Day: 281 |October 8, 2023 | ကျေးလက်ဒေသ အမျိုးသမီးများ (Rural Women) | ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဇာတက၊ ဇနပဒကလျာဏီ | Rural Sociology
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၈) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။
ကမ္ဘာကြီးကို အစားအစာတွေ ထောက်ပံ့ပေးနေတဲ့ ကျေးလက်ဒေသတွေမှာ အဓိက မောင်းနှင်အားက ဘယ်သူတွေလဲလို့ မေးရင် "ကျေးလက်နေ အမျိုးသမီးများ" လို့ပဲ ဖြေရပါလိမ့်မယ်။ မိုးလင်းကနေ မိုးချုပ်အထိ လယ်ထဲယာထဲမှာလည်း လုပ်၊ အိမ်မှုကိစ္စလည်း နိုင်၊ သားသမီး လူမမာတွေကိုလည်း ပြုစုကြရတဲ့ သူတို့ရဲ့ ဘဝဟာ ပင်ပန်းဆင်းရဲပေမဲ့ အင်မတန် တန်ဖိုးရှိပါတယ်။
ဒီနေ့ မနက်ခင်းမှာ "ကျေးလက် အမျိုးသမီးများနှင့် သည်းခံခြင်း ပါရမီ" အကြောင်းကို ခေတ်သစ် "ကျေးလက် လူမှုဗေဒ" (Rural Sociology) နဲ့ ဇာတ်တော်လာ ဓမ္မသဘော ပေါင်းစပ်ပြီးဆင်ခြင်ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ ကုသိုလ်ကောင်းမှု အစုစုကြောင့် ကျေးလက်ဒေသ နေပြည်သူများ အားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ကျန်းမာရွှင်လန်းပြီး၊ ဘဝအမောများကို ဓမ္မဖြင့် ဖြေဖျောက်နိုင်ကြပါစေ လို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်။
တရားမဟောခင်မှာ စိတ်ကို တည်ငြိမ်သွားအောင် "ပထဝီကသိုဏ်း" (Earth Element Meditation) လေး နည်းနည်း စီးဖြန်းကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့... မြေကြီးကို အာရုံပြုပါ။ မြေကြီးဆိုတာ ညစ်ပတ်တာ၊ သန့်ရှင်းတာ အကုန်လက်ခံတယ်။ နေပူလည်း မညည်းဘူး၊ မိုးရွာလည်း မညည်းဘူး။ "ငါ့စိတ်သည် မြေကြီးကဲ့သို့ သည်းခံနိုင်စွမ်း ရှိစေသတည်း" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ စိတ်ထဲက မကျေနပ်မှုတွေ၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုတွေ မြေကြီးထဲ စီးဆင်းသွားပြီး ငြိမ်သက်မသွားဘူးလား... ငြိမ်သက်သွားပါတယ်နော်။ အဲဒီ စိတ်နဲ့ တရားဆက်နာကြစို့။
ကျေးလက် လူမှုဗေဒနှင့် ဇနပဒကလျာဏီ
ပါဠိစာပေမှာ "ဇနပဒ ကလျာဏီ" ဆိုတဲ့ စကားလုံး ရှိတယ်။ အဓိပ္ပာယ်က "တိုင်းပြည်မှာ အလှဆုံး၊ ကျေးလက်ရဲ့ ကျက်သရေဆောင် အမျိုးသမီး" လို့ ဆိုလိုတယ်။ ရှေးတုန်းကတော့ ရုပ်ရည်အဆင်း လှပတာကို ပြောတာပေါ့။
ဒါပေမဲ့ ခေတ်သစ် "Rural Sociology" (ကျေးလက် လူမှုဗေဒ) အရ ကြည့်မယ်ဆိုရင်... တကယ့် "အလှ" ဆိုတာ ရုပ်ရည် မဟုတ်ပါဘူး။ "Resilience" လို့ခေါ်တဲ့ ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်စွမ်းနဲ့ မိသားစုအပေါ် ထားတဲ့ "မေတ္တာ" ပါပဲ။
