Day: 091 | ၃၁ မတ် ၂၀၂၄ | မတ်လ သုံးသပ်ချက် (ကမ္မဝိပါက စစ်ဆေးခြင်းနှင့် စာရင်းစစ်နည်းပညာ) | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဝိပါကသုတ် | Karmic Audit

 

Day: 091 | ၃၁ မတ် ၂၀၂၄ | မတ်လ သုံးသပ်ချက် (ကမ္မဝိပါက စစ်ဆေးခြင်းနှင့် စာရင်းစစ်နည်းပညာ) | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဝိပါကသုတ် | Karmic Audit

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် (၇) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ ဒီရက်မြတ်ဟာ နှစ်တစ်နှစ်ရဲ့ ပထမဆုံး သုံးလပတ် (First Quarter) ပြီးဆုံးတဲ့ ရက်ဖြစ်သလို၊ နိုင်ငံတကာမှာ "အီစတာပွဲတော်" (Easter Sunday) ကျင်းပတဲ့ နေ့လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ အီစတာ ဆိုတာ ပြန်လည်ရှင်သန်ခြင်း၊ ဘဝသစ် ပြန်စခြင်း ဆိုတဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ် ရှိပါတယ်။ ဒီကနေ့ တရားနာ ရောက်ရှိလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများ အားလုံးလည်း မတ်လ တစ်လတာလုံးမှာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့တဲ့ အကုသိုလ် အဟောင်းတွေ၊ စိတ်ညစ်စရာ အဟောင်းတွေကို ချန်ထားရစ်ခဲ့ပြီး၊ ဧပြီလ အကူးမှာ ကုသိုလ်စိတ် အသစ်တွေ၊ မျှော်လင့်ချက် အသစ်တွေနဲ့ ပြန်လည် ရှင်သန် နိုးထနိုင်ကြပါစေ၊ ဝမ်းမြောက်နုမော် သာဓုခေါ်နိုင်သော သူတော်ကောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းတွေမှာ လကုန်ရင် စာရင်းချုပ်ကြရသလို၊ ငါတို့ရဲ့ ဘဝမှာလည်း တစ်လတာ ကုန်ဆုံးသွားတဲ့အခါ "ငါ ဘာတွေ လုပ်ခဲ့သလဲ၊ ဘာတွေ အမြတ်ထွက်ပြီး ဘာတွေ ရှုံးခဲ့သလဲ" ဆိုတာကို စာရင်းချုပ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါကို "Karmic Audit" (ကံတရား စာရင်းစစ်ဆေးခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒီတော့ တရားမဟောမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို အတိတ်က ကုသိုလ်တွေကို ပြန်လည် အောက်မေ့ပြီး ကြည်နူးမှု ရယူနိုင်ဖို့ "စာဂါနုဿတိ" သို့မဟုတ် "သီလာနုဿတိ" ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းကြည့်ကြရအောင်။ အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေကို ဆန့်၊ မျက်လွှာလေးတွေကို ချပြီးတော့ ငြိမ်ငြိမ်လေး ထိုင်လိုက်ပါ။ ပြီးခဲ့တဲ့ မတ်လ တစ်လလုံးကို ရုပ်ရှင်ကား တစ်ကားလို စိတ်ထဲမှာ ပြန်ကြည့်လိုက်ပါ။ ကိုယ် ဘုရားရှိခိုးခဲ့တာတွေ၊ လှူဒါန်းခဲ့တာတွေ၊ စိတ်ကောင်း ထားခဲ့တာတွေကို ပြန်မြင်ယောင်လိုက်ပါ။

ဝင်လေ ရှူသွင်းလိုက်တိုင်း "ငါ ကောင်းတာတွေ လုပ်ခဲ့ပါတယ်" ဆိုတဲ့ အတွေးနဲ့အတူ ရင်ထဲမှာ အေးမြသွားပါစေ။ ထွက်လေ ရှူထုတ်လိုက်တိုင်း "ငါ့ရဲ့ ကုသိုလ်တွေဟာ ငါ့ရဲ့ အားကိုးရာပါ" ဆိုတဲ့ ယုံကြည်ချက်နဲ့အတူ ပေါ့ပါးသွားပါစေ။ အကယ်၍ မကောင်းတာ လုပ်ခဲ့မိတာတွေ ပေါ်လာရင်လည်း "ဒါတွေက ပြီးသွားပါပြီ၊ သင်ခန်းစာ ယူပါမယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး ထွက်လေနဲ့အတူ မှုတ်ထုတ်လိုက်ပါ။ အတိတ်က ကုသိုလ် အရိပ်အာဝါသ အောက်မှာ ခိုလှုံရင်း စိတ်ကို ငြိမ်းချမ်းအောင် ဆက်လက် ရှုမှတ်နေကြရအောင်နော်။

ကဲ... စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်ပြီး ကိုယ့်ရဲ့ လုပ်ရပ်တွေကို ပြန်လည် သုံးသပ်နိုင်မယ့် အခြေအနေ ရောက်ပြီ ဆိုရင်၊ ဒီကနေ့ ခေတ်သစ် "စာရင်းစစ်ဆေးခြင်းနှင့် တာဝန်ခံမှု သိပ္ပံ" (Auditing & Accountability) နဲ့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ "ဝိပါက" (ကံ၏ အကျိုးပေး) သဘောတရားတွေကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ခေတ် စီးပွားရေး လောကမှာ "Audit" (စာရင်းစစ်ခြင်း) ဆိုတာ အင်မတန် အရေးကြီးပါတယ်။ ကုမ္ပဏီတစ်ခုဟာ လကုန်တိုင်း၊ နှစ်ကုန်တိုင်းမှာ "Balance Sheet" (လက်ကျန်ရှင်းတမ်း) ထုတ်ရပါတယ်။ ဝင်ငွေ (Income) ဘယ်လောက်လဲ၊ ထွက်ငွေ (Expense) ဘယ်လောက်လဲ၊ အမြတ် (Profit) လား၊ အရှုံး (Loss) လား ဆိုတာကို တိတိကျကျ တွက်ချက်ရပါတယ်။ စာရင်းမရှင်းရင်၊ စာရင်းလိမ်ရင် အဲဒီ ကုမ္ပဏီဟာ ရေရှည်မှာ ဒေဝါလီ ခံရမှာ သေချာပါတယ်။ "Forensic Accounting" လို့ခေါ်တဲ့ မှုခင်းဆိုင်ရာ စာရင်းစစ်ဆေးမှုတွေမှာ ဆိုရင် ငွေကြေး လမ်းကြောင်း တစ်ခုချင်းစီကို ခြေရာခံပြီး အမှားအမှန် ဖော်ထုတ်ကြပါတယ်။ ဘယ်အရာမှ ဖုံးကွယ်ထားလို့ မရပါဘူး။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ငါတို့ရဲ့ ဘဝခရီးလမ်းဟာလည်း စီးပွားရေး လုပ်ငန်းကြီး တစ်ခုနဲ့ တူပါတယ်။ နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ငါတို့ဟာ "ကံ" (Kamma) ဆိုတဲ့ ငွေကြေးတွေကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံနေကြတာပါ။ မနက်မိုးလင်းလို့ ဘုရားရှိခိုးလိုက်ရင် "ကုသိုလ်" (Credit) ဝင်လာတယ်။ သူတစ်ပါးကို ဆဲဆိုလိုက်ရင် "အကုသိုလ်" (Debit) ထွက်သွားတယ်။ စီးပွားရေးမှာ စာရင်းစာအုပ် ရှိသလို၊ သဘာဝတရားကြီးမှာလည်း "ကမ္မနိယာမ" (Law of Kamma) ဆိုတဲ့ မမြင်ရတဲ့ Server ကြီး ရှိပါတယ်။ အဲဒီ Server ထဲမှာ ငါတို့ ပြုလုပ်သမျှ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ အားလုံးကို အလိုအလျောက် (Automatic) မှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်။ ဘယ်သူမှ ရှောင်လွှဲလို့ မရပါဘူး။ အခွန်ရှောင်လို့ ရချင် ရမယ်၊ ကံကိုတော့ ရှောင်လို့ မရပါဘူး။ မတ်လ ကုန်တဲ့အခါ ကိုယ့်ရဲ့ စာရင်းကို ပြန်စစ်ကြည့်လိုက်ပါ။ မေတ္တာထားတာ များသလား၊ ဒေါသထွက်တာ များသလား။ သည်းခံတာ များသလား၊ စိတ်ဆတ်တာ များသလား။ အမြတ်ထွက်သလား၊ အရှုံးပေါ်သလား ဆိုတာ ကိုယ့်လိပ်ပြာ ကိုယ်သာ အသိဆုံး ဖြစ်ပါတယ်။

 "Causality" (အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှု) ဆိုတာ Physics မှာတင် မကဘူး၊ Moral Philosophy (ကိုယ်ကျင့်တရား ဒဿန) မှာလည်း အခိုင်အမာ ရှိပါတယ်။ Newton's Third Law အရ "Action and Reaction are equal and opposite" လို့ ဆိုသလို၊ ဗုဒ္ဓဘာသာမှာလည်း "စေတနာ" (Intention) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လိုက်တာနဲ့ အဲဒီ စေတနာနဲ့ တန်ရာတန်ကြေး ရှိတဲ့ "ဝိပါက" (Result) ဟာ ပဲ့တင်သံလို လိုက်လာပါတယ်။ စာရင်းစစ် (Auditor) က အနီရောင် မှင်နဲ့ ဝိုင်းလိုက်သလို၊ ကံတရားကလည်း အကုသိုလ် လုပ်ရပ်တွေကို အနီရောင် မှင်နဲ့ ဝိုင်းပြီး၊ အချိန်တန်ရင် အတိုးနဲ့အရင်း ပေါင်းပြီး ပြန်ပေးဆပ်ခိုင်းမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် "Audit" လုပ်တယ် ဆိုတာ အပြစ်ရှာတာ မဟုတ်ပါဘူး။ လမ်းကြောင်းမှန်ပေါ် ရောက်အောင် ပြန်လည် တည့်မတ်ခြင်း (Correction) သာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ခေတ်သစ် စာရင်းစစ် သဘောတရားနဲ့ ဘုရားရှင်ရဲ့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ပါဠိတော်ကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြစို့။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဒသကနိပါတ်၊ ဝိပါကသုတ် (သို့မဟုတ် ကမ္မနိဒါနသုတ်) မှာ ဘုရားရှင်က "ယံ ကမ္မံ ကရောတိ ကလျာဏံ ဝါ ပါပကံ ဝါ၊ တဿ ဒါယာဒေါ ဘဝိဿတိ" - ကောင်းမှု ဖြစ်စေ၊ မကောင်းမှု ဖြစ်စေ၊ ပြုလုပ်သော ကံ၏ အမွေခံသာလျှင် ဖြစ်ရလိမ့်မည် လို့ ဟောကြားတော်မူပါတယ်။ လူတစ်ယောက်ဟာ သူလုပ်ခဲ့တဲ့ လုပ်ရပ်တွေကနေ ထွက်ပြေးလို့ မလွတ်ပါဘူး။ အရိပ်ဟာ လူကို မခွဲခွာသလို၊ ကံရဲ့ အကျိုးပေး (Vipaka) ဟာလည်း ပြုလုပ်သူနောက်ကို ထပ်ချပ်မကွာ လိုက်ပါနေပါတယ်။

