Day: 310 | November 6 | အိမ်သာနှင့် သန့်ရှင်းရေး (Sanitation & Hygiene) | ဝိနည်းပိဋကတ်၊ စူဠဝဂ်၊ ဝစ္စကုဋိဝတ် (စာ-၂၃၄) | Sanitation (WASH)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၉ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၇ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ (၆) ရက်နေ့၊ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ Hswagata ပြတိုက်ကြီးကနေ တရားနာ ပရိသတ်အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့ကို ဓမ္မမိတ်ဆက် ပြုလုပ်ခွင့် ရတဲ့အတွက် ဝမ်းမြောက်မိပါတယ်။ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ၊ မိဘ၊ ဆရာ ဆိုတဲ့ အနန္တငါးပါးကို ဦးထိပ်ထားပြီးတော့၊ ဒီနေ့ နိုဝင်ဘာလ (၆) ရက်နေ့မှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ပြီး၊ ကျန်းမာရေးနဲ့ ညီညွတ်တဲ့ သန့်ရှင်းရေး အသိတရားများ တိုးပွားကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ဦးစွာပထမ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကတော့ နည်းနည်းတော့ ထူးဆန်းမယ်၊ တချို့ကလည်း "ဟာ... ဘုန်းကြီးက ဒါမျိုး ဟောရသလား" လို့ တွေးချင် တွေးမယ်။ ခေါင်းစဉ်က "အိမ်သာနှင့် သန့်ရှင်းရေး" (Sanitation and Hygiene) တဲ့။ ကမ္ဘာ့အိမ်သာနေ့ (World Toilet Day) ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဒီတရားကို ဟောရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ မဟောကြားမီမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေး ငြိမ်သွားအောင်၊ ပြီးတော့ ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးရဲ့ အဖြစ်မှန်ကို မြင်အောင် သမထ ဘာဝနာလေး အရင် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့တော့ "အသုဘ ကမ္မဋ္ဌာန်း" သဘောလေး နည်းနည်း ပါမယ်နော်။ ကိုင်း... အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေ ဆန့်ပြီး ထိုင်လိုက်ကြပါ။ မျက်လွှာလေး ချထားပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ ဝမ်းဗိုက်ထဲကို စိတ်အာရုံ စိုက်လိုက်ပါ။ အပြင်ပန်းက ကြည့်ရင်တော့ လှပ တင့်တယ်နေသလိုပဲ။ မိတ်ကပ်တွေ၊ ပေါင်ဒါတွေ၊ ရေမွှေးတွေနဲ့ မွှေးနေတာပဲ။ ဒါပေမဲ့ အရေခွံလေး တစ်လွှာလောက် လှန်ကြည့်လိုက်ရင် ဘာတွေ ရှိမလဲ။ အူသိမ်၊ အူမ၊ အစာဟောင်း၊ အစာသစ်၊ ကျင်ကြီး၊ ကျင်ငယ်တွေ စုဝေးနေတဲ့ နေရာကြီး ဖြစ်နေတာကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ "ဤခန္ဓာကိုယ်သည် မသန့်ရှင်းပါတကား... အညစ်အကြေးအိမ်ကြီးပါတကား" လို့ တစ်မိနစ်လောက် ဆင်ခြင်ပြီး ငြိမ်ငြိမ်လေး နေလိုက်ကြရအောင်။
ကဲ... စိတ်ကလေးတွေ တည်ငြိမ်သွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ပြောပြချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကို စတင်ကြစို့။ ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းက နည်းနည်း ဟာသနှောပြီး ပြောချင်တယ်။သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လူတွေကလေ အပြင်သွားမယ်ဆိုရင် အကောင်းဆုံး အဝတ်အစားတွေ ဝတ်ကြတယ်၊ ဈေးအကြီးဆုံး ရေမွှေးတွေ ဆွတ်ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ သေချာ စဉ်းစားကြည့်ရင် သူတို့ ဘာသယ်သွားနေသလဲ ဆိုတော့ "ကျင်ကြီးအိတ်" တစ်လုံးကို သယ်သွားနေကြတာပဲ။ ဟုတ်တယ်မလား။ မင်းသားကြီးပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ မင်းသမီးကြီးပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ နိုင်ငံကျော်ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ကမ္ဘာကျော်ပဲ ဖြစ်ဖြစ် မနက်မိုးလင်းတာနဲ့ အိမ်သာ မတက်ဘဲ နေလို့ ရသလား။ မရဘူးနော်။ အားလုံးဟာ အညစ်အကြေး စက်ရုံကြီးတွေပါပဲ။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေ၊ အထူးသဖြင့် WASH (Water, Sanitation and Hygiene) လို့ခေါ်တဲ့ ရေနှင့် သန့်ရှင်းရေး ပညာရှင်တွေက ပြောကြတယ်။ လူ့ယဉ်ကျေးမှု သမိုင်းမှာ အသက်အရှည်ဆုံး ဖြစ်လာရတာ၊ ရောဂါဘယ ကင်းဝေးလာရတာဟာ "အိမ်သာ" (Toilet) ကို တီထွင်လိုက်နိုင်လို့ပါတဲ့။ ရှေးတုန်းက လူတွေက ဟိုနားသွား၊ ဒီနားသွား ဆိုတော့ ဝမ်းရောဂါတွေ၊ ကာလဝမ်းတွေ ဖြစ်ပြီး သေလိုက်ကြတာ အများကြီးပဲ။
အထူးသဖြင့် လူ့ရဲ့ မစင် (Human Waste) ထဲမှာ E. coli တို့၊ Salmonella တို့ဆိုတဲ့ ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ ဘက်တီးရီးယားတွေ သန်းပေါင်းများစွာ ပါနေတယ်။ အဲဒါတွေက ရေထဲ၊ အစာထဲ ရောက်သွားရင် ဒုက္ခရောက်ရော။ ဒါကြောင့် "Sanitation System" (မိလ္လာ စနစ်) ဆိုတာ လူသားတွေကို ကယ်တင်ထားတဲ့ သူရဲကောင်းကြီးပါပဲ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အိမ်သာဆိုတာ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ထွက်လာတဲ့ "ဗုံး" (Biological Hazard) တွေကို လုံခြုံစွာ ဖယ်ရှားပေးတဲ့ စနစ်တစ်ခုပါပဲ။ ကိုယ့်အိမ်မှာ ဧည့်ခန်း ဘယ်လောက်လှလှ၊ အိမ်သာ မကောင်းရင် အဲဒီအိမ်က ကျန်းမာရေး မကောင်းနိုင်ပါဘူး။ ဒါဟာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ သန့်ရှင်းရေးနှင့် ကျန်းမာရေး မူဝါဒ (Policy 15) မှာ အလေးအနက် ထားရတဲ့ အချက်ပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က ရယ်ပြီး မေးတယ်။ "အရှင်ဘုရား... အိမ်သာတက်တာနဲ့ တရားနဲ့ ဘာဆိုင်လို့လဲ ဘုရား" တဲ့။ ဆိုင်တာပေါ့ ဒကာကြီးရဲ့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အိမ်သာတက်တာက အစ စည်းကမ်းထုတ်ထားခဲ့တာ။ ဝိနည်းတော်မှာ "ဝစ္စကုဋိဝတ်" (Toilet Duties) ဆိုပြီး သီးသန့် ဟောထားတယ်။ ဘုရားရှင်က သန့်ရှင်းရေးကို ဘယ်လောက် အလေးထားသလဲ ဆိုတာကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပါဠိတော်တွေနဲ့ ဆက်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
ကိုင်း... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီ "အိမ်သာ" သုံးစွဲခြင်း၊ သန့်ရှင်းရေး ပြုလုပ်ခြင်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဝိနည်းတော်မှာ ဘယ်လောက်တောင် အတိအကျ စည်းကမ်းချမှတ်ခဲ့သလဲ၊ ဒီအညစ်အကြေး ကိစ္စကို ဘုရားရှင်က ဘယ်လို ရှုမြင်သလဲ ဆိုတာကို လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
ဝိနည်းပိဋကတ်၊ စူဠဝဂ်ပါဠိတော်၊ ဝတ္တက္ခန္ဓက၊ ဝစ္စကုဋိဝတ် (စာမျက်နှာ-၂၃၄) မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရဟန်းတော်များ အိမ်သာတက်တဲ့အခါ လိုက်နာရမယ့် ကျင့်ဝတ်တွေကို အသေးစိတ် ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ အမှတ်ရစရာ ပါဠိတော် အစိတ်အပိုင်းလေး တစ်ခုကို ဦးပဉ္ဇင်း ပူဇော်ပြချင်ပါတယ်။
"န ဘိက္ခဝေ သဟသာ ဝစ္စကုဋိ ပဝိသိတဗ္ဗာ... ပဝိသန္တေန အပ္ပသဒ္ဒေန ပဝိသိတဗ္ဗံ... န ဥဒ္ဓုဂ္ဃုမုကံ ကတွာ ဝစ္စော ကာတဗ္ဗော..."
