တရားပြနေတာ"

ဆရာတော်ရဲ့ ရှင်းပြချက်ကြောင့် ဒေါ်မြ သဘောပေါက်သွားတယ်။ သူက ဆင်းတုတော်ကို အရောင်မတင်တော့ဘဲ၊ မှန်ဘောင် ကောင်းကောင်းလေး လုပ်ပြီး လှူလိုက်တယ်။ မှန်ဘောင်ရှေ့မှာ "ဤဆင်းတုတော်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ် ၃၀၀ က ဘိုးဘွားများ၏ လက်ရာဖြစ်သည်" လို့ စာတမ်းထိုးလိုက်တော့ ဖူးမြော်သူတွေက ပိုပြီး ကြည်ညိုကြတယ်။ ဒေါ်မြလည်း သူ့ရဲ့ "အလှအပ စွဲလမ်းမှု" ကို လွှတ်ချလိုက်ပြီး၊ "အမှန်တရား" (Truth) ကို လက်ခံလိုက်နိုင်လို့ စိတ်ချမ်းသာသွားတယ်။

တွေ့လိုက်တယ် မဟုတ်လား... ပြတိုက်ပစ္စည်းဆိုတာ အလှကြည့်ဖို့ မဟုတ်ပါဘူး၊ အမှန်တရား (သစ္စာ) ကို ကြည့်ဖို့ပါ။

ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ပြတိုက်များနေ့" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး နိဂုံးချုပ် ကြည့်ကြရအောင်။

၁။ ဒုက္ခသစ္စာ: ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော နန်းတော်များ၊ အဖိုးတန်ပစ္စည်းများပင်လျှင် နောက်ဆုံး၌ ပျက်စီးဆွေးမြေ့ရခြင်း၊ ပိုင်ရှင်များ သေဆုံးကွယ်ပျောက်ရခြင်းသည် ဆင်းရဲခြင်း အစစ်အမှန် ဖြစ်သည်။

၂။ သမုဒယသစ္စာ: မမြဲသော အရာဝတ္ထုများကို "ငါ့ဟာ၊ ငါ့အမွေ" ဟု စွဲလမ်းခြင်း၊ အတိတ်ကို တမ်းတပြီး ပစ္စုပ္ပန်ကို မေ့လျော့နေခြင်းသည် ဒုက္ခဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်း ဖြစ်သည်။

၃။ နိရောဓသစ္စာ: အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် ကာလသုံးပါးလုံးရှိ ရုပ်နာမ်တို့၏ အနိစ္စသဘောကို သိမြင်ပြီး၊ တွယ်တာမှုကင်းစွာ ငြိမ်းအေးခြင်းသည် ဒုက္ခချုပ်ရာ ဖြစ်သည်။

၄။ မဂ္ဂသစ္စာ: ပြတိုက်ပစ္စည်းများကို ကြည့်၍ သံဝေဂယူခြင်း၊ ဒေါမနဿိန္ဒြေကို ဝိပဿနာရှုခြင်း၊ သမိုင်းမှ သင်ခန်းစာယူ၍ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ကျင့်စဉ်ကို ပွားများခြင်းသည် နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း လမ်းစဉ် ဖြစ်သည်။

သူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့လည်း ဒီနေ့ နိုင်ငံတကာ ပြတိုက်များနေ့မှာ ပြတိုက်များကို လေ့လာရင်း "လောကကြီးသည် အနိစ္စပြတိုက်ကြီး ပါလား" ဟု ဉာဏ်သက်ဝင်နိုင်ကြပါစေ။

ကဆုန်လပြည့် အခါသမယမှာ ဗောဓိညောင်ပင်ကို ရေသွန်းလောင်းရင်း၊ မိမိတို့၏ သာသနာပြုစိတ်ဓာတ်များ စိမ်းလန်းစိုပြေကြပြီး၊ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်မြတ်သို့ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၁၈ မေ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration

Day: 138 | ၁၇ မေ ၂၀၂၄ | ဆက်သွယ်ရေးနေ့ (နည်းပညာနှင့် သောမနဿိန္ဒြေ) | သံယုတ္တနိကာယ်၊ သဝဏ်လွှာ | ICT & Networking

 

Day: 138 | ၁၇ မေ ၂၀၂၄ | ဆက်သွယ်ရေးနေ့ (နည်းပညာနှင့် သောမနဿိန္ဒြေ) | သံယုတ္တနိကာယ်၊ သဝဏ်လွှာ | ICT & Networking