ကျေးလက် အမျိုးသမီးတွေဟာ "Triple Burden" (ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ၃ မျိုး) ကို ထမ်းထားရတယ်။
၁။ Productive Role: လယ်ထဲဆင်း၊ စိုက်ပျိုး၊ ဈေးရောင်း (စီးပွားရှာရတယ်)။
၂။ Reproductive Role: ကလေးမွေး၊ ကလေးထိန်း၊ အိမ်မှုကိစ္စ လုပ်ရတယ်။
၃။ Community Role: ရွာရေးရပ်ရေး၊ အလှူအတန်းတွေမှာ ပါဝင်ကူညီရတယ်။
ဒီလောက် ပင်ပန်းတဲ့ကြားက သူတို့ရဲ့ မျက်နှာမှာ အပြုံးမပျက်တာဟာ တကယ့် "ဇနပဒ ကလျာဏီ" အစစ်တွေပါပဲ။
ကိုင်း... "တောသူ/မြို့သူ ဆိုတာ ပညတ်မျှသာ၊ ခန္ဓာချင်း အတူတူပဲ" ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို ပိုပြီး ထိထိမိမိ နားလည်သွားအောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်က ကွင်းဆင်းလေ့လာရေး ခရီးစဉ်မှာ တွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဒကာမကြီး တစ်ယောက်အကြောင်း ပြောပြချင်ပါတယ်။
ဇာတ်လမ်းခေါင်းစဉ်: "နေလောင်ထားတဲ့ လက်များ၏ တန်ဖိုး"
လွန်ခဲ့တဲ့ ၂ လလောက်ကပေါ့... ပြတိုက်အဖွဲ့သားတွေ နယ်လှည့် ဟောပြောပွဲ သွားတုန်း ရွာလေးတစ်ရွာက "ဒေါ်မြရှင်" ဆိုတဲ့ ဒကာမကြီးနဲ့ ဆုံတယ်။ သူက အသက် ၅၀ ကျော်ပြီ။ နေလောင်ထားလို့ အသားက မည်းနက်နေတယ်။ လက်တွေကလည်း ထွန်တုံးကိုင်၊ ပေါက်ပြားကိုင်ထားတော့ အသားမာတွေ တက်ပြီး ကြမ်းတမ်းနေတာပေါ့။
သူက ဦးပဉ္ဇင်းကို လာလျှောက်တယ်။ မျက်နှာငယ်လေးနဲ့ပေါ့။
"ဘုန်းဘုန်းရယ်... တပည့်တော်တို့ ဘဝက ဆင်းရဲလိုက်တာ။ မိုးလင်းမိုးချုပ် ရုန်းကန်ရတယ်။ မြို့က မိန်းမတွေလိုလည်း လှလှပပ မနေရဘူး။ ကုသိုလ်လုပ်ချင်ပေမဲ့ ဘုရားစင်ရှေ့တောင် ကြာကြာ မထိုင်နိုင်ဘူး၊ ခါးတွေနာလွန်းလို့။ တပည့်တော်တို့လို တောသူတွေက ဘုန်းကံ နည်းတယ်နော် ဘုရား" တဲ့။
သူ့စိတ်ထဲမှာ "မြို့သူ = ကုသိုလ်ကံကောင်းသူ၊ တောသူ = ကုသိုလ်ကံညံ့သူ" လို့ ယှဉ်ပြီး (Comparison) စိတ်အားငယ်နေတာ။
ဦးပဉ္ဇင်းက ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ အမှတ် ၂၃၊ အပိုဒ်ခွဲ ၂၃.၁ (Pol 23, Art 23.1) ဖြစ်တဲ့ "Empowering Rural Communities through Dhamma" (ကျေးလက်နေ ပြည်သူများကို ဓမ္မဖြင့် စွမ်းအားမြှင့်တင်ခြင်း) နည်းလမ်းနဲ့ သူ့ကို နှစ်သိမ့်ရတယ်။
ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ရှေ့မှာ လက်အုပ်ချီထားတဲ့ ဒေါ်မြရှင်ရဲ့ ကြမ်းတမ်းနေတဲ့ လက်ဖမိုးကြီးတွေကို လှမ်းကြည့်ပြီး မေးလိုက်တယ်။
"ဒကာမကြီး... ဒကာမကြီးရဲ့ လက်တွေကို ကြည့်ရတာ တော်တော် အလုပ်ဒဏ် ပင်ပန်းထားပုံရတယ်။ ဒီလက်တွေက ဘာလုပ်ထားတဲ့ လက်တွေလဲ"
"လယ်ထဲမှာ ပေါင်းလိုက်၊ ကောက်စိုက်ထားတဲ့ လက်တွေပါ ဘုရား"
