Day: 082 | ၂၂ မတ် ၂၀၂၄ | ရေကမ္ဘာနေ့ (အာပေါဓာတ်နှင့် ဖွဲ့စည်းခြင်းသဘော) | အဘိဓမ္မ၊ အာပေါဓာတ် | Hydrology
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ မြန်မာကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂၂) ရက်နေ့၊ ဒီကနေ့ ကျရောက်တဲ့ "ကမ္ဘာ့ရေနေ့ (World Water Day)" အခါသမယမှာ တရားနာလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး၊ မကြာမီ ကျရောက်မယ့် "ကမ္ဘာ့တီဘီရောဂါ တိုက်ဖျက်ရေးနေ့ (World TB Day)" ကိုလည်း ကြိုဆိုသောအားဖြင့် အဆုတ်အပါအဝင် ခန္ဓာကိုယ်တွင်း ရောဂါဘယများ ကင်းရှင်းပြီး၊ ရေကဲ့သို့ အေးမြကြည်လင်သော စိတ်နှလုံးကို ပိုင်ဆိုင်ကာ ဘေးရန်ကင်းကွာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လောကကြီးမှာ သက်ရှိမှန်သမျှ ရေမရှိရင် အသက်မရှင်နိုင်သလို၊ လောကငြိမ်းချမ်းရေးအတွက်လည်း "မေတ္တာ" ဆိုတဲ့ ရေဓာတ် မရှိရင် လူ့အဖွဲ့အစည်းကြီး တစ်ခုလုံး ပျက်စီးခြောက်သွေ့သွားမှာ အမှန်ပါပဲ။ ဒီကနေ့မှာတော့ ရူပဗေဒ သဘောတရားအရ အရာရာကို ပေါင်းစည်းပေးထားတဲ့ "အာပေါဓာတ်" နဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပေါင်းစည်းမှုဖြစ်တဲ့ "မေတ္တာဓာတ်" အကြောင်းကို အဘိဓမ္မာ ရှုထောင့်၊ သိပ္ပံပညာ ရှုထောင့်တွေကနေ အသေးစိတ် နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ် ဓာတ်ခွဲ ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီတော့ကာ အင်မတန် နက်နဲသိမ်မွေ့လှတဲ့ ဒီတရားတော်ကို မနာယူခင်မှာ၊ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး အေးမြသွားအောင်၊ ဖွဲ့စည်းမှု အားကောင်းသွားအောင် တည်ဆောက်ကြည့်ကြရအောင်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်သောင့်သက်သာ ထားပြီး မျက်စိလေး မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ ဒီကနေ့ဟာ "ရေ" နဲ့ ပတ်သက်နေတာမို့၊ မိမိတို့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ စီးဆင်းနေတဲ့ သွေး၊ ချွေး၊ တံတွေး၊ ကျင်ငယ် စတဲ့ အရည်ကြည်၊ အရည်နောက် တွေကို စိတ်နဲ့ အာရုံပြုပြီး "အာပေါကသိုဏ်း" စီးဖြန်းကြည့်ကြစို့။ ခန္ဓာကိုယ် တစ်ခုလုံးမှာ ရေဓာတ်တွေ ပျံ့နှံ့နေတယ်၊ စိုစွတ်နေတယ်၊ ဖွဲ့စည်းထားတယ် ဆိုတဲ့ သဘောလေးကို ခံစားကြည့်ပါ။ နှာသီးဖျားမှာ ဝင်လာတဲ့ လေကလေးဟာ အေးမြတဲ့ ရေငွေ့လေးတွေ ပါဝင်နေသလို၊ ထွက်သွားတဲ့ လေကလေးမှာလည်း ခန္ဓာကိုယ်က အပူငွေ့တွေ ပါသွားတယ်လို့ သဘောထားပြီး "အေးတယ်... ဖွဲ့စည်းတယ်... ယိုစီးတယ်" လို့ ညင်ညင်သာသာလေး ရှုမှတ်ပေးပါ နော်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... အာပေါဓာတ် ဆိုတာ ရေကို ပြောတာလား၊ ဘာကို