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၆ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလ (၁၇) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "ကမ္ဘာ့ဆက်သွယ်ရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက် လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းနေ့" (World Telecommunication and Information Society Day) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် မကြာမီ ရက်ပိုင်းအတွင်းမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့ရဲ့ အထွတ်အမြတ်ထားရာ "ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့" ကျရောက်တော့မှာ ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ ဒီနေ့ဟာ ကဆုန်လပြည့် အကြိုကာလ မင်္ဂလာရှိသော နေ့ရက်တစ်ရက်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေ့ခေတ်ကြီးကို ကြည့်လိုက်မယ်ဆိုရင် "သတင်းအချက်အလက် ခေတ်" (Information Age) လို့ ခေါ်ကြပါတယ်။ လူသားတွေဟာ တစ်နေရာနဲ့ တစ်နေရာ စက္ကန့်မခြား ဆက်သွယ်နိုင်ကြပြီ။ အမေရိကန်မှာ ဖြစ်ပျက်နေတာကို မြန်မာပြည်ကနေ ချက်ချင်း တိုက်ရိုက် ကြည့်လို့ရနေပြီ။ လူသားတွေဟာ နည်းပညာအားဖြင့် အလွန် နီးစပ်လာကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ မေးစရာ ရှိတာက နည်းပညာတွေ နီးစပ်လာသလောက် "စိတ်နှလုံးချင်း" (Heart-to-Heart) နီးစပ်ကြရဲ့လား။ ဖုန်းလိုင်းတွေ မိနေသလောက်၊ ကိုယ့်ရဲ့ သတိတရားနဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ် အဆက်အသွယ် မိကြရဲ့လား။ ဒါဟာ ဒီနေ့ခေတ် လူသားတွေ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ စိန်ခေါ်မှုကြီးပါပဲ။

ဒီနေ့မှာတော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့အနေနဲ့ ခေတ်သစ် ဆက်သွယ်ရေး နည်းပညာ (ICT) ကို အသုံးပြုပြီး ဓမ္မကွန်ရက် ဘယ်လို ဖြန့်ကျက်မလဲ၊ ဖုန်းသုံးရင်း၊ အင်တာနက်သုံးရင်း ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ စိတ်ခံစားမှုတွေကို "သောမနဿိန္ဒြေ" (Somanassindriya) လို့ခေါ်တဲ့ ဝမ်းမြောက်ခြင်း ဣန္ဒြေနဲ့ ဘယ်လို ထိန်းချုပ်မလဲ ဆိုတာကို အကျယ်တဝင့် ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော်များကို ကြည်ညိုပူဇော်နိုင်ကြပါစေ၊ သတင်းကောင်းများသာ ကြားသိရပြီး စိတ်နှလုံး ဝမ်းမြောက်ခြင်း ဖြစ်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ကဲ... တရားမဟောမီ၊ တရားမနာမီမှာ ဒီနေ့ဟောကြားမယ့် "အသံ၊ သတင်းနှင့် ဝမ်းမြောက်ခြင်း" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို ခဏလောက် ကြည်နူးသွားအောင် "သောမနဿိန္ဒြေ" ကို အခြေခံပြီး ရှုမှတ်ကြည့်ရအောင်။ သမထ အလုပ်ပေးကို သေသေချာချာ နားထောင်ပြီး လိုက်လုပ်ကြည့်ပါ။

အားလုံးပဲ ခါးကို မတ်မတ်ထား၊ မျက်စိကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။

ခန္ဓာကိုယ်ကို ပေါ့ပါးစွာ ထားပါ။ အခု... သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ ဘဝမှာ ကြားခဲ့ဖူးသမျှထဲမှာ အပျော်ရွှင်ရဆုံး၊ အကြည်နူးရဆုံး "သတင်းစကား" (Good News) တစ်ခုကို ပြန်ပြောင်း အောက်မေ့လိုက်ပါ။

ဥပမာ - ကိုယ် အရမ်းလိုချင်နေတဲ့ အောင်မြင်မှုတစ်ခု ရပြီလို့ ကြားလိုက်ရတဲ့ အချိန်၊ သို့မဟုတ် ကိုယ်ချစ်ခင်ရသူ ကျန်းမာပါတယ်လို့ သတင်းကြားလိုက်ရတဲ့ အချိန်၊ ဒါမှမဟုတ် ဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူပြီလို့ ကြားလိုက်ရတဲ့ အချိန်မျိုးပေါ့။

အဲဒီသတင်းကို ကြားလိုက်ရတဲ့ စက္ကန့်မှာ ရင်ဘတ်ထဲမှာ "လှပ်" ခနဲ ဖြစ်သွားတဲ့ ကြည်နူးမှု၊ ပေါ့ပါးမှု၊ အေးမြမှု လေးကို သတိထားကြည့်ပါ။ မျက်နှာလေး ပြုံးသွားမတတ် ခံစားရတဲ့ အဲဒီ သဘောလေး။

အဲဒီ "ဝမ်းမြောက်ခြင်း" သဘောလေးကို စိတ်ထဲမှာ မြင်အောင်ကြည့်ပြီး... "ဝမ်းမြောက်တယ်... ဝမ်းမြောက်တယ်..." လို့ မှတ်ပါ။

"ငါ ပျော်တာ မဟုတ်ဘူး၊ အာရုံကောင်းကြောင့် စိတ်ကလေး ကြည်လင်အေးမြသွားတဲ့ ဓာတ်သဘောလေး (Element of Joy) ပါလား" လို့ နှလုံးသွင်းရင်း၊ အဲဒီ အေးမြတဲ့ ဓာတ်သဘောလေးကို ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ ပျံ့နှံ့သွားစေပါ။

(၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်သက်စွာ ရှုမှတ်လိုက်ကြရအောင်...။

ကဲ... စိတ်ကလေး အတော်အတန် ငြိမ်သက်သွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ခေတ် "သတင်းအချက်အလက်နှင့် ဆက်သွယ်ရေးနည်းပညာ" (ICT - Information and Communication Technology) ရှုထောင့်ကနေ ဓမ္မကို ချိတ်ဆက် ကြည့်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ လက်ထဲက စမတ်ဖုန်း (Smartphone) လေးတွေ၊ အိမ်က ဝိုင်ဖိုင် (Wi-Fi) တွေ ဘယ်လို အလုပ်လုပ်သလဲ ဆိုတာကို သေချာ ဓာတ်ခွဲကြည့်ရင် အလွန် အံ့သြစရာကောင်းတဲ့ "အနိစ္စ" (Impermanence) ဖြစ်စဉ်ကြီးကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။

ဆက်သွယ်ရေး အင်ဂျင်နီယာပညာ (Telecommunication Engineering) အရ ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ ဖုန်းပြောလိုက်တဲ့ "အသံ"၊ ရိုက်လိုက်တဲ့ "စာ"၊ ပို့လိုက်တဲ့ "ပုံ" တွေကို ဒီအတိုင်း အလုံးလိုက် အထည်လိုက် ပို့လို့မရပါဘူး။ အဲဒါတွေကို "Digitization" (ဒစ်ဂျစ်တယ် ပြောင်းလဲခြင်း) လုပ်ရပါတယ်။

ဥပမာ - သူတော်ကောင်းတို့က ပန်းပွင့်လေး တစ်ပွင့်ရဲ့ ပုံကို သူငယ်ချင်းဆီ ပို့မယ် ဆိုပါစို့။ ဖုန်းက အဲဒီပုံကို Pixel (အစက်အပျောက်) သန်းပေါင်းများစွာ အဖြစ် ခွဲစိတ်ပစ်လိုက်တယ်။ ပြီးတော့ အဲဒီ အစက်လေး တစ်ခုချင်းစီကို "0" နဲ့ "1" (Binary Code) ဆိုတဲ့ ကွန်ပျူတာ ဘာသာစကား အဖြစ် ပြောင်းလိုက်တယ်။

အဲဒီ "0" နဲ့ "1" လေးတွေကိုမှ "Data Packets" (သတင်းအချက်အလက် အထုပ်ငယ်လေးများ) အဖြစ် ထပ်ခွဲပြီး၊ လျှပ်စစ် signal အဖြစ် သော်လည်းကောင်း၊ အလင်း signal အဖြစ် သော်လည်းကောင်း၊ ရေဒီယို လှိုင်း (Radio Wave) အဖြစ် သော်လည်းကောင်း ကမ္ဘာတစ်ဖက်ခြမ်းကို ပစ်လွှတ်လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ စိတ်ဝင်စားစရာ အကောင်းဆုံးက "Protocol" (စည်းမျဉ်း) နဲ့ "Latency" (ကြာချိန်) ပါပဲ။

သတင်းတစ်ခုကို ပို့တဲ့အခါ တရစပ် စီးဆင်းသွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ "Discontinuous" (ပြတ်တောင်း ပြတ်တောင်း) သွားနေတာပါ။ Packet တစ်ထုပ် ပို့လိုက်တယ်၊ ဟိုဘက်က လက်ခံရရှိကြောင်း ပြန်ပြောတယ်၊ ပြီးမှ နောက်တစ်ထုပ် ပို့တယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီဖြစ်စဉ်က "အလင်းအလျင်" (Speed of Light - တစ်စက္ကန့်လျှင် မိုင်ပေါင်း ၁၈၆,၀၀၀) နဲ့ သွားနေတဲ့အတွက် ငါတို့ လူသားတွေရဲ့ နှေးကွေးတဲ့ မျက်စိ၊ နား တွေက "တစ်ဆက်တည်း" (Continuous) လို့ ထင်နေရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ရုပ်ရှင်ကား (Movie) တစ်ကားကို ကြည့်နေသလိုပါပဲ။

ရုပ်ရှင်ဆိုတာ တကယ်တော့ လှုပ်ရှားနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဓာတ်ပုံအသေ (Still Images) ပေါင်းများစွာကို တစ်စက္ကန့်မှာ ပုံ (၂၄) ပုံ နှုန်းနဲ့ ဆက်တိုက် ပြသလိုက်တာပါ။ ပုံတစ်ပုံချင်းစီက "အနိစ္စ" (မမြဲဘူး)။ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်တယ်။ ဒါပေမဲ့ မြန်လွန်းလို့ လှုပ်ရှားနေတယ် (Continuity) လို့ ထင်ရတယ်။