"အေး... မြို့ကလူတွေ ထမင်းစားရတာ ဒကာမကြီးတို့ရဲ့ ဒီလက်တွေကြောင့်ပေါ့။ ဒကာမကြီးရဲ့ လက်က ရွှေလက်ပဲ။ ဒကာမကြီး နေပူထဲမှာ ပင်ပန်းတာကို သည်းခံပြီး လုပ်နေတာဟာ 'ခန္တီပါရမီ' (Patience) ဖြည့်နေတာပဲ။
တောသူ ဖြစ်ဖြစ်၊ မြို့သူ ဖြစ်ဖြစ်... ဓာတ်ကြီး ၄ ပါးနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ 'ခန္ဓာ' ချင်း အတူတူပဲ။ မြို့က လူတွေလည်း အဲကွန်းခန်းထဲမှာ နေရပေမဲ့ စိတ်ပူလောင်ရင် ငရဲကျတာပဲ။ ဒကာမကြီးက နေပူထဲမှာ နေရပေမဲ့ 'ငါ့မိသားစုအတွက်၊ ငါ့တိုင်းပြည်အတွက်' ဆိုတဲ့ စေတနာနဲ့ လုပ်ရင် အဲဒါ မဟာကုသိုလ်ပဲ" လို့ ရှင်းပြလိုက်တယ်။
ပြီးတော့ "ဇနပဒကလျာဏီ" အကြောင်း ဆက်ပြောပြတယ်။
"ဒကာမကြီး... ဘုရားလက်ထက်က ဇနပဒကလျာဏီ ဆိုတာ ရုပ်လှလို့ နာမည်ကြီးတာ။ ဒါပေမဲ့ ဒကာမကြီးကတော့ 'စိတ်ဓာတ်' လှလို့ နာမည်ကြီးရမယ်။ နေပူတာကို သည်းခံနိုင်တာ၊ ဆင်းရဲတာကို သည်းခံနိုင်တာ၊ မိုးလေဝသ မမှန်တာကို သည်းခံနိုင်တာ... ဒါတွေဟာ သာမန်လူတွေ မလုပ်နိုင်တဲ့ ပါရမီတွေပဲ" လို့ အားပေးလိုက်တယ်။
ဒေါ်မြရှင် မျက်ရည်ဝဲပြီး ပြုံးသွားတယ်။ "မှန်ပါ့... တပည့်တော်က ကိုယ့်ကိုယ်ကို အောက်ကျ နောက်ကျ ဖြစ်နေတယ် ထင်တာ။ ကိုယ့်အလုပ်က ပါရမီဖြည့်နေတာပါလား" ဆိုပြီး စိတ်အားတက်သွားတယ်။ အခုဆိုရင် သူ လယ်ထဲဆင်းတိုင်း "ဒါ ခန္တီပါရမီ၊ ဒါ ဝီရိယပါရမီ" ဆိုပြီး စိတ်ကို ပြောင်းလဲ (Mindset Shift) နိုင်သွားပါပြီ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... "တောသူ/မြို့သူ ဆိုတာ အခေါ်အဝေါ် ပညတ်ချက်သာ ဖြစ်ပြီး၊ ခန္ဓာချင်း အတူတူပဲ" ဆိုတဲ့ အမြင်မှန်ကို ရရှိသွားတဲ့ ဒေါ်မြရှင်ရဲ့ ဇာတ်လမ်းလေးကို နာကြားပြီးပြီ ဆိုတော့၊ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ကျေးလက်ဒေသ အမျိုးသမီးများ" တရားတော်ကို Verse 197 (ဒုက္ခပရိညာ - ဆင်းရဲကို ပိုင်းခြားသိခြင်း) နဲ့ သစ္စာလေးပါး ချိတ်ဆက်ပြီး နိဂုံးချုပ် ကြည့်ကြရအောင်။
၁။ ဒုက္ခသစ္စာ (The Truth of Suffering):
ကျေးလက်နေ ပြည်သူတွေ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ ရာသီဥတု ဒဏ်ခံရခြင်း (Heat/Cold)၊ ပင်ပန်းဆင်းရဲစွာ လယ်ယာလုပ်ငန်းခွင် ဝင်ရခြင်း၊ ခါးနာ၊ ဒူးနာ၊ ကိုယ်လက်ကိုက်ခဲခြင်း ဆိုတဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆင်းရဲမှုတွေ အားလုံးဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါပဲ။ ဒါဟာ ဘဝရဲ့ မလွဲမသွေ ကြုံရမယ့် အမှန်တရားပါ။
၂။ သမုဒယသစ္စာ (The Cause of Suffering):
အဲဒီ ရုပ်ဆင်းရဲမှုတွေအပေါ်မှာ "ငါ့ဘဝက နိမ့်ကျတယ်၊ သူများတွေလို မဟုတ်ဘူး၊ မြို့ကလူတွေက သက်သာတယ်" ဆိုပြီး နှိုင်းယှဉ်ကာ စိတ်ဆင်းရဲနေခြင်း၊ ပိုကောင်းတဲ့ ဘဝကို တောင့်တပြီး လက်ရှိဘဝကို မကျေနပ်ခြင်း (Comparison & Discontentment) ဟာ စိတ်ကို ပူလောင်စေတဲ့ "သမုဒယသစ္စာ" ပါပဲ။
