Total Pageviews

Saturday, May 2, 2026

Public Statement on Research Findings



Office of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum 

Date- 30th April 2026

PUBLIC STATEMENT ON RESEARCH FINDINGS

"Building a Bridge of Understanding Between Modern Archaeological Evidence and Theravāda Textual Traditions"

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum respectfully announces to the public the results of years of extensive research concerning the Buddha's Tooth Relics, based on contemporary Archaeological Evidence and Epigraphical Evidence.

This statement does not seek to invalidate traditional beliefs. Rather, it aims to construct a stronger "Bridge of Understanding" between modern archaeological evidence and Theravāda textual traditions, presenting these insights as a historiographical reinterpretation and a research possibility.

1. Research on the Record of the "Four Tooth Relics" The concept of the "Four Tooth Relics" frequently cited in Theravāda texts may not be an absolute numerical limit, but could instead function as a form of Doctrinal Classification. Current archaeological and epigraphical evidence reveals that the physical enshrinement and widespread distribution of the tooth relics may be far more extensive than traditional interpretations imply.

2. Cosmological Reinterpretation of the "Nāga" and "Tāvatiṃsa" Realms Traditional Sinhalese chronicles often record that two of the tooth relics are enshrined and venerated in the Nāga realm and the Tāvatiṃsa heavenly realm. However, emerging research highlights the Historiographical Possibility that the terms "Nāga" and "Tāvatiṃsa" are not merely mythological domains, but may metaphorically represent historical human societies, geopolitical regions, or Sacred Geographies that existed during that era.

3. Widespread Enshrinement in Earthly Stupas Based on current archaeological evidence, it is robustly confirmed that these tooth relics were not solely enshrined in other cosmological realms. Throughout history, they have been extensively enshrined and venerated within earthly Stupas, Reliquaries, and Monastic Networks.

4. Reference Publications for Detailed Study (7 Volumes) Regarding the aforementioned findings, detailed historical evidence, epigraphical records, photographic documentation, and theoretical analyses can be studied in depth in the following seven research monographs authored by the Custodian:

  • Book 1: The Buddha's Tooth Relics: An Analytical Study from the Perspective of Mutual Complementarity Between Theravāda Traditional Belief Records and Contemporary Archaeological Evidence.

  • Book 2: The Quantity of Buddha Relics and Historiographical Problems: A Comparative Study on the Impacts of Religious, Political, and Sectarian History from King Ashoka to King Kanishka.

  • Book 3: The Earthly Custodianship of the Four Tooth Relics: A Historical and Archaeological Reinterpretation of Theravāda Doctrinal Narratives.

  • Book 4: Beyond the Dichotomy: Reasserting the Doctrinal and Functional Significance of Relics (Dhātu) in Theravada Buddhism.

  • Book 5: Public Trust and Information Management: Mitigating the Crisis of Faith Arising from Newly Discovered Archaeological Evidence.

  • Book 6: Integrated Relic Custodianship Model (IRCM): Capacity Building for Buddhist Relic Custodians Combining Vinaya Discipline, Archaeology, Law, and Modern Management.

  • Book 7: Custodians of the Buddha's Sacred Relics Vol.1: Discover the Legacy of Sacred Treasures (English Edition).

These research findings are presented not to diminish the devotion of the Buddhist community, but to cultivate a resilient, wisdom-based faith grounded in authentic historical evidence. As the Custodian of the Relics, we will continue to strive to build a harmonious bridge between Faith and Archaeology.

(Signature) xxxxx 

Venerable Dhammasami 

Founder and Custodian of the Tooth Relics

Office of Siridantamahapalaka 

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.


Further Information & Downloads:


Siridantamahāpālaka (စွယ်တော်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သူ)

သွာဂတ ဗုဒ္ဓစွယ်တော်မြတ်များ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး ပြတိုက်

The Office of Siridantamahapalaka, 

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum


ရက်စွဲ။ ။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက်နေ့ ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့


သုတေသနတွေ့ရှိချက် ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်


"ခေတ်သစ်ရှေးဟောင်းသုတေသနအထောက်အထားများနှင့် ထေရဝါဒကျမ်းဂန်အစဉ်အလာများအကြား ပေါင်းကူးနားလည်မှုတည်ဆောက်ခြင်း"

သွာဂတ ဗုဒ္ဓစွယ်တော်မြတ်များ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး ပြတိုက် (Hswagata Museum) အနေဖြင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စွယ်တော်မြတ်များနှင့်စပ်လျဉ်း၍ နှစ်ပေါင်းများ စွာ လေ့လာစူးစမ်းခဲ့သော မျက်မှောက်ခေတ် ရှေးဟောင်းသုတေသနအ ထောက်အထား များ (Archaeological Evidence) နှင့် ကမ္ပည်းစာမှတ်တမ်းများ (Epigraphical Evidence) ဆိုင်ရာ သုတေသနရလဒ်များကို အများပြည်သူထံသို့ လေးစားစွာ အသိပေးတင်ပြ အပ်ပါသည်။

ဤထုတ်ပြန်ချက်သည် ရိုးရာယုံကြည်မှုများကို ပယ်ဖျက်ရန်မဟုတ်ဘဲ၊ ခေတ်သစ်ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများနှင့် ထေရဝါဒကျမ်းဂန် အစဉ်အလာများအကြား ပိုမိုခိုင်မာသော ပေါင်းကူးနားလည်မှု (Bridge of Understanding) တည်ဆောက်ရန်နှင့် သုတေသနဆိုင်ရာ ဖြစ်နိုင်ခြေတစ်ရပ်အဖြစ် ပြန်လည်သုံးသပ် တင်ပြခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်။



