Total Pageviews

Showing posts with label February 2024. Show all posts
Showing posts with label February 2024. Show all posts

Thursday, February 12, 2026

Day: 060 | ၂၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ | ၄ နှစ်တစ်ကြိမ် (Leap Year) | အဘိဓမ္မ၊ ကာလ (အချိန်) | Calendar Systems

 

Day: 060 | ၂၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ | ၄ နှစ်တစ်ကြိမ် (Leap Year) | အဘိဓမ္မ၊ ကာလ (အချိန်) | Calendar Systems

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ အရဟတံ ဂုဏ်ရှင်၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဂုဏ်ရှင်၊ လောကဝိဒူ ဂုဏ်ရှင်ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရိုသေမြတ်နိုး လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏ ဘုရား။ ထို့အတူ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘ၊ ဆရာသမားဆိုတဲ့ အနန္တဂိုဏ်းဝင် ကျေးဇူးရှင်ကြီးများကိုလည်း ရိုသေစွာ ဦးခိုက်ပူဇော်လိုက်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၉ ရက်နေ့ဆိုတဲ့ ဒီကနေ့ဟာ ၄ နှစ်မှ တစ်ကြိမ်သာ ကြုံခွင့်ရတဲ့ ရက်ထပ်နေ့ (Leap Day) အခါသမယ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကနေ့လို ရှားပါးလှတဲ့ နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာယူဖို့ ရောက်ရှိလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး၊ သဘာဝတရားက ပေးသနားလိုက်တဲ့ အပိုရသော တစ်ရက်မှာ ရှားပါးသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုများကို ပြုလုပ်နိုင်ကြပြီး ကံထူးကံကောင်းကြပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ်နော်။ လောကမှာ အချိန်ဆိုတာ ပိုက်ဆံပေးပြီး ဝယ်လို့မရတဲ့ အရာ ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ အခုလို အပိုရလာတဲ့ အချိန်လေးကို ကုသိုလ်အပို လုပ်ဖို့ အခွင့်အရေး အဖြစ် အသုံးချကြရပါမယ်။

ကဲ... တရားစကားတွေ မစတင်ခင်လေးမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့အားလုံး စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ ကြည်လင်သွားအောင် ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံလေး တစ်ခုကို စိုက်ကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်တောင့်သက်သာလေး ထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်၊ ဝင်လေ ထွက်လေလေးကို အရင်ဆုံး သတိကပ်ထားလိုက်ပါ။ ပြီးရင် 'အချိန်' လို့ ခေါ်တဲ့ အရာကြီး တရွေ့ရွေ့ ကုန်ဆုံးသွားနေတဲ့ သဘောတရားကို ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းပြီး သတိထားကြည့်ပါ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တကယ်တော့ 'အချိန်' ဆိုတာ အပြင်မှာ အကောင်အထည် အနေနဲ့ ရှိနေတဲ့ အရာ မဟုတ်ပါဘူး။ ငါတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ရုပ်တရား၊ နာမ်တရား တွေ တစ်ခုပြီးတစ်ခု အသစ်တဖန် ဖြစ်လိုက်၊ ပျက်လိုက်၊ အစားထိုးလိုက် လုပ်နေတဲ့ ဖြစ်စဉ်ကြီးကိုပဲ 'အချိန်' လို့ နာမည်တပ်ထားတာပါ။ ဒီရုပ်နာမ်တွေရဲ့ ဖြစ်ပျက်မှု အရှိန်ဟာ ဘယ်တော့မှ နောက်ကြောင်းပြန် မလှည့်ပါဘူး။ သေခြင်းတရား (မရဏ) ဆီကိုသာ တည့်တည့်မတ်မတ် သွားနေတာပါ။ ဒါကြောင့်မို့လို့ ရရှိလာတဲ့ အချိန်လေးကို အလဟဿ မဖြုန်းတီးမိစေဖို့ 'မရဏနုဿတိ' ကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို ခဏလောက် အာရုံပြုကာ၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ သံဝေဂရအောင်၊ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားအောင် ပွားများကြည့်ကြစို့နော်။

ဒီလို စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ ခန္ဓာရဲ့ မမြဲတဲ့ သဘော၊ အချိန်ရဲ့ တန်ဖိုးကို နည်းနည်းလေး သိမြင်သွားပြီဆိုရင်တော့၊ ဒီကနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လေ့လာမယ့် အကြောင်းအရာလေးကို ဆက်ကြည့်ကြရအောင်။ ၄ နှစ်မှ တစ်ခါ ပေါ်လာတဲ့ ဒီ 'ရက်ထပ်နေ့' ရဲ့ သဘောတရားကို သိပ္ပံပညာနဲ့ ပိဋကတ်တော်လာ အဘိဓမ္မာ သဘောတရားတွေနဲ့ ချိန်ထိုးပြီး ဆွေးနွေး ဟောကြားသွားပါမယ်။

ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာမှာ ကြည့်မယ်ဆိုရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ကမ္ဘာကြီးက နေကို တစ်ပတ် ပတ်ဖို့အတွက် ကြာတဲ့ အချိန်ကာလကို လေ့လာ တွက်ချက်တဲ့ ပြက္ခဒိန် စနစ်တွေကို အင်္ဂလိပ်လို Calendar Systems လို့ ခေါ်ပါတယ်။ သာမန်အားဖြင့် ကမ္ဘာက နေကို တစ်ပတ်ပတ်ဖို့ ၃၆၅ ရက် ကြာတယ်လို့ ငါတို့ သိထားကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ သိပ္ပံနည်းကျ အတိအကျ တွက်ကြည့်တဲ့ အခါ၊ ၃၆၅ ရက် နဲ့ နောက်ထပ် ၅ နာရီ၊ ၄၈ မိနစ်၊ ၄၆ စက္ကန့် (ခန့်မှန်းခြေ ၆ နာရီခန့်) ပိုပြီး ကြာနေတာကို တွေ့ရပါတယ်။

အဲဒီ အပိုဖြစ်နေတဲ့ ၆ နာရီလေးတွေကို တစ်နှစ်ပြီး တစ်နှစ် ပစ်ထားလိုက်မယ် ဆိုရင်၊ ပြက္ခဒိန်နဲ့ ရာသီဥတုဟာ လုံးဝ လွဲချော်သွားပါလိမ့်မယ်။ ဒါကြောင့် သိပ္ပံပညာရှင်တွေနဲ့ နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်တွေက အဲဒီ အပို ၆ နာရီလေးကို ၄ နှစ် စုလိုက်ပါတယ်။ ၆ အမြှောက် ၄ ဆိုတော့ ၂၄ နာရီ၊ အတိအကျ တစ်ရက် ရလာပါတယ်။ အဲဒီ စုပေါင်းရရှိလာတဲ့ တစ်ရက်ကို ဖေဖော်ဝါရီလရဲ့ ၂၉ ရက်မြောက်နေ့ အနေနဲ့ 'Leap Day' အဖြစ် ထည့်သွင်းပြီး သဘာဝတရားနဲ့ ချိန်ကိုက် (Sync) လုပ်လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီသိပ္ပံပညာရဲ့ တွေ့ရှိချက်ကို အဘိဓမ္မာ သဘောတရားနဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ရအောင်။ အဘိဓမ္မာမှာ 'ကာလ' (အချိန်) ဆိုတာ ပရမတ်တရား မဟုတ်ပါဘူး။ ပညတ်တရား (Pannatti) သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာကြီးရဲ့ ရွေ့လျားမှု၊ ရုပ်နာမ်တွေရဲ့ ပြောင်းလဲမှု (ဥတု၊ စိတ္တ) တွေကို အခြေခံပြီး လူတွေက 'ရက်၊ လ၊ နှစ်' ဆိုပြီး သတ်မှတ်ထားတာပါ။ အချိန်ဆိုတာ သတ်မှတ်ချက် ဖြစ်ပေမယ့်၊ အဲဒီ အချိန်ကာလ အတွင်းမှာ ပြုလုပ်လိုက်တဲ့ 'ကံတရား' (ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်) ကတော့ အစစ်အမှန် ပရမတ် အဖြစ် ကျန်ရစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ရှားပါးတဲ့ ဒီလို နေ့ရက်မျိုးမှာ၊ ကိုယ့်ရဲ့ ကံတရားကို အကျိုးရှိရှိ အသုံးချဖို့ အလွန် အရေးကြီးပါတယ်။

 ပုဒ်ရေ (၂၀၁) မှာ 'ပရိဒေဝ' (Parideva) လို့ ခေါ်တဲ့ ပူဆွေး ငိုကြွေးခြင်း သဘောတရားကို အတိအလင်း ဟောကြားထားပါတယ်။ လူတွေဟာ အချိန်တွေ ကုန်လွန်သွားတဲ့ အခါ၊ ကိုယ့်ရဲ့ လူငယ်ဘဝတွေ၊ အခွင့်အရေးတွေ ဆုံးရှုံးသွားတဲ့ အခါ 'ငါ့ အချိန်တွေ နှမြောစရာ ကောင်းလိုက်တာ၊ ငါ အလကား ဖြုန်းတီးပစ်ခဲ့မိပြီ' ဆိုပြီး ရင်ဘတ်စည်တီးကာ ပရိဒေဝ သောကမီးတွေ လောင်ကျွမ်းတတ်ကြပါတယ်။

ဒီလို အချိန်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပူဆွေး ငိုကြွေးနေတာကို ပယ်သတ်ဖို့ (ပယ်ခြင်း) ဆိုတာ အတိတ်ကို တသနေလို့ မရပါဘူး။ အခု ရရှိနေတဲ့ ပစ္စုပ္ပန် တည့်တည့်ကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်မှသာ ရနိုင်တာပါ။ ကဲ... ဒါဆိုရင် အချိန်တွေ ကုန်သွားလို့ နှမြောတဲ့စိတ် ပေါ်လာတဲ့အခါ ခန္ဓာကိုယ် ယန္တရားကြီး ဘယ်လို အလုပ်လုပ်နေသလဲ ဆိုတာကို အဏုစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြစို့။

ငါတို့တွေ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ တွေ့ကြုံနေရတာဟာ ဒွါရ (၆) ပါးနဲ့ အာရုံ (၆) ပါး တိုက်ခိုက်မှုတွေချည်းပါပဲ။ သူတော်ကောင်းတို့က ပြက္ခဒိန်ကို ကြည့်ပြီး 'ဟာ... လကုန်သွားပြန်ပြီ၊ အချိန်တွေ ကုန်တာ မြန်လိုက်တာ' လို့ တွေးမိလိုက်တယ် ဆိုပါစို့။

အဲဒီအချိန်မှာ မျက်စိအကြည်ဓာတ် (စက္ခုပသာဒ) ဆိုတဲ့ 'ဒွါရ' နဲ့၊ ပြက္ခဒိန်ရဲ့ အဆင်း (ရူပါရုံ) ဆိုတဲ့ 'အာရုံ' တို့ ထိခိုက်မိပြီး မြင်သိစိတ် (စက္ခုဝိညာဉ်) လေး ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီလို ပေါင်းဆုံသွားတာကို 'ဖဿ' လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဖဿ ဖြစ်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်း အချိန်တွေ ကုန်သွားလို့ နှမြောတဲ့၊ ဝမ်းနည်းတဲ့ ခံစားမှု 'ဒေါမနဿ ဝေဒနာ' (ဝေဒနာက္ခန္ဓာ) က ဆက်ပေါ်လာပါတယ်။ ဒါဟာ ရက်စွဲတွေပဲ လို့ မှတ်သားလိုက်တဲ့ 'သညာက္ခန္ဓာ' အလုပ်လုပ်ပြီးတဲ့နောက်၊ 'ငါ့ အသက်တွေ ကြီးလာပြီ၊ အချိန်တွေ ဆုံးရှုံးသွားပြီ' ဆိုပြီး တွေးတော ပူပန်တဲ့၊ ငိုကြွေးချင်တဲ့ 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' (ပရိဒေဝ) တွေ တသီတတန်းကြီး ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။