ဒီပါဠိတော်လေးကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ တစ်လုံးချင်း အနက်ဖွင့်ပြီး ခေတ်သစ် သန့်ရှင်းရေး စနစ် (Sanitation Hygiene) နဲ့ ယှဉ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သေချာ နားထောင်နော်။ ဘုရားရှင်က အိမ်သာတက်တာတောင် စနစ်တကျ ရှိရမယ်တဲ့။
"ဘိက္ခဝေ" = ချစ်သားရဟန်းတို့၊
"ဝစ္စကုဋိ" = အိမ်သာကျောင်းသို့၊
"သဟသာ" = အဆောတလျင် (သို့မဟုတ်) ရုတ်တရက်၊
"န ပဝိသိတဗ္ဗာ" = မဝင်ရ။ (တံခါးကို ခေါက်ပြီး၊ ချောင်းဟန့်ပြီးမှ ဝင်ရမယ်)။
"ပဝိသန္တေန" = ဝင်သော ရဟန်းသည်၊
"အပ္ပသဒ္ဒေန" = တိတ်ဆိတ်သော အသံရှိသည်ဖြစ်၍ (ခြေသံလုံလုံဖြင့်)၊ "ပဝိသိတဗ္ဗံ" = ဝင်ရမည်။
"ဥဒ္ဓုဂ္ဃုမုကံ ကတွာ" = ညည်းညူသံ၊ အားစိုက်သံကို ပြု၍၊
"ဝစ္စော" = ကျင်ကြီးစွန့်ခြင်းကို၊
"န ကာတဗ္ဗော" = မပြုရ။
တွေ့လိုက်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက ဘုရားရှင်က "Toilet Etiquette" (အိမ်သာသုံး ယဉ်ကျေးမှု) ကို သင်ပေးခဲ့တာပါ။ အခုခေတ် WASH ပညာရှင်တွေ ပြောတဲ့ "အိမ်သာကို သန့်ရှင်းစွာ ထားခဲ့ပါ" ဆိုတဲ့ စည်းကမ်းက ဘုရားဟော "ဝစ္စကုဋိဝတ်" ထဲမှာ အကုန် ပါပြီးသား။
ဘုရားရှင်က ဆက်ပြီး ဟောထားသေးတယ်။ အိမ်သာတက်ပြီးရင် ရေနဲ့ သန့်စင်ရမယ် (Udaka Kiccam)၊ အိမ်သာခွက်မှာ ပေကျံနေတာ မရှိစေရဘူး၊ ရေခွက်တွေ မှောက်ထားခဲ့ရမယ် တဲ့။ ဒါဟာ ဘာသဘောလဲဆိုတော့... "ကိုယ့်ရဲ့ အညစ်အကြေးနဲ့ သူတစ်ပါးကို စိတ်အနှောင့်အယှက် မပေးရဘူး" ဆိုတဲ့ "Social Responsibility" (လူမှုရေး တာဝန်သိမှု) ပါပဲ။
ဒါဟာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ သန့်ရှင်းရေး မူဝါဒ (Policy 15)၊ ပုဒ်မ ၁၅.၄ (Article 15.4 - Public Hygiene & Self-Discipline) မှာ ပါရှိတဲ့ "အများသုံး နေရာများတွင် မိမိကြောင့် သူတစ်ပါး အန္တရာယ် မဖြစ်စေရေး" ဆိုတဲ့ အနှစ်သာရနဲ့ တစ်ထပ်တည်း ကျနေပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အိမ်သာတက်တယ် ဆိုတာ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲက အပုပ်အစပ်တွေကို စွန့်ထုတ်တာပါ။ အဲဒီ အပုပ်တွေကို စနစ်တကျ မစွန့်ပစ်ရင် ရောဂါပိုးတွေ ပျံ့ပွားပြီး ကိုယ်ရော သူပါ ဒုက္ခရောက်မယ်။ ဒါကြောင့် "အိမ်သာတက်ခြင်းသည်လည်း တရားအားထုတ်ခြင်း တစ်မျိုး" လို့ မှတ်ယူရပါမယ်။ သတိ (Sati) မပါရင် အိမ်သာတက်ရင်း အကုသိုလ် ဖြစ်နိုင်သလို၊ ရောဂါလည်း ရနိုင်ပါတယ်နော်။