၁။ "စွယ်တော် ၄ ဆူ" ဟူသော မှတ်တမ်းအပေါ် သုတေသနပြုချက်

ထေရဝါဒကျမ်းဂန်များတွင် ဖော်ပြလေ့ရှိသော "စွယ်တော် ၄ ဆူ" အယူအဆသည် အတိအကျ ကိန်းဂဏန်းသတ်မှတ်ချက်သက်သက်မဟုတ်ဘဲ၊ သာသနာတော်ဆိုင်ရာ သရုပ်ခွဲမှတ်တမ်းတင်ခြင်း (Doctrinal Classification) သဘောသဘာဝတစ်ရပ် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ရပါသည်။ ယခုတွေ့ရှိရသော ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် ကမ္ပည်းအထောက်အထားများအရ စွယ်တော်ဓာတ်တော်များ၏ ကိန်းဝပ်မှုနှင့် ဖြန့်ကျက် တည်ရှိမှုသည် ရိုးရာအနက်ဖွင့်ဆိုချက်များထက် ပိုမိုကျယ်ပြန့်နိုင်ကြောင်းကို တွေ့ရှိရ ပါသည်။


၂။ "နဂါးပြည်" နှင့် "တာဝတိံသာ" ဆိုင်ရာ သမိုင်းကြောင်း ပြန်လည်သုံးသပ်ချက် (Cosmological Reinterpretation)

သီဟိုဠ်ရိုးရာမှတ်တမ်းများတွင် စွယ်တော်နှစ်ဆူအား နဂါးပြည်နှင့် တာဝတိံသာနတ်ပြည်တို့တွင် ကိန်းဝပ်ပူဇော်ခံကြောင်း ဖော်ပြလေ့ရှိပါသည်။ သို့ရာတွင် ယခု ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်များအရ အဆိုပါ "နဂါးပြည်" နှင့် "တာဝတိံသာ" ဟူသော ဝေါဟာရများသည် ဒဏ္ဍာရီလာ နယ်ပယ်သက်သက်မဟုတ်ဘဲ၊ ထိုခေတ်အခါက တည်ရှိခဲ့သော သမိုင်းဝင် လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၊ နိုင်ငံရေးဒေသများ သို့မဟုတ် အထွတ်အမြတ်ထားရာ ပထဝီဝင်နယ်မြေများ (Sacred Geography) ကို တင်စားခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်နိုင်သည့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်နိုင်ခြေ (Historiographical Possibility) များကို သုတေသနက မီးမောင်းထိုးပြလျက်ရှိပါသည်။


၃။ လူ့ပြည်ရှိ စေတီတော်များတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကိန်းဝပ်တည်ရှိခဲ့ခြင်း

လက်ရှိ ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အထောက်အထားများအရ အဆိုပါ စွယ်တော်မြတ်များသည် အခြားသောကမ္ဘာဘုံများတွင်သာ ကိန်းဝပ်နေခြင်းမဟုတ်ဘဲ၊ သမိုင်းတစ်လျှောက် လူ့ပြည်ရှိ စေတီတော်များ (Stupas)၊ ဓာတ်တော်တိုက်များ (Reliquaries) နှင့် သာသနာပြုကွန်ရက်များ (Monastic Networks) အတွင်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကိန်းဝပ်တည်ရှိ ပူဇော်ခံခဲ့ကြောင်းကို ခိုင်လုံစွာ တွေ့ရှိရပါသည်။


၄။ အသေးစိတ်လေ့လာနိုင်သော သုတေသနကျမ်း (၇) အုပ် (Reference Publications)

အထက်ပါ ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ ခိုင်လုံသော သမိုင်းဆိုင်ရာ အထောက်အထားများ၊ ကမ္ပည်းကျောက်စာများ၊ ဓာတ်ပုံမှတ်တမ်းများနှင့် သီအိုရီပိုင်းဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုများကို Custodian မှ ရေးသားပြုစုထားသော အောက်ပါ သုတေသနကျမ်း (၇) အုပ်တွင် အသေးစိတ် ဖတ်ရှုလေ့လာနိုင်ပါသည် -


  • ကျမ်း (၁) - မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သွားတော်မြတ်များ - ထေရဝါဒ ရိုးရာယုံကြည်မှုမှတ်တမ်းများနှင့်မျက်မှောက်ခေတ်ရှေးဟောင်းသုတေသနအထောက်အထားများအား အပြန်အလှန် ဖြည့်ဆည်းမှု ရှုထောင့်မှ ခွဲခြမ်း စိတ်ဖြာ လေ့လာချက်။

  • ကျမ်း (၂) - ဗုဒ္ဓဓာတ်တော်များ၏ အရေအတွက်နှင့် သမိုင်းပြုစုမှု ပြဿနာ — အသောကမင်းကြီးမှ ကနိသျှမင်းကြီးအထိ သာသနာရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် ဂိုဏ်းကွဲ သမိုင်း၏ သက်ရောက်မှုများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာချက်။

  • ကျမ်း (၃) - စွယ်တော် (၄) ဆူ၏ လူ့ဘုံလောကရှိ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှုသမိုင်း ထေရဝါဒကျမ်းဂန်လာမှတ်တမ်းများအပေါ် သမိုင်းနှင့်ရှေးဟောင်းသုတေသန ရှုထောင့်မှ ပြန်လည်အနက်ဖွင့်ဆိုချက်။