ဒီဖြစ်စဉ်ကြီးမှာ သေချာ ကြည့်လိုက်ရင် 'ငါ အချိန်တွေ ကုန်သွားတယ်' ဆိုတဲ့ အကောင်အထည် မရှိပါဘူး။ မျက်စိ၊ အဆင်း၊ မြင်သိစိတ်၊ ခံစားမှု၊ မှတ်သားမှု တွေ အလုပ်လုပ်သွားတာပါ။ ဒါပေမဲ့ သတိမကပ်နိုင်တဲ့အခါ ကုန်သွားတဲ့ အချိန် (ပညတ်) နဲ့ ကိုယ်နဲ့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစပ်ပြီး 'သက္ကာယဒိဋ္ဌိ' အစွဲကြီး ဝင်လာပါတယ်။ အဲဒီ အစွဲကြောင့်ပဲ ပရိဒေဝ မီးတွေ လောင်ရတာပါ။

ဒီအစွဲကို ဖြုတ်ဖို့ဆိုရင် ပြက္ခဒိန်ကို ကြည့်လို့ ဝမ်းနည်းစိတ် ပေါ်လာတဲ့ အခါ၊ 'ငါ နှမြောတယ်' လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ 'မြင်တယ်... တွေးတယ်... ဝမ်းနည်းစိတ် ပေါ်တယ်... သိတယ်' လို့ ဓာတ်သဘောသက်သက် စောင့်ကြည့်ပါ။ အချိန်ဆိုတာ ရုပ်နာမ်တွေရဲ့ ဖြစ်ပျက်မှု အစဉ် သက်သက်ပါလားလို့ သဘောပေါက်ရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ကျသွားပါလိမ့်မယ်။

ဒီလို ဓမ္မသဘောတရားတွေကို နားလည်သွားပြီဆိုရင်၊ လက်တွေ့ဘဝမှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ ပြဿနာတွေကို ဘယ်လို ဖြေရှင်းမလဲ ဆိုတာကို ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ရှင်းပြပါမယ်။ ဒီနေရာမှာ ဟောနည်း အမှတ် (၂၇) ဖြစ်တဲ့ 'ဇာတ်လမ်း အဆုံး သင်ခန်းစာ ချုပ်နည်း' နဲ့ ပြောပြပါမယ်။

ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ၄ နှစ်မှ တစ်ကြိမ်သာ အများပြည်သူ ဖူးမြော်ခွင့် ပေးတဲ့ အလွန် ရှားပါးတဲ့ ဓာတ်တော်ကြုတ် တစ်ခု ရှိပါတယ်။ (ဒါဟာ ဥပဒေ Policy 20, Art 20.4 အရ သမိုင်းဝင် ပစ္စည်းများကို အချိန်ကာလ အကန့်အသတ်ဖြင့်သာ ပြသရမည် ဆိုတဲ့ စည်းကမ်းကြောင့်ပါ)။ ဒီနေ့ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၉ ရက်နေ့မှာ အဲဒီ ဓာတ်တော်ကြုတ်ကြီးကို ပြသထားပါတယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်ကို ဒကာကြီး ဦးဘ ရောက်လာပါတယ်။ ဦးဘ ဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ ၄ နှစ်က အဲဒီ ဓာတ်တော်ကို လာဖူးဖို့ အချိန်မရလိုက်တဲ့ အတွက် အရမ်း နောင်တရနေခဲ့တာပါ။ အခု ဓာတ်တော်ရှေ့ ရောက်တော့လည်း ဖူးမြော်ဖို့ကို အာရုံမစိုက်ဘဲ၊ "ဟာ... လွန်ခဲ့တဲ့ ၄ နှစ်က ငါ မဖူးလိုက်ရဘူး။ အဲဒီတုန်းက ငါ့အချိန်တွေ အလကား ကုန်သွားတာ နှမြောလိုက်တာ" ဆိုပြီး အတိတ်ကို ပြန်တွေးကာ ပရိဒေဝ သောကတွေ ဖြစ်ပြီး ငိုကြွေးနေပါတော့တယ်။

ပြတိုက် တာဝန်ခံ ဦးမြတ် က အဲဒါကို မြင်တော့ T250 (အထူးပြပွဲ မှတ်တမ်း) ကို ကိုင်ပြီး ဦးဘ နားကို ရောက်လာပါတယ်။ "ဒကာကြီး ဦးဘ... လွန်ခဲ့တဲ့ ၄ နှစ်က အချိန်တွေ ကုန်သွားတာ မှန်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ အတိတ်ကို ပြန်တွေးပြီး ပူဆွေးငိုကြွေး နေလို့ အဲဒီ အချိန်တွေ ပြန်ရလာမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ အခု ဒကာကြီး ရှေ့မှာ ရှားပါးလှတဲ့ ဓာတ်တော်ကြီး ရောက်နေပြီ။ ဒီနေ့ဟာလည်း ၄ နှစ်မှ တစ်ခါ ရတဲ့ ရက်ထပ်နေ့ အပို တစ်ရက် ဖြစ်နေတယ်။ အတိတ်က အမှားကို သင်ခန်းစာ ယူပြီး၊ ပစ္စုပ္ပန် အချိန်လေးကို ကုသိုလ် အဖြစ် အသုံးချလိုက်ပါ" လို့ ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။

အဲဒီတော့မှ ဦးဘ လည်း သတိဝင်လာပြီး ငိုကြွေး ပူဆွေးနေတာတွေကို ရပ်တန့်ကာ၊ ပစ္စုပ္ပန် တည့်တည့်မှာ ဓာတ်တော်ကြီးကို ကြည်ညိုတဲ့ သဒ္ဓါတရားနဲ့ ဖူးမြော် ကုသိုလ်ယူပါတော့တယ်။

💡 ဇာတ်လမ်း အဆုံး သင်ခန်းစာ ချုပ်ရလျှင် -

  1. အတိတ်ကို ပြန်မရနိုင်ပါ: ကုန်လွန်သွားတဲ့ အချိန် (ကာလ) တွေကို နှမြောတသပြီး ပရိဒေဝ မီးလောင်နေခြင်းဟာ အကျိုးမရှိတဲ့ အပြင်၊ ပစ္စုပ္ပန် အချိန်တွေကိုပါ ထပ်မံ ဖြုန်းတီးရာ ရောက်ပါတယ်။

  2. အချိန်သည် ပညတ်သာ ဖြစ်သည်: သာမန်အားဖြင့် အချိန်ဟာ သတ်မှတ်ချက် ဖြစ်ပေမယ့်၊ ထိုအချိန်အတွင်း ပြုလုပ်သော ကံတရား (ကုသိုလ်/အကုသိုလ်) သည်သာ အစစ်အမှန် မိမိနောက်သို့ လိုက်မည့် အရာ ဖြစ်သည်။

  3. ရှားပါးသော အခွင့်အရေးကို အသုံးချပါ: ယနေ့ကဲ့သို့ ၄ နှစ်မှ တစ်ကြိမ် ရရှိသော အပိုရက် (Leap Day) တွင်၊ သမရိုးကျ အလုပ်များထက် မိမိဘဝအတွက် တကယ့်ကို တန်ဖိုးရှိမည့် ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာ ကုသိုလ်အပိုများကို ရယူရန် ကြိုးစားသင့်ပါသည်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်ကြည့်ကြစို့။

  • အချိန်ကာလတွေ ကုန်ဆုံးပြီး အိုမင်းခြင်း၊ သေဆုံးခြင်းဆီ သွားနေရတဲ့ သဘောတရားဟာ ဘာသစ္စာလဲ... 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပါပဲ။

  • ကုန်သွားတဲ့ အချိန်တွေကို နှမြောတသပြီး ပူဆွေးငိုကြွေးနေတဲ့ ပရိဒေဝ နဲ့ လောဘ ကိလေသာတွေက ဘာသစ္စာလဲ... 'သမုဒယသစ္စာ' ပါပဲ။

  • ဒီဖြစ်စဉ်တွေကို အမှန်အတိုင်း သိမြင်ပြီး၊ ပရိဒေဝ နဲ့ သောကတွေကို ပယ်သတ် (ပယ်ခြင်း) လိုက်နိုင်မယ် ဆိုရင်၊ ပူလောင်မှုတွေ ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ သဘောဟာ 'နိရောဓသစ္စာ' ဖြစ်ပါတယ်။

  • အဲဒီလို ငြိမ်းအေးဖို့အတွက် ပစ္စုပ္ပန် တည့်တည့်မှာ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်အောင် ရှုမှတ်ပြီး ဒိဋ္ဌိသုံးပါး ဖြုတ်နေတဲ့ သတိပဋ္ဌာန် ဝိပဿနာ ကျင့်စဉ်ကြီးကတော့ လမ်းမှန်ဖြစ်တဲ့ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပါပဲ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ '၄ နှစ်တစ်ကြိမ် (Leap Year)' ဓမ္မဒေသနာတော် အတိုင်း မိမိတို့၏ စိတ်အစဉ်တွင် ကိန်းအောင်းနေသော အတိတ်ကို ပူဆွေးမှု (ပရိဒေဝ) များကို ဝိပဿနာ ဉာဏ်ဖြင့် ဖြုတ်ခွာနိုင်ကြပါစေ၊ သဘာဝတရားက ပေးသနားသော အပိုရက်လေးတွင် ရှားပါးသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုများကို ထူးကဲစွာ ပြုလုပ်နိုင်ကြပြီး၊ အားလုံးပဲ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာ ချမ်းသာကာ ကံထူးကံကောင်းကြပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၂၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.