ဒါကို သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ လယ်သမား တစ်ယောက်ဟာ စပါးစိုက်ရင် စပါး ရမယ်၊ ပဲစိုက်ရင် ပဲ ရမယ်။ ဒါဟာ သဘာဝ နိယာမပါ။ မတ်လ အတွင်းမှာ သူတော်ကောင်းတို့ ဘာမျိုးစေ့တွေ စိုက်ခဲ့သလဲ။ ဒေါသ မျိုးစေ့တွေ စိုက်ခဲ့ရင် လာမယ့် လတွေမှာ ရန်သူတွေ၊ ပြဿနာတွေ ဆိုတဲ့ အသီးအပွင့်တွေကို စားသုံးရလိမ့်မယ်။ မေတ္တာ မျိုးစေ့တွေ စိုက်ခဲ့ရင် မိတ်ဆွေကောင်းတွေ၊ စိတ်ချမ်းသာမှုတွေ ဆိုတဲ့ အသီးအပွင့်တွေကို စားသုံးရလိမ့်မယ်။ ဘုရားရှင်က "ကမ္မဿကတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ" (ကံသာလျှင် ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာဟု ယုံကြည်သော ဉာဏ်) ကို အမြဲတမ်း နှလုံးသွင်းဖို့ တိုက်တွန်းပါတယ်။ လကုန်တိုင်း လကုန်တိုင်း ကိုယ့်ရဲ့ "ကံစာရင်း" ကို ပြန်စစ်ဆေးခြင်းဟာ အဲဒီ ဉာဏ်ကို ထက်မြက်အောင် သွေးနေတာပါပဲ။

ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ လမ်းညွှန်ချက် (Verse 227 - Repeat Theme) နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ကြည့်မယ်ဆိုရင် အနာဂါမိမဂ် (Non-Returner Path) ဉာဏ်စဉ်မှာ "ကုက္ကုစ္စ" (Remorse) လို့ခေါ်တဲ့ နောင်တရ ပူပန်ခြင်းကို ပယ်သတ်နိုင်ပုံကို တွေ့ရပါတယ်။ ပုထုဇဉ်တွေက အတိတ်ကို ပြန်ကြည့်ရင် "ငါ မှားခဲ့တာတွေ၊ ငါ့ကို သူများတွေ လုပ်ခဲ့တာတွေ" ကို တွေးပြီး ဝမ်းနည်း ပူဆွေးတတ်ကြတယ်။ ဒါဟာ အကုသိုလ် စာရင်းကို ကြည့်ပြီး ထပ်ရှုံးနေတာပါ။ အနာဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ်တွေ၊ သို့မဟုတ် ဝိပဿနာ ဉာဏ်ရှိသူတွေကျတော့ အတိတ်ကို ပြန်ကြည့်တဲ့အခါ "သင်ခန်းစာ" (Lesson Learned) အနေနဲ့ပဲ ကြည့်ပါတယ်။ "ဒီအမှားမျိုး နောက်မလုပ်တော့ဘူး" လို့ ဆုံးဖြတ်ချက် ချပြီး၊ စိတ်ကို ကြည်လင်အောင် ထားပါတယ်။ အမှားကို နောင်တရပြီး ပူလောင်နေတာက "ဒေါသ"၊ အမှားကို ပြင်ဆင်ပြီး ရှေ့ဆက်တာက "ပညာ" ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီကနေ့ သုံးသပ်ချက် လုပ်တဲ့အခါမှာ နောင်တရဖို့ မဟုတ်ဘဲ၊ ပြုပြင် ပြောင်းလဲဖို့ (To Reform) အတွက်သာ ရည်ရွယ်ရပါမယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီ "လကုန် သုံးသပ်ချက်" (Month End Review) ကို လက်တွေ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက်ထဲမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ။ "Method #77 - တစ်နေ့တာ (သို့မဟုတ် တစ်လတာ) ပြန်လည်သုံးသပ်နည်း" (Retrospection Method) ကို အသုံးပြုပြီး ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြစို့။

ညဘက် အိပ်ရာမဝင်ခင်၊ သို့မဟုတ် တစ်လကုန်ဆုံးတဲ့ အချိန်မှာ ငြိမ်ငြိမ်လေး ထိုင်ပြီး ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်အစဉ်ကို "Rewind" (နောက်ပြန်ရစ်) လုပ်ကြည့်ပါ။

၁။ အဖြစ်အပျက်ကို ပြန်မြင်ပါ: "ဒီလထဲမှာ ငါ ဘာတွေ အဓိက လုပ်ခဲ့သလဲ"။ ရန်ဖြစ်ခဲ့တာ၊ လှူဒါန်းခဲ့တာ၊ စိတ်ဆိုးခဲ့တာ၊ ဝမ်းသာခဲ့တာတွေကို ရုပ်ရှင်ကား တစ်ကားလို မြင်အောင် ကြည့်ပါ။

၂။ စိတ်ကို စစ်ဆေးပါ: အဲဒီ အဖြစ်အပျက်တွေ ဖြစ်တုန်းက ငါ့စိတ် ဘယ်လို ရှိခဲ့သလဲ။ "ဒေါသ ဖြစ်ခဲ့သလား၊ မေတ္တာ ဖြစ်ခဲ့သလား"။ (Audit the Intention).

၃။ ဉာဏ်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်ပါ: "ဒီလုပ်ရပ်က ကုသိုလ်လား၊ အကုသိုလ်လား"။ အကုသိုလ် ဆိုရင် "နောက်မလုပ်တော့ဘူး" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုပါ။ ကုသိုလ် ဆိုရင် "ဝမ်းမြောက်တယ်၊ ဆက်လုပ်မယ်" လို့ သာဓု ခေါ်ပါ။

ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးတာက "ငါ လုပ်ခဲ့တာ" (Personalization) ဆိုတဲ့ အစွဲကို ဖြုတ်ပြီး ရှုဖို့ပါပဲ။

"အတိတ်က လုပ်ခဲ့တဲ့ ရုပ်နာမ်တွေဟာ ချုပ်ပျောက်သွားခဲ့ပါပြီ။ အခု ပြန်တွေးနေတာက ပစ္စုပ္ပန် စိတ်အသစ်ပါ။ အတိတ်က အမှားကို အခုစိတ်နဲ့ သွားပြီး ခံစားမနေပါနဲ့။ အတိတ်က အကြောင်းတရား၊ အခုက အကျိုးတရား လို့ပဲ ရှုမြင်ပါ"

အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒိဋ္ဌိသုံးမျိုး ဖြုတ်ပုံကို ဒီ "သုံးသပ်ချက်" (Review) အပေါ်မှာ တင်ပြီး ရှုမှတ်ကြည့်ကြမယ်။

ပထမဆုံး သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ။

အတိတ်က လုပ်ရပ်တွေကို ပြန်စဉ်းစားတဲ့အခါ "ငါ လုပ်ခဲ့တာ၊ ငါ မှားခဲ့တာ၊ ငါ တော်ခဲ့တာ" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ "အဲဒီအချိန်က အကြောင်းအကျိုး တိုက်ဆိုင်လို့ ကာယကံ၊ ဝစီကံတွေ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့တာပါလား" လို့ မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ လုပ်သူ (Doer) ဟာ "စေတနာ" သက်သက်၊ ခံစားသူ (Receiver) ဟာ "ဝေဒနာ" သက်သက်။ "ငါ" မရှိဘူး။ ဒီလို မြင်ရင် အတိတ်ကို တွေးပြီး မာနဖြစ်တာ၊ နောင်တရတာတွေ ကင်းစင်သွားပါလိမ့်မယ်။

ဒုတိယ သဿတဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ။

မတ်လ တစ်လလုံး ကုန်ဆုံးသွားပြီ။ ပြန်ခေါ်လို့ ရသေးလား။ မရတော့ပါဘူး။ အဲဒီတုန်းက ပျော်ခဲ့တာတွေ၊ ငိုခဲ့တာတွေ အားလုံးဟာ အိပ်မက်လိုပဲ ပျောက်ကွယ်သွားပါပြီ။ "ဪ... တစ်လတာ အချိန်တွေလည်း မမြဲ၊ ဖြစ်ပျက်ခဲ့သမျှ သင်္ခါရတွေလည်း မမြဲပါလား" လို့ အနိစ္စသဘောကို ဆင်ခြင်ပါ။ ဒါဆိုရင် အတိတ်ကို တွယ်တာတဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။

တတိယ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ။

အဖြစ်အပျက်တွေ ပျောက်သွားပေမဲ့၊ ဘာကျန်ခဲ့သလဲ။ "ကံ" (Kamma) ကျန်ခဲ့တယ်။ ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ် စွမ်းအင်တွေဟာ ကိုယ့်သန္တာန်မှာ ကိန်းအောင်းနေဆဲပါပဲ။ "လုပ်သမျှ အလကား မဖြစ်ဘူး၊ အကျိုးပေး ရှိတယ်" ဆိုတာကို နားလည်ရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် "ငါ ကောင်းတာ လုပ်ရင် ကောင်းကျိုး ရမယ်" ဆိုတဲ့ ယုံကြည်ချက်နဲ့ ရှေ့ဆက် လျှောက်လှမ်းနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ ဆိုတာကို ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး (Case-2491) နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ မတ်လကုန်ခါနီး တစ်ရက်မှာ သွာဂတ ဓာတ်တော်တိုက် ပြတိုက်ကြီးရဲ့ ဘဏ္ဍာရေးဌာနမှာ "မသက်" ဆိုတဲ့ စာရင်းကိုင် မလေး တစ်ယောက် စိတ်ညစ်နေပါတယ်။ သူက လကုန် စာရင်းချုပ် (Month End Closing) လုပ်နေတာ၊ စာရင်းက ငွေအနည်းငယ် လိုနေတယ်။ ဘယ်လောက်မှ မများပါဘူး၊ ဒါပေမဲ့ စာရင်းမကိုက်တော့ သူ အရမ်း စိုးရိမ်နေတယ်။ "ငါ မှားသွားပြီ၊ ငါ့ကို အထင်လွဲကြမလား၊ ငါ အလုပ်ဖြုတ်ခံရမလား" ဆိုပြီး "ဒေါသ" (Worry/Fear) မီးတွေ လောင်နေပါတယ်။ သူက အမှားကို ဖုံးဖိဖို့ ကြိုးစားမလား၊ ကိုယ့်ပိုက်ဆံ စိုက်ထည့်လိုက်ရမလား ဆိုပြီး တွေဝေ (Moha) နေပါတယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်တာဝန်ခံ "ကိုမင်း" ရောက်လာပါတယ်။ ကိုမင်းက မသက်ရဲ့ မျက်နှာပျက်နေတာကို မြင်တော့ မေးမြန်းပါတယ်။ မသက်က ငိုမဲ့မဲ့နဲ့ အမှန်အတိုင်း ပြောပြတယ်။ ကိုမင်းက ပြတိုက်ရဲ့ "ဘဏ္ဍာရေး တာဝန်ခံမှုနှင့် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု မူဝါဒ" (Policy 30, Article 30.3 - Financial Transparency) ကို ကိုင်စွဲထားသူပါ။ ကိုမင်းက မသက်ကို နှစ်သိမ့်ပေးပါတယ်။ "မသက်... ငွေစာရင်း လိုတာက ပြဿနာ သေးသေးလေးပါ။ ပြန်စစ်ရင် တွေ့မှာပါ။ ဒါပေမဲ့ မသက်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်နေတဲ့ 'ပူလောင်မှု' ကမှ ပြဿနာ အကြီးကြီး။ မသက်က ငွေစာရင်းကိုပဲ စစ်နေတာ၊ ကိုယ့်ရဲ့ 'စိတ်စာရင်း' (Mental Audit) ကို မစစ်မိဘူး။ စာရင်းမှားတာက လူ့သဘာဝ (Human Error) ပါ။ အဲဒီ အမှားအပေါ်မှာ ကြောက်ရွံ့နေတာက အကုသိုလ်ပါ။ အခု စိတ်ကို အရင် ငြိမ်အောင် လုပ်ပါ။ 'မှားရင် ပြင်မယ်' ဆိုတဲ့ စိတ်နဲ့ ပြန်စစ်ပါ။ အမှန်တရားကို ရင်ဆိုင်ရဲတာဟာ ကုသိုလ်ပါ" လို့ ဓမ္မနဲ့ ယှဉ်ပြီး လမ်းညွှန်လိုက်ပါတယ်။