  • ကျမ်း (၄) - သီးခြားကွဲကွာနေမှုများကို ကျော်လွန်ခြင်း - ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာရှိ ဓာတ်တော်မွေတော်များ၏ တရားဓမ္မနှင့် လက်တွေ့လုပ်ငန်းစဉ်ဆိုင်ရာ အရေးပါမှု ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်တင်ပြချက်။

  • ကျမ်း (၅) - အများပြည်သူ ယုံကြည်မှုနှင့် သတင်းအချက်အလက် စီမံခန့်ခွဲခြင်း - ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားသစ်များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများကို ကုစားခြင်း။

  • ကျမ်း (၆) - ဗုဒ္ဓဓာတ်တော်ထိန်းသိမ်းသူများအတွက် စွမ်းရည်မြှင့်တင်မှု - ဝိနည်းသိက္ခာ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ ဥပဒေနှင့် ခေတ်သစ်စီမံခန့်ခွဲမှုပညာ ရပ်များ ပေါင်းစပ်ထားသော ဘက်စုံဓာတ်တော်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှု မော်ဒယ် (IRCM)။

  • ကျမ်း (၇) - Custodians of the Buddha's Sacred Relics Vol.1: Discover the Legacy of Sacred Treasures (English Edition).

အထက်ပါ သုတေသနတွေ့ရှိချက်များသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ သဒ္ဓါတရားကို အားနည်းစေရန်မဟုတ်ဘဲ၊ စစ်မှန်သော သမိုင်းအထောက်အထားများဖြင့် ပိုမိုခိုင်မာပြီး ပညာဉာဏ်နှင့်ယှဉ်သော ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။ ဓာတ်တော်မွေတော်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သူ (Custodian) အနေဖြင့် သဒ္ဓါတရားနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ အထောက်အထား (Faith and Archaeology) အကြား ညီညွတ်မျှတသော ပေါင်းကူးတံတားတစ်ရပ် တည်ဆောက်နိုင်ရန် ဆက်လက် ကြိုးပမ်းသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်အပ်ပါသည်။


(ပုံ)


Venerable Dhammasami

Founder and Custodian of the Tooth  Relics,

Office of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.


အသေးစိတ်လေ့လာရန် လင့်ခ်များ (Further Information & Downloads)





Thursday, April 9, 2026

ကျမ်းပြီးဆုတောင်း၊ ဝန်ခံကန်တော့လွှာ နှင့် မဟာအမျှဝေစာ

 

ကျမ်းပြီးဆုတောင်း၊ ဝန်ခံကန်တော့လွှာ နှင့် မဟာအမျှဝေစာ

မြတ်စွာဘုရားအား ဝန်ခံတောင်းပန်ကန်တော့ခြင်း

ဘုန်းတော်အနန္တ၊ ကံတော်အနန္တ၊ ဉာဏ်တော်အနန္တနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား…

ဘုရားတပည့်တော်သည် ဤ "မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သွားတော်များ" သုတေသနကျမ်းကြီးကို ပြုစုရာတွင်၊ မျက်မှောက်ခေတ် သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ သံသယဝါဒီများနှင့် ကမ္ဘာ့ရှေးဟောင်းသုတေသီများအလယ်တွင် ဘုရားရှင်၏ ဓာတ်တော်၊ မွေတော်၊ သွားတော်မြတ်များဖြစ်ကြောင်းကို ငြင်းဆိုဖွယ်မရှိအောင် သက်သေပြနိုင်ရန်အလို့ငှာ၊ လုံးရပ်ခန္ဓာ ကိုယ်စားတော်ပွားဖြစ်သော သွားတော်၊ ဓာတ်တော်များအား သိပ္ပံနည်းကျ မျိုးဗီဇစစ်ဆေးခြင်း (DNA Analysis) နှင့် ကာဗွန်သက်တမ်းတိုင်းတာခြင်း (Carbon-14 Dating), ကျား၊ မ ခွဲခြားစစ်ဆေးခြင်း နှင့်အခြားသောသိပ္ပံနည်းကျစစ်ဆေးသုတေသနပြုခြင်း စသည့် စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့ရပါသည်ဘုရား။ ဤသို့ စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခြင်းသည် ရိုသေမှုကင်းမဲ့၍မဟုတ်ဘဲ၊ ခေတ်နှင့်အညီ သာသနာတော် အရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲရေး အတွက် မလွှဲမရှောင်သာ ပြုလုပ်ရခြင်းဖြစ်ပါသဖြင့်၊ ဘုရားရှင်၏ ဓာတ်တော်မွေတော်များအပေါ်အပြစ် တစ်စုံတစ်ရာ ကျူးလွန်မိရာ ရောက်ခဲ့ပါလျှင် ဘုရားတပည့်တော်အား အပြစ်မှ ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးကာ သည်းခံခွင့်လွှတ် တော်မူပါရန် ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ဝန်ခံတောင်းပန် လျောက်ထား အပ်ပါသည် ဘုရား။

ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်တော်မူပြီးသော အရိယာသူမြတ်များအား ရည်မှန်းပူဇော်ခြင်း

