Day 20 Jan 20 ဆင်းရဲခြင်းသဘော (ဒုက္ခ) - (The Nature of Suffering: Stress Mechanics)

 

Day 20 Jan 20 ဆင်းရဲခြင်းသဘော (ဒုက္ခ) - (The Nature of Suffering: Stress Mechanics)

"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။

"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"

"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။

သာသနာတော်နှစ် - ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊

ကောဇာသက္ကရာဇ် - ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် (၁၄) ရက်၊

ခရစ်နှစ် - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၀) ရက်။

"ဇာတိ၊ ဇရာ၊ ဗျာဓိ၊ မရဏ တည်းဟူသော ဖိစီးနှိပ်စက်မှု ဒုက္ခပေါင်းစုံကို ကိုယ်တော်တိုင် ပိုင်းခြားသိမြင်တော်မူပြီး၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်ရာ နိရောဓသစ္စာကို ညွှန်ပြတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ဦးထိပ်ထားလျက်... ယနေ့ တရားနာယူကြမည့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် ဘဝ၏ ဖိစီးမှုများကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ရည်ရှိပြီး၊ ဒုက္ခ၏ အဆုံးဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေသတည်း။"

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၀) ရက်နေ့ကို ရောက်ရှိလို့ လာပါပြီ။ ဦးဇင်းတို့ မနေ့က "အနိစ္စ" (မမြဲခြင်း) အကြောင်း ပြောခဲ့ကြတယ်။ ဒီနေ့မှာတော့ လက္ခဏာရေးသုံးပါးရဲ့ ဒုတိယမြောက်ဖြစ်တဲ့ "ဒုက္ခ" (ဆင်းရဲခြင်း) သဘောတရားကို ခေတ်သစ် အင်ဂျင်နီယာနှင့် ရုပ်ဝတ္ထုသိပ္ပံ (Material Science) ရှုထောင့်ကနေ ရှင်းလင်းတင်ပြသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

လူတွေက "ဒုက္ခ" ဆိုရင် စိတ်ဆင်းရဲတာ၊ ကိုယ်ဆင်းရဲတာလောက်ပဲ ပြေးမြင်ကြတယ်။ ဘာမှမဖြစ်ဘဲ နေကောင်းထိုင်သာ ရှိနေရင် "ငါ့မှာ ဒုက္ခမရှိပါဘူး" လို့ ထင်တတ်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် ဗုဒ္ဓဟောကြားတဲ့ ဒုက္ခ ဆိုတာ အဲဒါထက် အများကြီး နက်ရှိုင်းပါတယ်။

ဓမ္မစကြာသုတ်တော်မှာ ဘုရားရှင်က ဒုက္ခသစ္စာကို ဒီလို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားပါတယ်။

"ဇာတိပိ ဒုက္ခာ၊ ဇရာပိ ဒုက္ခာ၊ ဗျာဓိပိ ဒုက္ခာ၊ မရဏမ္ပိ ဒုက္ခံ... သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခာ။"

ဒီပါဠိတော်ကို အနက်ဖွင့်ကြည့်ရအောင်။

"ဇာတိပိ ဒုက္ခာ" - ပဋိသန္ဓေနေရခြင်းသည်လည်း ဆင်းရဲ၏။ (ဒါက အစ)

"ဇရာပိ ဒုက္ခာ" - အိုရခြင်းသည်လည်း ဆင်းရဲ၏။ (ဒါက အလယ်)

"မရဏမ္ပိ ဒုက္ခံ" - သေရခြင်းသည်လည်း ဆင်းရဲ၏။ (ဒါက အဆုံး)

"သံခိတ္တေန" - အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့်၊ "ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခာ" - တပ်မက်စွဲလမ်းရာဖြစ်သော ခန္ဓာငါးပါးတို့သည် (ဖိစီးနှိပ်စက်ခံနေရသောကြောင့်) ဆင်းရဲစစ် ဖြစ်ကုန်၏။