ကိုမင်းရဲ့ စကားကြောင့် မသက် စိတ်အေးသွားတယ်။ သူက ကြောက်စိတ်ကို ဖယ်ပြီး၊ သတိနဲ့ စာရင်းကို ပြန်စစ်တယ်။ ခဏနေတော့ ပေါင်းခြင်း မှားနေတဲ့ နေရာလေး တစ်ခုကို သွားတွေ့တယ်။ ပြန်ပြင်လိုက်တော့ စာရင်းကွက်တိ ကိုက်သွားတယ်။ မသက် ဝမ်းသာသွားတယ်။ "ကျေးဇူးပါပဲ ဆရာ။ ကျွန်မက အပြင်စာရင်းကိုပဲ ကြည့်ပြီး အတွင်းစိတ်ကို မကြည့်မိလို့ ပူလောင်နေရတာပါ" လို့ ဝန်ခံပါတယ်။ အဲဒီနေ့ကစပြီး မသက်ဟာ လကုန်တိုင်း စာရင်းချုပ်ရင် ငွေစာရင်းတင် မကဘူး၊ သူ့ရဲ့ တစ်လတာ စိတ်နေသဘောထား စာရင်းကိုပါ တွဲပြီး စစ်ဆေးတဲ့ အလေ့အကျင့် ရသွားပါတယ်။ ဒါဟာ လုပ်ငန်းခွင် မူဝါဒကို ဓမ္မကျင့်စဉ်အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်တဲ့ အောင်မြင်မှုပါပဲ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ မတ်လ သုံးသပ်ချက် တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြရအောင်။ လောကမှာ အတိတ်က အမှားတွေကြောင့် နောင်တရတာ၊ အနာဂတ်အတွက် စိုးရိမ်တာ၊ ကံတရားရဲ့ အကျိုးပေးကို ခံစားရတာ အားလုံးဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" မည်ပါတယ်။ အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတဲ့ အရာကတော့ "ငါ ခံစားရတယ်၊ ငါ့အမှား၊ ငါ့အမှန်" ဆိုပြီး စွဲလမ်းနေတဲ့ တဏှာ၊ မာန (သမုဒယသစ္စာ) ပါပဲ။ အဲဒီ စွဲလမ်းမှုတွေ ချုပ်ငြိမ်းပြီး၊ အတိတ်ကို သင်ခန်းစာယူ၊ ပစ္စုပ္ပန်ကို အကောင်းဆုံး တည်ဆောက်နိုင်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှုဟာ "နိရောဓသစ္စာ" မည်ပါတယ်။ အဲဒီ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရဖို့အတွက် ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်ပြန်စစ်ဆေးခြင်း (Self-audit)၊ သတိပဋ္ဌာန် ပွားများခြင်း ဆိုတဲ့ ကျင့်စဉ်တွေဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" မည်ပါတယ်။

ဒီနေ့ မတ်လရဲ့ နောက်ဆုံးရက်၊ အီစတာပွဲတော် ရက်မြတ်မှာ သူတော်ကောင်းများ အားလုံး မိမိတို့ရဲ့ တစ်လတာ ကံစာရင်းကို မှန်ကန်စွာ စစ်ဆေးပြီး၊ အရှုံး (အကုသိုလ်) များကို လျှော့ချကာ၊ အမြတ် (ကုသိုလ်) များကို တိုးပွားအောင် ကြိုးစားနိုင်ကြပါစေ။ "ကောင်းတာလုပ်ရင် ကောင်းတာဖြစ်မယ်" ဆိုတဲ့ ကံတရားကို ယုံကြည်ပြီး၊ လာမယ့် ဧပြီလသစ်ကို စိတ်သစ် လူသစ်များဖြင့် ဖြတ်သန်းနိုင်ကြပါစေ။ ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ စိတ်ချမ်းသာကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာကြပါစေ၊ ကောင်းမှုကုသိုလ်များကို ဝမ်းမြောက်နုမော် သာဓုခေါ်ဆိုနိုင်ကြပြီး ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး ရောက်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၃၁ မတ် ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

Day: 090 | ၃၀ မတ် ၂၀၂၄ | စွန့်ပစ်ပစ္စည်း ကင်းစင်ရေး (ဝိနည်း၊ သုစိနှင့် နေ့စဉ်ကျင့်စဉ်) | ဝိနည်းပိဋကတ်၊ စူဠဝဂ်၊ ဝတ္တက္ခန္ဓက | Waste Management

 

Day: 090 | ၃၀ မတ် ၂၀၂၄ | စွန့်ပစ်ပစ္စည်း ကင်းစင်ရေး (ဝိနည်း၊ သုစိနှင့် နေ့စဉ်ကျင့်စဉ်) | ဝိနည်းပိဋကတ်၊ စူဠဝဂ်၊ ဝတ္တက္ခန္ဓက | Waste Management

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် (၆) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၀) ရက်၊ စနေနေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ ဒီရက်မြတ်ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စွန့်ပစ်ပစ္စည်း ကင်းစင်ရေးနေ့" (International Day of Zero Waste) ဖြစ်ပါတယ်။ မတ်လရဲ့ နောက်ဆုံးရက်ပိုင်းကို ရောက်ရှိလာပြီ ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ ဒီလအတွင်းမှာ ပြုလုပ်ခဲ့သမျှ ကုသိုလ်ကောင်းမှုတွေကို ပြန်လည် အောက်မေ့ရင်း၊ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်နှလုံးသားမှာရော၊ ပတ်ဝန်းကျင်မှာပါ အညစ်အကြေး ကင်းစင်ပြီး သန့်ရှင်းသော စိတ်ထားများ ရှိကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ "အမှိုက်" (Waste) ဆိုတာ လူတိုင်း မလိုချင်ကြပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ အမှိုက်တွေဟာ ဘယ်က လာသလဲလို့ မေးရင် လူတွေဆီကပဲ လာတာပါ။ စိတ်မသန့်ရင် အမှိုက်ပွတယ်၊ စိတ်သန့်ရင် အမှိုက်ရှင်းတယ်။ ဒီကနေ့မှာတော့ အပြင်အမှိုက်ရော၊ အတွင်းအမှိုက်ပါ ရှင်းလင်းနိုင်မယ့် "Zero Waste" (သုည အမှိုက်) ကျင့်စဉ်ကို ဝိနည်းတော်နဲ့အညီ ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ တရားမဟောမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သွားအောင် "သုစိ" (သန့်ရှင်းခြင်း) အာရုံနဲ့ တည်ဆောက်ယူကြရအောင်။ အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေကို ဆန့်၊ မျက်လွှာလေးတွေကို ချပြီးတော့ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကို အခန်းလွတ်လေး တစ်ခုလို့ သဘောထားလိုက်ပါ။ အဲဒီ အခန်းထဲမှာ လောဘ ဆိုတဲ့ အမှိုက်တွေ၊ ဒေါသ ဆိုတဲ့ ဖုန်မှုန့်တွေ၊ မောဟ ဆိုတဲ့ င့်ကူမျှင်တွေ ရှိနေလား ရှာကြည့်ပါ။ ရှိရင် "ဖယ်ရှားမယ်... သန့်ရှင်းမယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်နဲ့ ဝင်လေ ထွက်လေကို ရှုမှတ်ပါ။

ဝင်လေ ဝင်လာတိုင်း "သန့်ရှင်းသော ဓာတ်တွေ ဝင်လာတယ်" လို့ မှတ်ပါ။ ထွက်လေ ထွက်သွားတိုင်း "ညစ်နွမ်းသော ဓာတ်တွေ ပါသွားတယ်" လို့ မှတ်ပါ။ တံမြက်စည်း လှည်းသလိုမျိုးပေါ့။ ဝင်လေက တံမြက်စည်း၊ ထွက်လေက အမှိုက်ထုတ်။ မှန်မှန်လေး ရှုမှတ်ရင်းနဲ့ စိတ်နှလုံးသား ကြည်လင် အေးမြလာတာကို ခံစားကြည့်ပါ။ စိတ်သန့်မှ လူသန့်မှာ၊ လူသန့်မှ ပတ်ဝန်းကျင် သန့်မှာ ဖြစ်တဲ့အတွက် ဒီ "သုစိ" ကမ္မဋ္ဌာန်းလေးနဲ့ စိတ်ကို အရင် ဆေးကြောလိုက်ကြပါစို့။