Day: 059 | ၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ | ဖေဖော်ဝါရီလ သုံးသပ်ချက် | ဓမ္မပဒ၊ သောကဝဂ် | Historical Audit

 

Day: 059 | ၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ | ဖေဖော်ဝါရီလ သုံးသပ်ချက် | ဓမ္မပဒ၊ သောကဝဂ် | Historical Audit

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ အရဟတံ ဂုဏ်ရှင်၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဂုဏ်ရှင်၊ လောကဝိဒူ ဂုဏ်ရှင်ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရိုသေမြတ်နိုး လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏ ဘုရား။ ထို့အတူ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘ၊ ဆရာသမားဆိုတဲ့ အနန္တဂိုဏ်းဝင် ကျေးဇူးရှင်ကြီးများကိုလည်း ရိုသေစွာ ဦးခိုက်ပူဇော်လိုက်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့ဆိုတဲ့ ဒီကနေ့ဟာ ၄ နှစ်မှ တစ်ကြိမ်သာ ကြုံခွင့်ရတဲ့ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၉ ရက်ဆိုတဲ့ ရက်ထပ်ရက် အကြို အခါသမယ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကနေ့လို မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာယူဖို့ ရောက်ရှိလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး၊ မိမိတို့ရဲ့ တစ်လတာ ကောင်းမှု၊ မကောင်းမှု စာရင်းရှင်းတမ်းတွေကို မှန်မှန်ကန်ကန် သုံးသပ်နိုင်ကြပြီး၊ ရှားရှားပါးပါး ရရှိလာမယ့် မနက်ဖြန်လို နေ့ထူးနေ့မြတ်ကို ကုသိုလ်တရားများစွာဖြင့် ကြိုဆိုနိုင်ကြပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ်နော်။ လောကမှာ အချိန်ဆိုတာ ပြန်မရနိုင်တဲ့ အဖိုးတန်ဆုံး အရင်းအနှီး ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... တရားစကားတွေ မစတင်ခင်လေးမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့အားလုံး စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ ကြည်လင်သွားအောင် ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံလေး တစ်ခုကို စိုက်ကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်တောင့်သက်သာလေး ထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်၊ ဝင်လေ ထွက်လေလေးကို အရင်ဆုံး သတိကပ်ထားလိုက်ပါ။ ပြီးရင် ပြီးခဲ့တဲ့ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ကနေ ဒီကနေ့ ၂၈ ရက်နေ့အထိ ကုန်လွန်သွားခဲ့တဲ့ အချိန်ကာလတွေကို ဉာဏ်မျက်စိနဲ့ ပြန်လည် စစ်ဆေးကြည့်လိုက်စမ်းပါ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အဲဒီ ရက်ပေါင်း ၂၈ ရက်အတွင်းမှာ ငါတို့တွေ အသက်ရှူသွင်း၊ ရှူထုတ်လိုက်တဲ့ လေတွေ၊ စားသောက်လိုက်တဲ့ အာဟာရတွေ အားလုံးဟာ အချိန်နဲ့အမျှ ကုန်ဆုံး ပျက်စီးသွားခဲ့ပါပြီ။ အဲဒီလို ကုန်ဆုံးသွားတဲ့ အချိန်တွေနဲ့အတူ ငါတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ဟာလည်း သေခြင်းတရား (မရဏ) ဆီကို ၂၈ ရက်စာ ပိုမို နီးကပ်သွားခဲ့ပါပြီ။ ဒီဝင်လာတဲ့ လေလေး ပြန်မထွက်ရင် ဘဝဆိုတာ ပြီးဆုံးသွားပြီ ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ အချိန်တွေကို အလဟဿ မဖြုန်းတီးမိစေဖို့ 'မရဏနုဿတိ' ကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို ခဏလောက် အာရုံပြုကာ၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ သံဝေဂရအောင်၊ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားအောင် ပွားများကြည့်ကြစို့နော်။

ဒီလို စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ ခန္ဓာရဲ့ မမြဲတဲ့ သဘော၊ အချိန်ရဲ့ တန်ဖိုးကို နည်းနည်းလေး သိမြင်သွားပြီဆိုရင်တော့၊ ဒီကနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လေ့လာမယ့် အကြောင်းအရာလေးကို ဆက်ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ လကုန်ရက်မှာ တစ်လတာ ပြုလုပ်ခဲ့သမျှကို ပြန်လည် စစ်ဆေးတဲ့ အကြောင်းကို၊ ပိဋကတ်တော်လာ ဓမ္မပဒ သဘောတရားတွေနဲ့ ချိန်ထိုးပြီးတော့၊ ယနေ့ခေတ် သိပ္ပံနဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု ပညာရပ်တွေက ဘယ်လို ရှုမြင်သလဲဆိုတာကို ဦးပဉ္ဇင်း အသေးစိတ် ဆွေးနွေး ဟောကြားသွားပါမယ်။

ဒီနေ့ခေတ် စီးပွားရေးနဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု သိပ္ပံပညာမှာ ကြည့်မယ်ဆိုရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ကြီးမားတဲ့ ကုမ္ပဏီကြီးတွေ၊ အဖွဲ့အစည်းကြီးတွေဟာ လတစ်လ ကုန်ဆုံးတိုင်းမှာ Month End Close (လကုန် စာရင်းပိတ်ခြင်း) နဲ့ Historical Audit (သမိုင်းမှတ်တမ်း စစ်ဆေးခြင်း) ဆိုတာကို မဖြစ်မနေ လုပ်ကြရပါတယ်။ ဒီပညာရပ်ဟာ အလွန် စနစ်ကျပါတယ်။ တစ်လလုံး ဝင်လာတဲ့ ဝင်ငွေ (Assets) တွေ၊ ထွက်သွားတဲ့ အသုံးစရိတ်နဲ့ အကြွေး (Liabilities) တွေကို စာရင်းကိုက် မကိုက်၊ အမှားအယွင်း (Errors) တွေ၊ လိမ်လည်မှု (Frauds) တွေ ရှိမရှိ အသေးစိတ် ပြန်လည် စစ်ဆေးတဲ့ အလုပ် ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို စစ်ဆေးတဲ့ အခါမှာ စာရင်းစစ် (Auditor) တွေဟာ မျက်နှာလိုက်လို့ မရပါဘူး။ အမှားတွေ့ရင် အမှားအတိုင်း မှတ်တမ်းတင်ပြီး ပြင်ဆင်ရပါတယ်။ အကယ်၍ လကုန်စာရင်းမှာ ရှုံးနေတာကို မြတ်တယ်လို့ လိမ်ရေးလိုက်ရင်၊ အဲဒီ ကုမ္ပဏီဟာ ရေရှည်မှာ အကြီးအကျယ် ဒေဝါလီခံ ပြိုကွဲသွားမှာ အမှန်ပါပဲ။ ဒါကြောင့် Historical Audit ဆိုတာ အတိတ်က အမှားတွေကို ဖုံးကွယ်ဖို့ မဟုတ်ဘဲ၊ အမှန်တရားကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ဖော်ထုတ်ပြီး အနာဂတ်အတွက် ပိုမို ခိုင်မာတဲ့ လမ်းကြောင်းကို တည်ဆောက်တဲ့ သိပ္ပံနည်းကျ စနစ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီသိပ္ပံပညာရဲ့ တွေ့ရှိချက်တွေကို သေချာ ကြည့်လိုက်ရင်၊ လူတစ်ယောက်ရဲ့ ဘဝမှာလည်း ကုမ္ပဏီတစ်ခုလိုပဲ လကုန်စာရင်း ရှင်းတမ်း လုပ်ဖို့ အလွန် လိုအပ်တယ် ဆိုတာ ထင်ရှားပါတယ်။ ဒီသဘောတရားကို မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဓမ္မပဒ ပါဠိတော်မှာ အတိအကျ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ကဲ... ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော် အနက်ဖွင့်ဆိုချက်တွေနဲ့ ဆက်လက်ပြီး တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ကြရအောင်နော်။

ဒီနေရာမှာ ဟောနည်း အမှတ် (၇၆) ဖြစ်တဲ့ ကိုယ်တိုင်မေးခွန်း ၅ ခု ထုတ်ပေးနည်း နဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး၊ ကိုယ့်ရဲ့ တစ်လတာ သမိုင်းမှတ်တမ်းကို ပြန်လည် စစ်ဆေး (Audit) လုပ်ကြည့်ကြရအောင်။

  • မေးခွန်း (၁) - ပြီးခဲ့တဲ့ ဖေဖော်ဝါရီလ အတွင်းမှာ ငါ့ရဲ့ ရင်ထဲက လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ တွေ ဘယ်လောက်များ တိုးလာခဲ့သလဲ၊ ဘယ်လောက် လျော့သွားခဲ့သလဲ။ (Liabilities - အကุသိုလ် အကြွေးစာရင်း စစ်ဆေးခြင်း)

  • မေးခွန်း (၂) - ငါ့ရဲ့ နှုတ်ထွက်စကား (ဝစီကံ)၊ ကိုယ်အမူအရာ (ကာယကံ) တွေကြောင့် တစ်ပါးသူတွေ ဘယ်နှစ်ကြိမ်လောက် စိတ်ဆင်းရဲ ခဲ့ရသလဲ။

  • မေးခွန်း (၃) - ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာ ဆိုတဲ့ ကုသိုလ် အလုပ်တွေကို နေ့စဉ် မှန်မှန်ကန်ကန် ပြုလုပ်ပြီး စိတ်ရဲ့ အမြတ်ငွေ (Assets) တွေကို ရှာဖွေနိုင်ခဲ့ရဲ့လား။

  • မေးခွန်း (၄) - ငါ့အတွက် ရထားတဲ့ အချိန်တွေကို ဆိုရှယ်မီဒီယာတွေ၊ အကျိုးမရှိတဲ့ အလုပ်တွေနဲ့ အလကား ဖြုန်းတီးပစ်ခဲ့သလား၊ တန်ဖိုးရှိအောင် သုံးခဲ့သလား။

  • မေးခွန်း (၅) - မနက်ဖြန် ရက်ထပ်ရက် (Feb 29) ဆိုတဲ့ ၄ နှစ်မှ တစ်ခါ အပိုရလာတဲ့ ၂၄ နာရီ အချိန်လေးမှာ၊ ငါ ဘယ်လို ကုသိုလ် အသစ်တွေနဲ့ ဘဝကို အလှဆင်မလဲ။

ဒီမေးခွန်း ၅ ခုကို ဖြေကြည့်လိုက်ရင် ကိုယ့်ရဲ့ တစ်လတာ ကောင်းမှု၊ မကောင်းမှု စာရင်းရှင်းတမ်း (Balance Sheet) ဟာ အရှုံးပြနေသလား၊ အမြတ်ထွက်နေသလား ဆိုတာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိရပါလိမ့်မယ်။

 ပုဒ်ရေ (၂၀၀) မှာ ဖော်ပြထားတဲ့ အဓိပ္ပာယ် အရ၊ လူတွေဟာ ကိုယ့်ရဲ့ အမှားစာရင်းတွေကို ပြန်စစ်ဆေးမိတဲ့ အခါ၊ 'ငါတော့ အကုသိုလ်တွေ အများကြီး လုပ်မိပါလား' ဆိုပြီး စိတ်ဆင်းရဲခြင်း (ဒေါမနဿ)၊ သောက တွေ လောင်ကျွမ်းတတ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဝိပဿနာ အမြင်မှာတော့ အဲဒီလို နောင်တရ ပူလောင်နေဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။ အမှားကို အမှားမှန်း သိပြီး၊ အဲဒီ အကုသိုလ်ကို ပယ်သတ်ဖို့ (ပယ်ခြင်း) သာလျှင် အဓိက ဖြစ်ပါတယ်။ ကဲ... ဒါဆိုရင် အတိတ်က အမှားတွေကို ပြန်တွေးမိတဲ့ အခါ ခန္ဓာကိုယ် ယန္တရားကြီး ဘယ်လို အလုပ်လုပ်နေသလဲ ဆိုတာကို အဏုစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြစို့။

ငါတို့တွေ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ တွေ့ကြုံနေရတာဟာ ဒွါရ (၆) ပါးနဲ့ အာရုံ (၆) ပါး တိုက်ခိုက်မှုတွေချည်းပါပဲ။ သူတော်ကောင်းတို့က အတိတ်က ကိုယ်လုပ်ခဲ့မိတဲ့ အမှားတစ်ခုကို စိတ်ထဲမှာ ပြန်လည် တွေးတောမိလိုက်တယ် ဆိုပါစို့။

