နေ့ရက် - စက်တင်ဘာလ (၁၀) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-253) - ဝိဘဝတဏှာ (Craving for Non-existence) နှင့် မိမိကိုယ်ကို သတ်သေမှု ကာကွယ်ရေး (Suicide Prevention)
ကိုးကားကျမ်း - သံယုတ္တနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂ၊ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ်။
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Suicidology & Crisis Intervention (သတ်သေမှုဆိုင်ရာ လေ့လာရေးနှင့် အကျပ်အတည်း ဖြေရှင်းရေးပညာ)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၁၁) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်အရ ဒီနေ့ စက်တင်ဘာလ (၁၀) ရက်နေ့ကို "ကမ္ဘာ့ မိမိကိုယ်ကို သတ်သေမှု ကာကွယ်တားဆီးရေးနေ့" (World Suicide Prevention Day) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါတယ်။
လောကမှာ အသက်ထက် အဖိုးတန်တာ ဘာမှမရှိပါဘူး။ ဒါပေမယ့် တစ်ခါတလေမှာ လူသားတွေဟာ ဆင်းရဲဒုက္ခတွေ၊ ဖိစီးမှုတွေ အလွန်အမင်း များပြားလာတဲ့အခါ "သေလိုက်ရင် အေးသွားမယ်" ဆိုတဲ့ မှားယွင်းတဲ့ အတွေး (မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ) ဝင်လာတတ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ဗုဒ္ဓဟောကြားတဲ့ "ဝိဘဝတဏှာ" (ဘဝပြတ်စဲခြင်းကို တပ်မက်ခြင်း) ရဲ့ နှိပ်စက်မှုပါပဲ။ ဒီနေ့မှာတော့ အမှောင်မိုက်ဆုံး အချိန်တွေကို ဖြတ်သန်းနေရသူများအတွက် မျှော်လင့်ချက် အလင်းရောင် ပေးနိုင်မယ့် တရားတော်ကို ဟောကြားပါမယ်။ အားလုံးပဲ စိတ်ဓာတ်ခွန်အားတွေ ပြည့်ဝပြီး၊ ဘဝရဲ့ တန်ဖိုးကို နားလည်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ဝိဘဝတဏှာ" (Vibhava Tanha) လို့ ခေါ်တဲ့ ဘဝကို ငြီးငွေ့၍ ပြတ်စဲလိုခြင်းနှင့် ခေတ်သစ် စိတ်ပညာက လေ့လာထားတဲ့ "Psychology of Suicide" (သတ်သေမှုဆိုင်ရာ စိတ်ပညာ) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ စိတ်ပညာရှင်ကြီး Edwin Shneidman က ပြောဖူးပါတယ်... "Suicide is not a desire to die; it is a desire to end pain." (သတ်သေခြင်းဆိုတာ သေချင်လို့ မဟုတ်ဘူး၊ နာကျင်မှုကို ရပ်တန့်ချင်လို့ လုပ်တာ) တဲ့။ နာကျင်မှုကို ရပ်တန့်ဖို့အတွက် "သေခြင်း" ဟာ တစ်ခုတည်းသော ထွက်ပေါက် မဟုတ်ကြောင်းကို သိပ္ပံနဲ့ ဓမ္မ ပေါင်းစပ်ပြီး ရှင်းပြပါမယ်။
ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို အားငယ်မှု၊ ဝမ်းနည်းမှုတွေ ကင်းစင်ပြီး၊ သက်ရှိဖြစ်ရခြင်းရဲ့ တန်ဖိုးကို မြင်အောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "အသက်ကို တန်ဖိုးထားခြင်း" ဖြစ်တဲ့အတွက် "မရဏနုဿတိ" နဲ့ "မေတ္တာ" ကို တွဲဖက် ရှုမှတ်ကြည့်မယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ မိမိရဲ့ နှလုံးခုန်သံလေးကို နားထောင်ကြည့်ပါ။ "ဒုတ်... ဒုတ်... ဒုတ်..."