ကဲ... စိတ်ကလေး သန့်ရှင်းကြည်လင်သွားပြီ ဆိုရင်၊ ဒီကနေ့ ခေတ်သစ် "စွန့်ပစ်ပစ္စည်း စီမံခန့်ခွဲမှု သိပ္ပံ" (Waste Management Science) နဲ့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဝိနည်းပိဋကတ်တော်မှာ ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ "ဝတ္တ" (ဝတ်တရား) သဘောတရားတွေကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာမှာ လူသားတွေရဲ့ စားသုံးမှု ပုံစံကို "Linear Economy" (မျဉ်းဖြောင့် စီးပွားရေး) လို့ ခေါ်လေ့ ရှိပါတယ်။ ဒါကတော့ ကုန်ကြမ်းယူမယ်၊ ပစ္စည်းထုတ်မယ်၊ သုံးမယ်၊ ပြီးရင် လွှင့်ပစ်မယ် (Take-Make-Waste) ဆိုတဲ့ စနစ်ပါ။ ဒီစနစ်ကြောင့် ကမ္ဘာကြီးမှာ ပလပ်စတစ်တွေ၊ အမှိုက်တောင်တွေ ပုံလာပြီး ဂေဟစနစ်တွေ ပျက်စီးနေရပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပညာရှင်တွေက "Circular Economy" (သံသရာလည် စီးပွားရေး) စနစ်ကို ပြောင်းလဲဖို့ ကြိုးစားနေကြပါတယ်။ ဒါကတော့ ပစ္စည်းတစ်ခုကို သုံးပြီးရင် လွှင့်မပစ်ဘဲ ပြန်လည် ပြုပြင်သုံးစွဲခြင်း (Reuse)၊ ကုန်ကြမ်းအဖြစ် ပြန်လည် အသုံးပြုခြင်း (Recycle) တွေ လုပ်ဆောင်ပြီး "အမှိုက် မရှိသော" (Zero Waste) အခြေအနေကို ဖန်တီးတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သဘာဝတရားကြီးမှာ "အမှိုက်" ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ သစ်ပင်တစ်ပင်က ကြွေကျတဲ့ သစ်ရွက်ခြောက်ဟာ အမှိုက် မဟုတ်ပါဘူး။ မြေဆီလွှာ အတွက် မြေဩဇာ (Nutrient) ပြန်ဖြစ်သွားတာပါ။ သစ်သီးတစ်လုံး ပုပ်သွားရင် အစေ့ကနေ အပင်သစ် ပြန်ပေါက်ပါတယ်။ အရာအားလုံးဟာ စက်ဝန်း လည်ပတ်နေတာပါ။ လူသားတွေ ဖန်တီးလိုက်တဲ့ ပလပ်စတစ်တွေ၊ ဓာတုပစ္စည်းတွေကျမှ သဘာဝက မချေဖျက်နိုင်ဘဲ အမှိုက်အဖြစ် ကျန်ရစ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "Waste is a design flaw" (အမှိုက်ဆိုတာ ဒီဇိုင်း မှားယွင်းမှု တစ်ခုသာ ဖြစ်တယ်) လို့ ဆိုပါတယ်။ ပစ္စည်းတစ်ခုကို ထုတ်လုပ်ကတည်းက ပြန်သုံးလို့ ရအောင် မစီစဉ်ထားလို့ အမှိုက် ဖြစ်ရတာပါ။ ငါတို့ရဲ့ ဘဝမှာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ ငါတို့ရဲ့ အချိန်တွေ၊ ငါတို့ရဲ့ စွမ်းအင်တွေကို အကျိုးရှိအောင် (Recycle) မလုပ်တတ်ရင်၊ အဲဒီ အချိန်တွေဟာ "အမှိုက်အချိန်" (Wasted Time) တွေ ဖြစ်သွားမှာပါ။

 Waste Management Hierarchy (အမှိုက် စီမံခန့်ခွဲမှု အဆင့်ဆင့်) မှာ အကောင်းဆုံး နည်းလမ်းက "Prevention" (မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ခြင်း) ပါ။ အမှိုက် ဖြစ်လာမှ ရှင်းတာထက်၊ အမှိုက် မဖြစ်အောင် နေတာက ပိုထိရောက်ပါတယ်။ ဥပမာ - ရေဘူး ဝယ်သောက်မယ့်အစား ကိုယ်ပိုင် ရေဘူး ဆောင်သွားတာမျိုးပေါ့။ ဒါကို ဓမ္မနယ်ပယ်နဲ့ ယှဉ်ကြည့်ရင် "သမ္မပ္ပဓာန်" တရားနဲ့ တူပါတယ်။ အကုသိုလ် (အမှိုက်) မဖြစ်သေးရင် မဖြစ်အောင် တားရမယ်။ ဖြစ်ပြီးရင် ပယ်ရမယ်။ ကုသိုလ် (တန်ဖိုး) မဖြစ်သေးရင် ဖြစ်အောင် လုပ်ရမယ်။ ဖြစ်ပြီးရင် ပွားများရမယ်။ ခေတ်သစ် "Zero Waste" သဘောတရားဟာ ဘုရားရှင်ရဲ့ "အပ္ပမာဒ" (မမေ့မလျော့ခြင်း) တရားနဲ့ တစ်ထပ်တည်း ကျနေတာကို တွေ့ရပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ခေတ်သစ် သိပ္ပံပညာက ပြောတဲ့ အမှိုက် ကင်းစင်ရေးနဲ့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဝိနည်းပိဋကတ်တော်ကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြစို့။ ဝိနည်းပိဋကတ်၊ စူဠဝဂ် ပါဠိတော်၊ ဝတ္တက္ခန္ဓက မှာ ဘုရားရှင်က ရဟန်းတော်တွေ လိုက်နာရမယ့် "ဝတ်ကြီး ဝတ်ငယ်" တွေကို အသေးစိတ် ပညတ်ထားပါတယ်။ အဲဒီအထဲမှာ "သေနာသန ဝတ်" (ကျောင်းထိုင်ဝတ်) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ရဟန်းတစ်ပါးဟာ ကိုယ်နေတဲ့ ကျောင်း၊ ကိုယ်နေတဲ့ နေရာကို နေ့စဉ် သန့်ရှင်းရေး လုပ်ရမယ်။ အမှိုက် သရိုက်တွေ ရှိနေရင် ဖယ်ရှားရမယ်။ သောက်ရေအိုး၊ သုံးရေအိုး တွေကို ဖြည့်ထားရမယ်။ ဒါဟာ သာမန် အလုပ် မဟုတ်ပါဘူး။ "ဝတ် မပြုသူအား သီလ မပြည့်စုံနိုင်" (ဝတ္တံ အပရိပူရေန္တော သီလံ န ပရိပူရတိ) လို့တောင် မိန့်တော်မူခဲ့ပါတယ်။

ဒါကို သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ ဘုရားရှင် လက်ထက်တော်က "Recycling" (ပြန်လည်အသုံးပြုခြင်း) အကြောင်းကို ကြည့်မယ်ဆိုရင် အံ့မခန်းပါပဲ။ တစ်ခါက ဥတေန မင်းကြီးက အရှင်အာနန္ဒာကို သင်္ကန်း (၅၀၀) လှူဒါန်းပါတယ်။ မင်းကြီးက မေးတယ် "အရှင်ဘုရား... သင်္ကန်းအသစ်တွေ ရရင် အဟောင်းတွေကို ဘာလုပ်မလဲ"။ အရှင်အာနန္ဒာက ဖြေတယ် "အိပ်ရာခင်း လုပ်ပါမယ် မင်းကြီး"။ "အိပ်ရာခင်း အဟောင်းတွေကိုရော ဘာလုပ်မလဲ"။ "အခင်း (ကော်ဇော) လုပ်ပါမယ်"။ "အခင်း အဟောင်းတွေကိုရော"။ "ခြေသုတ်ပုဆိုး လုပ်ပါမယ်"။ "ခြေသုတ်ပုဆိုးတွေ ဆွေးသွားရင်ရော"။ "ရွှံ့နယ်ပြီး ကျောင်းနံရံမှာ လိမ်းကျံပါမယ်" တဲ့။ ဘုရားရှင်ရဲ့ သားတော်တွေဟာ ပစ္စည်းတစ်ခုကို လုံးဝ (လုံးဝ) အမှိုက် မဖြစ်စေဘဲ နောက်ဆုံး အမှုန့်ဖြစ်တဲ့အထိ (Zero Waste) တန်ဖိုးရှိရှိ အသုံးပြုခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါဟာ "လောဘ" နည်းပါးခြင်း (Appicchatta) နဲ့ "ရောင့်ရဲခြင်း" (Santutthi) ဆိုတဲ့ ဂုဏ်ပုဒ်တွေရဲ့ လက်တွေ့ သက်သေပါပဲ။

ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ လမ်းညွှန်ချက် (Verse 226 - Repeat Theme) နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ကြည့်မယ်ဆိုရင် "စည်းကမ်း (Vinaya) ရှိခြင်းသည်သာ ယဉ်ကျေးမှု၏ အစ" ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို တွေ့ရပါတယ်။ အမှိုက် မပစ်ခြင်းဟာ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းတာ သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်စိတ်ကို ထိန်းသိမ်းတာပါ။ အမှိုက်ကို မြင်ရက်နဲ့ မကောက်ဘဲ ကျော်သွားတဲ့ စိတ်ဟာ "ပျင်းရိခြင်း" (Kosajja)၊ "မေ့လျော့ခြင်း" (Pamada)၊ "အတ္တ" (Selfishness) တွေနဲ့ ယှဉ်နေပါတယ်။ အမှိုက်ကို မြင်တာနဲ့ ကောက်လိုက်တဲ့ စိတ်ဟာ "သတိ" ရှိတယ်၊ "အများအကျိုး လိုလားမှု" (Parahita) ရှိတယ်။ ဒါကြောင့် "ပတ်ဝန်းကျင် သန့်မှ စိတ်သန့်မည်" ဆိုတာ အင်မတန် မှန်ကန်ပါတယ်။ ပြင်ပ အမှိုက်ကို ရှင်းလင်းခြင်းဟာ အတွင်းကိလေသာကို ရှင်းလင်းဖို့ လေ့ကျင့်ခန်း တစ်ခုပါပဲ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီ "Zero Waste" ကျင့်စဉ်ကို နေ့စဉ် ဘဝမှာ ဘယ်လို ကျင့်သုံးမလဲ။ "Method #81 - တစ်နေ့တာ အလေ့အကျင့် ညွှန်ကြားနည်း" ကို အသုံးပြုပြီး မနက်အိပ်ရာထ ကနေ ညအိပ်ရာဝင် အထိ ဝိပဿနာနဲ့ ယှဉ်တဲ့ အမှိုက်ကင်းစင်ရေး လမ်းညွှန်ကို ပေးပါမယ်။

၁။ မနက်ခင်း (Morning): အိပ်ရာထတာနဲ့ မျက်နှာသစ်၊ သွားတိုက်တဲ့အခါ ရေကို လိုသလောက်ပဲ သုံးပါ။ "ရေတစ်စက်ဟာ သဘာဝတရားရဲ့ အသက်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ ပလပ်စတစ် သွားတိုက်တံ အစား ဝါးသွားတိုက်တံ သုံးနိုင်ရင် ပိုကောင်းပါတယ်။ ဒါဟာ "မေတ္တာ" (Metta for Nature) ပါပဲ။

၂။ စားသောက်ချိန် (Meal Time): ထမင်းစားတဲ့အခါ ပန်းကန်ထဲမှာ ထမင်းလုံး တစ်လုံးမှ မကျန်စေရအောင် ကုန်စင်အောင် စားပါ။ "အာဟာရကို ဖြုန်းတီးခြင်းသည် ကုသိုလ်ကို ဖြုန်းတီးခြင်း ဖြစ်သည်" လို့ မှတ်ပါ။ ပိုလျှံနေတဲ့ အစာကို လွှင့်မပစ်ဘဲ တိရစ္ဆာန်လေးတွေကို ကျွေးတာ၊ မြေဆွေးလုပ်တာ (Composting) လုပ်ပါ။ ဒါဟာ "ဒါန" ပါ။

၃။ ဈေးဝယ်ချိန် (Shopping): ဈေးသွားရင် အိတ်ပါလာသလား စစ်ပါ။ ပလပ်စတစ်အိတ်ကို ငြင်းပယ်ခြင်း (Refuse) ဟာ "နေက္ခမ္မ" (Renunciation) ပါရမီ ဖြည့်တာပါပဲ။ လိုချင်စိတ် (Tanha) ကို ထိန်းချုပ်ပြီး မလိုအပ်တာ မဝယ်ပါနဲ့။