အဲဒီအချိန်မှာ ပထမဆုံး အလုပ်လုပ်တာက ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်အကြည်ဓာတ် (မနောဒွါရ) ပါပဲ။ အဲဒီ မနောဒွါရ နဲ့ အတွင်းကနေ ပြန်ပေါ်လာတဲ့ အတိတ်က အဖြစ်အပျက် မှတ်ဉာဏ် (ဓမ္မာရုံ) တို့ ထိခိုက်မိလိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်း 'အော်... အဲဒီတုန်းက ငါ မှားခဲ့တာပါလား' ဆိုပြီး သိလိုက်တဲ့ စိတ်အာရုံ သိစိတ် (မနောဝိညာဉ်) လေးက ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။ ဒီလို ပေါင်းဆုံသွားတာကို 'ဖဿ' လို့ ခေါ်ပါတယ်။

ဖဿ ဖြစ်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်း အဲဒီ အတိတ်က အမှားကို ပြန်တွေးပြီး ရင်ထဲမှာ ပူလောင်သွားတဲ့၊ နောင်တရတဲ့ 'ဒေါမနဿ ဝေဒနာ' (ဝေဒနာက္ခန္ဓာ) က ဆက်ပေါ်လာပါတယ်။ ပြီးတာနဲ့ ဒါဟာ ငါလုပ်ခဲ့တဲ့ အမှားပဲ လို့ မှတ်သားလိုက်တဲ့ 'သညာက္ခန္ဓာ' က အလုပ်လုပ်သွားပါတယ်။ အဲဒီ သညာကနေ တစ်ဆင့် 'ငါတော့ သွားပါပြီ၊ ငါ့ဘဝတော့ အကုသိုလ်တွေ များနေပြီ' ဆိုပြီး တွေးတော ကြံစည်တဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်မှု 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' တွေ တသီတတန်းကြီး ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အဲဒီ ဖြစ်စဉ်ကြီး တစ်ခုလုံးမှာ သေချာ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း ကြည့်လိုက်ရင် ဘယ်နေရာမှာမှ 'ငါ' ဆိုတာ မပါပါဘူး။ သတိမကပ်နိုင်တဲ့အခါ 'ငါ မှားခဲ့တာ၊ ငါ ပူလောင်နေရပြီ' ဆိုပြီး အတိတ်က မှတ်ဉာဏ်နဲ့ ကိုယ်နဲ့၊ သောကစိတ်နဲ့ ကိုယ်နဲ့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစပ်လိုက်ကြပါတယ်။ အဲဒီလို ခန္ဓာငါးပါးကို အကောင်အထည် အဖြစ် ယူလိုက်တာဟာ 'သက္ကာယဒိဋ္ဌိ' ကြီး ဝင်ရောက်လာတာပါပဲ။

ဒီသက္ကာယဒိဋ္ဌိကြီးကို ဘယ်လို ဖြုတ်မလဲ။ အတိတ်က အမှားကို တွေးမိလို့ သောကစိတ် ပေါ်လာတဲ့ အချိန်မှာ ဘယ်လို မှတ်ရမလဲ။ 'ငါ မှားခဲ့ပြီ' လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ စိတ်ထဲမှာ တွေးမိရင် 'တွေးတယ်... တွေးတယ်... နောင်တစိတ် ပေါ်တယ်... သိတယ်' လို့ ဓာတ်သဘောသက်သက် အနေနဲ့သာ စောင့်ကြည့်ပါ။ အဲဒီလို ကြည့်နိုင်ရင် 'အော်... သောက ဆိုတာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ သင်္ခါရ နာမ်တရား သက်သက်ပါလား' လို့ ကွဲကွဲပြားပြား မြင်လာပြီး သက္ကာယဒိဋ္ဌိကြီး အလိုလို ပြုတ်ကျသွားပါတော့တယ်။ ဒီလို ဖောက်ပြန်တတ်တဲ့ ရုပ်နာမ် သဘောတရားတွေကို အမှန်တိုင်း သိမြင်ပြီး၊ ပစ္စုပ္ပန် တည့်တည့်မှာ ကုသိုလ် အသစ်တွေ အစားထိုး နိုင်ရင်၊ အကုသိုလ် အဟောင်းတွေကို ပယ်သတ်နိုင်ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလို ဓမ္မသဘောတရားတွေကို နားလည်သွားပြီဆိုရင်၊ လက်တွေ့ဘဝမှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ ပြဿနာတွေကိုလည်း ဘယ်လို သတိပညာနဲ့ ငြိမ်းချမ်းအောင် ဖြေရှင်းနိုင်သလဲ ဆိုတာကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ထပ်ပြီး ရှင်းပြချင်ပါသေးတယ်။

ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ဖေဖော်ဝါရီ လကုန်ခါနီးတိုင်း၊ ပြတိုက်တွင်းက ပစ္စည်းတွေ၊ ဘဏ္ဍာရေး အခြေအနေတွေကို ပြန်လည် စစ်ဆေးရတဲ့ 'လကုန် စာရင်းရှင်းတမ်း' (Month End Audit) အလုပ်ကို လုပ်ကြရပါတယ်။ အဲဒီ တာဝန်ကို ယူထားရသူကတော့ စာရင်းကိုင် ဌာနမှူး ဒေါ်လှ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလ စာရင်းစစ်တဲ့ အခါမှာ၊ ပြခန်းထဲက အလွန် ရှားပါးတဲ့ ရှေးဟောင်း ပစ္စည်းငယ် တစ်ခု ပျောက်ဆုံး၊ သို့မဟုတ် ပျက်စီးသွားတဲ့ ဖြစ်စဉ် (Case-2459) ကို ဒေါ်လှ သွားတွေ့လိုက်ရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒေါ်လှ ဟာ အထက်လူကြီးတွေ ဆူမှာ ကြောက်တဲ့ စိတ်၊ ကိုယ့်ဌာန နာမည်ပျက်မှာ ကြောက်တဲ့ အတ္တ နဲ့ အဲဒီ မှတ်တမ်းကို ဖျောက်ဖျက်ပြီး၊ အကုန်လုံး ပြည့်စုံပါတယ် ဆိုတဲ့ စာရင်းအမှားကြီးကို ပြင်ဆင်လိုက်ပါတော့တယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက် တာဝန်ခံ ภัณฑာထိန်းချုပ် ဦးမြတ် က လကုန် အစီရင်ခံစာတွေကို နောက်ဆုံး ထပ်မံ စစ်ဆေးဖို့ ရောက်လာပါတယ်။ ဦးမြတ် ဟာ အလွန် တိကျသူပီပီ၊ T232 (လကုန် စာရင်းနှင့် မှတ်တမ်း ညှိနှိုင်းမှု ပုံစံ - Month-End Reconciliation Form) ကို သေချာ တိုက်စစ်လိုက်တဲ့ အခါ၊ ဒေါ်လှ ဖုံးကွယ်ထားတဲ့ အမှားကို ချက်ချင်း တွေ့ရှိသွားပါတော့တယ်။

ချက်ချင်းပဲ ဦးမြတ် က ပြတိုက်ရဲ့ သမိုင်းနှင့် စာရင်းအင်း ပွင့်လင်းမြင်သာမှု မူဝါဒ (Policy 30, Art 30.2 - Transparent Historical and Inventory Auditing) ကို သတိပေးလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ လကုန် စာရင်းရှင်းတမ်းများ ပြုလုပ်ရာတွင် ပျက်စီး ဆုံးရှုံးမှုများ ရှိပါက အမှန်အတိုင်း အစီရင်ခံရမည်။ မှတ်တမ်းများကို ဖုံးကွယ်ခြင်း၊ လိမ်လည် ပြင်ဆင်ခြင်းကို လုံးဝ ခွင့်မပြု လို့ အတိအကျ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။

ဒါနဲ့ ဦးမြတ် က ဒေါ်လှ ကို သီးသန့် ခေါ်သွားပြီး တည်တည်ငြိမ်ငြိမ်နဲ့ ရှင်းပြပါတယ်။ "ဒေါ်လှ... ကိုယ့်ရဲ့ အမှားကို ဖုံးကွယ်ချင်တဲ့ စိတ်ကို ကျွန်တော် နားလည်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ Historical Audit (သမိုင်းမှတ်တမ်း စစ်ဆေးခြင်း) ဆိုတာ အမှားကို ဖုံးဖို့ မဟုတ်ဘူး၊ အမှန်အတိုင်း ဖော်ထုတ်ပြီး နောက်လတွေမှာ ထပ်မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ဖို့ပါ။ အခု ဒေါ်လှ လုပ်ရပ်က Policy 30.2 ကို ချိုးဖောက်နေသလို၊ ပြတိုက်ရဲ့ ယုံကြည် စိတ်ချရမှုကိုပါ ဖျက်ဆီးနေတယ်" လို့ ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဥပဒေနဲ့ ရှင်းပြရုံနဲ့ မရပါဘူး၊ ဓမ္မဆေးနဲ့ ထပ်တိုက်ရပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဦးပဉ္ဇင်း ရောက်သွားပြီး ဒေါ်လှ ကို ဆုံးမရပါတယ်။

"ဒကာမကြီး ဒေါ်လှ... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ပစ္စည်းပျောက်တာက ခန္ဓာကိုယ် အပြင်ဘက်က ဆုံးရှုံးမှုပါ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ အမှားကို ဖုံးကွယ်ဖို့ လိမ်လည်လိုက်တဲ့ အခါ (မုသာဝါဒ)၊ ဒကာမကြီးရဲ့ ရင်ထဲမှာ အကုသိုလ် အကြွေးတွေ အကြီးကြီး တင်သွားပါပြီ။ လောကီ စာရင်းကို လိမ်လို့ ရပေမယ့်၊ ကမ္မနိယာမ လို့ ခေါ်တဲ့ ကံတရားရဲ့ စာရင်းကို လိမ်လို့ မရပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ မကောင်းမှု စာရင်းကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ရင်ဆိုင် ရှင်းလင်းလိုက်မှသာ အကုသိုလ်ကို ပယ်သတ်နိုင်မှာပါ။ အမှားကို အမှန်တိုင်း ဝန်ခံလိုက်ပါ" လို့ ဓမ္မနဲ့ စာရင်းစစ် ပညာကို ယှဉ်တွဲပြီး ဆုံးမလိုက်ပါတယ်။

ဒီစကားကို ကြားမှ ဒေါ်လှ လည်း သတိဝင်လာတယ်။ "မှန်လှပါ ဘုရား။ တပည့်တော်မက နာမည်ပျက်မှာ ကြောက်တဲ့ သောက နဲ့၊ အတ္တ တွေ ဖုံးလွှမ်းသွားလို့၊ အကုသိုလ် အကြွေးတွေ ထပ်ယူမိမလို ဖြစ်သွားပါတယ်။ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ အတိုင်းပဲ၊ T232 မှတ်တမ်းမှာ အမှန်အတိုင်း ပြင်ဆင် ရေးသွင်းပြီး တာဝန်ယူပါတော့မယ်" လို့ ဝန်ခံသွားပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာတော့ အမှားကို အမှန်တိုင်း ဖြေရှင်းလိုက်တဲ့ အတွက်၊ ပြတိုက်ရဲ့ လုံခြုံရေး စနစ်ကို ပိုမို ကောင်းမွန်အောင် ပြင်ဆင်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ အားလုံး ငြိမ်းချမ်းရေး ရသွားပါတော့တယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်ကြည့်ကြစို့။

  • ငါတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးနဲ့တကွ လောကမှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ အမှားအယွင်းတွေ၊ ဆုံးရှုံးမှုတွေ၊ အချိန်ကုန်ဆုံးသွားမှု တွေဟာ အချိန်တန်ရင် ဖောက်ပြန် ပြောင်းလဲ ပျက်စီးသွားရတဲ့ သဘောတရားတွေ ရှိနေတာဟာ ဘာသစ္စာလဲ... 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပါပဲ။

  • အဲဒီလို ပျက်စီးတတ်တဲ့ အရာတွေကို ဖုံးကွယ်ချင်တယ်၊ ငါ့နာမည် မပျက်ချင်ဘူး ဆိုပြီး ဒေါ်လှ ရဲ့ စိတ်လိုမျိုး တပ်မက်နေတဲ့ အတ္တ၊ လောဘ၊ ကြောက်ရွံ့မှု ကိလေသာတွေက ဘာသစ္စာလဲ... 'သမုဒယသစ္စာ' ပါပဲ။ ဒီတဏှာလောဘ ကြောင့်ပဲ ဒုက္ခ ဝဋ်ဆင်းရဲတွေ အသစ် အသစ် ထပ်ဖြစ်နေရတာပါ။

  • ဒီလို ဖောက်ပြန်တတ်တဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီးကို အမှန်အတိုင်း သိမြင်လာပြီး၊ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ လောဘ၊ အတ္တ နဲ့ အကုသိုလ်တွေကို ပယ်သတ် (ပယ်ခြင်း) လိုက်နိုင်မယ် ဆိုရင်၊ ပူလောင်မှုတွေ ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ သဘောဟာ ဘာသစ္စာလဲ... 'နိရောဓသစ္စာ' ဖြစ်ပါတယ်။

  • အဲဒီလို ငြိမ်းအေးသွားဖို့အတွက်၊ အမှားတွေ အပေါ် ဖုံးကွယ် မနေဘဲ၊ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်အောင် ရှုမှတ်ပြီး၊ ရုပ်နာမ် ဓာတ်သဘောသက်သက်ပဲလို့ သိမြင်ကာ ဒိဋ္ဌိသုံးပါး ဖြုတ်နေတဲ့ သတိပဋ္ဌာန် ဝိပဿနာ ကျင့်စဉ်ကြီးကတော့ လမ်းမှန်ဖြစ်တဲ့ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပါပဲ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီမဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်မှသာ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာကို ရောက်မှာ ပေါ်လွင်နေပါတယ် ဟုတ်လား။

ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဖေဖော်ဝါရီလ သုံးသပ်ချက် ဓမ္မဒေသနာတော် အတိုင်း မိမိတို့၏ စိတ်အစဉ်တွင် ကိန်းအောင်းနေသော အကုသိုလ်ကို ဖုံးကွယ်လိုမှု၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစွဲများကို ဝိပဿနာ ဉာဏ်ဖြင့် ဖြုတ်ခွာနိုင်ကြပါစေ၊ တစ်လတာ သမိုင်းမှတ်တမ်းကို စစ်ဆေးရာတွင် မိမိကိုယ်ကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ဝေဖန် သုံးသပ်ပြီး၊ မနက်ဖြန် ရက်ထပ်ရက် အကြိုမှ စတင်၍ ကောင်းမှု ကုသိုလ် အရှိန်အဝါများကို ပိုမို မြှင့်တင်ကာ နေ့ထူးနေ့မြတ်ကို ကြိုဆိုနိုင်ကြပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ အားလုံးပဲ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာ ချမ်းသာပြီး မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ လွယ်ကူသော အကျင့်ဖြင့် အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.


Day: 058 | ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ | သမိုင်းကို သင်ခန်းစာယူခြင်း (Learning from History) | ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒပါဠိတော် | Risk Assessment

 

Day: 058 | ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ | သမိုင်းကို သင်ခန်းစာယူခြင်း (Learning from History) | ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒပါဠိတော် | Risk Assessment

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ အရဟတံ ဂုဏ်ရှင်၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဂုဏ်ရှင်၊ လောကဝိဒူ ဂုဏ်ရှင်ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရိုသေမြတ်နိုး လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏ ဘုရား။ ထို့အတူ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘ၊ ဆရာသမားဆိုတဲ့ အနန္တဂိုဏ်းဝင် ကျေးဇူးရှင်ကြီးများကိုလည်း ရိုသေစွာ ဦးခိုက်ပူဇော်လိုက်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၇ ရက်၊ ဒီကနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာယူဖို့ ရောက်ရှိလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး၊ ဒီကနေ့လို ရှားပါးရောဂါများ အသိပညာပေးတဲ့ ကာလမှာ၊ ရှားပါးရောဂါဝေဒနာ ခံစားနေရသူတွေ အပါအဝင် လောကသားအားလုံး ရောဂါဆန်းများ ကင်းဝေးပါစေ၊ အတိတ်က အမှားတွေကို သင်ခန်းစာယူပြီး ပစ္စုပ္ပန်မှာ အကောင်းဆုံး တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ်နော်။ လောကမှာ အကြီးမားဆုံးသော ရောဂါဆိုတာ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဖြစ်တဲ့ ရောဂါထက်၊ သတိကင်းလွတ်နေတဲ့ စိတ်ရောဂါက ပိုပြီး ကြောက်စရာ ကောင်းလှပါတယ်။

ကဲ... တရားစကားတွေ မစတင်ခင်လေးမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့အားလုံး စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ ကြည်လင်သွားအောင် ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံလေး တစ်ခုကို စိုက်ကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်တောင့်သက်သာလေး ထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်၊ ဝင်လေ ထွက်လေလေးကို အရင်ဆုံး သတိကပ်ထားလိုက်ပါ။ ပြီးရင် ငါတို့ရဲ့ ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးထဲမှာ အချိန်မရွေး ဝင်ရောက်လာနိုင်တဲ့ ရောဂါဘေး၊ အန္တရာယ်ဘေး တွေကို ဉာဏ်မျက်စိနဲ့ လှမ်းပြီး သတိထားကြည့်စမ်းပါ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု အချိန်လေးမှာ ငါတို့တွေ ကျန်းမာနေတယ်၊ အေးချမ်းနေတယ် လို့ ထင်ရပေမယ့်၊ ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီး (ရူပက္ခန္ဓာ) ဟာ ဓာတ်ကြီးလေးပါး အမြဲတမ်း ပွတ်တိုက် လှုပ်ရှားနေတဲ့ စစ်မြေပြင်ကြီး တစ်ခုပါပဲ။ အဲဒီ ဓာတ်တွေထဲက တစ်ခုခု ဖောက်ပြန်သွားတာနဲ့၊ ဒါမှမဟုတ် အပြင်က ပိုးမွှားလေး တစ်ကောင် ဝင်လာတာနဲ့ ငါတို့ရဲ့ အသက်ရှင်ခြင်း ဆိုတာ ချက်ချင်း ရပ်တန့်သွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်မို့လို့ ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးဟာ အချိန်မရွေး ဖောက်ပြန် ပျက်စီးသွားနိုင်တယ်၊ သေဆုံးခြင်း ဆိုတာ ငါတို့နဲ့ အမြဲတမ်း ဒွန်တွဲနေတယ် ဆိုတဲ့ 'မရဏနုဿတိ' နဲ့ 'ကာယဂတာသတိ' ကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို ပေါင်းစပ်ကာ၊ ခဏလောက် စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ သံဝေဂဉာဏ်လေး ကိန်းအောင်းသွားအောင် ပွားများကြည့်ကြစို့နော်။

ဒီလို စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ ခန္ဓာရဲ့ မမြဲတဲ့ သဘော၊ အချိန်မရွေး ပျက်စီးနိုင်တဲ့ အန္တရာယ် သဘောလေးကို နည်းနည်းလေး သိမြင်သွားပြီဆိုရင်တော့၊ ဒီကနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လေ့လာမယ့် အကြောင်းအရာလေးကို ဆက်ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့မှာ အတိတ်သမိုင်းက အမှားတွေကို ပြန်လည် သုံးသပ်ပြီး အနာဂတ်မှာ အန္တရာယ် ကင်းအောင် နေထိုင်တဲ့ အကြောင်းကို၊ ပိဋကတ်တော်လာ ဓမ္မပဒ သဘောတရားတွေနဲ့ ချိန်ထိုးပြီးတော့၊ ယနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာရပ်တွေက ဘယ်လို ရှုမြင်သလဲဆိုတာကို ဦးပဉ္ဇင်း အသေးစိတ် ဆွေးနွေး ဟောကြားသွားပါမယ်။

ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာနဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု ပညာရပ်တွေမှာ ကြည့်မယ်ဆိုရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အနာဂတ်မှာ ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ ဘေးအန္တရာယ်တွေကို ကြိုတင် တွက်ချက်ပြီး ကာကွယ်တဲ့ ပညာရပ်ကို အင်္ဂလိပ်လို Risk Assessment လို့ ခေါ်ပါတယ်။ အန္တရာယ် ဖြစ်နိုင်ခြေကို ဆန်းစစ် လေ့လာတဲ့ သိပ္ပံပညာရပ်ပေါ့နော်။ ဒီပညာရပ်ဟာ အလွန် စနစ်ကျပါတယ်။ ကြီးမားတဲ့ အဆောက်အအုံကြီးတွေ ဆောက်တော့မယ်၊ ဒါမှမဟုတ် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုတွေ လုပ်တော့မယ် ဆိုရင် ပညာရှင်တွေဟာ အရင်ဆုံး အတိတ်သမိုင်း (Historical Data) ကို ပြန်လှန် ကြည့်ကြရပါတယ်။

လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်တွေတုန်းက ဒီနေရာမှာ ဘာကြောင့် မြေပြိုခဲ့သလဲ၊ ဘာကြောင့် ရောဂါဆန်းတွေ ပျံ့နှံ့ခဲ့သလဲ ဆိုတာကို အရင်ဆုံး အဖြေရှာပါတယ်။ ပြီးတော့မှ အဲဒီ အမှားတွေ ထပ်မဖြစ်အောင် 'ဖြစ်တန်စွမ်း' (Probability) နဲ့ 'ထိခိုက်နိုင်မှု ပမာဏ' (Impact) ကို သင်္ချာနည်းကျ တွက်ချက်ပါတယ်။ ဥပမာ- ရောဂါပိုး တစ်ခု ဝင်လာဖို့ ရာခိုင်နှုန်း ဘယ်လောက် ရှိသလဲ၊ ဝင်လာရင် လူဘယ်နှစ်ယောက် သေနိုင်သလဲ ဆိုတာကို ဇယားတွေနဲ့ တွက်ချက်ပြီး၊ အဲဒီ အန္တရာယ်ကို လျှော့ချဖို့ (Risk Mitigation) ကြိုတင် ပြင်ဆင်မှုတွေ လုပ်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အတိတ်ကို သင်ခန်းစာယူပြီး ပစ္စုပ္ပန်ကို အခိုင်အမာ တည်ဆောက်တာပါပဲ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ကားမောင်းတဲ့ သူတစ်ယောက်ကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ရှေ့မှန်ကနေ လမ်းကို ကြည့်ရသလို၊ ဘေးမှာ ပါတဲ့ မှန်ပြောင်းလေး (Rearview Mirror) ကနေလည်း နောက်က လာတဲ့ ကားတွေကို အမြဲ ကြည့်နေရပါတယ်။ နောက်ကို လှည့်ကြည့်နေတာဟာ နောက်ကို ပြန်သွားဖို့ မဟုတ်ပါဘူး၊ ရှေ့ကို လုံလုံခြုံခြုံ ဆက်သွားနိုင်ဖို့ အတွက် ဖြစ်ပါတယ်။ ထို့အတူပါပဲ၊ သမိုင်းကို ပြန်ကြည့်တယ် ဆိုတာ အတိတ်က ဇာတ်လမ်းဟောင်းတွေထဲမှာ နစ်မွန်းပြီး ငိုကြွေးနေဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီ အတိတ်က အမှားတွေကို သတိပြုမိပြီး၊ ပစ္စုပ္ပန်မှာ ကိုယ့်ရဲ့ လုံခြုံရေး၊ ကိုယ့်ရဲ့ ကာကွယ်ရေး စနစ် (Risk Assessment) ကို ပိုမို ခိုင်မာအောင် တည်ဆောက်ဖို့ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

