နေ့ရက် - ဇူလိုင်လ (၂၅) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-206)- ရေနစ်ခြင်းနှင့် ကယ်ဆယ်ရေး (Drowning Prevention & Ogha)
ကိုးကားကျမ်း - သံယုတ္တနိကာယ်၊ ဩဃတရဏသုတ် (ဩဃလေးပါး)။
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Fluid Dynamics & Physiology (အရည်ဒိုင်းနမစ်နှင့် ဇီဝကမ္မဗေဒ)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရားရတနာ၊ တရားရတနာ၊ သံဃာရတနာ ဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ် လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ကန်တော့ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း ဆိုတဲ့ ဒုက္ခအပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီး၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၈) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၂၅) ရက်၊ အင်္ဂါနေ့ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်းအချိန်အခါ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့ဟာ "ကမ္ဘာ့ရေနစ်သေဆုံးမှု ကာကွယ်ရေးနေ့" (World Drowning Prevention Day) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်းအချိန်အခါမှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး... ရေဘေးအန္တရာယ်မှ ကင်းဝေးကြသလို၊ သံသရာတည်းဟူသော သမုဒ္ဒရာရေပြင်ကျယ်ကြီးထဲမှာလည်း နစ်မြုပ်ခြင်းမရှိဘဲ နိဗ္ဗာန်ကမ်းတစ်ဖက်သို့ ကူးခတ်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ရေနစ်တယ် ဆိုတာ ကြောက်စရာ ကောင်းပါတယ်။ ရေက လူကို သတ်တာလား၊ လူရဲ့ "အကြောက်တရား" (Panic) က လူကို သတ်တာလား? သိပ္ပံပညာအရတော့ လူတွေ ရေနစ်ရတာ အများစုဟာ ကြောက်လန့်ပြီး ရုန်းကန်မိလို့ပါပဲ။ ဓမ္မနယ်ပယ်မှာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ "ဩဃ" (Ogha) လို့ခေါ်တဲ့ ကိလေသာ ရေအလျဉ်တွေထဲမှာ လူတွေ နစ်မြုပ်နေကြတာဟာ မသိမှုနဲ့ တဏှာကြောင့် ရုန်းကန်နေကြလို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ရေနစ်ခြင်းနှင့် ကယ်ဆယ်ရေး" ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... တရားမဟောခင်မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို ရေပေါ်မှာ ပေါ့ပါးစွာ ပေါလောပေါ်နေသလိုမျိုး ငြိမ်းချမ်းသွားအောင် ကသိုဏ်းနည်းလေးနဲ့ အာရုံပြုကြရအောင်။ ရေကို အာရုံပြုတဲ့ "အာပေါ ကသိုဏ်း" (Apo Kasina) ကိုပဲ အသုံးပြုပြီး၊ ဒီတစ်ခါတော့ "ပေါလောပေါ်ခြင်း" (Buoyancy) သဘောကို စီးဖြန်းကြည့်ကြမယ်။
ကိုင်း... အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေ ဆန့်ပြီး သက်သောင့်သက်သာ ထိုင်လိုက်ကြပါ။ မျက်စိကို မှိတ်ထားပါ။
မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အာရုံထဲမှာ ကျယ်ပြန့်တဲ့ ရေပြင်ကြီးပေါ်မှာ ပက်လက်ကလေး လှဲနေတယ်လို့ မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ရေက ကိုယ့်ကို ပင့်တင်ထားတယ်။ ဘာမှ ရုန်းကန်စရာ မလိုဘူး။ ကိုယ်ခန္ဓာက ဖော့တုံးလေးလို ပေါ့ပါးနေတယ်။
"ပေါ်တယ်... ပေါ့တယ်... ပေါ်တယ်... ပေါ့တယ်" လို့ စိတ်ထဲက ရွတ်ဆိုရင်း၊ သံသရာရေအလျဉ်ထဲမှာ မနစ်မြုပ်ဘဲ ပေါလောပေါ်နေတဲ့ စိတ်အခြေအနေကို ခံစားကြည့်လိုက်ပါ။ တစ်မိနစ်လောက် ငြိမ်သက်စွာ နေကြပါစို့။
(တစ်မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်ခြင်း)
ကိုင်း... စိတ်ကလေး ပေါ့ပါးသွားပြီဆိုရင် ဒီ "ရေနစ်ခြင်း" သဘောတရားကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံ (Fluid Dynamics & Physiology) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သိပ္ပံပညာရှင် "အာခီးမီးဒီးစ်" (Archimedes) ရဲ့ နိယာမအရ... လူ့ခန္ဓာကိုယ်ဟာ သဘာဝအားဖြင့် ရေပေါ်မှာ ပေါ်နိုင်တဲ့ သိပ်သည်းဆ (Density) ရှိပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အဆုတ်ထဲမှာ လေရှိနေရင်ပေါ့။
ဒါပေမယ့် ဘာလို့ ရေနစ်သလဲ?