၄။ အမှိုက်ပစ်ချိန် (Disposal): အမှိုက်ပစ်ခါနီးတိုင်း သတိထားပါ။ "ဒါ ပြန်သုံးလို့ ရမလား"။ အမှိုက်ကို အမျိုးအစား ခွဲခြားတာ (Sorting) ဟာ "ဓမ္မဝိစယ" (ခွဲခြားစိတ်ဖြာခြင်း) ဉာဏ်နဲ့ တူပါတယ်။ စနစ်တကျ စွန့်ပစ်တာဟာ "သီလ" စောင့်ထိန်းတာပါပဲ။

အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒိဋ္ဌိသုံးမျိုး ဖြုတ်ပုံကို ဒီ "အမှိုက်ရှင်းခြင်း" (Cleaning) အပေါ်မှာ တင်ပြီး ရှုမှတ်ကြည့်ကြမယ်။

ပထမဆုံး သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ။

အမှိုက်လှည်းတဲ့အခါ "ငါ လှည်းနေတယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ "လိုချင်တဲ့ စိတ် (စေတနာ) ကြောင့် ရုပ် (လက်/တံမြက်စည်း) လှုပ်ရှားနေတာပါလား" လို့ မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ အမှိုက်ဆိုတာ "ပထဝီဓာတ်" (မြေကြီး)၊ လှည်းတဲ့သူ ဆိုတာ "ရုပ်နာမ်"။ ဒီနှစ်ခု ထိတွေ့မှု (Phassa) သက်သက်ပါပဲ။ "ငါ" မရှိပါဘူး။ ဒီလို မြင်ရင် သန့်ရှင်းရေး လုပ်ရလို့ ဂုဏ်ငယ်တယ် ဆိုတဲ့ မာန မဖြစ်တော့ပါဘူး။

ဒုတိယ သဿတဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ။

အမှိုက်တွေက ရှင်းလိုက်၊ ပြန်ရှုပ်လိုက်ပဲ မဟုတ်လား။ "အမှိုက်ဆိုတာလည်း မမြဲ၊ သန့်ရှင်းခြင်း ဆိုတာလည်း မမြဲပါလား" လို့ ရှုမှတ်ပါ။ ဖုန်မှုန့်လေးတွေကို ကြည့်ပြီး "ခန္ဓာကိုယ်ကြီးလည်း တစ်နေ့ ဒီလိုပဲ ဖုန်မှုန့် ဖြစ်သွားမှာပါလား" လို့ အနိစ္စသဘောကို ဆင်ခြင်ရင် သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။

တတိယ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ။

အမှိုက်ကို လွှင့်ပစ်လိုက်ရင် ပျောက်သွားပြီလား။ မပျောက်ပါဘူး။ မြေကြီးထဲမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ဒုက္ခပေးနေဦးမှာပါ။ ကိုယ် လုပ်လိုက်တဲ့ အကုသိုလ် (အမှိုက်ပစ်ခြင်း) ဟာလည်း ပျောက်မသွားဘဲ ဝိပါက် (Result) အနေနဲ့ ပြန်လာဦးမယ် ဆိုတဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကို နားလည်ရင် "ပစ်လိုက်ရင် ပြီးရော" ဆိုတဲ့ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ တာဝန်ယူမှု (Responsibility) ရှိလာပါလိမ့်မယ်။

ကဲ... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ ဆိုတာကို ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး (Case-2490) နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ သွာဂတ ဓာတ်တော်တိုက် ပြတိုက်ကြီးရဲ့ မီးဖိုချောင် ဌာနမှာ "မလှ" ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းမလေး တစ်ယောက် ရှိပါတယ်။ မလှက စေတနာ ကောင်းပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ သူက အစားအသောက် ချက်ပြုတ်တဲ့အခါ လက်ဖွာတယ်။ ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွေကို နည်းနည်းလေး ပဲ့တာနဲ့ လွှင့်ပစ်တယ်၊ ထမင်းကျန် ဟင်းကျန်တွေကို အလွယ်တကူ အမှိုက်ပုံးထဲ သွန်ချတယ်။ "ပြတိုက်က ချမ်းသာတာပဲ၊ ဒီလောက်တော့ ဖြစ်ပါတယ်" လို့ သူက တွေးတယ်။

တစ်နေ့တော့ ပြတိုက်တာဝန်ခံ "ကိုမင်း" က မီးဖိုချောင်ကို ဝင်စစ်ဆေးရင်း အမှိုက်ပုံးထဲမှာ စားလို့ရတဲ့ ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွေ၊ ထမင်းတွေ အများကြီး တွေ့လိုက်ရတယ်။ ကိုမင်းက မလှကို ခေါ်ပြီး ပြတိုက်ရဲ့ "စွန့်ပစ်ပစ္စည်း စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး မူဝါဒ" (Policy 15, Article 15.4 - Zero Waste Kitchen) ကို ရှင်းပြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကိုမင်းက အမိန့်နဲ့ မဟန့်တားပါဘူး။ ဓမ္မနဲ့ ဟောပါတယ်။

"မလှရေ... ဒီမုန်လာဥ တစ်တုံး ဖြစ်လာဖို့ တောင်သူလယ်သမားတွေ ဘယ်လောက် ပင်ပန်းခဲ့ရသလဲ၊ နေပူမိုးရွာထဲ ဘယ်လောက် ဒုက္ခခံခဲ့ရသလဲ စဉ်းစားကြည့်ပါ" လို့ ကိုမင်းက ပြောတယ်။ "မလှက ဒါကို အမှိုက်ပုံးထဲ ပစ်လိုက်တာဟာ မုန်လာဥကို ပစ်လိုက်တာ မဟုတ်ဘူး။ လယ်သမားတွေရဲ့ လုပ်အား၊ အလှူရှင်တွေရဲ့ သဒ္ဓါတရား နဲ့ မလှရဲ့ ကုသိုလ်တွေကိုပါ စွန့်ပစ်လိုက်တာနဲ့ တူတယ်" လို့ ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။

ကိုမင်းက မလှကို "Compost" (သဘာဝ မြေဆွေး) လုပ်နည်းကို သင်ပေးပါတယ်။ "မလှ... ဒီ အသီးအရွက် အပိုင်းအစတွေကို မပစ်ဘဲ၊ ဒီပုံးထဲ ထည့်လိုက်ရင် နောက်တစ်လနေရင် မြေဩဇာ ဖြစ်လာမယ်။ အဲဒီ မြေဩဇာနဲ့ ပြတိုက်ဝင်းထဲက ပန်းပင်တွေကို စိုက်မယ်။ အဲဒီ ပန်းတွေကို ဘုရားပူဇော်မယ်။ ကြည့်စမ်း... အမှိုက်ကနေ ဘုရားပန်း ဖြစ်သွားတာ။ ဒါဟာ အမှိုက်ကို ရွှေဖြစ်အောင် လုပ်တာပဲ" လို့ ပြောပြလိုက်ပါတယ်။

မလှဟာ ကိုမင်းရဲ့ စကားကို ကြားတော့ သဘောပေါက်သွားတယ်။ "ဪ... ကျွန်မက အလကား ပစ်နေမိတာကိုး" ဆိုပြီး နောင်တရသွားတယ်။ အဲဒီနောက်ပိုင်း မလှဟာ မီးဖိုချောင်မှာ "Zero Waste" ချန်ပီယံ ဖြစ်လာပါတယ်။ ထမင်းလုံး တစ်လုံးတောင် အလဟဿ မဖြစ်စေဘူး။ သူ့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာလည်း "ငါ ချက်နေတာ မဟုတ်ဘူး၊ ကုသိုလ်ပွားနေတာ" ဆိုတဲ့ စိတ်နဲ့ လုပ်ကိုင်လာလို့၊ ဟင်းတွေလည်း ပိုကောင်းလာတယ်၊ စိတ်လည်း ပိုချမ်းသာလာပါတယ်။ ဒါဟာ မူဝါဒ တစ်ခုကို ဓမ္မကျင့်စဉ်အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်တဲ့ အောင်မြင်မှုပါပဲ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ စွန့်ပစ်ပစ္စည်း ကင်းစင်ရေး တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြရအောင်။ လောကမှာ အမှိုက်တွေကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင် ညစ်ညမ်းရတာ၊ ရောဂါတွေ ဖြစ်ရတာ၊ စိတ်ရှုပ်ရတာ အားလုံးဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" မည်ပါတယ်။ အဲဒီ အမှိုက်တွေကို ဖြစ်စေတဲ့ အရာကတော့ "လိုချင်တယ်၊ သုံးချင်တယ်၊ ပစ်ချင်တယ်" ဆိုတဲ့ တဏှာ လောဘ (သမုဒယသစ္စာ) ပါပဲ။ အဲဒီ လောဘတွေ ချုပ်ငြိမ်းပြီး၊ ရောင့်ရဲခြင်း ရှိတဲ့၊ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်တဲ့ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာဟာ "နိရောဓသစ္စာ" မည်ပါတယ်။ အဲဒီ သန့်ရှင်းမှုကို ရဖို့အတွက် သတိနဲ့ နေထိုင်ခြင်း၊ စည်းကမ်း ရှိခြင်း၊ ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ခြင်း ဆိုတဲ့ ကျင့်စဉ်တွေဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" မည်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ကျရောက်တဲ့ စွန့်ပစ်ပစ္စည်း ကင်းစင်ရေးနေ့မှာ သူတော်ကောင်းများ အားလုံး ပြင်ပ အမှိုက်တွေကို စနစ်တကျ ရှင်းလင်းသလို၊ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်တွင်း အမှိုက် (ကိလေသာ) တွေကိုလည်း နေ့စဉ်မပြတ် ရှင်းလင်း ဖယ်ရှားနိုင်ကြပါစေ။ "အမှိုက်မပစ်ခြင်းသည် စည်းကမ်းရှိခြင်း၊ ပတ်ဝန်းကျင် သန့်မှ စိတ်သန့်မည်" ဆိုတဲ့ ဆောင်ပုဒ်ကို လက်ကိုင်ထားပြီး၊ နေ့စဉ် ဘဝမှာ ကုသိုလ်တိုးပွားအောင် နေထိုင်နိုင်ကြပါစေ။ ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ စိတ်ချမ်းသာကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာကြပါစေ၊ အညစ်အကြေး ကင်းစင်ပြီး သန့်ရှင်းသော စိတ်ထားဖြင့် ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး ရောက်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၃၀ မတ် ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

Day: 089 | ၂၉ မတ် ၂၀၂၄ | ကောင်းမှု ပြုလုပ်နည်း ၁၀ မျိုး (ပုညကိရိယဝတ္ထုနှင့် ပရဟိတစိတ်ပညာ) | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ပုညကိရိယဝတ္ထုသုတ် | Philanthropy

 

Day: 089 | ၂၉ မတ် ၂၀၂၄ | ကောင်းမှု ပြုလုပ်နည်း ၁၀ မျိုး (ပုညကိရိယဝတ္ထုနှင့် ပရဟိတစိတ်ပညာ) | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ပုညကိရိယဝတ္ထုသုတ် | Philanthropy