။ ဒီနှလုံးသားလေးဟာ မရပ်မနား အလုပ်လုပ်ပြီး သင့်ကို အသက်ရှင်စေချင်နေပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်က ရှင်သန်ချင်ပေမယ့်၊ စိတ်က ပင်ပန်းနေတာပါ။ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြန်ပြီး မေတ္တာပို့ပါ... "ငါ့ရဲ့ စိတ်နှလုံး အေးချမ်းပါစေ... ဒီအခက်အခဲက ခဏတာပါ... ငါ ကျော်ဖြတ်နိုင်ရမယ်"။ ကိုယ့်ကို ချစ်တဲ့သူတွေ၊ ကိုယ့်ကျေးဇူးရှင်တွေကို မြင်ယောင်ပြီး "ငါ့အသက်ဟာ သူတို့အတွက်လည်း အဓိပ္ပာယ် ရှိပါတယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး နေကြည့်ရအောင်...။
စိတ်ကလေး အနည်းငယ် တည်ငြိမ်ပြီး မျှော်လင့်ချက် ရောင်ခြည်သန်းလာပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Suicidology" (သတ်သေမှု လေ့လာရေးပညာ) နဲ့ "Crisis Intervention" (အကျပ်အတည်း ဖြေရှင်းရေး) က ဒီစိတ်အခြေအနေကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေက သတ်သေချင်စိတ် ဖြစ်ပေါ်လာတာကို "Tunnel Vision" (ဥမင်လို မြင်ခြင်း) သို့မဟုတ် "Cognitive Constriction" (သိမြင်မှု ကျဉ်းမြောင်းသွားခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ပုံမှန်အချိန်မှာ လူတစ်ယောက်ဟာ ပြဿနာတစ်ခုအတွက် ဖြေရှင်းနည်း (၅) မျိုးလောက် မြင်နိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် စိတ်ဓာတ်အကြီးအကျယ် ကျလာရင် (Crisis State) ဦးနှောက်က တခြားလမ်းတွေကို ပိတ်ချလိုက်ပြီး "သေမှပဲ ပြီးမယ်" ဆိုတဲ့ လမ်းတစ်လမ်းတည်းကိုပဲ မြင်တော့တယ်။ ဒါဟာ ဦးနှောက်ရဲ့ "Biology" (ဇီဝကမ္မ) ပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဖြစ်တဲ့ ယာယီအမှား (Temporary Glitch) တစ်ခုပါ။
နောက်တစ်ခုက "Psychache" (စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်မှု) ပါ။ ခန္ဓာကိုယ် နာရင် ဆေးသောက်လို့ ရပေမယ့်၊ စိတ်နာရင် ဘယ်လိုလုပ်ရမှန်း မသိတော့ "Switch Off" လုပ်ချင်စိတ် (ပိတ်ချလိုက်ချင်စိတ်) ပေါ်လာတာပါ။ ဒါပေမယ့် သတိပြုရမှာက... "ခံစားချက်" (Feeling) ဆိုတာ ရာသီဥတုလိုပါပဲ။ ဘယ်လောက် မုန်တိုင်းထန်ထန်၊ အချိန်တန်ရင် ပြောင်းလဲသွားစမြဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ သတ်သေချင်စိတ် ဆိုတာ ဥမင်လို ကျဉ်းမြောင်းနေတဲ့ အမြင်တစ်ခုပါပဲ။ တကယ်တော့ အပြင်မှာ လမ်းတွေ အများကြီး ရှိပါသေးတယ်။ အဲဒီ ဥမင်ထဲကနေ ဆွဲထုတ်ပေးဖို့အတွက် "မိတ်ဆွေကောင်း" (Kalyana Mitta) သို့မဟုတ် "ဆေးပညာ/တရားဓမ္မ" အကူအညီ လိုအပ်ပါတယ်။
သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ တရားတော်ဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ဓမ္မစကြာ တရားဦး" မှာကတည်းက တဏှာ (၃) မျိုးကို ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
၁။ ကာမတဏှာ: ကာမဂုဏ်ကို လိုချင်ခြင်း။
၂။ ဘဝတဏှာ: ဘဝကို ခုံမင်ခြင်း (မသေချင်ခြင်း)။
၃။ ဝိဘဝတဏှာ: ဘဝပြတ်စဲခြင်းကို တပ်မက်ခြင်း (သေချင်ခြင်း)။