 'အရှင်ဘုရား... သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ကိန်းဂဏန်းတွေနဲ့ တွက်ချက်ပြီး အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်တယ်။ ဗုဒ္ဓဘာသာမှာရော အဲဒီလို အန္တရာယ်ကင်းအောင် ကာကွယ်တဲ့ စနစ် ရှိပါသလား' လို့ မေးစရာ ရှိလာပါတယ်နော်။ ရှိတာပေါ့ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ အကြီးမားဆုံးသော Risk Assessment စနစ်ကြီး တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ တခြား မဟုတ်ဘူး၊ 'သတိ' တရားပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီသတိတရားရဲ့ အရေးကြီးပုံကို ဓမ္မပဒ ပါဠိတော်မှာ အလွန် ပြတ်သားစွာ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ကဲ... ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော် အနက်ဖွင့်ဆိုချက်တွေနဲ့ ဆက်လက်ပြီး တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ကြရအောင်နော်။

ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒ ပါဠိတော်၊ အပ္ပမာဒဝဂ် မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "အပ္ပမာဒေါ အမတံ ပဒံ၊ ပမာဒေါ မစ္စုနော ပဒံ" လို့ ဟောကြားတော်မူပါတယ်။ ဒီပါဠိတော်လေးဟာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် တိုင်းရဲ့ နှလုံးသားမှာ ကိန်းအောင်းနေရမယ့် စကားလုံးလေးတွေပါ။ ပါဠိတော် အနက်ကို တစ်လုံးချင်း သေချာ ဓာတ်ခွဲ ကြည့်ကြစို့။ 'အပ္ပမာဒ' ဆိုတာ မေ့လျော့ခြင်း မရှိတာ၊ 'သတိ' နဲ့ အမြဲတမ်း ပြည့်စုံနေတာကို ခေါ်ပါတယ်။ 'အမတံ ပဒံ' ဆိုတာက သေခြင်းကင်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း လမ်းစဉ် ဖြစ်တယ် တဲ့။

နောက်တစ်ကြောင်းက 'ပမာဒေါ' - သတိကင်းလွတ်ပြီး မေ့လျော့ ပေါ့ဆနေခြင်းဟာ၊ 'မစ္စုနော ပဒံ' - သေမင်းရဲ့ နိုင်ငံ၊ သေခြင်းတရားဆီကို သွားတဲ့ လမ်းစ ဖြစ်တယ် တဲ့။ သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ လူတစ်ယောက်ဟာ ကားမောင်းနေရင်း သတိတစ်ချက် လွတ်သွားတာနဲ့ အသက်အန္တရာယ် ကြုံရသလိုပါပဲ။ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ရောဂါဖြစ်လာမယ့် လက္ခဏာလေးတွေကို သတိမထားမိဘဲ ပေါ့ဆနေရင် (ပမာဒ) ရောဂါကြီးွမ်းပြီး သေဆုံးရပါတယ်။ အဲဒီလိုပဲ၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ လောဘ၊ ဒေါသ တွေ ဝင်လာတာကို သတိမထားမိရင်၊ အဲဒီ ကိလေသာတွေက ကြီးထွားလာပြီး သံသရာ တစ်လျှောက်လုံး အပါယ်ငရဲကို ဆွဲချသွားတော့တာပါပဲ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သမိုင်းကို သင်ခန်းစာ ယူတယ် ဆိုတာ တခြား မဟုတ်ပါဘူး။ မနေ့က ငါ ဘာအမှားတွေ လုပ်ခဲ့မိလဲ၊ ငါ့ရဲ့ ဒေါသကြောင့် ဘယ်သူတွေ စိတ်ဆင်းရဲ ခဲ့ရလဲ ဆိုတာကို ညအိပ်ရာဝင်ခါနီးတိုင်း ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြန်လည် သုံးသပ်တဲ့ အလေ့အကျင့်လေး (Daily Review) လုပ်ကြည့်ပါ။ အတိတ်က အမှားကို မြင်မှ၊ ပစ္စုပ္ပန်မှာ အဲဒီ အမှားမျိုး ထပ်မဖြစ်အောင် 'အပ္ပမာဒ' သတိတရားနဲ့ ကာကွယ်နိုင်မှာပါ။ အဲဒါဟာ ဘုရားရှင် ဟောတဲ့ အကောင်းဆုံးသော Risk Assessment ပါပဲ။

 ပုဒ်ရေတွေထဲမှာ 'သောက' (Sorrow/Grief) ဆိုတဲ့ ပူဆွေး သောကရောက်ခြင်း သဘောတရားကို အတိအလင်း ဟောကြားထားပါတယ်။ လူတွေဟာ သတိကင်းလွတ်ပြီး ပေါ့ပေါ့ဆဆ နေမိတဲ့ အတွက်၊ အမှားတွေ ကျူးလွန်မိတယ်။ အဲဒီ အမှားတွေရဲ့ အကျိုးဆက် အနေနဲ့ ချစ်ရသူတွေနဲ့ ကွဲကွာရတယ်၊ ပစ္စည်းဥစ္စာတွေ ဆုံးရှုံးရတယ်၊ ရောဂါဝေဒနာတွေ ခံစားရတယ်။ အဲဒီအခါကျမှ ရင်ဘတ်စည်တီးပြီး သောကမီးတွေ လောင်ကျွမ်းကြရပါတယ်။ 'ငါ အဲဒီတုန်းက သတိထားခဲ့မိရင် ကောင်းမှာပဲ' ဆိုပြီး နောင်တတွေ ရကြပါတယ်။

အဲဒီ သောကမီးတွေကို ပယ်သတ်ဖို့ (ပယ်ခြင်း) ဆိုတာ အချိန်လွန်မှ ငိုကြွေးနေလို့ မရပါဘူး။ အတိတ်က အမှားကို သင်ခန်းစာယူပြီး၊ ပစ္စုပ္ပန် တည့်တည့်မှာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်မှသာ ရနိုင်တာပါ။ ကဲ... ဒါဆိုရင် ငါတို့တွေ အတိတ်က အမှားတစ်ခုကို ပြန်တွေးမိတဲ့ အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် အန္တရာယ် တစ်ခုကို ရင်ဆိုင်ရတဲ့ အခါမှာ ခန္ဓာကိုယ် ယန္တရားကြီး ဘယ်လို အလုပ်လုပ်နေသလဲ ဆိုတာကို အဏုစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြစို့။

ငါတို့တွေ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ တွေ့ကြုံနေရတာဟာ ဒွါရ (၆) ပါးနဲ့ အာရုံ (၆) ပါး တိုက်ခိုက်မှုတွေချည်းပါပဲ။ ဥပမာလေး တစ်ခုနဲ့ အဏုစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့က အေးအေးဆေးဆေး ထိုင်နေရင်းနဲ့၊ အတိတ်က ကိုယ်လုပ်ခဲ့မိတဲ့ အမှားတစ်ခု၊ ကိုယ့်ကြောင့် သူတစ်ပါး ဒုက္ခရောက်ခဲ့ရတဲ့ မှတ်ဉာဏ်ဟောင်း တစ်ခုကို စိတ်ထဲမှာ ပြန်လည် တွေးတောမိလိုက်တယ် ဆိုပါစို့။

အဲဒီအချိန်မှာ ပထမဆုံး အလုပ်လုပ်တာက ဘာလဲ။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်အကြည်ဓာတ် (မနောဒွါရ) လေးပါ။ အဲဒီ မနောဒွါရ ဆိုတဲ့ 'ဒွါရ' (တံခါးပေါက်) ဟာ 'နာမက္ခန္ဓာ' အစုအဝေး တစ်ခုပါပဲ။ ပြီးတော့ အတွင်းကနေ ပြန်ပေါ်လာတဲ့ အတိတ်က အဖြစ်အပျက် မှတ်ဉာဏ် (ဓမ္မာရုံ) ဆိုတဲ့ 'အာရုံ' တွေ ရှိပါတယ်။ အဲဒီ မနောဒွါရ နဲ့ ဓမ္မာရုံ တို့ ထိခိုက်မိလိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်း 'အော်... အဲဒီတုန်းက အဖြစ်အပျက်ပါလား' ဆိုပြီး သိလိုက်တဲ့ စိတ်အာရုံ သိစိတ် (မနောဝိညာဉ်) လေးက ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ ဝိညာဉ် ကလေးကတော့ 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ' ဖြစ်သွားပါပြီ။

စတုတ္ထ အဆင့်မှာ၊ အဲဒီလို ဒွါရ၊ အာရုံ၊ ဝိညာဉ် သုံးခု ပေါင်းဆုံသွားတာကို အဘိဓမ္မာ သဘောအရ 'ဖဿ' (အတွေ့အထိ) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ပဉ္စမ အဆင့် အနေနဲ့၊ ဖဿ ဖြစ်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်း အဲဒီ အတိတ်က အမှားကို ပြန်တွေးမိပြီး ရင်ထဲမှာ ပူလောင်သွားတဲ့၊ နောင်တရတဲ့၊ ပူဆွေးတဲ့ 'ဒေါမနဿ ဝေဒနာ' ဆိုတဲ့ 'ဝေဒနာက္ခန္ဓာ' (နာမ်တရား) က ဆက်ပေါ်လာပါတယ်။

ဆဋ္ဌမ အဆင့်မှာ၊ အဲဒီနောက် ချက်ချင်း ဆိုသလိုပဲ၊ ဒါဟာ ငါလုပ်ခဲ့တဲ့ အမှားပဲ၊ အဲဒီတုန်းက ငါ သိပ်မိုက်မဲခဲ့တာပဲ လို့ အတိတ်က အမှတ်အသားတွေနဲ့ ချက်ချင်း မှတ်သားလိုက်တဲ့ 'သညာက္ခန္ဓာ' က အလုပ်လုပ်သွားပါတယ်။