ပြောတာလဲ" တဲ့။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ပရမတ်သဘောအရ ပြောရရင် "အာပေါ" ဆိုတာ ရေခွက်ထဲက ရေကို ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ "ယိုစီးခြင်း (Paggharana)" နဲ့ "ဖွဲ့စည်းခြင်း (Abruhana)" သဘောတရားကို ပြောတာပါ။ ဥပမာ- ဂျုံမှုန့်တွေဟာ သူ့ချည်းသက်သက်ဆိုရင် ဖွာလန်ကြဲနေမှာပါ။ ဒါပေမဲ့ ရေလေး ထည့်နယ်လိုက်တဲ့ အခါကျတော့မှ တစ်သားတည်း ဖြစ်ပြီး မုန့်လုံးလေး ဖြစ်သွားပါတယ်။ အဲဒီ ဂျုံမှုန့်တွေကို ကွဲထွက်မသွားအောင် စုစည်းပေးထားတာ ဘယ်သူလဲ ဆိုရင် "အာပေါဓာတ်" ပါပဲ။ ထို့အတူပါပဲ... ငါတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး အသားတုံး အဖြစ် စုစည်းနေတာ၊ ကမ္ဘာမြေကြီး ကျောက်ခဲအဖြစ် မာကျောနေတာဟာ အဲဒီ အမှုန်လေးတွေကို "အာပေါဓာတ်" က ကော်နဲ့ ကပ်သလို ချိတ်ဆက် (Bind) ပေးထားလို့သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ "ပေါင်းစည်းပေးတဲ့ သဘော" လေးကို ဉာဏ်နဲ့ မြင်အောင် ကြည့်ပြီး ဆက်လက် ရှုမှတ်နေလိုက်ပါ။
မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်မှာ အာပေါဓာတ်ရဲ့ ပေါင်းစည်းမှု သဘောကို မြင်ပြီး တည်ငြိမ်သွားပြီ ဆိုရင်တော့၊ ဒီကနေ့ ခေတ်သစ် ရေအရင်းအမြစ် သိပ္ပံ (Hydrology)၊ ရူပဗေဒ (Physics of Cohesion) နဲ့ မြတ်စွာဘုရားရှင် အဘိဓမ္မာ ပိဋကတ်တော်မှာ ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ "အာပေါဓာတ်" သဘောတရားတွေကို ချိန်ထိုးပြီး သဘာဝဖြစ်စဉ်တွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကာ လေ့လာကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာမှာ ကြည့်မယ်ဆိုရင်... ရေ (Water - H2O) ဆိုတာ ထူးဆန်းတဲ့ ဂုဏ်သတ္တိတွေ ရှိပါတယ်။ အထူးသဖြင့် "Cohesion" (မိမိအချင်းချင်း တွယ်ကပ်ခြင်း) နဲ့ "Adhesion" (အခြားအရာများနှင့် တွယ်ကပ်ခြင်း) ဆိုတဲ့ စွမ်းအင်တွေကြောင့် ရေဟာ သက်ရှိလောကရဲ့ အခြေခံ အုတ်မြစ် ဖြစ်နေတာပါ။ ရေမော်လီကျူးလေးတွေဟာ "Hydrogen Bonds" ဆိုတဲ့ လက်တံလေးတွေနဲ့ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု လက်ချင်းချိတ်ထားကြပါတယ်။ ဒါကြောင့် ရေစက်ကလေးတွေဟာ လုံးဝန်းပြီး နေနိုင်တာပါ။ ဒီသိပ္ပံ သဘောတရားဟာ ဘုရားရှင် ဟောတဲ့ "အာဗန္ဓန (ဖွဲ့စည်းခြင်း)" သဘောနဲ့ တစ်ထပ်တည်း ကျနေပါတယ်။