အင်တာနက် လိုင်းပေါ်က သတင်းတွေဟာလည်း ဒီလိုပါပဲ။ သုတ္တန်မှာ "ခဏိကမရဏ" (ခဏတိုင်း သေဆုံးခြင်း) လို့ ဟောသလို၊ Data Packet လေးတွေဟာ ဖြစ်လိုက်၊ ပို့လိုက်၊ ရောက်လိုက်၊ ပျက်လိုက်နဲ့ အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲနေပါတယ်။ "အဆက်မပြတ်" ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ "ဖြစ်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်း အစီအစဉ်" (Process of Arising and Passing Away) သာ ရှိပါတယ်။ ဒီသိပ္ပံသဘောတရားကို နားလည်ရင် ရုပ်နာမ် ဓမ္မတွေရဲ့ ဖြစ်ပျက်သဘောကို နားလည်ဖို့ ပိုလွယ်ကူပါတယ်။

ကဲ... သိပ္ပံဘက်ကနေ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်ဘက်ကို ကူးပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ သံယုတ္တနိကာယ် နဲ့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်တွေမှာ "သဝဏ်လွှာ" (Message/Epistle) နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အကြောင်းအရာတွေ ပါရှိပါတယ်။ ရှေးခေတ်တုန်းကတော့ အင်တာနက် မရှိဘူး၊ ဖုန်း မရှိဘူး။ ဒါပေမဲ့ "ဓမ္မဆက်သွယ်ရေး" (Dhamma Communication) ကတော့ အလွန် အားကောင်းခဲ့ပါတယ်။

ဘုရားရှင်ဟာ "လောကသုံးပါးလုံးကို ဆက်သွယ်နိုင်တဲ့ မဟာဆက်သွယ်ရေး ပညာရှင်ကြီး" (The Great Communicator) ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်ရဲ့ မေတ္တာကွန်ရက် (Metta Network) ဟာ ဖိုက်ဘာကြိုးတွေ မလိုဘဲ၊ ဂြိုဟ်တုတွေ မလိုဘဲ စိတ်အလျင်နဲ့ (Mind-to-Mind) ၃၁ ဘုံလုံးကို ဖြန့်ကျက်နိုင်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်က ရဟန်းတွေကို သာသနာပြု စေလွှတ်တဲ့အခါ မိန်ကြားခဲ့တဲ့ စကားတစ်ခွန်း ရှိပါတယ်။

"စရထ ဘိက္ခဝေ စာရိကံ၊ ဗဟုဇန ဟိတာယ၊ ဗဟုဇန သုခါယ"

"ရဟန်းတို့... လူအများ အကျိုးစီးပွားငှာ၊ လူအများ ချမ်းသာရေးငှာ၊ ဒေသစာရီ ကြွချီကြလော့၊ တရားဟောကြလော့" တဲ့။

ဒါဟာ "Broadcasting" (အသံလွှင့်ခြင်း) ရဲ့ မူလအစပါပဲ။ သတင်းကောင်း (Good News) ဖြစ်တဲ့ ဓမ္မကို ဖြန့်ဝေခြင်းပါပဲ။

ပါဠိတော်မှာ "သောမနဿ" (Somanassa) ဆိုတဲ့ စကားလုံး ရှိပါတယ်။

"သု" (ကောင်းသော) + "မန" (စိတ်) = စိတ်ကောင်းဝင်ခြင်း၊ ဝမ်းမြောက်ခြင်း လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။

ဘုရားရှင်က တရားဟောတဲ့အခါ (Teaching Method) မှာ နာကြားသူရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ပီတိ၊ သောမနဿ" ဖြစ်လာအောင် အဆင့် (၄) ဆင့်နဲ့ ဟောလေ့ရှိပါတယ်။

၁။ သန္ဒဿေတိ (Sandasseti): တရားသဘောကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်အောင် ပြသ၏။ (Visualizing the Truth).

၂။ သမာဒပေတိ (Samadapeti): တရား၌ သက်ဝင်ယုံကြည်ပြီး ဆောက်တည်စေ၏။ (Encouraging Practice).

၃။ သမုတ္တေဇေတိ (Samuttejeti): စိတ်ဓာတ်တက်ကြွအောင်၊ ရဲရင့်အောင် ထက်သန်စေ၏။ (Inspiring Courage).

၄။ သမ္ပဟံသေတိ (Sampahamseti): တရားနာရလို့ ဝမ်းမြောက်ရွှင်လန်းစေ၏။ (Gladdening the Mind).

ဒီနေ့ခေတ် Facebook, YouTube ပေါ်မှာ တရားပွဲတွေ Live လွှင့်နေကြတာ၊ ဓမ္မစာပေတွေ Share နေကြတာ၊ နေ့စဉ် "Good Morning" ဆိုပြီး ဓမ္မစာတိုလေးတွေ ပို့နေကြတာတွေဟာ ဒီ "သမ္ပဟံသေတိ" (ဝမ်းမြောက်စေခြင်း) လုပ်ငန်းစဉ်ကို နည်းပညာနဲ့ ပံ့ပိုးနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ "Digital Dhamma" ဟာ ခေတ်သစ် သာသနာပြု နည်းလမ်းပါပဲ။ ဖုန်းဟာ ကိရိယာ ဖြစ်ပေမဲ့၊ အဲဒီကိရိယာထဲက စီးဆင်းလာတာကတော့ "ဓမ္မရသ" (Taste of Dhamma) ဖြစ်နေဖို့ လိုပါတယ်။