အဓိက တရားခံက "Instinctive Drowning Response" (အလိုအလျောက် ရေနစ် တုံ့ပြန်မှု) ပါ။
လူတစ်ယောက် ရေထဲကျသွားရင် ကြောက်လန့်ပြီး (Panic) လက်တွေကို ဒေါင်လိုက် (Vertical) ယှက်ခတ်တယ်။ ခေါင်းကို အပေါ်မော့ဖို့ ကြိုးစားတယ်။ အဲဒီလို ဒေါင်လိုက်နေလိုက်တဲ့အခါ "Buoyancy" (ပင့်တင်အား) နည်းသွားပြီး ရေအောက်ကို ဆွဲချခံရတယ်။ အသက်ရှူမှားပြီး ရေတွေ ဝင်ကုန်တယ်။
ကယ်ဆယ်ရေး သမားတွေ သင်ပေးတာက... "မရုန်းနဲ့... ကျောကို ရေပေါ်ချပြီး ပက်လက်နေ (Float to Survive)" တဲ့။
ရုန်းရင် နစ်မယ်။ ငြိမ်နေရင် ပေါ်မယ်။ ဒါဟာ ရူပဗေဒ သဘောတရားပါပဲ။
ကိုင်း... သိပ္ပံဘက်ကနေ ရှင်းပြပြီးပြီ ဆိုတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ဓမ္မဒေသနာတော်ဘက်ကို လှည့်ကြည့်ကြစို့။
ဘုရားရှင်က သံသရာကို "သမုဒ္ဒရာ" နဲ့ တင်စားပြီး၊ ကိလေသာတွေကို "ဩဃ" (Ogha - ရေအလျဉ်/ရေဘေး) လို့ ဟောတော်မူပါတယ်။
ဩဃ (၄) ပါး ရှိပါတယ်။
၁။ ကာမောဃ (Kamogha): ကာမဂုဏ် အာရုံတွေကို လိုချင်တဲ့ ရေအလျဉ်။ (ဒါက ရေစီးသန်တဲ့ မြစ်နဲ့ တူတယ်)။
၂။ ဘဝေါဃ (Bhavogha): ဘဝကို တွယ်တာတဲ့ ရေအလျဉ်။ (ဒါက နက်ရှိုင်းတဲ့ ပင်လယ်နဲ့ တူတယ်)။
၃။ ဒိဋ္ဌောဃ (Ditthogha): အယူမှားတဲ့ ရေအလျဉ်။ (ဒါက လှိုင်းလုံးကြီးတွေနဲ့ တူတယ်)။
၄။ အဝိဇ္ဇောဃ (Avijjogha): အမှန်ကို မသိတဲ့ ရေအလျဉ်။ (ဒါက နောက်ကျိနေတဲ့ ရေနဲ့ တူတယ်)။
ဘုရားရှင်ကို နတ်သားတစ်ပါးက မေးဖူးတယ်။ "အရှင်ဘုရား... အရှင်ဘုရားသည် သံသရာ ဩဃကို ဘယ်လို ကူးမြောက်ခဲ့ပါသလဲ" တဲ့။
ဘုရားရှင်က ဖြေတယ်... "အပ္ပတိဋ္ဌံ ခေါ အဟံ အာဝုသော အနာယူဟံ ဩဃမတရိံ"
"ငါသည် ရပ်လည်း မရပ်တန့် (နစ်မြုပ်မည် စိုးသောကြောင့်)၊ အားလည်း မစိုက် (မျောပါမည် စိုးသောကြောင့်) ဤနည်းဖြင့် ဩဃကို ကူးမြောက်ခဲ့၏။"
ဒီနေရာမှာ "အားမစိုက်ဘူး" (Not struggling) ဆိုတာ ရေနစ်သူတစ်ယောက် ပက်လက်အိပ်ပြီး မျှောလိုက်သလိုမျိုး... တဏှာ၊ မာနတွေနဲ့ မရုန်းကန်ဘဲ သတိတရားနဲ့ နေလိုက်တာကို ဆိုလိုပါတယ်။ "မရပ်တန့်ဘူး" (Not halting) ဆိုတာကတော့ ကုသိုလ်ကောင်းမှုတွေကို မေ့လျော့မနေဘဲ ဆက်လုပ်တာကို ပြောတာပါ။
ကဲ... အခု သူတော်ကောင်းတို့ စောင့်မျှော်နေတဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက် အပိုင်းကို ရောက်ပါပြီ။ ဒီ "ရေနစ်ခြင်း" ကနေ ဘယ်လို ကယ်ဆယ်မလဲ။
ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါ လောကဓံ လှိုင်းလုံးတွေ ပုတ်ခတ်ရင် "မရုန်းနဲ့" (Don't Panic)။ "သတိ" (Life Jacket) ဝတ်ပြီး ပေါလောပေါ်အောင် နေပါ။
ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ...