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် (၅) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂၉) ရက်၊ သောကြာနေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ ဒီရက်မြတ်မှာ တရားနာ ရောက်ရှိလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများ အားလုံး... လောကမှာ လူညွန့်တုံးစေတဲ့ မူးယစ်ဆေးဝါး အန္တရာယ်၊ စိတ်ကို မူးယစ်စေတဲ့ အဝိဇ္ဇာ အန္တရာယ်များမှ ကင်းဝေးကြပြီး၊ နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ကုသိုလ်စိတ်များ တိုးပွားကာ နှလုံးစိတ်ဝမ်း အေးချမ်းကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လူတိုင်း လူတိုင်းဟာ "ငါ ကောင်းမှု လုပ်ချင်တယ်၊ ကုသိုလ် ရချင်တယ်" လို့ ပြောလေ့ ရှိကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ "ပိုက်ဆံရှိမှ ကုသိုလ်ရမှာလား၊ ဘုရားသွားမှ ကုသိုလ်ရမှာလား" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေကလည်း ရှိနေပြန်ပါတယ်။ တကယ်တော့ မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ပုညကိရိယဝတ္ထု" ဆိုတဲ့ ကောင်းမှုပြုလုပ်နည်း (၁၀) မျိုးကို နားလည်လိုက်ရင်၊ ထိုင်နေရင်း၊ အသက်ရှူနေရင်း၊ အလုပ်လုပ်နေရင်းနဲ့ကို ကုသိုလ်တွေ ယူလို့ ရနေပါလား ဆိုတာ သဘောပေါက်သွားပါလိမ့်မယ်။

ဒီတော့ကာ အင်မတန် တန်ဖိုးရှိတဲ့ ဒီတရားတော်ကို မနာယူခင်မှာ၊ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို "စွန့်ကြဲခြင်း" (Caga) ဆိုတဲ့ အာရုံနဲ့ ပြုပြင်ပြီး ငြိမ်သက်အောင် ထားကြည့်ကြရအောင်။ အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေကို ဆန့်၊ မျက်လွှာလေးတွေကို ချပြီးတော့ ကိုယ့်ရဲ့ ဝင်လေ ထွက်လေကို အာရုံပြုလိုက်ပါ။ ဒီနေ့တော့ အသက်ရှူတာကို "ဒါန" (ပေးကမ်းခြင်း) လို သဘောထားပြီး ရှုမှတ်ကြည့်မယ်။ လေကို ရှူသွင်းလိုက်တဲ့ အခါ "လောကရဲ့ ဓာတ်သဘာဝတွေက ငါ့ကို အသက်ဆက်ဖို့ လေဓာတ် လှူဒါန်းနေပါလား" လို့ ကျေးဇူးတင်စိတ်နဲ့ ရှူသွင်းပါ။ လေကို ပြန်ထုတ်လိုက်တဲ့ အခါ "ငါကလည်း လောကကြီးအတွက်၊ သစ်ပင်တွေအတွက် လေဓာတ်ကို ပြန်လည် လှူဒါန်းလိုက်ပါတယ်" ဆိုတဲ့ စွန့်ကြဲတဲ့ စိတ်နဲ့ ရှူထုတ်လိုက်ပါ။ အသက်ရှူတိုင်း ပေးနေတယ်၊ ကမ်းနေတယ်၊ စွန့်လွှတ်နေတယ် ဆိုတဲ့ "စာဂနုဿတိ" သဘောလေးနဲ့ တွဲပြီး ရှုမှတ်နေလိုက်ပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ကပ်ငြိနေတဲ့ လောဘတွေ၊ တွယ်တာမှုတွေဟာ ထွက်လေနဲ့အတူ ပါသွားပြီး၊ စိတ်နှလုံးသားလေး ပေါ့ပါး လွတ်လပ်လာပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီ ပေါ့ပါးတဲ့ စိတ်ကလေးနဲ့ ဆက်လက်ပြီး ရှုမှတ်နေကြရအောင်နော်။

ကဲ... စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်ပြီး စွန့်လွှတ်ခြင်းရဲ့ အရသာကို မြည်းစမ်းမိပြီ ဆိုရင်၊ ဒီကနေ့ ခေတ်သစ် "ပရဟိတ ဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာ" (Philanthropy & Altruism Studies) နဲ့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ "ပုညကိရိယဝတ္ထု" သဘောတရားတွေကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာမှာ "Philanthropy" (လူသားချင်း စာနာထောက်ထားမှု) ဆိုတာ အင်မတန် ခေတ်စားလာတဲ့ ဘာသာရပ် တစ်ခုပါ။ ခေတ်သစ် ပညာရှင်တွေက "Effective Altruism" (ထိရောက်သော ပရဟိတ) ဆိုပြီးတော့၊ ဘယ်လို လှူဒါန်းရင် လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် အကျိုးအရှိဆုံး ဖြစ်မလဲ ဆိုတာကို တွက်ချက်ကြပါတယ်။ ဥပမာ - ဒေါ်လာ ၁၀၀ လှူရင် လူဘယ်နှစ်ယောက် အသက်ရှင်မလဲ၊ ရောဂါ ဘယ်နှခု ပျောက်မလဲ ဆိုတဲ့ "External Impact" (ပြင်ပ သက်ရောက်မှု) ကို အဓိက တိုင်းတာကြပါတယ်။ ဒါဟာ ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သိပ္ပံပညာရှင်တွေ ထပ်ပြီး တွေ့ရှိလာတာက "The Helper's High" ဆိုတဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကျိုးသက်ရောက်မှုပါပဲ။ လူတစ်ယောက်ဟာ သူတစ်ပါးကို ကူညီလိုက်တဲ့ အခါ၊ ဦးနှောက်ထဲမှာ Endorphins (အင်ဒေါ်ဖင်) နဲ့ Dopamine (ဒိုပါမင်း) ဆိုတဲ့ ပျော်ရွှင်စေတဲ့ ဓာတ်တွေ ထွက်လာပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပေးကမ်းခြင်းဟာ လက်ခံသူကိုတင် မကဘူး၊ ပေးကမ်းသူရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးကိုပါ အကြီးအကျယ် ကောင်းမွန်စေတယ် ဆိုတာကို MRI စက်တွေနဲ့ တိုင်းတာပြီး သက်သေပြနေကြပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ရေကန်တစ်ခုထဲကို ရေပုံးနဲ့ ရေခပ်ထုတ်လိုက်သလိုပါပဲ။ ရေကို ခပ်ထုတ်လိုက်တော့ ရေကန်ထဲမှာ ရေလျော့သွားတယ်လို့ ထင်ရပေမဲ့၊ အဲဒီလို ခပ်ထုတ်လိုက်မှ ရေကန်အောက်ခြေက စမ်းရေအသစ်တွေ ထပ်ထွက်လာပြီး ရေကန်က ပိုကြည်လင် လတ်ဆတ်လာသလိုမျိုးပေါ့။ ကိုယ့်ဆီက ငွေကြေး၊ လုပ်အား၊ မေတ္တာကို သူတစ်ပါးဆီ စွန့်ကြဲလိုက်တဲ့ အခါ၊ ကိုယ့်မှာ ကုန်သွားတယ်လို့ ထင်ရပေမဲ့၊ တကယ်တမ်းကျတော့ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်နှလုံးသားထဲမှာ "ပီတိ" ဆိုတဲ့ စမ်းရေအေးတွေ တသွင်သွင် စီးဆင်းလာပါတယ်။ ခေတ်သစ် ပရဟိတ (Philanthropy) က "လောကကြီး သာယာဖို့" ဦးတည်ပေမဲ့၊ ဗုဒ္ဓရဲ့ ကုသိုလ်ပြုနည်းကတော့ "မိမိစိတ်ကို ဖြူစင်ဖို့" (Purification of Mind) ကိုပါ ဦးတည်ပါတယ်။ အပြင်ကို ပေးလိုက်တာချင်း တူပေမဲ့၊ အတွင်းစိတ်ရဲ့ ပြောင်းလဲမှု (Transformation) ကတော့ ကွာခြားပါတယ်။ "ငါ့နာမည်ကြီးဖို့ လှူတာ" နဲ့ "ငါ့စိတ်ထဲက ဝန်တိုမှု (Macchariya) ကို ဖယ်ရှားဖို့ လှူတာ" ဟာ ရလဒ်ချင်း မတူပါဘူး။

 Psychology of Giving (ပေးကမ်းခြင်း စိတ်ပညာ) မှာ "Prosocial Behavior" (လူမှုအကျိုးပြု အပြုအမူ) ဟာ လူသားတွေရဲ့ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် (Evolution) မှာ အရေးကြီးဆုံး အရည်အချင်းလို့ ဆိုပါတယ်။ တစ်ကိုယ်ကောင်းဆန်တဲ့ မျိုးစိတ်တွေ မျိုးသုဉ်းသွားပေမဲ့၊ အချင်းချင်း ကူညီတတ်တဲ့ မျိုးစိတ်တွေက ဆက်လက် ရှင်သန်ကြပါတယ်။ ဘုရားရှင် ဟောတဲ့ "ပုည" (Merit) ဆိုတာ အဲဒီသဘောပါပဲ။ "ပုည" ဆိုတာ "သန္တာန်ကို သန့်ရှင်းစေတတ်သော တရား" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဆပ်ပြာက အဝတ်ကို ဖြူစင်စေသလို၊ ကောင်းမှုက စိတ်ကို ဖြူစင်စေပါတယ်။ ခေတ်သစ် ပညာရှင်တွေက "Social Capital" (လူမှုအရင်းအနှီး) လို့ ပြောကြတဲ့ ယုံကြည်မှု၊ ချစ်ခင်မှု၊ လေးစားမှု တွေဟာ ဓမ္မနယ်ပယ်မှာတော့ "ကုသိုလ်ကံ" အနေနဲ့ သံသရာ တစ်လျှောက်လုံး အကျိုးပေးမယ့် စွမ်းအင်တွေ ဖြစ်လာပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီလောက် အကျိုးများတဲ့ ကုသိုလ်ကောင်းမှုတွေကို ဘယ်လို နည်းလမ်းတွေနဲ့ ပြုလုပ်လို့ ရသလဲ ဆိုတာကို သိဖို့အတွက် "Method #32 - မေးခွန်း ၅ ခု စနစ်တကျ ဖြေရှင်းနည်း" ကို အသုံးပြုပြီး အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ အဋ္ဌကထာတွေမှာ လာရှိတဲ့ "ပုညကိရိယဝတ္ထု (၁၀) ပါး" ကို အသေးစိတ် ဓာတ်ခွဲ လေ့လာကြည့်ကြစို့။

မေးခွန်း (၁) - ကုသိုလ် (Puñña) ဆိုတာ ဘာလဲ။

အဖြေကတော့ - ကုသိုလ် ဆိုတာ "စိတ်၏ ကျန်းမာခြင်း" (Health of the Mind) ဖြစ်ပါတယ်။ အကုသိုလ် ဆိုတာ စိတ်ရဲ့ ရောဂါ ဖြစ်ပါတယ်။ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ နည်းသွားအောင်၊ ကင်းသွားအောင် လုပ်ဆောင်တဲ့ မည်သည့် လုပ်ရပ်မဆို ကုသိုလ် မည်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပိုက်ဆံ ကုန်မှ ကုသိုလ်ရတာ မဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်ကောင်း ဝင်ရင် ကုသိုလ် ရပါပြီ။