၃။ နိရောဓသစ္စာ (The Cessation of Suffering):
အကယ်၍... "တော/မြို့ ဆိုတာ ပညတ်မျှသာ၊ ခန္ဓာသည် အတူတူပင် ဖြစ်သည်" ဟု အမှန်အတိုင်း သိမြင်ပြီး၊ မိမိ၏ ဘဝအခြေအနေကို လက်ခံကာ (Radical Acceptance)၊ သည်းခံခြင်း (Khanti) ဖြင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ နေနိုင်ရင်၊ စိတ်ရဲ့ ပူလောင်မှု၊ အားငယ်မှုတွေ ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ "နိရောဓသစ္စာ" ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
၄။ မဂ္ဂသစ္စာ (The Path to Cessation):
အဲဒီလို စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာပြီး ငြိမ်းချမ်းစွာ နေနိုင်ဖို့အတွက်...
သမ္မာအာဇီဝ: မိမိ၏ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းသည် သူတစ်ပါး အသက်မသတ်၊ မလိမ်ညာဘဲ လုပ်ကိုင်ရသော သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော အသက်မွေးမှု (Right Livelihood) ဖြစ်ကြောင်း ဂုဏ်ယူခြင်း။
သမ္မာဝါယာမ: ပင်ပန်းမှုကို သည်းခံ၍ မိသားစုနှင့် လောကအတွက် အကျိုးပြုရန် ဝီရိယထားခြင်း။
ဒီ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ကို ကျင့်သုံးမှသာ ဘဝအမောတွေကြားကနေ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို ရနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ရွှေသင်္ကန်း ကပ်မှ၊ ဘုရားတည်မှ ကုသိုလ်ရတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်မိသားစု၊ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်အတွက် ပင်ပန်းခံပြီး လုပ်ကိုင်ပေးနေရတဲ့ "အလုပ်" တိုင်းဟာ စေတနာပါရင် ကုသိုလ် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ အရေးကြီးတာက "စေတနာ" နဲ့ "သည်းခံစိတ်" ပါပဲ။
ကျေးလက်နေ အမျိုးသမီးကြီးများ အနေနဲ့... ကိုယ့်ရဲ့ ကြမ်းတမ်းတဲ့ လက်တွေကို ရှက်စရာ၊ အားငယ်စရာ မလိုပါဘူး။ အဲဒီ လက်တွေက လောကကြီးကို ထမင်းကျွေးနေတာ ဖြစ်လို့ "ရွှေလက်" တွေပါပဲ။ ကိုယ့်ရဲ့ နေလောင်ထားတဲ့ ညိုမည်းတဲ့ အသားအရေကိုလည်း စိတ်မကောင်း မဖြစ်ပါနဲ့။ အဲဒါဟာ သည်းခံခြင်း ပါရမီ (Perfection of Patience) ရဲ့ တံဆိပ်တုံးတွေ ဖြစ်ကြောင်း နှလုံးသွင်းပြီး ကုသိုလ်ယူကြပါ။
ယနေ့မှစ၍ သူတော်ကောင်းများ အားလုံး... ဘဝအမောများကို သည်းခံခြင်းဖြင့် ကုသိုလ်ယူနိုင်ကြပြီး၊ တော/မြို့ ခွဲခြားမှု ပညတ်များကို ကျော်လွန်ကာ၊ ငြိမ်းအေးသော ဓမ္မအရိပ်အာဝါသကို ခိုလှုံနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