ကဲ... ပါဠိတော်နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီးပြီဆိုတော့... အခု အပိုင်းမှာတော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဖုန်းသုံးနေတဲ့အချိန်၊ သတင်းကောင်းတစ်ခု ဖတ်လိုက်ရတဲ့အချိန်မှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ စိတ်ကို "သောမနဿိန္ဒြေ" (Somanassindriya) နဲ့ တွဲဖက်ပြီး ဝိပဿနာရှုကွက် အသေးစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြရအောင်။

"သောမနဿိန္ဒြေ" ဆိုတာ စိတ်ချမ်းသာခြင်းကို အစိုးရတဲ့ သဘောတရား (Faculty of Mental Joy) ဖြစ်ပါတယ်။ သူက "ဝေဒနာ" (Feeling) အုပ်စုဝင် ဖြစ်တယ်။ အာရုံကောင်း (Ittha-rammana) နဲ့ တိုက်ဆိုင်တဲ့အခါ ဖြစ်ပေါ်လာတယ်။

ဒါပေမဲ့ သတိထားရမှာက... သောမနဿ နှစ်မျိုး ရှိတယ်။

၁။ အာမိသ သောမနဿ (Amisa Somanassa): လောကီအာရုံ (Materialistic Joy) ကို အမှီပြုပြီး ဖြစ်တဲ့ ဝမ်းမြောက်မှု။ ဥပမာ - Facebook မှာ Like များလို့ ပျော်တာ၊ ချဲပေါက်လို့ ပျော်တာ၊ ဂိမ်းနိုင်လို့ ပျော်တာ။ ဒီပျော်ရွှင်မှုက "လောဘ" (Greed) နဲ့ ယှဉ်တယ်။ သူက ခဏနေရင် ပျက်စီးပြီး ဒုက္ခပြန်ပေးတတ်တယ်။

၂။ နိရာမိသ သောမနဿ (Niramisa Somanassa): ဓမ္မအာရုံ (Spiritual Joy) ကို အမှီပြုပြီး ဖြစ်တဲ့ ဝမ်းမြောက်မှု။ ဥပမာ - တရားနာရလို့ ပျော်တာ၊ ကုသိုလ်လုပ်ရလို့ ပျော်တာ၊ သတိရလို့ ပျော်တာ။ ဒီပျော်ရွှင်မှုက "ပညာ" (Wisdom) နဲ့ ယှဉ်တယ်။ သူက ငြိမ်းအေးတယ်။

Vipassana Instruction (The Scrolling Meditation - ဖုန်းပွတ်ရင်း တရားရှုနည်း):

သူတော်ကောင်းတို့... ဖုန်းပွတ်နေရင်း (Scrolling) ကိုယ့်စိတ်ကို စောင့်ကြည့်ပါ။ ဖုန်းသုံးတာ "ငါ" မဟုတ်ဘူး၊ စိတ်နဲ့ ရုပ် အလုပ်လုပ်နေတာလို့ နှလုံးသွင်းပါ။

၁။ စက္ခုဒွါရ (Eye Door): ဖုန်းမျက်နှာပြင်ပေါ်က စာတွေ၊ ပုံတွေကို မြင်တယ်။ (ဒါက ရူပါရုံ)။

၂။ ဖဿ (Contact): မျက်စိနဲ့ အာရုံ တိုက်ဆိုင်သွားတယ်။

၃။ ဝေဒနာ (Feeling): ဒီအဆင့်မှာ စိတ်က တုံ့ပြန်တယ်။

  • ဟာသလေး သို့မဟုတ် သတင်းကောင်းလေး တွေ့ရင် စိတ်ထဲမှာ "ပြုံး" ခနဲ ဖြစ်သွားတယ် (သောမနဿ)။

  • သတင်းဆိုး တွေ့ရင် ရင်ထဲမှာ "အောင့်" ခနဲ ဖြစ်သွားတယ် (ဒေါမနဿ)။

  • ဘာမှ မဟုတ်တဲ့ ပုံတွေဆိုရင် "အေး" ဆေးပဲ (ဥပေက္ခာ)။

လက်တွေ့ ရှုမှတ်ပုံ:

  • ဖုန်းသုံးရင်း ပြုံးမိလိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်ကို ဖမ်းဆုပ်လိုက်ပါ။ "ဝမ်းမြောက်တယ်... ဝမ်းမြောက်တယ်..." လို့ မှတ်ပါ။

  • "ငါ ပျော်တာ မဟုတ်ဘူး။ အာရုံကောင်း (Good Object) နဲ့ စိတ် (Mind) တိုက်ဆိုင်လို့ သောမနဿ ဝေဒနာ (Pleasant Feeling) ပေါ်လာတာပါလား"။

  • "ဒီပျော်ရွှင်မှုက ဘယ်လောက်ခံလဲ"။ Post တစ်ခုကျော်သွားရင် ပျောက်သွားတာပဲ။ Screen ပိတ်လိုက်ရင် ပျောက်သွားတာပဲ။