မေးခွန်း (၂) - ဘာကြောင့် နည်းလမ်း (၁၀) မျိုး ခွဲခြားထားရတာလဲ။

အဖြေကတော့ - လူသားတွေရဲ့ စရိုက်၊ စွမ်းနိုင်ရည်၊ အခြေအနေတွေ မတူညီကြလို့ပါပဲ။ တချို့က ငွေကြေး တတ်နိုင်တယ်၊ တချို့က ကိုယ်အားပဲ ရှိတယ်၊ တချို့က ဉာဏ်အားပဲ ရှိတယ်။ ဘုရားရှင်က ဘယ်သူမဆို ကုသိုလ် ပြုခွင့် မဆုံးရှုံးရလေအောင် (Inclusive Opportunity) နည်းလမ်း ပေါင်းစုံ ဖွင့်ပေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

မေးခွန်း (၃) - အဲဒီ (၁၀) မျိုးက ဘာတွေလဲ။ (Classification)

ဒါကို အုပ်စု (၃) စု ခွဲပြီး မှတ်သားကြမယ်။

အုပ်စု (က) - ပေးကမ်းခြင်းဆိုင်ရာ

၁။ ဒါန (Dana): ကိုယ်ပိုင် ပစ္စည်းကို စွန့်ကြဲ ပေးကမ်းခြင်း။ ဒါက အခြေခံ အကျဆုံးပါပဲ။

၂။ ပတ္တိဒါန (Pattidana): မိမိပြုထားတဲ့ ကုသိုလ်ကို "အားလုံး ရကြပါစေ" လို့ အမျှဝေခြင်း။ ဒါဟာ မေတ္တာ နဲ့ ကရုဏာ ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ ကုသိုလ်ပါ။

၃။ ပတ္တာနုမောဒန (Pattanumodana): သူတစ်ပါး ကုသိုလ် ပြုတာကို မြင်ရင် မနာလို မဖြစ်ဘဲ "သာဓု... သာဓု" လို့ ဝမ်းမြောက်ခြင်း။ ဒါဟာ မုဒိတာ ပွားတာပါ။ ပိုက်ဆံ တစ်ပြားမှ မကုန်ဘဲ ကုသိုလ် အကြီးကြီး ရတဲ့ နည်းပါပဲ။

အုပ်စု (ခ) - ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ

၄။ သီလ (Sila): ကိုယ်နှုတ်အမူအရာ ယဉ်ကျေးအောင် ထိန်းသိမ်းခြင်း။ ငါးပါးသီလ လုံခြုံခြင်း။

၅။ အပစာယန (Apacayana): မိဘ၊ ဆရာ၊ သက်ကြီးဝါကြီးတွေကို ရိုသေ လေးစားခြင်း။ နေရာထပေးတာ၊ ဦးချတာက အစ ကုသိုလ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ မာန ကို ချိုးနှိမ်တာပါ။

၆။ ဝေယျာဝစ္စ (Veyyavacca): သူတစ်ပါးရဲ့ ကုသိုလ်ရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ လူမှုရေး ကိစ္စတွေမှာ ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကူညီဆောင်ရွက်ပေးခြင်း။ ဘုရားကျောင်းကန် သန့်ရှင်းရေး လုပ်တာ၊ လူမမာ ပြုစုတာတွေ ပါဝင်ပါတယ်။

အုပ်စု (ဂ) - ဉာဏ်ပညာဆိုင်ရာ

၇။ ဘာဝနာ (Bhavana): သမထ၊ ဝိပဿနာ တရား အားထုတ်ခြင်း။ ဒါကတော့ အမြင့်မြတ်ဆုံး ကုသိုလ်ပါပဲ။

၈။ ဓမ္မဿဝန (Dhammassavana): တရားနာယူခြင်း၊ စာဖတ်ခြင်း၊ ဗဟုသုတ ရှာမှီးခြင်း။

၉။ ဓမ္မဒေသနာ (Dhammadesana): သိထားတဲ့ တရား၊ ပညာကို သူတစ်ပါး နားလည်အောင် ရှင်းပြခြင်း။

၁၀။ ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မ (Ditthijukamma): အယူအဆကို ဖြောင့်မတ် မှန်ကန်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း။ ကံ-ကံ၏ အကျိုးကို ယုံကြည်ခြင်း။ ဒီအချက်က ကျန်တဲ့ (၉) ချက်လုံးရဲ့ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်ပါတယ်။ အယူမှန်မှ ကျန်တာတွေ အကျိုးပေး မှန်မှာပါ။

မေးခွန်း (၄) - နေ့စဉ်ဘဝမှာ ဘယ်လို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးမလဲ။

မနက် မိုးလင်းလို့ မျက်နှာသစ်ရင် "ဘုရားရှင်ကို ရည်မှန်းပြီး မျက်နှာသစ်တော်ရေ လှူပါတယ်" လို့ စိတ်ကူးလိုက်တာနဲ့ (ဒါန) ဖြစ်သွားပြီ။ မိဘကို ရှိခိုးရင် (အပစာယန)။ အလုပ်ထဲမှာ သူငယ်ချင်းကို ကူညီရင် (ဝေယျာဝစ္စ)။ တစ်ယောက်ယောက် ကောင်းတာ လုပ်တာ မြင်ရင် "သာဓု" ခေါ်လိုက်တာ (ပတ္တာနုမောဒန)။ ကားစီးရင်း တရားခွေ ဖွင့်နားထောင်တာ (ဓမ္မဿဝန)။ ညဘက် အိပ်ရာဝင်ခါနီး တရားမှတ်တာ (ဘာဝနာ)။ တွေ့လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ တစ်နေ့တာလုံး ကုသိုလ်တွေချည်းပဲ လုပ်သွားလို့ ရပါတယ်။

မေးခွန်း (၅) - အဆုံးသတ် အကျိုးကျေးဇူးက ဘာလဲ။

ဒီ ၁၀ ချက်လုံးကို ခြုံငုံကြည့်လိုက်ရင် "လောဘ" (တွယ်တာမှု)၊ "ဒေါသ" (ခက်ထန်မှု)၊ "မောဟ" (တွေဝေမှု) တွေကို ဆန့်ကျင်ဘက် အနေနဲ့ တိုက်ဖျက်နေတာ တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ ဒါနက လောဘကို နိုင်တယ်။ မေတ္တာက ဒေါသကို နိုင်တယ်။ ဘာဝနာက မောဟကို နိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ဒီလမ်းစဉ် ၁၀ သွယ်ကို လိုက်နာရင် နိဗ္ဗာန် ဆိုတဲ့ အမြင့်ဆုံး ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ လမ်းညွှန်ချက် (Verse 225 - Repeat Theme) နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ကြည့်မယ်ဆိုရင် "ကောင်းမှု တစ်ခုတည်းနဲ့ ရောင့်ရဲမနေဘဲ၊ ကုသိုလ် စုံအောင် ယူရမယ်" ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို တွေ့ရပါတယ်။ တချို့က ဒါနတော့ ရက်ရောတယ်၊ သီလ မလုံဘူး။ တချို့က သီလ လုံတယ်၊ ကူညီတတ်တဲ့ စိတ် မရှိဘူး။ အဲဒီလို "ဟာကွက်" (Gaps) တွေ မရှိရလေအောင် ဒီ (၁၀) မျိုးလုံးကို မျှတအောင် ကျင့်သုံးရပါမယ်။ ဒါမှသာ ပါရမီ ပြည့်ဝပြီး လျင်မြန်စွာ ကျွတ်တမ်းဝင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီ "ကောင်းမှု ပြုခြင်း" ကို လက်တွေ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက်ထဲမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ။ အလှူတစ်ခု ပြုလုပ်တော့မယ်၊ သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးကို ကူညီတော့မယ် ဆိုတဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ယန္တရားကြီး ဘယ်လို အလုပ်လုပ်သွားသလဲ ဆိုတာကို သတိ (Sati) နဲ့ အဏုစိတ် စောင့်ကြည့်ကြစို့။

ပထမဆုံး အနေနဲ့ လှူဖွယ်ဝတ္ထု (သို့မဟုတ် ကူညီစရာ ကိစ္စ) ကို မြင်လိုက်တဲ့အခါ "စက္ခုဝိညာဉ်" ပေါ်လာတယ်။ ပြီးတော့ "သညာ" က "ဒါ လှူစရာပဲ" လို့ မှတ်သားတယ်။ အဲဒီနောက် အရေးကြီးဆုံး ဖြစ်တဲ့ "စေတနာ" (Volition) ပေါ်လာပါတယ်။ "ငါ ပေးလိုက်ချင်တယ်၊ ငါ ကူညီလိုက်ချင်တယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်ဆန္ဒလေးပါ။ အဲဒီ စေတနာကြောင့် "ကာယကံ" (လက်က လှမ်းယူခြင်း၊ ပေးကမ်းခြင်း) ဖြစ်ပေါ်လာတယ်။ ဒီနေရာမှာ ဝိပဿနာ ယောဂီက "ငါ လှူတယ်" လို့ မမှတ်ဘဲ၊ "စေတနာကြောင့် ရုပ်လှုပ်ရှားသွားတာပါလား" လို့ မြင်အောင် ကြည့်ရပါမယ်။

၁။ စေတနာကို စောင့်ကြည့်ပါ: ပေးချင်တဲ့ စိတ်ကလေး ဖြစ်ပေါ်လာတာကို "ပေးချင်တယ်... ပေးချင်တယ်" လို့ မှတ်ပါ။ အဲဒီ စိတ်ကလေးဟာ "အလောဘ" (Non-greed) ဓာတ်သဘော ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ ပီတိကို စောင့်ကြည့်ပါ: လှူနေတုန်းမှာ၊ လှူပြီးတဲ့ အခါမှာ ရင်ထဲက ဝမ်းသာတဲ့ စိတ်ကလေးကို "ဝမ်းသာတယ်... ကြည်နူးတယ်" လို့ မှတ်ပါ။ ဒါဟာ ကုသိုလ်ရဲ့ အရသာ (Taste of Merit) ပါပဲ။

၃။ တွယ်တာမှုကို ဖြတ်ပါ: လှူပြီးရင် "ငါ့ပစ္စည်းလေး" ဆိုတဲ့ သံယောဇဉ် ပြတ်သွားတာကို သတိပြုပါ။ "လွတ်သွားပြီ... ငြိမ်းသွားပြီ" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။

အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒိဋ္ဌိသုံးမျိုး ဖြုတ်ပုံကို ဒီ "ကောင်းမှုပြုခြင်း" (Meritorious Action) အပေါ်မှာ တင်ပြီး ရှုမှတ်ကြည့်ကြမယ်။

