နေ့ရက် - ဇွန်လ (၂၀) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-170)- ကွဲကွာခြင်းနှင့် ခိုလှုံရာ (Separation & Refuge: Vippayutta)
ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော် (ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော)၊ ဓမ္မစကြာ (ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော)။
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Attachment Theory & Displacement Psychology (သံယောဇဉ်တွယ်တာမှု သီအိုရီနှင့် နေရာရွှေ့ပြောင်းခံရမှု စိတ်ပညာ)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်အပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီးလျှင် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်မြတ်ဖြင့် လျင်မြန်စွာ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၂၀) ရက်၊ အင်္ဂါနေ့မှာ ကျရောက်တဲ့ ကမ္ဘာ့ဒုက္ခသည်များနေ့ (World Refugee Day) အထိမ်းအမှတ် ဓမ္မသဘင်ပွဲလေးကို စတင်လိုက်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ကမ္ဘာမှာ စစ်ဘေး၊ သဘာဝဘေးတွေကြောင့် ကိုယ့်အိမ်ကိုယ့်ယာကို စွန့်ခွာပြီး ထွက်ပြေးနေရတဲ့ ဒုက္ခသည်ပေါင်း သန်း ၁၀၀ ကျော် ရှိနေပါတယ်။ "အိမ်" ဆိုတဲ့ ခိုလှုံရာနဲ့ "ကွဲကွာ" နေရခြင်းဟာ အင်မတန် ဆင်းရဲပါတယ်။ ဗုဒ္ဓဓမ္မအရ ကြည့်ရင်တော့ ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးဟာလည်း သံသရာထဲမှာ အိမ်အစစ် (နိဗ္ဗာန်) ကို မပြန်နိုင်သေးဘဲ လှည့်လည်ပြေးလွှားနေရတဲ့ "သံသရာဒုက္ခသည်" တွေပါပဲ။ ဒီနေ့မှာတော့ ခေတ်သစ်စိတ်ပညာရဲ့ "Attachment Theory" (သံယောဇဉ်တွယ်တာမှု) နဲ့ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်လာ "ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော" (မယှဉ်တွဲခြင်း/ကွဲကွာခြင်း) သဘောတရားတို့ကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
တရားတော် မဟောကြားမီမှာ၊ အိုးအိမ်မဲ့ ဒုက္ခသည်များအတွက် ကိုယ်ချင်းစာစိတ် မွေးမြူပြီး၊ ဘေးကင်းလုံခြုံမှု ရရှိစေဖို့ "မေတ္တာဘာဝနာ" ကို ပွားများကြရအောင်။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး ခါးလေးကို ဆန့်၊ မျက်လုံးလေးကို မှိတ်ထားပါ။ "ကမ္ဘာအနှံ့မှာ နေစရာမရှိ၊ စားစရာမရှိ ဖြစ်နေတဲ့ ဒုက္ခသည်တွေ အားလုံး... ဘေးရန်ကင်းကြပါစေ၊ လုံခြုံတဲ့ ခိုလှုံရာကို ရရှိကြပါစေ" လို့ စိတ်ထဲကနေ လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ဆုတောင်းပေးပါ။ ကိုယ်တိုင်လည်း "ငါ့ရဲ့ ခိုလှုံရာ အစစ်က ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ပါလား" လို့ ရတနာသုံးပါးကို အာရုံပြုရင်း စိတ်တည်ငြိမ်မှု ယူပါ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ပထမဦးဆုံး အနေနဲ့ "Psychology of Displacement" (နေရာရွှေ့ပြောင်းခံရမှု စိတ်ပညာ) နဲ့ "Attachment Theory" အကြောင်းကို လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