ကဲ... ဒီတော့ ဒီ "အိမ်သာ" ကိစ္စနဲ့ "အသုဘ" သဘောတရားကို ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဝိပဿနာ ရှုကွက် (Vipassana Mechanism) အနေနဲ့ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ရဲ့ လမ်းညွှန်ချက် အမှတ်စဉ် (၈၉) ဖြစ်တဲ့ "ဟာသ နည်းနည်း ရောနှောရှင်းပြခြင်း" ကို သုံးပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ "Input-Process-Output" စက်ရုံကြီး လည်ပတ်ပုံကို ရှင်းပြချင်ပါတယ်။
ခန္ဓာဖွဲ့နည်း (Aggregates Assembly) အရ ကြည့်မယ်ဆိုရင် -
(၁) ဒွါရ - ကာယဒွါရ (စအိုဝ - Anal Passage) ဟာ စွန့်ပစ်ပစ္စည်း ထွက်ပေါက် (Exhaust Pipe) ဖြစ်တယ်။
(၂) အာရုံ - ဖောဋ္ဌဗ္ဗ (Touch) နဲ့ ဂန္ဓ (Smell) ဟာ စက်ဆုပ်ဖွယ် အာရုံ (Asubha Arammana) တွေ ဖြစ်တယ်။
(၃) ဝိညာဉ် - ဃာနဝိညာဉ် (အနံ့သိစိတ်) နဲ့ ကာယဝိညာဉ် (ထိသိစိတ်)။
(၄) ဖဿ - အညစ်အကြေးနဲ့ ထိတွေ့မှု။
ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အမှန်တရားကို မျက်ကွယ်ပြုပြီး "ငါ လှတယ်၊ ငါ သန့်တယ်" လို့ ထင်နေတာဟာ "ဝိပလ္လာသ" (Perverted View) လို့ ခေါ်တဲ့ အမြင်မှားခြင်းပါပဲ။
တကယ်တမ်းကျတော့ သူတော်ကောင်းတို့ စားလိုက်တဲ့ ကြက်သားတွေ၊ ဝက်သားတွေ၊ ကိတ်မုန့်တွေ (Delicious Input) ဟာ ဗိုက်ထဲက စက်ရုံ (Digestive System) ထဲ ရောက်သွားတာနဲ့ "မစင်" (Waste Output) အဖြစ် ချက်ချင်း ပြောင်းလဲသွားတာပါ။
အိမ်သာတက်နေတဲ့ အချိန်မှာ ဖုန်းပွတ်မနေပါနဲ့။ မျက်လုံးလေး မှိတ်ပြီး ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကို ပြန်ကြည့်ပါ။
"ဪ... မနေ့က ငါ စားလိုက်တဲ့ ရွှေကြည်ဆနွင်းမကင်းတွေ၊ ကြက်သားဟင်းတွေ၊ အခုတော့ ရွံစရာ အညစ်အကြေးတွေ ဖြစ်ကုန်ပါလား" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။ (Asubha Sanna).
ဝမ်းသွားချင်လို့ ဗိုက်နာလာတဲ့ အချိန်မှာ "ငါ နာတယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ "လေဓာတ် (Vayo Dhatu) က တွန်းကန်နေလို့ ဒုက္ခဖြစ်နေတာပါလား" လို့ မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ (Dukkha Sacca).