ဥပမာ - ပြဿနာကြီးတစ်ခု တက်လာလို့ စိတ်တွေ ပူလောင်ပြီး ဘာလုပ်ရမှန်း မသိ ဖြစ်နေတယ် (Drowning in Stress)။
အတွေးတွေက "ဒါ ဘယ်လိုလုပ်မလဲ၊ ဟိုဟာ ဖြစ်တော့မယ်" ဆိုပြီး လက်ပစ်ကူးသလို ရှုပ်ထွေးနေတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ... "ရပ်လိုက်ပါ"။
ကိုယ် ရုန်းကန်နေတာကို သတိထားကြည့်။
"ရုန်းနေတယ်... ပူနေတယ်... ကြောက်နေတယ်"။
အဲဒီ "ကြောက်စိတ်" (Panic) ကြောင့် လူက နစ်နေတာ။
"အသက်ကို မှန်မှန်ရှူ... စိတ်ကို လျှော့ချ... အခြေအနေကို လက်ခံလိုက်" (Acceptance/Float).
"ဖြစ်လာသမျှ အရာရာဟာ အနိစ္စပါပဲ" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး၊ ရုန်းကန်မှုကို လျှော့ချလိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်... စိတ်က ရေပေါ်ကို ပေါလောပေါ်လာလိမ့်မယ်။ အဖြေမှန်ကို မြင်လာရလိမ့်မယ်။
ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ထင်ရှားသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်ကြီးမှာ တကယ် ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းကတော့ ပြတိုက်မှတ်တမ်း Case-2506 မှာ ရှိပြီး၊ Template T240 (Emergency Rescue & Crisis Stabilization) ကို အသုံးပြုထားတဲ့ ဖြစ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။
ဇာတ်ကောင်ကတော့ "မစန္ဒာ" တဲ့။ မစန္ဒာက ပြတိုက်ရဲ့ ပွဲလမ်းသဘင် စီစဉ်သူ (Event Organizer)။
တစ်နေ့မှာ... ပြတိုက်မှာ နိုင်ငံတကာ ဧည့်သည်တွေလာမယ့် ပွဲကြီးတစ်ခု ရှိတယ်။ မစန္ဒာက အရာရာ ပြည့်စုံအောင် ပြင်ဆင်ထားတယ်။
ဒါပေမယ့် ပွဲစခါနီး ၁ နာရီအလိုမှာ... မိုးသည်းထန်စွာ ရွာချလိုက်တယ်။ မီးတွေ ပျက်သွားတယ်။ အသံပိုင်းဆိုင်ရာ စက်တွေ (Sound System) အလုပ်မလုပ်တော့ဘူး။ ဧည့်သည်တွေက ရောက်နေပြီ။
မစန္ဒာခမျာ ပြဿနာ "ဩဃ" (ရေအလျဉ်) ထဲမှာ နစ်သွားသလိုပဲ။ သူ ကြောက်လန့်တကြား ဖြစ်ပြီး ဟိုပြေးဒီပြေး လုပ်တယ်။ ဝန်ထမ်းတွေကို အော်ဟစ်တယ်။ ငိုမဲ့မဲ့ ဖြစ်နေတယ်။ (Instinctive Drowning Response).
သူ ပိုရုန်းလေ... အခြေအနေက ပိုဆိုးလေပဲ။ ဝန်ထမ်းတွေကလည်း ခေါင်းရှုပ်ပြီး ဘာလုပ်ရမှန်း မသိ ဖြစ်ကုန်တယ်။
ဒီအချိန်မှာ ဆရာတော် ရောက်လာတယ်။
"မစန္ဒာ... ရပ်လိုက်။ ညည်း အခု ရေနစ်နေပြီ။ ရုန်းမနေနဲ့။ ရုန်းရင် သေလိမ့်မယ်။"
ဆရာတော်ရဲ့ အသံက မစန္ဒာကို သတိဝင်စေတယ်။
ဆရာတော်က Template T240 (Crisis Stabilization Protocol) ကို ထုတ်ပေးတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ ပေါ်လစီ ၁၃၊ အပိုဒ် ၁၃.၂ (Emergency Response & Safety) ကို ညွှန်ကြားတယ်။
၁။ Stop & Breathe: အားလုံး ငြိမ်လိုက်ကြ။ (၁) မိနစ် အသက်ရှူ။ (Panic Control).