"ဝိဘဝတဏှာ" (Vibhava Tanha) ဆိုတာ "ငါ သေလိုက်ရင် အားလုံး ပြီးသွားပြီ၊ ဘာမှ မရှိတော့ဘူး" ဆိုတဲ့ "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" (ပြတ်စဲသည်ဟု ယူဆသော အယူမှား) အပေါ်မှာ အခြေခံပါတယ်။ ဗုဒ္ဓက ဟောပါတယ်... သတ်သေလိုက်ရုံနဲ့ ဒုက္ခမချုပ်ပါဘူး။ သတ်သေတဲ့အချိန်မှာ စိတ်က "ဒေါသ" (Self-hatred)၊ "မောဟ" (Delusion) တွေနဲ့ ပူလောင်ပြီး သေရတာ ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ နောက်ဘဝမှာ ပိုဆိုးတဲ့ ဒုက္ခတွေနဲ့ ကြုံရတတ်ပါတယ်။
သတ်သေခြင်းဟာ "လွတ်မြောက်ခြင်း" မဟုတ်ပါဘူး။ "ထွက်ပြေးခြင်း" (Escapism) သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ စစ်မှန်တဲ့ လွတ်မြောက်ခြင်းဆိုတာ ဒုက္ခကို ရင်ဆိုင်ပြီး၊ ဒုက္ခရဲ့ အကြောင်းရင်းကို ပယ်သတ်ခြင်း (နိရောဓ) သာ ဖြစ်ပါတယ်။ "လူ့ဘဝရခဲ၏" (ကိစ္ဆော မနုဿ ပဋိလာဘော) ဆိုတဲ့ စကားကို အမြဲ နှလုံးသွင်းရပါမယ်။
ကဲ... အခု ဒီ "ဝိဘဝတဏှာ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "Main Idea" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဝေဒနာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ ကုစားကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... စိတ်ပင်ပန်းလွန်းလို့ သေချင်စိတ် ပေါက်လာရင် ဒီနည်းလမ်းကို သုံးပါ။
ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Coping):
အလွန်အမင်း စိတ်ဆင်းရဲနေတဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။
(၁) အာရုံ (Object): ပြဿနာ၊ ရှက်စရာ၊ ဝမ်းနည်းစရာ အာရုံတစ်ခုခု စိတ်ထဲ ပေါ်နေတယ်။
(၂) ဝေဒနာ (Feeling): ရင်ထဲမှာ ဆို့နင့်နေတယ်၊ ပူလောင်နေတယ်။ (ဒုက္ခဝေဒနာ/ဒေါမနဿ)။
(၃) ဝိဘဝတဏှာ (Reaction): "မခံနိုင်တော့ဘူး၊ ပျောက်သွားချင်တယ်" ဆိုတဲ့ တွန်းကန်စိတ် ပေါ်လာတယ်။
(၄) သတိ (Intervention): "ရပ်လိုက်" (Stop)။ "ဒါ ခံစားချက် သက်သက်ပဲ" လို့ သိလိုက်တယ်။
ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။
သေချင်တဲ့စိတ် ပေါ်လာရင် အဲဒီစိတ်ကို ပြန်ကြည့်ပါ။
"သေချင်တယ်... သေချင်တယ်" လို့ မှတ်ပါ။
အဲဒီ "သေချင်စိတ်" ဟာ "ငါ" လား။ မဟုတ်ပါဘူး။ "ဒေါသ" နဲ့ "မောဟ" ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ စိတ်အစဉ် (Mental Process) တစ်ခုပါပဲ။
အဲဒီစိတ်ဟာ မြဲသလား။ မမြဲပါဘူး။ ရေလှိုင်းလိုပဲ တက်လာလိုက်၊ ကျသွားလိုက်ပါပဲ။
"ဒီမုန်တိုင်း ပြီးသွားမှာပါ" လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြောပါ။
အသက်ကို ပြင်းပြင်း ရှူသွင်း၊ ဖြည်းဖြည်းချင်း ထုတ်ပြီး "ငါ သည်းခံမယ်... ငါ သည်းခံမယ်" (Khanti) လို့ နှလုံးသွင်းပါ။
"ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ ဘုရားရှင်ကို "အနောင့်အမဲ့ အားကိုးရာ" အဖြစ် လက်ခံလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လောကမှာ ဘယ်သူမှ ကိုယ့်ကို နားမလည်ရင်တောင်၊ ဘုရားရှင်က နားလည်ပါတယ်။ "ငါ့မှာ အားကိုးရာ ရှိသေးတယ်၊ ငါ တစ်ယောက်တည်း မဟုတ်ဘူး" လို့ ယုံကြည်ချက် ထားပါ။ သရဏဂုံဟာ သင့်ရဲ့ နောက်ဆုံး ခံတပ် (Last Line of Defense) ဖြစ်ပါတယ်။
လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Safety Plan):
ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ စိတ်ဓာတ်ကျနေသူများ ရှိရင်၊ သို့မဟုတ် ကိုယ့်မိတ်ဆွေထဲမှာ ရှိရင် ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။
(၁) Pause (ခေတ္တ ရပ်ပါ): သေချင်စိတ် ပေါက်လာရင် (၂၄) နာရီ စောင့်ပါမယ်လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကတိပေးပါ။ ချက်ချင်း မလုပ်ပါနဲ့။
(၂) Connect (ဆက်သွယ်ပါ): ယုံကြည်ရတဲ့ သူငယ်ချင်း၊ ဆရာသမား၊ သို့မဟုတ် "Call Center" တစ်ခုခုကို ဖုန်းဆက်ပါ။ စကားပြောလိုက်ရင် ဥမင်ကျယ်သွားတတ်ပါတယ်။
(၃) Impermanence (အနိစ္စကို ရှုပါ): "ဒီခံစားချက်က အမြဲတည်နေမှာ မဟုတ်ဘူး။ မနက်ဖြန်ဆို ပြောင်းလဲသွားနိုင်တယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။
တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ စိတ်ဓာတ်ကျပြီး အဆုံးစီရင်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့တဲ့ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်ကို ဘယ်လို ကယ်တင်ခဲ့သလဲ ဆိုတာပေါ့။
တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ သန့်ရှင်းရေးဌာနမှာ "မောင်လှ" ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းလေး ရှိတယ်။ မောင်လှက မိသားစု ပြဿနာတွေ၊ ကြွေးမြီ ပြဿနာတွေ ပူနေတာ။ တစ်ရက်ကျတော့ အလုပ်မှာ အမှားကြီးတစ်ခု လုပ်မိလို့ အထက်လူကြီးက ပြင်းပြင်းထန်ထန် သတိပေးလိုက်တယ်။ အဲဒါက "မီးလောင်ရာ လေပင့်" ဖြစ်သွားတယ်။ မောင်လှက "ငါ့ဘဝက ဘာမှ သုံးမရတော့ဘူး" ဆိုပြီး မျှော်လင့်ချက် ကုန်သွားတယ်။ (Hopelessness).
ညနေဘက်ကျတော့ သူက ဆေးခန်းက အိပ်ဆေးတွေ အများကြီး ဝယ်ပြီး ပြတိုက်ရဲ့ ဂိုဒေါင်တစ်ခုထဲ ဝင်သွားတာကို လုံခြုံရေးက မြင်လိုက်တယ်။ လုံခြုံရေးက ချက်ချင်း သံသယဝင်ပြီး ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့ကို သတင်းပို့တယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့က "Template T223" (Crisis Intervention & Suicide Risk Assessment Log) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ ဝန်ထမ်းရေးရာ မူဝါဒ "Policy No. 7, Article 7.9" (Mental Health Crisis & Zero Tolerance for Stigma) ကို ချက်ချင်း အသက်သွင်းလိုက်တယ်။
ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ရောက်သွားတော့ မောင်လှက ဆေးတွေ သောက်ဖို့ ပြင်နေပြီ။ ဦးပဉ္ဇင်းက အသာအယာ တံခါးဖွင့်ပြီး ဝင်သွားတယ်။ မဆူပါဘူး။
"မောင်လှ... သား ဘာဖြစ်လို့လဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းကို ပြောပြပါဦး" ဆိုပြီး "Active Listening" (စာနာစွာ နားထောင်ခြင်း) နဲ့ ချဉ်းကပ်တယ်။
မောင်လှက ငိုပြီး ရင်ဖွင့်တယ်။ "ကျွန်တော် မနေချင်တော့ဘူး ဘုရား။ အရာရာ အဆင်မပြေဘူး"။
ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ပခုံးကို ကိုင်ပြီး အားပေးတယ်။ "မောင်လှ... အခုဖြစ်နေတဲ့ ပြဿနာတွေက ဖြေရှင်းလို့ ရပါတယ်။ အကြွေးပြဿနာလား၊ ဖြေရှင်းလို့ ရတယ်။ အလုပ်ပြဿနာလား၊ ပြင်လို့ရတယ်။ ဒါပေမယ့် အသက်ကတော့ ပြန်ရလို့ မရဘူး။ မင်းသေသွားရင် မင်းအမေ ဘယ်လို နေမလဲ"။
ပြီးတော့ သိပ္ပံနည်းကျလည်း ရှင်းပြတယ်။ "သားရဲ့ ဦးနှောက်က အခု 'Tunnel Vision' ဖြစ်နေတာ။ လမ်းမမြင်ရတာ။ တကယ်တော့ လမ်းတွေ အများကြီး ရှိသေးတယ်"။
ဦးပဉ္ဇင်းတို့က သူ့ကို ခွင့် (၁) ပတ် ပေးလိုက်တယ်။ စိတ်ကျန်းမာရေး ဆရာဝန်နဲ့ ပြသပေးတယ်။ ပြတိုက်ကလည်း "Welfare Fund" (သက်သာချောင်ချိရေး ရန်ပုံငွေ) ကနေ သူ့အကြွေးတချို့ကို ကူညီဖြေရှင်းပေးတယ်။ အခုဆိုရင် မောင်လှဟာ ပြတိုက်ရဲ့ အပျော်ရွှင်ဆုံး ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် ဖြစ်နေပါပြီ။ သူက ပြောတယ်... "အဲဒီတုန်းကသာ ကျွန်တော် သေသွားရင်၊ ဒီနေ့လို ပျော်ရွှင်စရာ နေ့တွေကို မြင်ရတော့မှာ မဟုတ်ဘူး" တဲ့။
ဒါဟာ "Case-2553" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "Life is worth living" (ဘဝသည် ရှင်သန်ရကျိုး နပ်ပါသည်) ဆိုတာ သက်သေပါပဲ။
ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ဝိဘဝတဏှာ နှင့် သတ်သေမှု ကာကွယ်ရေး" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။
(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်မှု (Psychache)၊ မျှော်လင့်ချက်မဲ့ခြင်း၊ သေချင်စိတ် ပေါက်ခြင်းတို့သည် ဒုက္ခသစ္စာပါ။
(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတာက ဘဝပြတ်စဲလိုတဲ့ "ဝိဘဝတဏှာ"၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကို မုန်းတီးတဲ့ "ဒေါသ"၊ အမှန်မမြင်တဲ့ "မောဟ" တွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။
(၃) နိရောဓသစ္စာ: သေချင်စိတ်များ ချုပ်ငြိမ်းပြီး၊ ဘဝ၏ တန်ဖိုးကို နားလည်ကာ၊ ငြိမ်းအေးသော နိဗ္ဗာန် (သန္တိသုခ) ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။
(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: သည်းခံခြင်း (ခန္တီ)၊ မိတ်ဆွေကောင်း ရှာခြင်း၊ သတိပဋ္ဌာန် ပွားများခြင်းတို့ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။
ဒီနေ့ စက်တင်ဘာလ (၁၀) ရက်၊ ကမ္ဘာ့ မိမိကိုယ်ကို သတ်သေမှု ကာကွယ်တားဆီးရေးနေ့ အထိမ်းအမှတ် အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး အမှောင်မိုက်ဆုံး အချိန်များတွင် ဓမ္မအလင်းရောင်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ကြပါစေ"။ ဘဝ၏ ခက်ခဲကြမ်းတမ်းမှုများကို "ဝိဘဝတဏှာ" ဖြင့် ထွက်ပြေးခြင်း မပြုဘဲ၊ သတိ၊ ပညာ၊ ဝီရိယတို့ဖြင့် ရင်ဆိုင်ကျော်လွှားကာ၊ တန်ဖိုးရှိသော လူ့ဘဝကို အကျိုးရှိစွာ အသုံးချရင်း "အမတ နိဗ္ဗာန်" ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka
ORCID: 0009-0000-0697-4760 The Office of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum
စက်တင်ဘာလ (၁၀) ရက်၊ ၂၀၂၃