ဒါကို သဘာဝ ဖြစ်စဉ်နဲ့ နှိုင်းယှဉ် (Method #49) ပြီး ရှင်းပြရရင်... ကန္တာရထဲမှာ သဲတွေဟာ ခြောက်သွေ့နေတဲ့အတွက် လေတိုက်ရင် လွင့်ပါသွားပါတယ်။ ဘာပုံသဏ္ဌာန်မှ လုပ်လို့ မရပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ သဲကို ရေလေး ဖြန်းလိုက်ရင်၊ သဲမှုန်လေးတွေ တစ်ခုနဲ့ တစ်ခု တွယ်ကပ်သွားပြီး လိုချင်တဲ့ ပုံသဏ္ဌာန် (ရွှံ့ရုပ်၊ အိုး) တွေ လုပ်လို့ ရသွားပါတယ်။ လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ လူတွေမှာ "မေတ္တာ" ဆိုတဲ့ ရေဓာတ် ခန်းခြောက်နေရင်၊ သဲပွင့်တွေလိုပဲ တစ်ယောက် တစ်ပေါက် ကွဲပြားပြီး လေတိုက်ရာ လွင့်ပါသွားကြမှာပါ။ "ငါနဲ့ သူ မတူဘူး၊ ငါက ငါ၊ သူက သူ" ဆိုပြီး အတ္တတွေနဲ့ ကွဲပြားနေကြမှာပါ။ ဒါပေမဲ့ "မေတ္တာ" ဆိုတဲ့ ဓမ္မရေစင်လေး ဖြန်းလိုက်တဲ့ အခါကျမှ၊ လူတွေဟာ ညီညွတ်သွားတယ်၊ မိသားစု ဖြစ်သွားတယ်၊ နိုင်ငံ ဖြစ်သွားတယ်။ ဒါကြောင့် "အာပေါဓာတ် (ရေ)" ဟာ ရုပ်လောကကို ဖွဲ့စည်းပေးသလို၊ "မေတ္တာဓာတ်" ဟာ သတ္တလောကကို ဖွဲ့စည်းပေးတဲ့ အရာ ဖြစ်ပါတယ်။
Hydrology (ရေအရင်းအမြစ် ပညာ) မှာ "Water Cycle" (သံသရာ လည်ခြင်း) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ရေတွေက ပင်လယ်ကနေ အငွေ့ပြန်တယ်၊ တိမ်ဖြစ်တယ်၊ မိုးရွာတယ်၊ မြစ်ချောင်းတွေကနေ ပင်လယ်ထဲ ပြန်စီးတယ်။ ဒီသံသရာ လည်ပတ်နေလို့သာ ကမ္ဘာကြီး အသက်ရှင်နေတာပါ။ တကယ်လို့ ရေစီးဆင်းမှု ရပ်တန့်သွားရင် (Stagnation)၊ ရေတွေ ပုပ်သိုးပြီး ဂေဟစနစ် ပျက်စီးသွားပါတယ်။ လူ့စိတ်မှာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ မေတ္တာ၊ ကရုဏာတွေ စီးဆင်းမနေဘဲ၊ "ဒေါသ၊ မစ္ဆရိယ (ဝန်တိုမှု)" တွေနဲ့ ပိတ်ဆို့နေမယ် ဆိုရင်၊ စိတ်ဓာတ်တွေ ပုပ်သိုးပြီး ဘဝတစ်ခုလုံး ခြောက်သွေ့ ခေါင်းပါးသွားပါလိမ့်မယ်။ ရေဟာ စီးဆင်းနေမှ သန့်ရှင်းသလို၊ စိတ်ဟာလည်း မေတ္တာနဲ့ စီးဆင်းနေမှ အေးချမ်းမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီတော့ သူတော်ကောင်းတို့ သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ ခေတ်သစ် သိပ္ပံပညာက ရေရဲ့ တန်ဖိုးကို ပြောနေတဲ့ အချိန်မှာ၊ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ရှင် မြတ်စွာဘုရားရှင်ဟာ "အာပေါဓာတ်" ကို ကမ္မဋ္ဌာန်း တစ်ခုအနေနဲ့ သာမက၊ "အနာဂါမိမဂ်" (Non-Returner) အဆင့် ရောက်သွားတဲ့ အရိယာ သူတော်စင်တွေရဲ့ စိတ်နေသဘောထားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး အတိအကျ ဓာတ်ခွဲ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ တရားအနှစ်သာရ အပိုဒ်ရေ ၂၃၆ (Verse 236) မှာ လာရှိတဲ့အတိုင်း "အနာဂါမ်" ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတွေရဲ့ စိတ်ဓာတ်ဟာ ရေလို အေးမြပြီး၊ ပေါင်းစည်းမှု အားကောင်းပုံကို အထူးပြု ဟောကြားထားပါတယ်။
အနာဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ် ဆိုတာ "ကာမရာဂ (Sensual Desire)" နဲ့ "ဗျာပါဒ (Ill-will/Anger)" ဆိုတဲ့ သံယောဇဉ် အကြမ်းစားကြီး နှစ်ပါးကို အမြစ်ပြတ် ပယ်သတ်ပြီးသား ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ... ရေပွက်ပွက် ဆူနေတဲ့ အိုးတစ်လုံးကို မီးဖိုပေါ်က ချလိုက်ပြီး၊ ရေခဲတုံး ပစ်ထည့်လိုက်သလိုပါပဲ။ ဒေါသ ဆိုတာ "အပူ (Fire)" ပါ။ မေတ္တာ ဆိုတာ "အအေး (Water)" ပါ။ အနာဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ်တွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ဒေါသ မီးတောက် လုံးဝ ငြိမ်းသွားပြီ ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ သူတို့ရဲ့ စိတ်ဟာ အမြဲတမ်း ရေကန်ကြီးလို ကြည်လင် အေးမြနေပါတယ်။ ဘယ်သူက လာဆဲဆဲ၊ ဘယ်သူက လာရန်ရှာရှာ၊ ဆူပွက်မသွားပါဘူး။ ရေထဲကို မီးတုတ်နဲ့ လာရှို့ရင် မီးတုတ်သာ ငြိမ်းသွားမယ်၊ ရေကတော့ လောင်ကျွမ်းမသွားသလိုမျိုး၊ အနာဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ်တွေရဲ့ မေတ္တာရေစင်ဟာ လောကရဲ့ ဒေါသမီးတွေကို ငြိမ်းသတ်နိုင်စွမ်း ရှိပါတယ်။
ဒါ့အပြင် ရေရဲ့ သဘောဟာ "ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ခြင်း (Adaptability)" ရှိပါတယ်။ ရေကို ခွက်ထဲထည့်ရင် ခွက်ပုံစံ ဖြစ်တယ်၊ ပုလင်းထဲထည့်ရင် ပုလင်းပုံစံ ဖြစ်တယ်။ သူ့မှာ "ငါ့ပုံစံက ဒီလိုမှ ဖြစ်ရမယ်" ဆိုတဲ့ ခိုင်မာတဲ့ အတ္တ (Rigidity) မရှိပါဘူး။ အနိမ့်ကို စီးဆင်းပြီး အရာရာကို လက်ခံပါတယ်။ အနာဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ်တွေ၊ သူတော်ကောင်းတွေ ဟာလည်း အဲဒီလိုပါပဲ။ မာန ဆိုတဲ့ တင်းမာမှု မရှိတော့ဘဲ၊ သူတစ်ပါးနဲ့ လိုက်လျောညီထွေ နေတတ်တယ်၊ ခွင့်လွှတ်တတ်တယ်၊ နားလည်ပေးတတ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ရေဓာတ် (Cohesion) အားကောင်းခြင်းရဲ့ လက္ခဏာပါပဲ။ ကျောက်ခဲလို မာကျောနေတဲ့ သူကသာ သူများနဲ့ တိုက်မိရင် ကွဲတတ်တာ၊ ရေလို ပျော့ပျောင်းတဲ့ သူကတော့ ဘယ်တော့မှ အထိအခိုက် မရှိပါဘူး။
ဒီတော့ကား... ငါတို့ ပုထုဇဉ်တွေ အနေနဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ စိတ်တွေ ပူလောင်လာတဲ့အခါ၊ သူတစ်ပါးနဲ့ အဆင်မပြေ ဖြစ်လာတဲ့အခါ၊ ဒီ "အာပေါဓာတ်" ကို အသုံးပြုပြီး ဝိပဿနာ ဉာဏ်နဲ့ ဘယ်လို ကုစားမလဲ ဆိုတာကို လက်တွေ့ ဝိပဿနာ အလုပ်ပေး ရှုကွက်ဘက်ကို ကူးကြရအောင်။ လူတစ်ယောက်ဟာ ဒေါသထွက်နေတဲ့ အချိန်၊ သို့မဟုတ် တစ်ကိုယ်ကောင်းဆန်ပြီး အထီးကျန်နေတဲ့ အချိန်မှာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ယန္တရားကြီး ဘယ်လို အလုပ်လုပ်သွားသလဲ ဆိုတာကို သတိ (Sati) နဲ့ အဏုစိတ် စောင့်ကြည့်ကြစို့။