လူသားတွေမှာ "Attachment" (တွယ်တာမှု) ဆိုတာ မွေးကတည်းက ပါလာပါတယ်။ ကလေးလေးတစ်ယောက်ဟာ မိခင်နဲ့ ခွဲလိုက်တာနဲ့ ငိုတော့တာပဲ။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူ့ဦးနှောက်က "Separation = Danger" (ကွဲကွာခြင်း သည် အန္တရာယ်ရှိသည်) လို့ မှတ်သားထားလို့ပါပဲ။
ဒုက္ခသည်တွေမှာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ ကိုယ်နေခဲ့တဲ့ အိမ်၊ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်၊ ကိုယ့်ဆွေမျိုးတွေနဲ့ ရုတ်တရက် "ကွဲကွာ" (Dissociate) လိုက်ရတဲ့အခါ ဦးနှောက်ထဲမှာ "Grief" (ပူဆွေးမှု) နဲ့ "Insecurity" (မလုံခြုံမှု) တွေ ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။
သိပ္ပံပညာရှင် Maslow ရဲ့ "Hierarchy of Needs" (လိုအပ်ချက် ဆင့်ကဲသီအိုရီ) အရ လူတစ်ယောက်အတွက် အခြေခံအကျဆုံး လိုအပ်ချက်က "Physiological" (စားဝတ်နေရေး) နဲ့ "Safety" (လုံခြုံရေး/Shelter) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒုက္ခသည်တွေမှာ ဒီအခြေခံအုတ်မြစ် (Base Level) ပျောက်ဆုံးသွားတဲ့အတွက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြိုလဲမှုတွေ ဖြစ်လာရတာပါ။
(Label: The Foundation of Security - Maslow's Hierarchy)
အခု... ဒီသဘောတရားကို ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်နဲ့ နှိုင်းယှဉ် ကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က "ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော" လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
ပါဠိလို - "ရူပိနော ဓမ္မာ အရူပီနံ ဓမ္မာနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော" တဲ့။
အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "မရောနှောသော သဘောဖြင့်၊ ကွဲပြားသော သဘောဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်း" ဖြစ်ပါတယ်။
ရိုးရိုးရှင်းရှင်း ပြောရရင် - ရေနဲ့ ဆီ လိုပါပဲ။ ပုလင်းတစ်လုံးထဲမှာ အတူတူ ရှိနေပေမဲ့၊ ရေက ရေ၊ ဆီက ဆီ သီးခြားစီ ကွဲနေတယ်။ မရောနှောဘူး။ ဒါကို "ဝိပ္ပယုတ်" လို့ ခေါ်ပါတယ်။
လောကကြီးမှာလည်း ကြည့်ပါ။ "ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော" (ချစ်ခင်သူတို့နှင့် ကွေကွင်းရခြင်းသည် ဆင်းရဲ၏) တဲ့။ ကိုယ်နဲ့ ကိုယ့်ချစ်သူ၊ ကိုယ်နဲ့ ကိုယ့်အိမ်ဟာ "ဝိပ္ပယုတ်" ဖြစ်သွားရင် (ကွဲသွားရင်) ဆင်းရဲဒုက္ခ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ တဖက်က ပြန်ကြည့်ရင်... ခန္ဓာကိုယ် (ရုပ်) နဲ့ စိတ် (နာမ်) ဟာ သဘာဝချင်း မတူပါဘူး။ ရုပ်က အကောင်အထည် ရှိတယ်၊ စိတ်က မရှိဘူး။ သူတို့နှစ်ခုဟာ "အတူနေပေမဲ့ မရောနှောဘဲ" (ဝိပ္ပယုတ် သဘောနဲ့) တစ်ဦးကို တစ်ဦး ကျေးဇူးပြုနေကြတာပါ။ ဒါကို နားလည်ရင် "ငါ့အိမ်၊ ငါ့ရွာ" ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှု (Attachment) ကို နည်းနည်း လျှော့ချလို့ ရပါတယ်။ "ဪ... အတူနေတုန်း ခဏလေးမှာတောင် သဘာဝချင်းက မတူကြပါလား" လို့ ဆင်ခြင်နိုင်ပါတယ်။
ကိုင်း... ဒါဆိုရင် ဒီသဘောတရားတွေကို ဝိပဿနာ ရှုကွက်ထဲ ဘယ်လို ထည့်မလဲ။
ကွဲကွာခြင်း သဘောကို ဉာဏ်နဲ့ လက်ခံနိုင်အောင် ကြိုးစားကြရအောင်။
ရှုမှတ်နည်း (Practical Instruction):
၁။ မရောနှောမှုကို မြင်ပါ: ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကို ပြန်ကြည့်ပါ။ "ခြေထောက်" (ရုပ်) နဲ့ "နာတယ်လို့ သိတဲ့စိတ်" (နာမ်) ဟာ တစ်သားတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ရုပ်က မသိတတ်ဘူး၊ နာမ်က သိတတ်တယ်။ သူတို့နှစ်ခုဟာ ရေနဲ့ဆီလို "ဝိပ္ပယုတ်" ဖြစ်နေတာကို မြင်အောင်ကြည့်ပါ။
၂။ ခွဲခွာရမည်ကို နှလုံးသွင်းပါ: "ငါပိုင်တဲ့ ပစ္စည်း၊ ငါ့ဆွေမျိုး၊ ငါ့ခန္ဓာကိုယ်... တနေ့ကျရင် ဒါတွေအားလုံးနဲ့ ငါ ခွဲရမယ်" ဆိုတာကို ကြိုတင် လက်ခံထားပါ။ (Death Meditation)။ ကြိုတင် စိတ်လျှော့ထားရင် တကယ်ခွဲရတဲ့အခါ ဒဏ်ချက် သက်သာပါလိမ့်မယ်။
၃။ ခိုလှုံရာအစစ်ကို ရှာပါ: ပြင်ပ အိုးအိမ်တွေဟာ ပျက်စီးတတ်တယ်။ စိတ်ထဲက "သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ" ဆိုတဲ့ အိမ်ကတော့ ဘယ်သူမှ ဖျက်ဆီးလို့ မရဘူး။ အဲဒီ "ဓမ္မအိမ်" ကိုသာ ခိုင်ခိုင်ဆောက်ပါ။
ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ Case-2471 "The Displaced Statues" (နေရာပျောက်သော ဆင်းတုတော်များ) ဆိုတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
ပြတိုက်ကို နယ်စပ်ဒေသ တစ်ခုကနေ စစ်ဘေးရှောင် ဆရာတော် တစ်ပါး ရောက်လာတယ်။ ဆရာတော်က ဗလာပါ၊ ဘာပစ္စည်းမှ မပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ သူ့လက်ထဲမှာ အထုပ်တစ်ထုပ်ကို သဲသဲလှုပ် ကိုင်ထားတယ်။ ဖွင့်ကြည့်လိုက်တော့ ရှေးဟောင်း ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်လေး ၃ ဆူ ဖြစ်နေတယ်။
ဆရာတော်က ပြောတယ်... "ရွာကို မီးရှို့ခံရတုန်းက ကျောင်းလည်း ပါသွားပြီ။ ဘုရားတွေလည်း ပျက်စီးကုန်ပြီ။ ဦးပဉ္ဇင်းက ကိုယ့်အသက်ထက် ဒီဘုရားလေးတွေကို လုံခြုံမယ့် နေရာ ပို့ချင်လို့ ထွက်ပြေးလာတာ" တဲ့။ ဆရာတော်က ကိုယ်တိုင် ဒုက္ခသည် ဖြစ်နေပေမဲ့၊ ဘုရားရှင် ကိုယ်စားလှယ်တော်တွေကို "Refuge" (ခိုလှုံရာ) ပေးချင်တဲ့ စိတ် ရှိနေတယ်။
ပြတိုက် တာဝန်ခံက ဆရာတော်ကို အရိုအသေပြုပြီး၊ Policy 5 (Safeguarding & Collections Care) အရ ဆင်းတုတော်တွေကို လက်ခံလိုက်တယ်။ Template T124 (Artifact Intake & Condition Report) နဲ့ မှတ်တမ်းတင်တယ်။