ဝမ်းသွားပြီးလို့ သက်သာသွားတဲ့ အချိန်မှာ "ကောင်းလိုက်တာ" လို့ မထင်ပါနဲ့။ "ဒုက္ခအိုးကြီးထဲက ဒုက္ခအစုလိုက်ကြီး (Mass of Suffering) ပြုတ်ကျသွားလို့ ခဏတာ သက်သာရာ ရသွားတာပါလား" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ ဒါကို "ဝိပရိဏာမ ဒုက္ခ" လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ဒီလို ဆင်ခြင်လိုက်ရင် "ငါ့ကိုယ် ငါ့ခန္ဓာ" ဆိုတဲ့ တပ်မက်မှု (Raga) တွေ လျော့ပါးသွားပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးရဲ့ အဖြစ်မှန်ကို ရွံမုန်းပြီး ငြီးငွေ့လာပါလိမ့်မယ်။ အဲဒါ "နိဗ္ဗိန္ဒဉာဏ်" ရဲ့ အစပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က ရယ်ကျဲကျဲနဲ့ မေးလာတယ်။ "အရှင်ဘုရား... အသုဘ ရှုပါဆိုမှ အိမ်သာထဲမှာ အနံ့တွေက နံပါတယ်ဆို၊ ဘယ်လိုလုပ် ရှုမလဲ" တဲ့။ ဟာ... ဒကာကြီးကလည်း။ အဲဒီ "နံ" တာက တရားစစ်ဖို့ အကောင်းဆုံးပဲ။
"နံတယ်... နံတယ်" လို့ မမှတ်နဲ့။ "ဂန္ဓ... ဂန္ဓ... အနံ့ရုပ်... အနံ့ရုပ်" လို့ ဓာတ်သဘော ခွဲလိုက်။ အနံ့ဆိုတာ နှာခေါင်းအကြည် (Gahana Pasada) နဲ့ အနံ့အမှုန် (Odor Particles) တိုက်မိတဲ့ ရုပ်ဖြစ်စဉ် သက်သက်ပဲ။ "ငါ နံတာ မဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်တွေ နံနေတာ" လို့ သဘောပေါက်လိုက်ရင် စိတ်က မရှုပ်တော့ဘူး။ အဲဒါ အိမ်သာထဲမှာ တရားရှာ တွေ့တာပဲ။ ဟုတ်လား...။
ကိုင်း... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒီ "အိမ်သာနှင့် သန့်ရှင်းရေး" ရှုကွက်ကို ပိုပြီး လေးနက်သွားအောင် ဉာဏ်စဉ်နဲ့ တစ်ခါ ချိတ်ဆက်ပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ နိုဝင်ဘာလ (၆) ရက်နေ့၊ ကမ္ဘာ့အိမ်သာနေ့ (World Toilet Day) ဆိုတော့၊ သစ္စာလေးပါး ရှုကွက်ကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ မဖြစ်မနေ နှလုံးသွင်းရပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီ ဂါထာတော်မှာ "ယေ စ ခေါ တေ" လို့ အစချီပြီး ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အနတ္တသဘော၊ ဒုက္ခသဘောကို ဖွင့်ဆိုထားပါတယ်။
အထူးသဖြင့် ဒီနေရာမှာ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို "အနာပေါက်ကြီး" (Ganda) တစ်ခုလို သဘောထားပြီး ရှုမြင်ရမယ်။ အနာဆိုတာ အမြဲတမ်း ပြည်တွေ ယိုစီးနေသလို၊ ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးကလည်း မျက်စိက မျက်ချေး၊ နားက နားဖာချေး၊ အရေပြားက ချွေး၊ ဒွါရကိုးပေါက်ကနေ မကောင်းတဲ့ အညစ်အကြေးတွေ အမြဲတမ်း ယိုစီးကျနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ဒီလောက် ရွံစရာကောင်းတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို "ငါ" လို့ စွဲလမ်းပြီး၊ "ငါက သန့်ရှင်းတယ်၊ ငါက မွှေးကြိုင်တယ်" လို့ ထင်မှတ်နေတာဟာ တကယ်တော့ "အဝိဇ္ဇာ" (မသိမှု) ဖုံးလွှမ်းထားလို့ပါပဲ။ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးက ဒီအမှန်တရားကို ဖော်ထုတ်ပြီး "ဒုက္ခပရိညာ" (ဆင်းရဲကို ပိုင်းခြားသိခြင်း) နဲ့ ရှုမြင်ဖို့ လမ်းညွှန်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အိမ်သာတက်တိုင်း ဒီအမှန်တရားကို သတိရရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်နိုင်ပါတယ်။