ပထမဆုံး အနေနဲ့ ဒေါသ ဖြစ်လာရင် ရင်ဘတ်ထဲမှာ ပူကနဲ၊ တင်းကနဲ ဖြစ်သွားပါတယ်။ ဒါဟာ "တေဇောဓာတ် (အပူ)" နဲ့ "ပထဝီဓာတ် (မာကျောမှု)" တွေ လွန်ကဲလာတာပါ။ အဲဒီအချိန်မှာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ရေဓာတ်တွေ ခန်းခြောက်သွားသလို ခံစားရပါတယ်။ အာခေါင်တွေ ခြောက်လာတယ်၊ မျက်နှာတွေ တင်းလာတယ်။ စိတ်ထဲမှာလည်း "ငါ့ကို မကျေနပ်ဘူး၊ ငါက သီးခြားပဲ" ဆိုပြီး ခွဲထွက်ချင်တဲ့ စိတ် (Separation) တွေ ပေါ်လာပါတယ်။ ဒါဟာ "အာပေါဓာတ်" ရဲ့ ဖွဲ့စည်းမှု ပျက်ပြားသွားပြီး၊ ပြိုကွဲမှု (Disintegration) ဘက်ကို ဦးတည်လာတာပါ။
အဲဒီလို ဖြစ်လာတဲ့အခါ ဝိပဿနာ ရှုမှတ်သူ အနေနဲ့ "ရေဓာတ်ကို ပြန်လည် ဖြည့်တင်းခြင်း" နည်းလမ်းကို သုံးရပါမယ်။
၁။ အပူကို သိမှတ်ခြင်း: "ပူတယ်... ပူတယ်... တင်းတယ်... တင်းတယ်" လို့ အရင်ဆုံး ရှုမှတ်လိုက်ပါ။ ဒေါသကို "ငါ" လို့ မမြင်ဘဲ "ဓာတ်သဘော ဖောက်ပြန်မှု" လို့ မြင်အောင် ကြည့်ပါ။
၂။ မေတ္တာရေစင် ဖြန်းခြင်း: ပြီးရင် စိတ်ထဲကနေ "အေးချမ်းပါစေ... အဆင်ပြေပါစေ" လို့ မေတ္တာပို့ရင်း၊ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကို ရေလို အေးမြအောင် လျှော့ချလိုက်ပါ။ "ငါ့စိတ်က ရေလိုပဲ... ဘာနဲ့တွေ့တွေ့ အဆင်ပြေတယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။
၃။ ပေါင်းစည်းမှုကို ရှုမြင်ခြင်း: တစ်ဖက်သားကို ရန်သူလို့ မမြင်ဘဲ၊ "သူနဲ့ ငါနဲ့ဟာ သံသရာ ခရီးသည်ချင်း တူတူပဲ၊ ရေမြေ တစ်ခုတည်းမှာ အတူနေကြတဲ့ အစိတ်အပိုင်းတွေပဲ" လို့ "Cohesion" သဘောတရားနဲ့ ကြည့်ပါ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ရေခဲတုံးကြီး တစ်တုံးဟာ မာကျောပြီး ဘယ်သူနဲ့မှ ရောလို့ မရပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ အပူပေးပြီး အရည်ဖျော်လိုက်တဲ့ အခါ ရေဖြစ်သွားပြီး တခြားရေတွေနဲ့ ပေါင်းစပ်လို့ ရသွားပါတယ်။ "အတ္တ၊ မာန" ဆိုတာ ရေခဲတုံးလိုပါပဲ။ "မေတ္တာ၊ ပညာ" နဲ့ အရည်ဖျော်လိုက်တဲ့ အခါမှသာ လောကကြီးနဲ့ တစ်သားတည်း (Oneness) ဖြစ်သွားပြီး ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ သကဒါဂါမိ၊ အနာဂါမိ ပုဂ္ဂိုလ်တွေဟာ သူတို့ရဲ့ အတ္တရေခဲတုံးတွေကို အရည်ဖျော်ပြီးသား ဖြစ်လို့ အင်မတန် အေးချမ်းနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ ဆိုရင်... လက်တွေ့ အလုပ်ပေး အနေနဲ့ ရေကို မြင်တိုင်း၊ ရေကို သောက်တိုင်း၊ ရေချိုးတိုင်းမှာ တရားမှတ်ပါ။ ရေခွက်ကို ကိုင်လိုက်ရင် "အေးတယ်... ထိတယ်"။ ရေကို သောက်လိုက်ရင် "ဆင်းသွားတယ်... အေးသွားတယ်"။ "ဪ... ရေဓာတ်ဆိုတာ ယိုစီးတဲ့ သဘောပါလား။ ဖွဲ့စည်းတဲ့ သဘောပါလား" လို့ ပညတ် (ရေ) ကနေ ပရမတ် (အာပေါ) ကို ရောက်အောင် ရှုပါ။ စိတ်ထဲမှာ တစ်ခုခုကို ဆုပ်ကိုင်ထားချင်တဲ့အခါ၊ တင်းမာနေတဲ့အခါ "ရေလို နေမယ်... ရေလို နေမယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး လွှတ်ချလိုက်ပါ။ "စီးဆင်းတယ်... ပျက်တယ်... အသစ် ဖြစ်တယ်" လို့ ရေစီးကြောင်းနဲ့ ခန္ဓာအစဉ်ကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး အနိစ္စ လက္ခဏာကို မြင်အောင် ကြည့်ပါ။