"ဆရာတော်... စိတ်ချပါ။ ဒီဘုရားလေးတွေအတွက် Hswagata ပြတိုက်က 'Safe Haven' (လုံခြုံသော ခိုလှုံရာ) ဖြစ်စေရပါမယ်။ ဆရာတော် ရွာပြန်ရတဲ့ တစ်နေ့ကျရင် ပြန်ပင့်သွားပါ" လို့ လျှောက်ထားလိုက်တယ်။
အဲဒီနေ့ကစပြီး ဆင်းတုတော်လေးတွေကို မှန်ဘီရိုထဲမှာ လှလှပပ ပူဇော်ထားလိုက်တယ်။ ဆရာတော်လည်း ပြတိုက်ထဲက ကျောင်းဆောင်တစ်ခုမှာ ခေတ္တ သီတင်းသုံးခွင့် ရသွားတယ်။ "ဝိပ္ပယုတ္တ" (နေရပ်နဲ့ ကွဲကွာခြင်း) ကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ ဒုက္ခကို "မေတ္တာ" (Safe Refuge) နဲ့ ကုစားလိုက်တာပါပဲ။ ရုပ်ဝတ္ထုတွေ နေရာရွှေ့သွားပေမဲ့၊ ကြည်ညိုတဲ့ စိတ်ကတော့ ဆက်လက် ရှင်သန်နေပါတယ်။
ကြည့်စမ်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ လောကမှာ နေရာပျောက်တယ် ဆိုတာ ဒုက္ခပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ စိတ်ဓာတ် မပျောက်ရင် ပြန်ထူထောင်လို့ ရပါတယ်။ အရေးကြီးဆုံးက ကိုယ့်စိတ်ကို အကုသိုလ်တွေကြားမှာ "ဒုက္ခသည်" အဖြစ် မထားဘဲ၊ ကုသိုလ်တရားရိပ်မှာ "ခိုလှုံ" စေဖို့ပါပဲ။
ကိုင်း... နိဂုံးချုပ် အနေနဲ့ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဘုန်းကြီးတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ကွဲကွာခြင်းနှင့် ခိုလှုံရာ" တရားတော်မှာ ဒုက္ခသည်ဆိုင်ရာ စိတ်ပညာနဲ့ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယောတို့ကို နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက် ကြည့်မယ်ဆိုရင် -
ချစ်ခင်သူများ၊ နေရပ်များနှင့် ကွဲကွာရခြင်း၊ အိုးအိမ်မဲ့ခြင်း တို့သည် "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ အရာတွေကို "ငါ့ဟာ၊ ငါ့နေရာ" လို့ စွဲလမ်းနေတဲ့ တဏှာဥပါဒါန်က "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။ ဘယ်နေရာရောက်ရောက် စိတ်မတုန်လှုပ်ဘဲ၊ ခိုလှုံရာအစစ် (နိဗ္ဗာန်) ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းက "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ ခိုလှုံရာကို ရောက်ဖို့အတွက် ဗုဒ္ဓ၊ ဓမ္မ၊ သံဃာ ကို ဆည်းကပ်ပြီး ကျင့်ကြံတဲ့ မဂ္ဂင်တရားက "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း လောကဓံမုန်တိုင်းများကြောင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကွဲကွာမှုများ ကြုံရစေကာမူ၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခိုလှုံရာများ မပျောက်ပျက်ဘဲ၊ ဘေးကင်းလုံခြုံစွာဖြင့် သံသရာခရီးကို ဆက်လက် လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ဇွန်လ (၂၀) ရက်၊ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် နေ့စဥ်တရားတော်နာ ကြွရောက်နိုင်ပါကြောင်းဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။