ကဲ... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာ ပေါ်လွင်အောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းတွေထဲက ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါကတော့ Case-2610 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ အဖြစ်အပျက်လေးပါ။
ဒီဖြစ်စဉ်က ပြတိုက်ရဲ့ VIP ဧည့်သည်ဆောင် အိမ်သာမှာ ဖြစ်ခဲ့တာပါ။ ဇာတ်ကောင်တွေကတော့ ပြတိုက်ရဲ့ သန့်ရှင်းရေး တာဝန်ခံ "ဒေါ်အေးအေး" နဲ့ ဂုဏ်သရေရှိ လူကြီးလူကောင်းတစ်ယောက် ဖြစ်တဲ့ "ဦးကျော်စွာ" တို့ပေါ့။
တစ်နေ့မှာ ပြတိုက်မှာ အလှူပွဲတစ်ခု ရှိတော့ ဦးကျော်စွာ ရောက်လာတယ်။ သူက တိုက်ပုံအင်္ကျီ အဖြူတောက်တောက်၊ ပုဆိုးအကောင်းစားနဲ့ ရေမွှေးနံ့ တသင်းသင်းနဲ့ပေါ့။ ပွဲမစခင် သူ အိမ်သာဝင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြန်ထွက်လာတဲ့အခါ ရေဆွဲမချခဲ့ဘူး။ အိမ်သာခွက်မှာလည်း ညစ်ပတ်ပေရေနေခဲ့တယ်။
သူထွက်လာတော့ အပြင်မှာ သန့်ရှင်းရေး လုပ်နေတဲ့ ဒေါ်အေးအေးနဲ့ တိုးတယ်။ ဒေါ်အေးအေးက အိမ်သာထဲ ဝင်ကြည့်လိုက်တော့ အခြေအနေကို မြင်လိုက်ရတယ်။ သူက ချက်ချင်းပဲ ဦးကျော်စွာကို ယဉ်ယဉ်ကျေးကျေး လှမ်းခေါ်လိုက်တယ်။
"ဦးလေး... ခဏလောက် လာကြည့်ပါဦးရှင်"
ဦးကျော်စွာက မျက်နှာပျက်သွားတယ်။ "ဘာလဲကွ... ငါက ဧည့်သည်လေ၊ ဒါတွေက နင်တို့ အလုပ် မဟုတ်လား" ဆိုပြီး မာန်တက်ချင်နေတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ ဒေါ်အေးအေးက Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ သန့်ရှင်းရေး မူဝါဒ (Policy 15)၊ ပုဒ်မ ၁၅.၄ (Article 15.4 - Public Hygiene & Self-Discipline) ကို ကိုင်စွဲပြီး ပြောလိုက်တယ်။
"ဦးလေး... ကျွန်မတို့ မူဝါဒမှာ 'မိမိစွန့်ပစ်သော အညစ်အကြေးသည် မိမိ၏ တာဝန်ဖြစ်သည်' လို့ ပါပါတယ်ရှင်။ ဦးလေးက အပြင်မှာတော့ လူကြီးလူကောင်း ပီသပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အတွင်းမှာ ကိုယ့်အညစ်အကြေးကို ကိုယ်တာဝန်မယူရင် ဘယ်လိုလုပ် လူကြီးလူကောင်း ဖြစ်မလဲ။ ပြီးတော့ နောက်လူဝင်လာရင် ဦးလေးကို မေတ္တာပို့မှာ မဟုတ်ဘူး၊ အပြစ်တင်မှာနော်" တဲ့။
ဦးကျော်စွာက ရှက်လည်းရှက်၊ ဒေါသလည်း ထွက်ပေါ့။ "ဟာ... နင်က ငါ့ကို ဆရာလုပ်တာလား" ဆိုပြီး အော်တော့မလို ပြင်တယ်။
အဲဒီမှာ ဒေါ်အေးအေးက ပြုံးပြီး ဟာသလေး နှောပြောလိုက်တယ်။
"စိတ်မဆိုးပါနဲ့ ဦးလေးရယ်။ စဉ်းစားကြည့်ပါဦး။ ဘုရင်ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ သူဖုန်းစားပဲ ဖြစ်ဖြစ် အိမ်သာတက်ရင် ထွက်လာတာက အတူတူပါပဲ၊ စံပယ်ပန်း ပွင့်မလာပါဘူး။ အဲဒီတော့ ကိုယ့်အပုပ်ကို ကိုယ်ရှင်းတာဟာ သိက္ခာကျတာ မဟုတ်ပါဘူး၊ ကုသိုလ်ရတာပါ" တဲ့။