(၁) ရှင်သာရိပုတ္တရာ၊ (၂) ရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်၊ ဓာတ်တော်များကို စုဆောင်းခွဲဝေခဲ့သော (၃) အရှင်မဟာကဿပ မထေရ်မြတ်၊ တတိယသင်္ဂါယနာတင် (၄) အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ မထေရ်မြတ် နှင့် (၅) ရှင်ဥပဂုတ္တ မထေရ်မြတ် အစရှိကုန်သော ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်တော်မူကြပြီဖြစ်သော ရဟန္တာအရှင်မြတ်ကြီးများ၏ အနန္တဂုဏ်ကျေးဇူးတော်တို့ကို ရည်မှန်း၍ ဤဓမ္မသုတေသန ကျမ်းစာကြီးဖြင့် ရိုသေမြတ်နိုး ပူဇော်ပါ၏ဘုရား။ ကျေးဇူးတော်ရှင်မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး နှင့် အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု၊ အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက၊ သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်များ၏ အဓိပတိ၊ သီတဂူဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဉာဏိဿရ, အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု၊ အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက၊ ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တနန္ဒမာလာဘိဝံသ နှင့်  အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ၊ အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ၊ အောက်စဖို့ဒ် ဆရာတော် ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တဓမ္မသာမိ, မိမိ၏ ဆရာသမားများအား ပူဇော်ပါ၏ ။

ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သူ၏ ခံယူချက်နှင့် အဓိဋ္ဌာန်ပြုခြင်း

အကြင် ဓာတ်တော်၊ မွေတော်၊ သွားတော်မြတ်တို့သည် သစ္စာအဓိဋ္ဌာန် ပြုထားသူ၊ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သူတို့ထံသို့ ဘဝသံသရာ မည်မျှပင် ပြောင်းလဲသွားပါစေကာမူ၊ ဘုရားရှင်၏ တန်ခိုးတော်၊ အဓိဋ္ဌာန်တော်တို့ဖြင့် အစဉ်အမြဲ ကြွရောက်သီတင်းသုံးတော်မူမြဲ ဖြစ်ပါသည်။ မိမိထံသို့ ကြွရောက် သီတင်းသုံး မွေ့လျော်တော်မူသော သွားတော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ပူဇော်ရသူ အနေဖြင့် သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယ၊ သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ တည်းဟူသော (ဗိုလ် ၅ ပါး) တရားတို့ကို အားကောင်းစွာဖြင့် အပတ်တကုတ် လုံ့လပြုကာ စောင့်ရှောက်နိုင်ခဲ့ခြင်းသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ဘုရားသားတော်တစ်ဦး၏ တာဝန်ကျေပွန်ခြင်း ဖြစ်သကဲ့သို့၊ ဤသို့ စွမ်းနိုင်အောင် ကြိုးစားအားထုတ်ရခြင်းသည်ပင်လျှင် မြတ်စွာဘုရားရှင်အား မြင့်မြတ်သော အလုပ်အကျွေးပြု ပူဇော်ခြင်း ဖြစ်ပါပေသည်။

ဘုရားတပည့်တော်သည် ဤကျမ်းစာကို ပြုစုရာတွင် ဘုရားရှင်အား အလုပ်အကျွေးပြုလိုသော သန့်စင်သော စိတ်ထားဖြင့် ကြုံတွေ့လာရသမျှသော အခက်အခဲများ၊ အကျပ်အတည်းများ၊ ပုတ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုများကို "ဘုရားသားတော်ပီပီ" နောက်တွန့်ဆုတ်မသွားဘဲ၊ သတိနှင့် ပညာကို လက်ကိုင်ပြုကာ ဗောဓိပက္ခိယတရား (၃၇) ပါး ပွားများပြည့်စုံလာစေရန် ကျင့်ကြံရင်း ရေးသားပူဇော်ခဲ့ရာ ယခုအခါတွင် အောင်မြင်စွာ ပြီးမြောက်ခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါသည်။

ဤကျမ်းစာအုပ် အောင်မြင်စွာ ထွက်ပေါ်လာခြင်းသည် တပည့်တော်၏ သာသနာပြုခရီးစဉ်အတွက် "က ကြီး ရေ က" အစပထမ ခြေလှမ်းသာ ဖြစ်ပါသေးသည်။ နောင်အနာဂတ်ကာလများတွင်လည်း ဤကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ နိုင်ငံအသီးသီးသို့ ဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမများ ပြန့်ပွားစေရန်နှင့်၊ လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာ အပေါင်းတို့၏ လောကီ လောကုတ္တရာ အကျိုးစီးပွားကို တိုးပွားအောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ရှေ့ဆက် လျှောက်လှမ်း၍ သာသနာပြုခွင့် ရပါလို၏ဘုရား။ ဤကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် နိဗ္ဗာန်မြတ်သို့ ယခုဘဝ၊ ယခုခန္ဓာဖြင့်ပင် လျင်မြန်စွာ မျက်မှောက်ပြုရန် အထောက်အပံ့ကောင်း (ဥပနိဿယ ပစ္စယော) ဖြစ်ပါစေသတည်း။

မဟာမေတ္တာ အမျှဝေစာ 

ဘုရားတပည့်တော်သည် ဤ "မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သွားတော်များ" သုတေသနကျမ်းကြီးကို ခဲရာခဲဆစ် ပြုစုခြင်း၊ ဓာတ်တော်များကို စောင့်ရှောက်ခြင်းတည်းဟူသော ကုသိုလ်ကောင်းမှု အစုစုတို့၏ အဖို့ဘာဂကို သံသရာ၌ ကျင်လည်ဆဲဖြစ်ကုန်သော အောက်ပါပုဂ္ဂိုလ်အပေါင်းတို့အား အမျှပေးဝေပါ၏-

(၁) သမိုင်းခေတ် အလှူရှင်၊ ဒါယကာ မင်း၊ မိဖုရားများနှင့် သာသနာပြုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ -

ဓာတ်တော်များကို ခွဲဝေပေးခဲ့သော (၆) ဒေါဏပုဏ္ဏားကြီး၊ ဓာတ်တော်များကို မူလပူဇော်ခဲ့ကြသော (၇) အဇာတသတ်မင်း၊ (၈) သကျသာကီဝင်မင်းများ၊ (၉) လိစ္ဆဝီမင်းများ၊ (၁၀) ကောလိယမင်းများ၊ (၁၁) မလ္လာမင်းများ၊ ဗုဒ္ဓ၏ ဆရာဝန်ဖြစ်ခဲ့သော (၁၂) ဆရာဇီဝက၊ ဇမ္ဗူဒီပတစ်ခွင် စေတီရှစ်သောင်းလေးထောင် တည်ထားခဲ့သော (၁၃) သီရိဓမ္မာသောက မင်းတရားကြီး၊ (၁၄) ကနိသျှကမင်းကြီး၊ (၁၅) ဟုဝိသျှကမင်းကြီး၊ (၁၆) အင်ဒို-ဂရိ မိလိန္ဒမင်းကြီး၊ ဘဂျော် (Bajaur) ဒေသမှ (၁၇) အဝစမင်း ဗိဇယမိတ္တ နှင့် (၁၈) မိဖုရား ရုခုဏ၊ ဩဒီနိုင်ငံမှ (၁၉) သေနဝရမမင်း၊ ဆွတ် (Swat) ဒေသမှ (၂၀) ဥတ္တရာသေနမင်းကြီး၊ (၂၁) သုဝိသက္ကမင်းကြီး၊ ကလဝန်စေတီကို တည်ထားခဲ့သော (၂၂) ဥပါသိကာမ စန္ဒဒါသီ၊ သီရိလင်္ကာသို့ စွယ်တော်ပင့်ဆောင်ခဲ့သော ကလိင်္ဂတိုင်းမှ (၂၃) ဂုဟသီဝမင်းကြီး၊ (၂၄) ဒန္တကုမာရမင်းသား နှင့် (၂၅) ဟေမမာလာမိဖုရား၊ မြန်မာ့သာသနာကို စောင့်ရှောက်ခဲ့ကြသော (၂၆) အနော်ရထာမင်း၊ (၂၇) ကျန်စစ်သားမင်း၊ (၂၈) ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး၊ သမိုင်းမှတ်တမ်းများ ရေးသားခဲ့ကြသော (၂၉) ဘုန်းတော်ကြီးဖာဟီယန်၊ (၃၀) ဘုန်းတော်ကြီးရွှေယန်ကျန် အစရှိသော သမိုင်းဝင် အလှူရှင် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ၊

(၂) နိုင်ငံအသီးသီးရှိ ရှေးဟောင်း စေတီတော်များကို စောင့်ရှောက်ကြကုန်သော နတ်မြတ်နတ်ကောင်းများ -

အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ (၃၁) ပိပရာဝါစေတီတော်၊ (၃၂) ဆန်ချီစေတီတော်၊ (၃၃) အမရဝတီစေတီတော်၊ (၃၂) နာဂဇုနကုဏ္ဍစေတီတော် စောင့်နတ်များ၊ နီပေါနိုင်ငံရှိ (၃၅) ရာမဂါမ နဂါးစောင့်စေတီတော် စောင့်နတ်များ၊

ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ (တက္ကသီလာ၊ ပက်ရှဝါ နှင့် ဆွတ်တောင်ကြား) ရှိ (၃၆) ဓမ္မရာဇိကစေတီတော်၊ (၃၇) ကနိသျှကစေတီတော်၊ (၃၈) မဏိကျလစေတီတော်၊ (၃၉) ဘုက္ကရ (Butkara) စေတီတော်၊ (၄၀) ကလဝန် (Kalawan) စေတီတော်၊ (၄၁) ကုဏ္ဍလ (Kunala) စေတီတော်၊ (၄၂) ဂီရိ (Giri) စေတီတော်၊ (၄၃) မိုရာမိုရာဒူ (Mohra Moradu)၊ (၄၄) ဂျော်လီယန် (Jaulian)၊ (၄၅) ဘမာလာ (Bhamala)၊ (၄၆) ဆာကပ် (Sirkap)၊ (၄၇) ဘီယာမောင့်ဒ် (Bhir Mound)၊ (၄၈) တပ်ခ်တီဘာဟီ (Takht-i-Bahi)၊ (၄၉) ဂျာမားလ်ဂါဟီ (Jamal Garhi)၊ (၅၀) လိုရီယန်တန်ဂိုင်၊ (၅၁) ရှင်ကော့တ် (Shinkot)၊ (၅၂) သိင်္ဂါတ နှင့် နမောဂန် စေတီတော် အသီးသီးကို စောင့်ရှောက်ကြကုန်သော နတ်များ၊

အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံရှိ (၅၃) ဗိမရန် (Bimaran) စေတီတော်၊ (၅၄) ဟဒ္ဒ (Hadda) ဒေသရှိ စေတီတော်များ၊ (၅၅) တပ္ပရှိုတာ (Tapa Shotor)၊ (၅၆) ဝါဒပ် (Wardak) စေတီတော်၊ (၅၇) အဟင်ပို့ရှ် (Ahin Posh) စေတီတော်၊ (၅၈) ကမာရီ (Kamari) စေတီတော်၊ (၅၉) ဆမန်ဂန် (Samangan) ကျောက်ဂူစေတီတော်၊ (၆၀) စက္ကဝဂုန္တီ (Chaqalaq-tepe) စေတီတော်တို့ကို စောင့်ရှောက်ကြကုန်သော နတ်များ၊

သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ (ကန္ဒီမြို့) ရှိ (၆၁) တော်ဝင်စွယ်တော်တိုက် (Sri Dalada Maligawa) စောင့်နတ်များ နှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ (၆၂) ရွှေတိဂုံစေတီတော် အပါအဝင် ပြည်တွင်းပြည်ပရှိ သွားတော်မြတ်၊ ဓာတ်တော်မြတ်များ ကိန်းဝပ်ရာ ဌာနအသီးသီးကို စောင့်ရှောက်ကြကုန်သော နတ်မြတ်နတ်ကောင်းများ၊

(၃) မြေအောက်မှ ဓာတ်တော်များကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသော ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်ကြီးများ -

ဘုရားရှင်၏ ဓာတ်တော်မွေတော်များကို သမိုင်းအထောက်အထား ခိုင်လုံစွာဖြင့် မြေအောက်မှ တူးဖော်မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသော (၆၃) ဆာ ဂျွန်မာရှယ် (Sir John Marshall)၊ (၆၄) ချားလ်စ် မေဆင် (Charles Masson)၊ (၆၅) အလက်ဇန္ဒား ကန်နင်ဟမ် (Alexander Cunningham)၊ (၆၆) ဝီလျံပဲပ် (William Peppe)၊ (၆၇) အေ အိတ်ချ် လောင်းဟတ်စ် (A.H. Longhurst)၊ (၆၈) ကိုလင်း မက်ကင်ဇီ (Colin Mackenzie)၊ (၆၉) အလက်ဇန္ဒား ရီး (Alexander Rea)၊ (၇၀) ပါမောက္ခ မီဇူနို (Prof. Mizuno)၊ (၇၁) ဇေမာရယာလိုင် တာဇီ (Zemaryalai Tarzi)၊ (၇၂) အမ် အေ ဆူဖီ (M.A. Sufi)၊ (၇၃) အိတ်ချ် ဟာဂရီးဗ်စ် (H. Hargreaves)၊ (၇၄) အန် ဂျီ မာဂျွမ်ဒါ (N.G. Majumdar)၊ (၇၅) ဝီလျံ ဆင်ပ်ဆန် (William Simpson)၊ (၇၆) ဗိုလ်ချုပ် ဗင်ကျူရာ (General Ventura)၊ (၇၇) ဂျူးလ် ဘာသူး (Jules Barthoux)၊ (၇၈) ဒိုမင်နီကို ဖာချန်နာ (Domenico Faccenna) အစရှိသော သမိုင်းဝင် တူးဖော်သူ ပညာရှင်ကြီးများ၊

(၄) ခေတ်သစ် သုတေသန စာတမ်းရှင်များနှင့် ပညာရှင်များ -

ဤကျမ်းကို ပြုစုရာတွင် အထောက်အကူပြုခဲ့သော စာတမ်းများ၊ ကျမ်းကိုးများကို ရေးသားခဲ့ကြသည့် (၇၉) ဂျွန်အက်စ် စထရောင်း (John S. Strong)၊ (၈၀) ကီဗင် ထရိန်နာ (Kevin Trainor)၊ (၈၁) ဂရီဂိုရီ ရှိုပန် (Gregory Schopen)၊ (၈၂) ရစ်ချတ် ဆော်လမွန် (Richard Salomon)၊ (၈၃) မိုက်ကယ် ဝီလီစ် (Michael Willis)၊ (၈၄) ပီတာ စကေးလင်း (Peter Skilling)၊ (၈၅) ဟယ်ရီ ဖော့ခ် (Harry Falk)၊ (၈၆) အဲလိဇဘက် အယ်ရင်တန် (Elizabeth Errington)၊ (၈၇) ကတ်တ် အေ ဘာရန့်ဒ် (Kurt A. Behrendt)၊ (၈၈) ဒေးဗစ် ဂျုံဂီဝါ့ဒ် (David Jongeward)၊ (၈၉) အိတ်ချ် အယ်လ် ဆီနီဗီရတ်နီ (H. L. Seneviratne)၊ (၉၀) ရိုမီလာ သာပါ (Romila Thapar)၊ (၉၁) တန်ဆန် ဆန် (Tansen Sen)၊ နှင့် သုတေသနနည်းစနစ် ပညာရှင်များဖြစ်သော (၉၂) ဂျွန်ဒဗလျူ ခရက်စ်ဝဲလ် (John W. Creswell)၊ (၉၃) နော်မန် ကေ ဒင်ဇင် (Norman K. Denzin)၊ (၉၄) ရောဘတ် ကေ ယင် (Robert K. Yin) အစရှိသော နိုင်ငံတကာမှ ပညာရှင်များ (သက်ရှိထင်ရှား ရှိသူတို့သည် ဤမေတ္တာကြောင့် ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေ၊ ကွယ်လွန်ပြီးသူတို့သည် ဤကုသိုလ်အမျှကို ရကြပါစေ)၊