သတ္တမ အဆင့်မှာတော့၊ အဲဒီ သညာကနေ တစ်ဆင့် 'ငါတော့ သွားပါပြီ၊ ငါ့ဘဝတော့ ပျက်ပါပြီ' ဆိုပြီး တွေးတော ကြံစည်တဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်မှု၊ ကြောက်ရွံ့မှု၊ သောက ဆိုတဲ့ 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' တွေ တသီတတန်းကြီး ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။ အဝိဇ္ဇာ ဖုံးလွှမ်းသွားလို့ အတိတ်က အရာတွေကို ပစ္စုပ္ပန်မှာ ပြန်လည် အသက်သွင်းပြီး ဒုက္ခခံစား နေရတာပါ။ ဒါဟာ ခန္ဓာငါးပါး အလုပ်လုပ်သွားတဲ့ ယန္တရား အပြည့်အစုံ ပါပဲ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အဲဒီ ဖြစ်စဉ်ကြီး တစ်ခုလုံးမှာ သေချာ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း ကြည့်လိုက်ရင် ဘယ်နေရာမှာမှ 'ငါ' ဆိုတာ မပါပါဘူး။ 'ငါ အမှားလုပ်ခဲ့တယ်၊ ငါ ဒုက္ခရောက်နေတယ်' ဆိုတဲ့ အကောင်အထည် မရှိပါဘူး။ မနောဒွါရ၊ ဓမ္မာရုံ၊ သိတဲ့စိတ်၊ ခံစားတဲ့ ဝေဒနာ၊ မှတ်သားတဲ့ သညာ၊ ပြုပြင်တဲ့ သင်္ခါရ... ဒီနာမ် ဓာတ်သဘောတရား တွေပဲ စက်ရုံက စက်သွားတွေလို အဆင့်ဆင့် အလိုအလျောက် အလုပ်လုပ်သွားတာပါ။

ဒါပေမဲ့ ငါတို့က သတိ (အပ္ပမာဒ) မကပ်နိုင်တဲ့အခါ 'ငါ မှားခဲ့တာ၊ ငါ ပူလောင်နေရပြီ' ဆိုပြီး အတိတ်က မှတ်ဉာဏ်နဲ့ ကိုယ်နဲ့၊ သောကစိတ်နဲ့ ကိုယ်နဲ့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစပ်လိုက်ကြပါတယ်။ အဲဒီလို ခန္ဓာငါးပါးကို အကောင်အထည် အဖြစ်၊ ငါ သူတစ်ပါး အဖြစ် အခိုင်အမာ ယူလိုက်တာဟာ 'သက္ကာယဒိဋ္ဌိ' (အမှားအယွင်း အစွဲအလမ်း) ကြီး ဝင်ရောက်လာတာပါပဲ။ အဲဒီ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစွဲကြောင့်ပဲ အတိတ်က ပြုခဲ့တဲ့ အမှားက တစ်ခါ၊ အခု ပြန်တွေးပြီး သောကရောက်ရတာက တစ်ခါ ဒုက္ခ နှစ်ထပ် ဖြစ်နေရတာပါ။

ဒီသက္ကာယဒိဋ္ဌိကြီးကို ဘယ်လို ဖြုတ်မလဲ။ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာလိုပါပဲ။ မျက်လှည့်ဆရာက ကြိုးလေးတွေ ဆွဲပြီး အရုပ်လေးတွေကို အတိတ်က ဇာတ်လမ်းတွေ ပြန်ကပြတဲ့အခါ၊ ပွဲကြည့်ပရိသတ်က အဟုတ်ကြီး ထင်ပြီး လိုက်လံ ငိုကြွေးနေကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ နောက်ကွယ်က ကြိုးတွေကို မြင်သွားတဲ့အခါ၊ 'အော်... ဒါ ပြီးသွားတဲ့ ဇာတ်လမ်းဟောင်းတွေ ပါလား' ဆိုတဲ့ အစွဲ ပြုတ်သွားပါတယ်။

ထို့အတူပါပဲ၊ သတိပဋ္ဌာန် ရှုဉာဏ်နဲ့ သေချာ ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ၊ အတိတ်က အမှားကို တွေးမိလို့ သောကစိတ် ပေါ်လာတဲ့ အချိန်မှာ ဘယ်လို မှတ်ရမလဲ။ 'ငါ မှားခဲ့ပြီ၊ ငါ့အပြစ်တွေ' လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ စိတ်ထဲမှာ တွေးမိရင် 'တွေးတယ်... တွေးတယ်... နောင်တစိတ် ပေါ်တယ်... သိတယ်... သောက ပေါ်တယ်... သိတယ်' လို့ ဓာတ်သဘောသက်သက် အနေနဲ့သာ စောင့်ကြည့်ပါ။ အဲဒီလို ကြည့်နိုင်ရင် 'အော်... စိတ်ထဲမှာ အာရုံဟောင်းလေး ဝင်လာလို့ သိစိတ် ပေါ်လာတာပါလား၊ သောက ဆိုတာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ သင်္ခါရ နာမ်တရား သက်သက်ပါလား' လို့ ကွဲကွဲပြားပြား မြင်လာပြီး သက္ကာယဒိဋ္ဌိကြီး အလိုလို ပြုတ်ကျသွားပါတော့တယ်။

သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ရုံနဲ့ မပြီးသေးဘူး သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဆက်ပြီး ရှုရပါဦးမယ်။ အဲဒီလို ပေါ်လာတဲ့ တွေးသိစိတ်ကလေး၊ သောက ဝေဒနာကလေးတွေဟာ အမြဲတမ်း တည်မြဲနေသလား။ သေချာ စောင့်ကြည့်လိုက်ပါ။ ကိုယ်က သတိနဲ့ စောင့်ကြည့်နေတာနဲ့ အမျှ၊ အဲဒီ တွေးသိစိတ်ကလေးဟာ ချက်ချင်း ပျောက်သွားတယ်၊ စောစောက ပူလောင်နေတဲ့ သောက စိတ်ကလေးလည်း တဖြည်းဖြည်း လျော့ကျပြီး ချက်ချင်း ချုပ်ငြိမ်းသွားတာပါပဲ။

ဒီလို ဖြစ်ပေါ်လာသမျှ ရုပ်နာမ် သင်္ခါရတရား မှန်သမျှဟာ ဖြစ်ပြီးရင် ချက်ချင်း ပျက်စီးသွားတာပါလား ဆိုတဲ့ 'အနိစ္စ' သဘောကို ဉာဏ်နဲ့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လိုက်တာနဲ့၊ ဒီအတိတ်က အမှားကြီးက ငါ့ကို တစ်သက်လုံး ခြောက်လှန့်နေတော့မှာပဲ လို့ ယူဆထားတဲ့ 'သဿတဒိဋ္ဌိ' ကြီး ကွာကျသွားပါတော့တယ်။ အတိတ် ဆိုတာလည်း ပြီးသွားပါပြီ၊ အဲဒီ အတိတ်ကို ပြန်တွေးတဲ့ စိတ်ကလည်း စက္ကန့်မလပ် ပျက်စီးနေတာပါပဲ။ ဘာတစ်ခုမှ ထာဝရ မခိုင်မာပါဘူး။

ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က ထပ်မေးပြန်ရော၊ 'အရှင်ဘုရား... တွေးသိစိတ်လည်း ပျောက်သွားပြီ၊ သောကလည်း ပျက်သွားပြီ ဆိုရင် ဘာမှ မရှိတော့ဘူးပေါ့။ အကုန်လုံး သုဉ်းသွားပြီပေါ့' လို့ အပြတ်ယူစရာ ရှိပါတယ်။ မဟုတ်ပါဘူး သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ တွေးသိစိတ်လေး ပျက်သွားပေမယ့်၊ ငါတို့က အဲဒီနေရာမှာ 'အပ္ပမာဒ' (သတိတရား) ကို အစားထိုးလိုက်ရင်၊ ပစ္စုပ္ပန် တည့်တည့်မှာ ရှုမှတ်နေတဲ့ ဉာဏ်စိတ် အသစ် တစ်ခုက ချက်ချင်း ဆိုသလို အစားထိုး ဝင်ရောက်လာပါတယ်။ တစ်ခုပျက်သွားတိုင်း နောက်တစ်ခုက အဆက်မပြတ် အစားထိုးနေတာပါ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ရေစီးကြောင်းကြီး တစ်ခုလိုပါပဲ။ ရှေ့ရေက ထွက်သွားပေမယ့် နောက်ရေက အဆက်မပြတ် အစားထိုး ဝင်ရောက်လာတဲ့အတွက် ရေစီးကြောင်းကြီး အနေနဲ့ ဆက်ရှိနေသလိုပါပဲ။ စိတ်အစဉ်ဆိုတာလည်း အကြောင်းတရား ရှိနေသရွေ့ အကျိုးတရား အနေနဲ့ ဆက်တိုက် အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို အကြောင်းရှိလို့ အကျိုးဆက်စပ်ပြီး အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ သဘောတရားကို သေချာ သိမြင်သွားတဲ့ အခါမှာတော့၊ သေရင် ဘာမှ မဖြစ်တော့ဘူး၊ ပြတ်သွားပြီ လို့ အပြတ်ယူထားတဲ့ 'ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ' ဆိုတဲ့ အမှားကြီးလည်း လုံးဝ ကျွတ်ထွက်သွားပါတော့တယ်။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဘာပဲ ပေါ်လာပေါ်လာ၊ အတိတ်က အမှားကို ပြန်တွေးမိတာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ သောက ပေါ်တာပဲ ဖြစ်ဖြစ် 'ဒါဟာ ငါမဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နာမ် သက်သက်ပဲ။ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားတာပဲ။ ပျက်ပြီးရင်လည်း အစားထိုးနေတာပဲ' ဆိုတဲ့ ဓမ္မအစဉ်၊ ခန္ဓာအစဉ်တွေကို အမှန်အတိုင်း ရှုမှတ်နိုင်မယ် ဆိုရင်၊ ဒိဋ္ဌိသုံးပါးလုံး ပြုတ်ပြီး၊ အတိတ်က သောကတွေကို ပယ်သတ်ကာ နိဗ္ဗာန်နဲ့ အနီးဆုံး အနေအထားကို ရောက်ရှိသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်လို့ တိုက်တွန်း အလုပ်ပေးလိုက်ရပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီလို ဓမ္မသဘောတရားတွေကို နားလည်သွားပြီဆိုရင်၊ လက်တွေ့ဘဝမှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ ပြဿနာတွေကိုလည်း ဘယ်လို သတိပညာနဲ့ ငြိမ်းချမ်းအောင် ဖြေရှင်းနိုင်သလဲ ဆိုတာကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ထပ်ပြီး ရှင်းပြချင်ပါသေးတယ်။

ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော် မွေတော်တွေကို ထိန်းသိမ်းထားတဲ့ အထူး လုံခြုံရေး အခန်းကြီး (Strong Room) တစ်ခု ရှိပါတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ ငါးနှစ်လောက်က၊ အဲဒီ အခန်းရဲ့ လေဝင်လေထွက် စနစ်မှာ ချို့ယွင်းချက် သေးသေးလေး တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့တယ်။ အဲဒီတုန်းက တာဝန်ရှိသူတွေက ပေါ့ဆ (ပမာဒ) ပြီး အဲဒီ ချို့ယွင်းချက်ကို မပြင်ဘဲ ထားလိုက်မိတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ စိုထိုင်းဆတွေ များလာပြီး၊ အလွန် ရှားပါးတဲ့ ရှေးဟောင်း ပေစာထုပ် တစ်ခု မှိုတက်ပြီး ပျက်စီးသွားခဲ့ရဖူးပါတယ်။ အဲဒါဟာ ပြတိုက် သမိုင်းမှာ အလွန် ကြီးမားတဲ့ အမှား တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