  • "သြော်... အင်တာနက် လိုင်းပေါ်က Data Packet လေးတွေ ဖြစ်လိုက် ပျက်လိုက် ဖြစ်နေသလိုပဲ၊ ငါ့စိတ်ထဲက ဝမ်းမြောက်မှုတွေကလည်း ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတဲ့ အနိစ္စတရားတွေပါလား"။

  • ဒီလို ရှုမြင်လိုက်ရင် "Like" နည်းလို့ ဝမ်းနည်းတာ၊ "Comment" ဆိုးလို့ စိတ်ညစ်တာတွေ သက်သာသွားပြီး၊ စိတ်ကို "သောမနဿိန္ဒြေ" နဲ့ ထိန်းချုပ်နိုင်လာပါလိမ့်မယ်။ လောကီပျော်ရွှင်မှု (အာမိသ) ကနေ လောကုတ္တရာ ပျော်ရွှင်မှု (နိရာမိသ) ဆီကို ပြောင်းလဲရယူနိုင်ပါလိမ့်မယ်။

အွန်လိုင်းသုံးရင်း၊ ဆက်သွယ်ရေး ကိရိယာတွေ သုံးရင်း လူတွေမှာ မသိမသာ ဝင်လာတတ်တဲ့ ဒိဋ္ဌိ (၃) မျိုး ရှိပါတယ်။ အဲဒါတွေကို အခုလို ဖြုတ်ကြရအောင်။

၁။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ (The "I am chatting" Illusion):

"ငါ ဖုန်းပြောနေတယ်၊ ငါ စာရိုက်နေတယ်၊ ငါ့အသံ" လို့ ထင်တာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိပါ။

တကယ်တော့ "ငါ" မရှိပါဘူး။ "စိတ္တဇရုပ်" (Mind-produced Matter) တွေ ဖြစ်တဲ့ လက်ချောင်းလေးတွေက စိတ်ရဲ့ စေခိုင်းချက်အရ ဖန်သားပြင်ကို ထိခတ် (Type) နေတာပါ။ ဟိုဘက်က ကြားရတဲ့ အသံဟာလည်း "လျှပ်စစ်လှိုင်း" တွေကတဆင့် ပြန်လည် ဖန်တီးထားတဲ့ "သဒ္ဒရုပ်" (Sound Matter) သက်သက်ပါပဲ။ "စက်ကိရိယာနဲ့ ခန္ဓာစက်" ပေါင်းစပ်အလုပ်လုပ်နေတာလို့ ရှုပါ။

၂။ သဿတဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ (The "Digital Footprint is Forever" Illusion):

"ငါတင်လိုက်တဲ့ ပုံက အွန်လိုင်းမှာ ထာဝရ ရှိနေမှာ၊ ငါ့ဂုဏ်သတင်းက တည်မြဲနေမှာ" လို့ ထင်တာ သဿတဒိဋ္ဌိ (မြဲတယ်လို့ ထင်ခြင်း) ပါ။

Server တွေ ပျက်နိုင်တယ်။ Account တွေ အပိတ်ခံရနိုင်တယ်။ ဘယ် Digital Data မှ ထာဝရ မဟုတ်ပါဘူး။ "Screen ပေါ်က ပုံရိပ်" လိုပဲ ဘဝဟာ မမြဲပါဘူး။ ဖုန်းဘက်ထရီ ကုန်ရင် စက်ပိတ်သွားသလို၊ ကံကုန်ရင် ဘဝစက် ပိတ်ရမှာပါ။ အွန်လိုင်းပေါ်က ပုံရိပ်ယောင်တွေကို အမှန်တကယ် ထင်ပြီး မစွဲလမ်းပါနဲ့။

၃။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ (The "Virtual Actions Don't Count" Illusion):

"အွန်လိုင်းမှာ ဆဲချင်ရာဆဲ၊ လိမ်ချင်ရာလိမ်၊ ဘယ်သူမှ မသိဘူး၊ အပြစ်မရှိဘူး" လို့ ထင်တာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ (ကံကို ပယ်ခြင်း) ပါ။

"စေတနာဟံ ဘိက္ခဝေ ကမ္မံ ဝဒါမိ" - စေတနာသည်သာ ကံ မည်၏။ လက်မနဲ့ စာရိုက်လိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ "ဒေါသ စေတနာ၊ မုသာဝါဒ စေတနာ" ဖြစ်သွားရင် အကုသိုလ်ကံ ထမြောက်ပါပြီ။ အင်တာနက် ကြိုးဖြတ်လိုက်လို့ ရပေမဲ့၊ ကံကြိုးကတော့ ဘဝသံသရာအထိ လိုက်ပါ အကျိုးပေးမှာပါ။ ဒါကြောင့် "Keypad" ကို နှိပ်တိုင်း "ကံ" ကို တည်ဆောက်နေတာပါလားလို့ သတိပြုပါ။

ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ ပုဒ်ရေ (၄၇) မှာ လာရှိတဲ့ "ဘေးရန်ကာကွယ်မှု (၆)" ကို ဆက်စပ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ ပုဒ်ရေ (၄၇) မှာ "ကောင်းသော စိတ်နှလုံး ရှိသူအား ဘေးမခပါ" ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ် ပါရှိပါတယ်။ သောမနဿ (ဝမ်းမြောက်ခြင်း) ရှိနေတဲ့ စိတ်ဟာ အကုသိုလ် ဝင်ဖို့ ခက်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဓမ္မကြောင့် ဖြစ်တဲ့ ဝမ်းမြောက်မှု (Dhamma-Piti) ဟာ ခန္ဓာကိုယ်ကို ပေါ့ပါးစေပြီး ကျန်းမာရေးကိုတောင် ကောင်းမွန်စေပါတယ်။ "စိတ်ပျော်ရင် ရောဂါပျောက်" ဆိုတာ ဓမ္မသဘောအရ မှန်ကန်ပါတယ်။ သရဏဂုံ တည်သူဟာ သတင်းဆိုးတွေကြားမှာတောင် စိတ်ကို "သောမနဿ" ဖြစ်အောင် ထားနိုင်တဲ့အတွက် စိတ်ရောဂါဘေး၊ နှလုံးရောဂါဘေးတွေကနေ ကာကွယ်ပြီးသား ဖြစ်နေပါတယ်။

ဒီအချက်ကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာ ပေါ်လွင်စေဖို့ Hswagata ပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့  ဇာတ်လမ်း (Case-2538) လေးတစ်ခုကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းက Template T228 (Stakeholder Contact Register) နဲ့ Policy 25, Art 25.2 (Public Communication Protocol) ကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးခဲ့တဲ့ ဖြစ်စဉ်လေးပါ။

ဇာတ်လမ်းအစ:

ပြတိုက်ရဲ့ Facebook Page ကို တာဝန်ယူထားတဲ့ Admin လူငယ်လေး "ကိုအောင်" (အမည်လွှဲ) ဟာ နည်းပညာ ကျွမ်းကျင်သူ တစ်ယောက်ပါ။ သူက ဖုန်းပွတ်ရတာ ဝါသနာပါတယ်။ တစ်နေ့မှာတော့ နိုင်ငံရေး အခြေအနေတွေ ရှုပ်ထွေးနေတဲ့ ကာလတစ်ခုမှာ၊ လူမှုကွန်ရက်ပေါ်မှာ သတင်းအတု (Fake News) တွေ၊ အမုန်းစကား (Hate Speech) တွေ ပျံ့နှံ့နေတယ်။

ကိုအောင်က အဲဒီသတင်းတွေကို ဖတ်ပြီး ဒေါသထွက်တယ်။ စိတ်လိုက်မာန်ပါနဲ့ ပြတိုက်ရဲ့ တရားဝင် Page ကနေ သူ့ရဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ရေး ထင်မြင်ချက်တွေ၊ ဒေါသထွက်စရာ သတင်းတွေကို Share မိလိုက်တယ်။ သူကတော့ "ငါ့ရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်" လို့ ထင်တာပေါ့။

ပြဿနာ:

ရလဒ်ကတော့ Page မှာ Comment တွေ ဆူညံပွက်လောရိုက်ပြီး၊ ပြတိုက်ရဲ့ ပုံရိပ် (Reputation) ထိခိုက်မယ့် အနေအထား ဖြစ်လာတယ်။ ပရိသတ်တွေက "ဒါ ဘုရားကျောင်းကန် Page လား၊ နိုင်ငံရေး Page လား" ဆိုပြီး ဝေဖန်ကြတယ်။ တချို့က ဆဲဆိုကြတယ်။ ကိုအောင်လည်း ဖုန်းကိုကြည့်ပြီး စိတ်ဆင်းရဲ (ဒေါမနဿ) နေရတယ်။

ဖြေရှင်းချက်:

ပြတိုက်မှူးချုပ် ဆရာတော်က ချက်ချင်း သိလိုက်တယ်။ ကိုအောင်ကို ရုံးခန်းခေါ်ပြီး T228 (ဆက်သွယ်ရန် စာရင်း) နဲ့ Policy 25 (ဆက်သွယ်ရေး မူဝါဒ) ကို ထုတ်ပြတယ်။

"ကိုအောင်... Policy 25, Art 25.2 မှာ 'Official Channels are for Dhamma & Facts only' (တရားဝင် လိုင်းများသည် ဓမ္မနှင့် အချက်အလက်အတွက်သာ ဖြစ်သည်) လို့ ရေးထားတယ်။ ဒကာကြီး အခု Share လိုက်တဲ့ သတင်းက လူတွေကို 'သောမနဿ' (ပျော်ရွှင်မှု) ပေးသလား၊ 'ဒေါမနဿ' (စိတ်ဆင်းရဲမှု) ပေးသလား"