Shutterstock

Explore

ဒီသဘောတရားကို ခေတ်သစ် အင်ဂျင်နီယာပညာ (Stress Mechanics) နဲ့ ယှဉ်ကြည့်လိုက်ရင် ကွက်တိပါပဲ။ အင်ဂျင်နီယာပညာမှာ "Stress" (ဖိစီးမှု) နဲ့ "Strain" (ပုံပျက်မှု) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၊ ဥပမာ - သံတုံးတစ်တုံးကို အပေါ်ကနေ ဖိအား (Load) ပေးလိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ အပြင်ပန်းကြည့်ရင် ဘာမှ မဖြစ်သလိုပါပဲ။ ဒါပေမယ့် သူ့ရဲ့ အတွင်းပိုင်း မော်လီကျူးတွေကြားမှာတော့ ကြီးမားတဲ့ "Stress" (တွန်းကန်အား/ဖိစီးအား) ဖြစ်ပေါ်နေပါတယ်။ အဲဒီ Stress များလာတဲ့အခါ ဝတ္ထုဟာ စပြီး ကွေးသွားတယ်၊ ပုံပျက်သွားတယ်။ အဲဒါကို "Strain" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ နောက်ဆုံး "Breaking Point" (ကျိုးပဲ့မှတ်) ကို ရောက်တဲ့အခါ "ဒိုင်း" ခနဲ ကျိုးသွားပါတယ်။ ဘုရားရှင် ဟောတဲ့ "ဒုက္ခ" ဆိုတာ ဒီသဘောပါပဲ။ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး တည်ရှိနေတာကိုက ဇာတိ၊ ဇရာ၊ မရဏ ဆိုတဲ့ Load တွေရဲ့ ဖိစီးမှုကို ခံနေရတာပါ။ အပြင်ပန်းက ကြည့်ရင် ပြုံးပျော်နေသလို ထင်ရပေမယ့်၊ အတွင်းထဲမှာ ရုပ်ကလာပ်စည်းတွေက Stress ဒဏ်ကြောင့် တဖြည်းဖြည်း Strain (အိုမင်းရင့်ရော်ခြင်း) ဖြစ်ပြီး၊ နောက်ဆုံး Breaking Point (သေခြင်း) မှာ ပြိုကွဲသွားရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

Caption: ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရုပ်ဝတ္ထုဆိုင်ရာ ဖိစီးမှု (Stress/Strain) နှင့် ခန္ဓာဝန်ကြောင့် ဖြစ်သော ဒုက္ခသစ္စာ နှိုင်းယှဉ်ချက်

ဒီသဘောတရားကို စာအုပ်ထဲမှာသာ မထားဘဲ၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case Study တစ်ခုနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။

Case-2320 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ဖြစ်ရပ်ပါ။ ပြတိုက်မှာ ရှိတဲ့ ရှေးဟောင်း ဓာတ်တော်ကြုတ်တွေကို ထည့်သွင်းပြသထားတဲ့ မှန်ဘီရိုကြီး တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒီ ဘီရိုရဲ့ စင် (Shelf) တွေက အထူစား မှန်သားတွေနဲ့ လုပ်ထားတာပါ။ တစ်နေ့မှာ အလှူရှင် ဒကာကြီးတစ်ယောက်က အလေးချိန်စီးတဲ့ ရွှေဆင်းတုတော်ကြီး ၅ ဆူကို လာလှူပြီး "ဦးဇင်း... ဒီဘီရိုက အလယ်မှာ အထွန်းဆုံးပဲ၊ ဒီဆင်းတုတွေကို ဒီမှန်စင်ပေါ်မှာပဲ တင်ပေးပါ၊ နေရာကျဉ်းပေမယ့် ရအောင် စီတင်လိုက်ရင် ရပါတယ်" လို့ တောင်းဆိုပါတယ်။

အပေါ်ယံကြည့်ရင်တော့ မှန်စင်က ခိုင်မာပုံ ရပါတယ်။ တင်လိုက်ရင်လည်း ချက်ချင်း ကျိုးမကျပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အင်ဂျင်နီယာ သဘောအရ "Creep" (အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဖိစီးမှုကြောင့် တဖြည်းဖြည်း ပုံပျက်ခြင်း) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။

ဦးဇင်းက Policy 8, Article 8.3 (Structural Integrity & Load Limits) အရ ချက်ချင်း လက်မခံဘဲ Template T162 (Load Bearing Assessment Form) ကို ထုတ်ပြီး တွက်ချက်ပြရပါတယ်။

"ဒကာကြီး... ကြည့်ပါ၊ ဒီမှန်စင်က Load Limit 10 kg ပဲ ခံနိုင်ပါတယ်။ အခု ဒကာကြီး လှူတဲ့ ဆင်းတုတွေက 25 kg ရှိတယ်။ တင်လိုက်ရင် ချက်ချင်း မကျိုးပေမယ့်၊ မှန်သားထဲမှာ Internal Stress (အတွင်းဖိစီးအား) တွေ ဖြစ်လာလိမ့်မယ်။ အချိန်ကြာလာတာနဲ့အမျှ Fatigue (နွမ်းနယ်မှု) ဖြစ်ပြီး တစ်နေ့ကျရင် ဘာအထိအခိုက်မှ မရှိဘဲ သူ့အလိုလို 'ဒိုင်း' ခနဲ ကွဲကျသွားနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီအခါ ဓာတ်တော်တွေရော၊ ဆင်းတုတွေပါ ပျက်စီးကုန်မှာပါ" လို့ Material Science သဘောတရားနဲ့ ရှင်းပြပါတယ်။