အခု ပစ္စုပ္ပန် အချိန်ကို ရောက်တဲ့ အခါမှာ၊ ပြတိုက် တာဝန်ခံ ภัณฑာထိန်းချုပ် ဦးသန့်ဇင် ဟာ အပတ်စဉ် စစ်ဆေးရေးတွေ လုပ်တဲ့ အခါ၊ ပြတိုက်ရဲ့ အန္တရာယ် ဆန်းစစ်ခြင်း မှတ်တမ်း (Template T163 - Risk & Impact Assessment) ကို အမြဲတမ်း တိတိကျကျ ကိုင်ဆောင်ပြီး စစ်ဆေးလေ့ ရှိပါတယ်။

တစ်နေ့တော့ ဦးသန့်ဇင် ဟာ အဲဒီ လုံခြုံရေး အခန်းကြီးရဲ့ နံရံ ထောင့်နားလေးမှာ ရေစိမ့်နေတဲ့ အက်ကြောင်း သေးသေးလေး တစ်ခုကို သွားတွေ့လိုက်ရတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ အတူတူ လိုက်ပါ စစ်ဆေးတဲ့ လက်ထောက် ဝန်ထမ်း ဒေါ်မြ က "ဦးသန့်ဇင်ရယ်... အက်ကြောင်းလေးက သေးသေးလေးပါ။ အထဲက ပစ္စည်းတွေကို ဘာမှ မထိခိုက်နိုင်ပါဘူး။ နောက်လမှပဲ ပန်းရန် ခေါ်ပြီး ဖာခိုင်းလိုက်ပါ" လို့ ပေါ့ပေါ့ဆဆ ပြောလိုက်ပါတယ်။

အဲဒီစကားကို ကြားတော့ ဦးသန့်ဇင် ဟာ ချက်ချင်းပဲ ပြတိုက်ရဲ့ ဘေးအန္တရာယ် ကြိုတင် ကာကွယ်ရေး မူဝါဒ (Policy 26, Art 26.1 - Learning from Past Incidents to Mitigate Future Risks) ကို သွားပြီး သတိရလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ ပြတိုက် အနေဖြင့် အတိတ်က ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပျက်စီး ဆုံးရှုံးမှုများကို မှတ်တမ်းတင် သင်ခန်းစာယူရမည်။ မည်မျှ သေးငယ်သော ခြိမ်းခြောက်မှု ဖြစ်စေကာမူ (Pamada) မေ့လျော့ ပေါ့ဆခြင်း မရှိဘဲ၊ အန္တရာယ် ဖြစ်နိုင်ခြေကို ချက်ချင်း တွက်ချက် ဖြေရှင်းရမည် လို့ အတိအကျ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။

ဒါနဲ့ ဦးသန့်ဇင် က ဒေါ်မြ ကို တည်တည်ငြိမ်ငြိမ်နဲ့ ရှင်းပြပါတယ်။ "ဒေါ်မြ... ဒီအက်ကြောင်း သေးသေးလေးက အခု ချက်ချင်း ဘာမှ မဖြစ်ပေမယ့်၊ လွန်ခဲ့တဲ့ ငါးနှစ်က ငါတို့ ပေါ့ဆခဲ့လို့ ပေစာထုပ်ကြီး တစ်ထုပ် ဆုံးရှုံးခဲ့ရတဲ့ သမိုင်းကို မမေ့ပါနဲ့။ Risk Assessment (အန္တရာယ် ဆန်းစစ်ခြင်း) သဘောတရား အရ၊ အခုချိန်မှာ မပြုပြင်ရင် ရေတွေ စိမ့်ဝင်လာပြီး အထဲက ဓာတ်တော်တွေကိုပါ ထိခိုက်လာနိုင်တယ်။ သမိုင်းကို သင်ခန်းစာ ယူတယ် ဆိုတာ အတိတ်က အမှားမျိုး ထပ်မဖြစ်အောင် ပစ္စုပ္ပန်မှာ ချက်ချင်း ပြင်ဆင်တာပါပဲ" လို့ သိပ္ပံနည်းကျ၊ စီမံခန့်ခွဲမှု နည်းကျ ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဥပဒေနဲ့ ရှင်းပြရုံနဲ့ လူတွေရဲ့ ပေါ့ဆမှုက ချက်ချင်း ပျောက်သွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဓမ္မဆေးနဲ့ ထပ်ပြီး တိုက်ကျွေးရပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဦးပဉ္ဇင်း ရောက်သွားပြီး ဒေါ်မြ ကို ဘုရားရှင်ရဲ့ ဓမ္မပဒ ပါဠိတော်နဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ဆုံးမလိုက်ပါတယ်။

"ဒကာမကြီး ဒေါ်မြ... သေချာ စဉ်းစားကြည့်စမ်းပါ။ ဘုရားရှင် ဟောထားတဲ့ 'ပမာဒေါ မစ္စုနော ပဒံ' ဆိုတဲ့ စကားကို သတိရပါ။ မေ့လျော့ ပေါ့ဆခြင်းဟာ သေခြင်းရဲ့ လမ်းစပဲ။ ဒီအက်ကြောင်းလေးကို အထင်သေးပြီး ပေါ့ဆလိုက်ရင်၊ တစ်နေ့ကျတော့ ဓာတ်တော်တွေ ပျက်စီးသွားပြီး သောကမီးတွေ လောင်ရလိမ့်မယ်။ အဲဒီကျမှ နောင်တရနေလို့ မထူးတော့ဘူး။ အပ္ပမာဒ (သတိတရား) ဆိုတာ အရာရာကို အမြဲတမ်း နိုးကြားစွာနဲ့ စောင့်ရှောက်တာပါ။ ဒါကြောင့် အခု ချက်ချင်းပဲ ဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့ စီစဉ်လိုက်ပါ" လို့ ဓမ္မနဲ့ Risk Assessment ကို ယှဉ်တွဲပြီး ဆုံးမလိုက်ပါတယ်။

ဒီစကားလည်း ကြားရော၊ ဒေါ်မြ ဟာ ချက်ချင်းပဲ သတိဝင်သွားတယ်။ "မှန်လှပါ ဘုရား။ တပည့်တော်မက ပျင်းရိတဲ့ စိတ်နဲ့ ပေါ့ဆ (ပမာဒ) မိသွားလို့၊ ကြီးမားတဲ့ အန္တရာယ်ကြီးကို မျက်ကွယ်ပြုမိမလို ဖြစ်သွားပါတယ်။ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ အတိုင်းပဲ၊ အတိတ်က အမှားကို သင်ခန်းစာယူပြီး ဒီအက်ကြောင်းကို ဒီနေ့ ချက်ချင်းပဲ အရေးပေါ် ပြင်ဆင်ပါတော့မယ်" လို့ ဝန်ခံသွားပါတော့တယ်။

နောက်ဆုံးမှာတော့ အဲဒီ အက်ကြောင်းကို အချိန်မီ ပြင်ဆင်လိုက်နိုင်တဲ့ အတွက်၊ မိုးတွင်း ရောက်လာတဲ့ အခါ ရေစိမ့်ဝင်မှု အန္တရာယ်ကနေ ဓာတ်တော်တွေကို အပြည့်အဝ ကာကွယ်ပေးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ အတိတ်က အမှားကို သတိ (အပ္ပမာဒ) နဲ့ သင်ခန်းစာယူပြီး၊ ပစ္စုပ္ပန်ကို အကောင်းဆုံး တည်ဆောက်ကာ ဘေးအန္တရာယ်တွေကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ကာကွယ်လိုက်နိုင်တဲ့ အဖြေ တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်ကြည့်ကြစို့။ ငါတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးနဲ့တကွ လောကမှာ ကြုံတွေ့ရနိုင်တဲ့ ရောဂါဘေးတွေ၊ အဆောက်အအုံ ပျက်စီးမှု အန္တရာယ်တွေ မှန်သမျှဟာ အချိန်တန်ရင် ဖောက်ပြန် ပြောင်းလဲပြီး ဒုက္ခပေးမယ့် သဘောတရားတွေ ရှိနေတာဟာ ဘာသစ္စာလဲ... 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပါပဲ။

အဲဒီလို အန္တရာယ် ရှိတဲ့ အရာတွေကို သတိမထားဘဲ၊ ပေါ့ပေါ့ဆဆ နေမယ် ဆိုပြီး ဒေါ်မြ ရဲ့ အစက စိတ်လိုမျိုး မေ့လျော့နေတဲ့ ပမာဒ၊ အဝိဇ္ဇာ၊ ကိလေသာတွေက ဘာသစ္စာလဲ... 'သမုဒယသစ္စာ' ပါပဲ။ ဒီ မေ့လျော့မှု တဏှာလောဘ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ကြောင့်ပဲ နောက်ဆုံးမှာ သောက ပူဆွေးမှုတွေ၊ ဒုက္ခ ဝဋ်ဆင်းရဲတွေ အသစ် အသစ် ထပ်ဖြစ်နေရတာပါ။

ဒီလို ဖောက်ပြန်တတ်တဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီးကို အမှန်အတိုင်း သိမြင်လာပြီး၊ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ မေ့လျော့မှု ပမာဒ၊ လောဘ၊ အတ္တ တွေကို စွန့်လွှတ်လိုက်နိုင်မယ် ဆိုရင်၊ ပူလောင်မှုတွေ ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ သဘောဟာ ဘာသစ္စာလဲ... 'နိရောဓသစ္စာ' ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို ငြိမ်းအေးသွားဖို့အတွက်၊ အတိတ်က အမှားတွေကို သင်ခန်းစာယူပြီး၊ အပ္ပမာဒ (သတိတရား) ကို လက်ကိုင်ထားကာ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်အောင် ရှုမှတ်ပြီး၊ ရုပ်နာမ် ဓာတ်သဘောသက်သက်ပဲလို့ သိမြင်ပြီး ဒိဋ္ဌိသုံးပါး ဖြုတ်နေတဲ့ သတိပဋ္ဌာန် ဝိပဿနာ ကျင့်စဉ်ကြီးကတော့ လမ်းမှန်ဖြစ်တဲ့ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပါပဲ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီမဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်မှသာ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာကို ရောက်မှာ ပေါ်လွင်နေပါတယ် ဟုတ်လား။

ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ သမိုင်းကို သင်ခန်းစာယူခြင်း ဓမ္မဒေသနာတော် အတိုင်း မိမိတို့၏ စိတ်အစဉ်တွင် ကိန်းအောင်းနေသော ပမာဒ (မေ့လျော့ခြင်း) နှင့် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစွဲများကို ဝိပဿနာ ဉာဏ်ဖြင့် ဖြုတ်ခွာနိုင်ကြပါစေ၊ နေ့စဉ် မိမိ၏ လုပ်ရပ်များကို ပြန်လည် သုံးသပ်၍ အတိတ်က အမှားများကို သင်ခန်းစာယူကာ ပစ္စုပ္ပန်ကို အပ္ပမာဒ တရားဖြင့် အကောင်းဆုံး တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ၊ ရှားပါးရောဂါများမှ အစပြု၍ ရောဂါဆန်းများ၊ ဘေးအန္တရာယ် အပေါင်းမှ ကင်းဝေးကြပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ အားလုံးပဲ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာ ချမ်းသာပြီး မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ လွယ်ကူသော အကျင့်ဖြင့် အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.