၂။ Assess: ဘာတွေ ပျက်တာလဲ။ မီးစက် ရှိလား။ (Situation Analysis).
၃။ Float: အသံချဲ့စက် မရရင် လက်ကိုင် အသံချဲ့စက် (Megaphone) သုံးမယ်။ မီးမလာရင် ဖယောင်းတိုင်တွေ ထွန်းပြီး "Candlelit Event" လုပ်မယ်။ (Adaptability).
မစန္ဒာဟာ ဆရာတော် ပြောသလို စိတ်ကို လျှော့ချလိုက်တဲ့အခါ (Stopped Struggling)... အကြံဉာဏ်သစ်တွေ ပေါ်လာတယ်။ သူက "ကဲ... ဖယောင်းတိုင်တွေ ထွန်းကြမယ်" ဆိုပြီး စီစဉ်လိုက်တယ်။
ရလဒ်ကတော့... ဧည့်သည်တွေက ဖယောင်းတိုင်မီးလေးတွေနဲ့ ကျင်းပတဲ့ ပွဲကို အရမ်း သဘောကျသွားကြတယ်။ "Romantic & Spiritual" ဖြစ်တယ်ဆိုပြီး ချီးကျူးကြတယ်။
မစန္ဒာလည်း ရေနစ်မလို ဖြစ်ရာကနေ၊ တရားသတိ (Life Jacket) ကြောင့် ဘေးကင်းရာ ကမ်းကို ရောက်သွားပါတော့တယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီဇာတ်လမ်းလေးကနေ ဘာသင်ခန်းစာ ယူရမလဲ။
၁။ ပြဿနာ ရေအလျဉ် (Flood) ဝင်လာရင်၊ ကြောက်လန့်တကြား ရုန်းကန်ခြင်း (Panic) ဟာ အခြေအနေကို ပိုဆိုးစေပြီး နစ်မွန်းစေပါတယ်။
၂။ "မရုန်းဘဲ ပေါလောပေါ်အောင် နေခြင်း" (Mindful Observation) ဟာ ရေနစ်ခြင်းမှ လွတ်မြောက်စေတဲ့ အကောင်းဆုံး နည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ ဝိပဿနာ ရှုတယ်ဆိုတာ သံသရာ သမုဒ္ဒရာကြီးထဲမှာ "သတိ" တည်းဟူသော ဖောင်ကို ဖွဲ့ပြီး၊ ငြိမ်းချမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ကမ်းသို့ ကူးခတ်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး စစ်ဆေးကြည့်ကြစို့။
မစန္ဒာ ပြဿနာတွေကြားမှာ ပူလောင်ပြီး နစ်မွန်းရတာဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။
"ပြီးပြည့်စုံရမယ်" ဆိုတဲ့ တဏှာ နဲ့ "မဖြစ်ရင် ဒုက္ခပဲ" ဆိုတဲ့ ကြောက်စိတ်ဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။
စိတ်ကို ငြိမ်သက်ပြီး အဖြေရှာနိုင်တာ၊ ဘေးကင်းသွားတာဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။
အဲဒီလို ငြိမ်သက်အောင် ကျင့်သုံးခဲ့တဲ့ T240 နည်းလမ်း၊ သတိပဋ္ဌာန်ဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းများ အားလုံး... ယနေ့ ဇူလိုင်လ (၂၅) ရက်၊ ကမ္ဘာ့ရေနစ်သေဆုံးမှု ကာကွယ်ရေးနေ့မှာ... ရေဘေးအန္တရာယ် ကင်းဝေးကြသလို၊ ကာမ၊ ဘဝ၊ ဒိဋ္ဌိ၊ အဝိဇ္ဇာ တည်းဟူသော "ဩဃ" လေးဖြာ ရေအလျဉ်များမှလည်း သတိ၊ ပညာဖြင့် လွတ်မြောက် ကူးခတ်နိုင်ကြပါစေ။ နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော ဘေးကင်းရာ ကမ်းတစ်ဖက်သို့ ဆိုက်ရောက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။
"သံသရာ ရေအလျဉ်မှ လွတ်မြောက်ကြပါစေ..."
"ကြောက်ရွံ့ခြင်း ကင်းစွာ ကူးခတ်နိုင်ကြပါစေ..."
"နိဗ္ဗာန်ကမ်းသို့ အောင်မြင်စွာ ဆိုက်ရောက်နိုင်ကြပါစေ..."
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၂၅) ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