ဒကာကြီးက အစပိုင်းမှာ "မှန်က အထူကြီးပါ ဘုရား၊ မကျိုးပါဘူး" လို့ ငြင်းပေမယ့်၊ ဦးဇင်းက Stress Analysis ပုံစံငယ်လေး ဆွဲပြပြီး ရှင်းပြတော့မှ "သြော်... မြင်ရတဲ့ အထည်ကိုယ် ခိုင်တာနဲ့ စိတ်ချလို့ မရပါလား၊ အတွင်းက ဖိစီးမှုက ကြောက်စရာပါလား" ဆိုပြီး သဘောပေါက် လက်ခံသွားပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာတော့ အလေးချိန် ခံနိုင်တဲ့ သီးသန့် စင်တစ်ခု လုပ်ပြီး ပူဇော်ဖြစ်သွားပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝကို ပြန်ကြည့်ကြရအောင်။

လူတွေဟာ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်၊ ကိုယ့်စိတ်ကို "Stress" တွေ ပေးလွန်းအားကြီးနေကြတယ်။

၁။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ - အနားမယူဘဲ အလုပ်တွေ ဆက်တိုက်လုပ်တယ်။ "ငါ ခံနိုင်ပါတယ်" လို့ ထင်တယ်။ ဒါပေမယ့် ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ "Strain" တွေ စုပုံလာပြီး တစ်နေ့ကျရင် လေဖြတ်တာ၊ နှလုံးရပ်တာတွေ ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ်။ (Breaking Point ရောက်သွားတာပါ)။

၂။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ - သောကတွေ၊ စိုးရိမ်မှုတွေကို ရင်ထဲမှာ မျိုသိပ်ထားတယ်။ အပြင်ပန်းက ပြုံးနေပေမယ့် အတွင်းမှာ စိတ်ဖိစီးမှု (Stress) က ပြည့်နေပြီ။ ဒါကို မလျှော့ချရင် တစ်နေ့ကျရင် စိတ်ဖောက်ပြန်တာ၊ မိမိကိုယ်ကို အန္တရာယ်ပြုတာတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

ဘုရားရှင်က "သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ" (သင်္ခါရတရား အားလုံးဟာ ဆင်းရဲခြင်းသာ ဖြစ်တယ်) လို့ ဟောတာဟာ အလကား မဟုတ်ပါဘူး။ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အရာမှန်သမျှဟာ ပြိုကွဲပျက်စီးဖို့အတွက် ဖိအားပေးခံနေရတဲ့ အခြေအနေ (State of Suffering) မှာ ရှိနေလို့ပါ။

သံတုံးကြီးကို ကြည့်ပြီး "ခိုင်လိုက်တာ" လို့ မထင်ပါနဲ့။ အဲဒီသံတုံးရဲ့ အက်တမ်တွေက မပြိုကွဲအောင် မနည်း တောင့်ခံနေရတဲ့ "ဒုက္ခ" ကို မြင်အောင် ကြည့်ပါ။

ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကို ကြည့်ပြီး "ကျန်းမာလိုက်တာ" လို့ မထင်ပါနဲ့။ ဆဲလ်သန်းပေါင်းများစွာက မသေအောင် ရုန်းကန်နေရတဲ့ "Stress" ကို မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ အဲဒီလို မြင်မှသာ "ငါ၊ သူ၊ တစ်ပါး" ဆိုတဲ့ အစွဲတွေ လျော့ပြီး၊ ဒီဒုက္ခဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးကို ချချင်တဲ့စိတ် (Nibbida) ပေါ်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဒီနေ့ကစပြီး...

ကိုယ့်စိတ်၊ ကိုယ့်ခန္ဓာကို Load တွေ အရမ်းမပေးပါနဲ့။ "Stress Management" လုပ်ပါ။

၁။ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး (Load) လျှော့ချပါ။ (လောဘ၊ ဒေါသ လျှော့ပါ)။

၂။ ခံနိုင်ရည် (Strength) မြှင့်တင်ပါ။ (သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ဖြည့်ပါ)။

၃။ အန္တရာယ် ကင်းရှင်းမှတ် (Safety Margin) ထားပါ။ (သတိ အမြဲကပ်ပါ)။

ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'ဆင်းရဲခြင်းသဘော (ဒုက္ခ)' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် သင်္ခါရလောက၏ ဖိစီးနှိပ်စက်မှု သဘောတရားကို အင်ဂျင်နီယာ ဉာဏ်မျက်စိဖြင့်ရော၊ ဓမ္မမျက်စိဖြင့်ပါ မြင်တွေ့နိုင်ကြပြီး၊ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်သည့်တိုင်အောင် ဘဝဝန်ထုပ်များကို ပညာဖြင့် ဖြေလျှော့နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - Jan 20, 2023

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

ဤကဲ့သို့သော သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို နေ့စဉ် လေ့လာဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဦးဇင်းတို့၏ "Hswagata Dhamma & Science Community" Facebook Group သို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။ https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/