အဲဒီ စကားကို ကြားလိုက်တော့ ဦးကျော်စွာ သဘောပေါက်သွားတယ်။ သူ့ရဲ့ "မာန" (Mana) ဆိုတဲ့ အခွံကြီး ကွာကျသွားတယ်။ "အေးလေ... ဟုတ်သားပဲ။ ငါက အဝတ်အစားပဲ သန့်ချင်နေတာ၊ စိတ်ဓာတ်က မသန့်ရှင်းဘူး ဖြစ်နေတာကိုး" လို့ ဆင်ခြင်မိတယ်။
ချက်ချင်းပဲ ဦးကျော်စွာက "အေးကွယ်... ညည်းပြောတာ မှန်တယ်၊ ငါ မေ့သွားလို့ပါ" ဆိုပြီး အိမ်သာထဲ ပြန်ဝင်၊ ရေဆွဲချ၊ Brush နဲ့ တိုက်ပြီး သန့်ရှင်းရေး လုပ်ခဲ့တယ်။
ပြန်ထွက်လာတော့ သူ့စိတ်ထဲမှာ ပေါ့ပါးသွားတယ်။ "ငါ့အညစ်အကြေးကို ငါနိုင်ပြီ" ဆိုတဲ့ ပီတိ (Satisfaction) ဖြစ်သွားတယ်။ ဒေါ်အေးအေးကိုလည်း မုန့်ဖိုးတွေ ဘာတွေ ပေးပြီး ကျေးဇူးတင်စကား ပြောသွားပါလေရော။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အဖြစ်အပျက်လေးကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ရအောင်။
အိမ်သာထဲက အညစ်အကြေး၊ အနံ့အသက်၊ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ မတင့်တယ်တဲ့ သဘောသဘာဝတွေဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။
"ငါက လူကြီးပဲ၊ ဒါတွေ လုပ်စရာ မလိုဘူး" ဆိုတဲ့ မာန၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အထင်ကြီးပြီး အမှန်တရားကို မေ့နေတဲ့ မသိမှု (Avijja/Mana) ဟာ ဒီပြဿနာကို ဖြစ်စေတဲ့ "သမုဒ္ဒယသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။
ဦးကျော်စွာ ကိုယ့်အမှိုက် ကိုယ်ရှင်းပြီး စိတ်လက် ပေါ့ပါးသွားတဲ့ အခြေအနေ၊ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သွားတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။
အဲဒီလို သန့်ရှင်းအောင် ကျင့်သုံးခဲ့တဲ့ စည်းကမ်း (သီလ)၊ သတိတရား (သတိ) နဲ့ ဝီရိယ (သမ္မပ္ပဓာန်) တို့ဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" လမ်းစဉ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား...။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့လည်း ဘယ်နေရာ ရောက်ရောက်၊ ဘယ်အိမ်သာပဲ ဝင်ဝင် "ငါ့ကြောင့် နောက်လူ စိတ်မပျက်စေရဘူး" ဆိုတဲ့ စေတနာထားပါ။ အိမ်သာဆေးတာဟာ ရှက်စရာ မဟုတ်ပါဘူး၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲက မာန အညစ်အကြေးတွေကို ဆေးကြောနေတာလို့ သဘောထားပြီး ကုသိုလ်ယူနိုင်ကြပါစေ။
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့ရတဲ့ "အိမ်သာနှင့် သန့်ရှင်းရေး" တရားတော် အတိုင်း... သူတော်ကောင်းများ အားလုံး ကိုယ်ခန္ဓာ အညစ်အကြေးများကို ဆင်ခြင်၍ တပ်မက်မှု ကင်းဝေးကြပါစေ။ ပတ်ဝန်းကျင်ကို သန့်ရှင်းစေခြင်းဖြင့် မိမိစိတ်ကိုလည်း စင်ကြယ်အောင် ထားရှိနိုင်ကြပါစေ။ နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... အားလုံးသော သူတော်ကောင်းများ ရောဂါဘယ ကင်းဝေးပြီး သန့်ရှင်းအေးချမ်းသော ပတ်ဝန်းကျင် ဖြစ်ပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