ပထမဆုံး သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ။

"ငါ လှူတာ၊ ငါက အလှူရှင်" လို့ မစွဲလမ်းပါနဲ့။ "အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟ ဆိုတဲ့ ကုသိုလ်တရားတွေ ပေါင်းဆုံပြီး အလုပ်လုပ်သွားတာပါလား"။ "လှူစရာ ဝတ္ထုက ရုပ်၊ လှူတဲ့ စေတနာက နာမ်၊ လက်ခံတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်က ရုပ်နာမ်"။ ဒီအစုအဝေး သက်သက်ပဲ ရှိတယ်၊ "ငါ" မပါဘူးလို့ ဓာတ်ခွဲကြည့်ပါ။ ဒီလို မြင်ရင် အလှူဒါန ပြုလုပ်ပြီး မာနတက်တာတွေ၊ ဂုဏ်လိုချင်တာတွေ ပျောက်သွားပါလိမ့်မယ်။

ဒုတိယ သဿတဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ။

အဲဒီ ကုသိုလ် စေတနာ စိတ်ကလေးက မြဲသလား။ မမြဲပါဘူး။ လှူလိုက်တဲ့ အချိန်လေးမှာ ပေါ်လာတယ်၊ ပြီးတော့ ချုပ်ပျောက်သွားတယ်။ အမြဲတမ်း လှူချင်စိတ် ဖြစ်နေတာ မဟုတ်ဘူး။ "ကုသိုလ်စိတ် ဆိုတာလည်း အကြောင်းတိုက်ဆိုင်မှ ပေါ်လာပြီး ပျက်စီးသွားတဲ့ အနိစ္စ တရားပါလား" လို့ သိမြင်ရင် သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။

တတိယ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ။

စေတနာ ပျက်သွားပေမဲ့၊ ပြီးဆုံးသွားတာ ဟုတ်ရဲ့လား။ မဟုတ်ပါဘူး။ "ကမ္မသတ္တိ" (Karmic Potential) အနေနဲ့ မျိုးစေ့ ကျန်ရစ်ခဲ့တယ်။ ဒီဘဝမှာ စိုက်ပျိုးလိုက်တဲ့ ကုသိုလ်မျိုးစေ့ဟာ နောင်သံသရာမှာ အပင်ပေါက်ပြီး အသီးအပွင့် (အကျိုးပေး) ခံစားရဦးမယ် ဆိုတာကို ယုံကြည်ပါ။ "ပျက်ပေမဲ့ မပြတ်ဘူး" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကို နားလည်ရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။

ကဲ... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ ဆိုတာကို ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး (Case-2489) နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ တပေါင်းလပြည့် နီးကပ်လာတဲ့ တစ်ရက်မှာ သွာဂတ ဓာတ်တော်တိုက် ပြတိုက်ကြီးကို "ဦးကျော်" (အမည်လွှဲ) ဆိုတဲ့ သူဌေးတစ်ယောက် ရောက်လာပါတယ်။ ဦးကျော်က စီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင်ကြီး တစ်ယောက်ပါ။ ဒါပေမဲ့ သတင်းတွေအရ သူ့ရဲ့ စီးပွားရေး တချို့က သိပ်မရှင်းလင်းဘူး (မူးယစ်ဆေးဝါးနဲ့ ပတ်သက်နေသလား သံသယ ရှိစရာတွေ ရှိတယ်)။ ဦးကျော်က ပြတိုက်တာဝန်ခံ "ကိုမင်း" ကို တွေ့ပြီး "ဆရာရေ... ကျွန်တော် ပြတိုက်အတွက် သိန်း (၅၀၀၀) တန် အဆောက်အဦး တစ်လုံး လှူချင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ တစ်ခုတော့ ရှိတယ်၊ အဆောက်အဦး မျက်နှာစာမှာ ကျွန်တော့် နာမည်ကို ရွှေစာလုံး အကြီးကြီးနဲ့ ရေးပေးရမယ်၊ ဖွင့်ပွဲကိုလည်း သတင်းစာ ရှင်းလင်းပွဲ လုပ်ပြီး ဂုဏ်ပြုပေးရမယ်" လို့ ကမ်းလှမ်းပါတယ်။

ကိုမင်းက ပြတိုက်ရဲ့ "အလှူငွေ လက်ခံခြင်းနှင့် အလှူရှင် ရည်ရွယ်ချက်ဆိုင်ရာ ကျင့်ဝတ် မူဝါဒ" (Policy 19, Article 19.2 - Ethical Donation) ကို ကောင်းကောင်း နားလည်ထားသူ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမူဝါဒ အရ သံသယ ဖြစ်ဖွယ် ငွေကြေးကို လက်မခံရသလို၊ အလှူရှင်ရဲ့ မာန (Ego) ကို အားပေးတဲ့ အပြုအမူမျိုးကိုလည်း ရှောင်ကြဉ်ရမယ်လို့ ပါရှိပါတယ်။ ကိုမင်းက ဦးကျော်ကို ယဉ်ယဉ်ကျေးကျေးပဲ ငြင်းပယ်ဖို့ ကြိုးစားပါတယ်။ "ဦးကျော်... ဦးကျော်ရဲ့ စေတနာကို လေးစားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြတိုက်ရဲ့ စည်းမျဉ်းအရ အလှူရှင် နာမည်ကို အဲဒီလောက် အကြီးကြီး တပ်ခွင့် မရှိပါဘူး။ ပြီးတော့ ကျွန်တော်တို့က အဆောက်အဦးထက်၊ အလှူရှင်ရဲ့ စိတ်ထား ဖြူစင်မှုကို ပိုတန်ဖိုးထားပါတယ်" လို့ ပြောလိုက်ပါတယ်။

ဦးကျော်က မျက်နှာပျက်ပြီး "ခင်ဗျားတို့က ပိုက်ဆံ မလိုချင်ဘူးလား" လို့ မေးတယ်။ ကိုမင်းက ရေနွေးကြမ်းလေး ငှဲ့ပေးရင်း ရှင်းပြပါတယ်။ "ပိုက်ဆံ လိုပါတယ် ဦးကျော်။ ဒါပေမဲ့ ပိုက်ဆံထက် ပိုအရေးကြီးတာက ဦးကျော်ရဲ့ 'ကုသိုလ်' ပါ။ ဦးကျော်က နာမည်ကြီးချင်တဲ့ စိတ် (လောဘ/မာန) နဲ့ လှူရင်၊ အဲဒီ အလှူက သန့်ရှင်းတဲ့ ဒါန မဖြစ်တော့ဘူး။ 'ပုညကိရိယဝတ္ထု' ဆိုတာ စိတ်ကို ဖြူစင်အောင် လုပ်တာပါ။ နာမည်ကြီးဖို့ လုပ်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဦးကျော် အနေနဲ့ နာမည် မဖော်ဘဲ၊ ဒါမှမဟုတ် သာမန် အလှူရှင်တွေလိုပဲ ရောပြီး လှူမယ်ဆိုရင် ဦးကျော်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ 'ငါ စွန့်လွှတ်လိုက်ပြီ' ဆိုတဲ့ ပေါ့ပါးမှုကို ခံစားရပါလိမ့်မယ်။ အဲဒါက သိန်း ၅၀၀၀ ထက် ပိုတန်ဖိုးရှိတဲ့ ကုသိုလ်ပါ" လို့ ဓမ္မနဲ့ ယှဉ်ပြီး (Philanthropy vs. Merit) ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။

ကိုမင်းရဲ့ စကားက ဦးကျော်ရဲ့ နှလုံးသားကို ထိမှန်သွားပါတယ်။ သူက ငွေနဲ့ ဂုဏ်ကို ဝယ်လို့ ရမယ် ထင်ခဲ့တာ။ အခု ကုသိုလ်ကို ငွေနဲ့ ဝယ်လို့ မရဘူး၊ စေတနာနဲ့မှ ရမယ် ဆိုတာ သဘောပေါက်သွားတယ်။ ဦးကျော်က ခေါင်းညိတ်ပြီး "ဟုတ်တယ် ဆရာ... ကျွန်တော်က လောကီ အမြင်နဲ့ပဲ ကြည့်မိတယ်။ ကျွန်တော် သန့်ရှင်းတဲ့ ကုသိုလ် လိုချင်ပါတယ်။ နာမည် မတပ်ပါနဲ့တော့။ လိုအပ်တဲ့ နေရာမှာ သုံးပါ" ဆိုပြီး ငွေကြေး ပမာဏ လျှော့ပြီး (သန့်ရှင်းတဲ့ ငွေကိုသာ) လှူဒါန်းလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီနေ့က ဦးကျော်ရဲ့ မျက်နှာဟာ ဂုဏ်မောက်နေတဲ့ မျက်နှာ မဟုတ်တော့ဘဲ၊ တကယ့်ကို ကြည်နူး ဝမ်းမြောက်နေတဲ့ အလှူရှင် မျက်နှာ (Piti) ဖြစ်သွားခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ မူဝါဒ တစ်ခုကို ဓမ္မနဲ့ အသက်သွင်းလိုက်တဲ့ အောင်ပွဲပါပဲ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ကောင်းမှုပြုလုပ်နည်း (၁၀) မျိုး တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြရအောင်။ လောကမှာ လူတွေဟာ လိုချင်မှုတွေ၊ ဝန်တိုမှုတွေ၊ မာနတွေနဲ့ ပူလောင်နေရတာဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" မည်ပါတယ်။ အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတဲ့ အရာကတော့ "ငါ့ဥစ္စာ၊ ငါ့ဂုဏ်" ဆိုပြီး စွဲလမ်းနေတဲ့ တဏှာ၊ မာန (သမုဒယသစ္စာ) ပါပဲ။ အဲဒီ စွဲလမ်းမှုတွေ ကင်းစင်ပြီး၊ စွန့်လွှတ်ခြင်း (Caga) ကြောင့် ရရှိလာတဲ့ အေးချမ်းမှု၊ လွတ်မြောက်မှုဟာ "နိရောဓသစ္စာ" မည်ပါတယ်။ အဲဒီ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရဖို့အတွက် ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာ အစရှိတဲ့ ပုညကိရိယဝတ္ထု (၁၀) ပါးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးခြင်းဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" မည်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ရက်မြတ်မှာ သူတော်ကောင်းများ အားလုံး ငွေကုန် ကြေးကျ များမှ ကုသိုလ်ရမယ် ဆိုတဲ့ အယူအဆကို ပယ်ခွာပြီး၊ နေ့စဉ် ဘဝမှာ အပြုံးလေး တစ်ပွင့် ပေးတာက အစ၊ မေတ္တာပို့တာ အဆုံး နည်းလမ်းပေါင်းစုံနဲ့ ကုသိုလ်ယူနိုင်ကြပါစေ။ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ကို ကောင်းမှု ကုသိုလ်များဖြင့် မွမ်းမံ ခြယ်သပြီး၊ မူးယစ်ဆေးဝါးကဲ့သို့သော အကုသိုလ် အဆိပ်အတောက်များမှ ကင်းဝေးကာ သံသရာ ခရီးကို အောင်မြင်စွာ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေ။ ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ စိတ်ချမ်းသာကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာကြပါစေ၊ ကုသိုလ်စိတ်များ နေ့ညမပြတ် တိုးပွား၍ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး ရောက်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၂၉ မတ် ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.