ကိုအောင်က ခေါင်းငုံ့ပြီး "စိတ်ဆင်းရဲစေပါတယ် ဘုရား" လို့ ဖြေတယ်။

ဆရာတော်က ဆက်မိန့်တယ်။

"ငါတို့ ပြတိုက်ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က လူတွေကို အေးချမ်းမှု ပေးဖို့လေ။ ဖုန်းဆိုတာ 'ကိရိယာ' (Tool) ပဲ။ သူ့ကို ဓားလို သုံးပြီး လူတွေကို ခုတ်လို့ရသလို၊ ဆေးထိုးအပ်လို သုံးပြီး ကုသပေးလို့လည်း ရတယ်။ ဒကာကြီးက ဘယ်လို သုံးချင်လဲ"

"ကုသပေးချင်ပါတယ် ဘုရား"

"ဒါဆိုရင် အခု ကဆုန်လပြည့် နီးပြီ။ လူတွေ စိတ်ပူလောင်နေတဲ့အချိန်မှာ 'ညောင်ရေသွန်းပွဲ' အကြောင်း၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ မေတ္တာတရားအကြောင်း ဗီဒီယိုလေးတွေ တင်ပေးလိုက်ပါ။ အဲဒါဆိုရင် ဖတ်တဲ့သူတွေ စိတ်ထဲမှာ 'ကုသိုလ်' ဖြစ်သွားမယ်။ အဲဒီ ကုသိုလ်က ဒကာကြီးဆီကို 'သောမနဿ' အနေနဲ့ ပြန်လာလိမ့်မယ်"

ကိုအောင်လည်း သဘောပေါက်ပြီး ဒေါသထွက်စရာ Post တွေကို ဖျက်လိုက်တယ်။ အဲဒီအစား ပြတိုက်ထဲက ငြိမ်းချမ်းနေတဲ့ ဘုရားပုံတွေ၊ ညောင်ရေသွန်းနေတဲ့ ပုံရိပ်တွေကို တင်ဆက်လိုက်တယ်။ ပရိသတ်တွေဆီက "သာဓု... သာဓု... စိတ်ချမ်းသာလိုက်တာ" ဆိုတဲ့ Comment တွေ တက်လာတော့ ကိုအောင်ရဲ့ ရင်ထဲမှာလည်း ကြည်နူးမှု (Piti) တွေ ဖြစ်ပေါ်လာတယ်။

သူက "အရှင်ဘုရား... အရင်က Like များရင် ပျော်တာက အပေါ်ယံပဲ။ အခု လူတွေ ကုသိုလ်ရလို့ သာဓုခေါ်တာကို မြင်ရတော့မှ ရင်ထဲက တကယ် ဝမ်းမြောက်မိပါတယ်" လို့ လျှောက်ထားတယ်။

တွေ့လိုက်တယ် မဟုတ်လား... နည်းပညာကို လမ်းကြောင်းပြောင်းပေးလိုက်တာနဲ့ "အဆိပ်" ကနေ "ဆေး" ဖြစ်သွားပုံကိုး။

ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ဆက်သွယ်ရေးနေ့" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး နိဂုံးချုပ် ကြည့်ကြရအောင်။

၁။ ဒုက္ခသစ္စာ: သတင်းဆိုးများ ကြားရခြင်း၊ ဆိုရှယ်မီဒီယာကြောင့် စိတ်ရှုပ်ထွေးရခြင်း၊ နည်းပညာရဲ့ နှောင်ဖွဲ့ခံရခြင်းသည် ဆင်းရဲခြင်း မည်၏။

၂။ သမုဒယသစ္စာ: အွန်လိုင်းပေါ်မှ အာရုံများကို စွဲလမ်းခြင်း၊ Like နှင့် Comment ကို တပ်မက်ခြင်း၊ သတင်းများကို မသိဘဲ ယုံကြည်ခြင်း (မောဟ) သည် ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း မည်၏။

၃။ နိရောဓသစ္စာ: အာရုံများအပေါ် တွယ်တာမှု ကင်းပြတ်၍၊ သတင်းကောင်း/ဆိုးကို ဥပေက္ခာပြုနိုင်ခြင်း၊ စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရယူခြင်းသည် ဒုက္ခချုပ်ရာ မည်၏။

၄။ မဂ္ဂသစ္စာ: နည်းပညာကို ဓမ္မပြန့်ပွားရေးအတွက် အသုံးပြုခြင်း၊ သောမနဿိန္ဒြေကို ဝိပဿနာရှုမှတ်ခြင်း၊ သတိဖြင့် ဖုန်းသုံးခြင်းသည် ဒုက္ခချုပ်ရာသို့ သွားသော လမ်းစဉ် မည်၏။

သူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့လည်း ဒီနေ့ ကမ္ဘာ့ဆက်သွယ်ရေးနေ့နဲ့ ကဆုန်လပြည့် အကြိုကာလမှာ မိမိတို့ရဲ့ လက်ကိုင်ဖုန်းများကို "ဓမ္မလက်နက်" (Dhamma Tool) အဖြစ် ပြောင်းလဲ အသုံးပြုနိုင်ကြပါစေ။

သတင်းကောင်းများသာ ကြားသိရ၍၊ ဓမ္မအသိဖြင့် ဝမ်းမြောက်ရွှင်လန်း (သောမနဿ) နိုင်ကြပြီး၊ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်မြတ်သို့ ဆက်သွယ်ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၁၇ မေ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.