(၅) စောင့်ရှောက်ရာ လောကပါလ နတ်၊ ဗြဟ္မာများနှင့် အကြီးအကဲများ -

နတ်တို့သနင်း (၉၅) သိကြားမင်း၊ (၉၆) ဗြဟ္မာမင်း၊ (၉၇) သုဇာတာ၊ (၉၈) မာတလိ၊ (၉၉) ပဉ္စသီခ၊ (၁၀၀) ယမမင်း၊ သာသနာတော်ကို စောင့်ရှောက်သော (၁၀၁) ဓတရဋ္ဌ၊ ဝိရူဠှက၊ ဝိရူပက္ခ၊ ဝေဿဝဏ် ဟူသော စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါး၊ (၁၀၂) ဟေမာဝတ နတ်မင်းကြီး၊ သာတာဂိရိ နတ်မင်းကြီး၊ အာဠာဝက နှင့် ကုဝေရ နတ်မင်းကြီး၊ (၁၀၃) ဝသုန္ဓြေ မြေစောင့်နတ်သမီး၊ သူရဿတီ၊ မဏိမေခလာ နှင့် ဝဿလာဟကနတ်၊ နတ်ပြည်ခြောက်ထပ် နှင့် ဗြဟ္မာ (၂၀) ဘုံရှိ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်း၊

(၆) လောကီဝိဇ္ဇာ၊ တာနောယက နှင့် နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဂန္ဓဗ္ဗ အပေါင်း -

(၁၀၄) အရိယာဝိဇ္ဇာဓိုရ်များ၊ ဆရာတော်သံ၀ရမာလာ၊ လောကီဝိဇ္ဇာများ၊ (၁၀၅) သံသရာ၌ကျင်လည်ဆဲ ဝိဇ္ဇာဓိုရ်များ၊ ဇော်ဂျီ၊ တပသီ၊ ရသေ့ သူတော်စင်အပေါင်း၊ အစောင့်အရှောက်ကြီးများဖြစ်သော (၁၀၆) တာနောယက ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ၊ (၁၀၇) မူစလိန္ဒနဂါးမင်း၊ (၁၀၈) ဧရဝဏ္ဏဆင်မင်း၊ နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ဂန္ဓဗ္ဗ၊ ကုမ္ဘဏ်၊ ယက္ခ၊ ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး၊ အာကာသစိုး အပေါင်း၊

(၇) ကျေးဇူးရှင်များနှင့် သတ္တဝါအနန္တ (၃၁ ဘုံ) -

ဘဝအဆက်ဆက် တော်စပ်ခဲ့ကြဖူးသော (၁၀၉) မိခင်၊ ဖခင် ကျေးဇူးရှင်များ၊ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ နှင့် သွန်သင်ပြသခဲ့သော ဆရာသမားများ၊ ဤသုတေသနကျမ်းကို ကူညီခဲ့ကြသော ပြတိုက်မှူးများ၊ ဓာတ်ခွဲခန်းပညာရှင်များ၊ အလှူရှင်များ၊ ဒုက္ခဆင်းရဲ ရောက်နေကြကုန်သော (၁၁၀) ငရဲသားများ၊ တိရစ္ဆာန်များ၊ ပြိတ္တာများ၊ အသုရကာယ်များ အပါအဝင် (၁၁၁) ရေနေ၊ ကုန်းနေ၊ ခြေမဲ့၊ ခြေနှစ်ချောင်း၊ ခြေလေးချောင်း၊ ခြေများ၊ သညာရှိ၊ သညာမဲ့ အစရှိသည့် ၃၁ ဘုံ၊ ကျင်လည်ကြကုန်သော ဝေနေယျ သတ္တဝါ အနန္တ အားလုံးတို့အား ဘုရားတပည့်တော် ပြုစုခဲ့သမျှသော ကုသိုလ်၊ ရရှိအပ်သော ပညာ၊ ကြိုးပမ်းခဲ့သော ဝီရိယ အစုစုတို့ကို အမျှ... အမျှ... အမျှ ပေးဝေငှပါ၏။

ဘုရားတပည့်တော် ပေးဝေသော ဤကုသိုလ်အမျှကို ကိုယ်တိုင် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာစွာ သာဓုခေါ်ဆိုနိုင်ကြလျက် ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း၊ စိတ်ဆင်းရဲခြင်း ဟူသမျှ ကင်းဝေးကြကာ၊ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ ကျွတ်လွတ်၍ ချမ်းသာအစစ် တည်းဟူသော အသင်္ခတ နိဗ္ဗာန်မြတ်သို့ မဆိုင်းမတွ ရောက်ရှိ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေသတည်း။

(အားလုံး ကြားကြားသမျှ ကုသိုလ်အဖို့ကို အမျှ... အမျှ... အမျှ ယူတော်မူကြပါကုန်လော့)

သာဓု... သာဓု... သာဓု

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.hswagata.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.



Integrated Relic Custodianship Model (IRCM): Capacity Building for Buddhist Relic Custodians Combining Vinaya Discipline, Archaeology, Law, and Modern Management.

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum


Integrated Relic Custodianship Model (IRCM):

Capacity Building for Buddhist Relic Custodians Combining Vinaya Discipline, Archaeology, Law, and Modern Management.



Venerable Dhammasami

Ph.D(Thesis),M.A(Pali),Dip in Social Work,B.A

ORCID: 0009-0000-0697-4760




Copy Right By

Venerable Dhammasami 































Tuesday, April 7, 2026

The Problem of the Number and Historiography of Buddha Relics: A Comparative Study of the Impacts of Religious, Political, and Sectarian History from King Ashoka to King Kanishka.


The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum


ဗုဒ္ဓဓာတ်တော်များ၏ အရေအတွက်နှင့် သမိုင်းပြုစုမှု ပြဿနာ — အသောကမင်းကြီးမှ ကနိသျှမင်းကြီးအထိ သာသနာရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် ဂိုဏ်းကွဲသမိုင်း၏ သက်ရောက်မှုများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာချက်။



Venerable Dhammasami

Ph.D(Thesis),M.A(Pali),Dip in Social Work,B.A

ORCID: 0009-0000-0697-4760




Copy Right By

Venerable Dhammasami 

ABSTRACT (သုတေသန အနှစ်ချုပ်)

ဗုဒ္ဓဓာတ်တော်များသည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတွင် အထွတ်အမြတ်ထားရာ ယုံကြည်မှုသင်္ကေတများဖြစ်သကဲ့သို့၊ သမိုင်းကြောင်းအရလည်း အရေးပါသော ရုပ်ဝတ္ထုအထောက်အထားများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် စွယ်တော်မြတ်အရေအတွက်နှင့် ပတ်သက်၍ ထေရဝါဒရိုးရာကျမ်းစာများလာ အဆိုအမိန့်များနှင့် မျက်မှောက်ခေတ် ရှေးဟောင်းသုတေသန တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအကြား ပြင်းထန်သော ကွာဟချက်များ တည်ရှိနေသည်။ ဤကွာဟချက်သည် ဓာတ်တော်အရေအတွက်ကို သမိုင်းအမှန်တရား (historical fact) အဖြစ် သတ်မှတ်ရန်ထက် သာသနာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအာဏာတို့၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော သမိုင်းပြုစုမှု ပြဿနာ (historiographical problem) တစ်ရပ်အဖြစ် ညွှန်ပြနေသည်။

ဤသုတေသနသည် ဓာတ်တော်အရေအတွက် ကန့်သတ်ချက်များအပေါ် ဂိုဏ်းကွဲသမိုင်းပြုစုမှု (sectarian historiography) ၏ အခန်းကဏ္ဍကို ဖော်ထုတ်ရန်၊ အသောကမင်းကြီးမှ ကနိသျှမင်းကြီးခေတ်အထိ နိုင်ငံရေးပံ့ပိုးမှု (political patronage) ၏ သက်ရောက်မှုများကို ဆန်းစစ်ရန်နှင့် ရိုးရာစာပေနှင့် ရှေးဟောင်းအထောက်အထားများကို နှိုင်းယှဉ်သုံးသပ်ရန် အဓိကရည်ရွယ်သည်။ သုတေသနဒီဇိုင်းအနေဖြင့် Qualitative Documentary Research ကို အသုံးပြုထားပြီး၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်နှင့် ဒါဌာဝံသ စသောကျမ်းဂန်များကို အိန္ဒိယ ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာန (ASI) မှတ်တမ်းများ၊ ဗြိတိသျှပြတိုက်နှင့် Hswagata ပြတိုက်တို့ရှိ ရုပ်ဝတ္ထုအထောက်အထားများနှင့် ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ (objectively) နှိုင်းယှဉ်လေ့လာထားသည်။

လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ ထေရဝါဒကျမ်းများက စွယ်တော်လေးဆူသာ ရှိကြောင်း တင်းကျပ်စွာ ကန့်သတ်ထားခြင်းသည် အမှန်တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့သော သမိုင်းဖြစ်စဉ်ထက် သီရိလင်္ကာ မဟာဝိဟာရဂိုဏ်း၏ သာသနာရေးအာဏာကို ကာကွယ်ရန် တည်ဆောက်ထားသော သမိုင်းပုံရိပ် (constructed narrative) သာဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ လက်တွေ့မြေပြင်တွင် အသောကမင်းကြီး၏ အင်ပါယာတည်ဆောက်ရေး မဟာဗျူဟာနှင့် ကနိသျှမင်းကြီးခေတ် မဟာယာနအယူ အဆများ ကျယ်ပြန့်လာမှုတို့ကြောင့် ဓာတ်တော်များကို နိုင်ငံတော်အနှံ့ အဆမတန် ပွားများဖြန့်ဝေခဲ့သည်။ ကျောက်စာများ၊ တရုတ်ခရီးသွား ရဟန်းတော်များဖြစ်သော ဖာဟီယန်နှင့် ရွှင်ကျန်းတို့၏ မှတ်တမ်းများနှင့် ခေတ်သစ်ပြတိုက်များရှိ အထောက်အထားများက ဤကျယ်ပြန့်သော ဖြန့်ဝေမှုကို အတိအလင်း သက်သေပြလျက်ရှိသည်။

အချုပ်အားဖြင့် ဗုဒ္ဓဓာတ်တော်များ၏ အရေအတွက်သည် သီးခြား ကင်းလွတ်နေသော သမိုင်းအချက်အလက် တစ်ခုမဟုတ်ဘဲ၊ ဂိုဏ်းအလိုက် အကျိုးစီးပွားနှင့် နိုင်ငံရေးအာဏာစက်တို့က ပုံဖော်တည်ဆောက်ခဲ့သော သမိုင်းပြုစုမှု၏ ရလဒ်ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။ ဤသုတေသနသည် ရိုးရာယုံကြည်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန်မဟုတ်ဘဲ မျက်မှောက်ခေတ် ရုပ်ဝတ္ထုအထောက်အထားများကို အသုံးချကာ မြန်မာ့သာသနာရေး သမိုင်းပညာရပ်နယ်ပယ်အတွက် ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျသော ရှုထောင့်သစ် တစ်ရပ်ကို ခိုင်မာစွာ ဖြည့်ဆည်းပေးလိုက်ပါသည်။

Keywords: ဗုဒ္ဓဓာတ်တော်များ (Buddha Relics)၊ သမိုင်းပြုစုမှု (Historiography)၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထား (Archaeological Evidence)၊ နိုင်ငံရေးပံ့ပိုးမှု (Political Patronage)၊ ဂိုဏ်းကွဲသမိုင်း (Sectarian History)။