အဲဒီလို ရှုမှတ်နေရင်းနဲ့ နောက်တစ်ဆင့် တက်ပြီး သဿတဒိဋ္ဌိ (မြဲတယ်လို့ ယူဆတဲ့ အမြင်) ကို ဖြုတ်ကြစို့။ မြစ်ရေဟာ တစ်သွင်သွင် စီးနေပေမဲ့၊ လက်ရှိ မြင်နေရတဲ့ ရေဟာ ခုနက ရေ မဟုတ်တော့ပါဘူး။ အသစ် အသစ်သော ရေတွေ အစားထိုး စီးဆင်းနေတာပါ။ ထို့အတူပါပဲ၊ ငါတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက သွေးသားတွေ၊ စိတ်အစဉ်တွေဟာလည်း မြစ်ရေလိုပဲ မရပ်မနား ဖြစ်ပျက် ပြောင်းလဲနေပါတယ်။ "ငါ" ဆိုတဲ့ အကောင်အထည် အခိုင်အမာ မရှိပါဘူး။ "ရေစီးကြောင်း (Stream of Existence)" သက်သက်သာ ရှိပါတယ် လို့ သိမြင်လိုက်ရင် ခိုင်မြဲတယ်လို့ ထင်တဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ကျသွားပါပြီ။
ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ (ပြတ်တောက်တယ်၊ အကြောင်းအကျိုး မရှိဘူးလို့ ယူဆတဲ့ အမြင်) ကို ဖြုတ်ဖို့ ဆိုရင်တော့... ရေတွေက အငွေ့ပြန်ပြီး မိုးပြန်ရွာသလို၊ စွမ်းအင်တွေက ပျောက်မသွားဘဲ ပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းသွားသလို (Conservation of Energy)၊ ဒီဘဝက စုတိစိတ် ချုပ်သွားရင်လည်း ကံအရှိန်ကြောင့် နောက်ဘဝ ပဋိသန္ဓေစိတ် ပြန်ဖြစ်ဦးမယ် ဆိုတဲ့ သံသရာ လည်ပတ်ပုံ (Cycle of Samsara) ကို နားလည်လိုက်ရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ အမြစ်ပြတ်သွားပါတယ်။
ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ပိုပြီး ပီပြင်သွားအောင် သွာဂတ ဓာတ်တော်တိုက် ပြတိုက်ကြီးမှာ တကယ်ဖြစ်ခဲ့တဲ့ သင်ခန်းစာယူဖွယ်ရာ ဇာတ်လမ်းလေး (Case-2482) တစ်ပုဒ်ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ပြတိုက်ကြီးမှာ ရှေးဟောင်း ရေသွင်းရေထုတ် စနစ်တွေကို ထိန်းသိမ်းရတဲ့ ဌာန ရှိပါတယ်။ အဲဒီမှာ "ကိုမျိုး" ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် ရှိပါတယ်။ ကိုမျိုးက အလုပ်တော့ ကျွမ်းကျင်ပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ သူက လူတွေနဲ့ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေး (Human Relations) အရမ်း ညံ့ပါတယ်။ သူက "ငါ့အလုပ် ငါလုပ်ရင် ပြီးတာပဲ" ဆိုပြီး ဘယ်သူနဲ့မှ စကားမပြော၊ ကူညီမှုလည်း မလုပ်၊ အမြဲတမ်း မျက်နှာကြီး တင်းပြီး နေတတ်ပါတယ်။ သူ့ကြောင့် ဌာနတွင်းမှာ "Cohesion" (ညီညွတ်မှု) ပျက်ပြားပြီး အလုပ်တွေ နှောင့်နှေးကုန်ပါတယ်။
တစ်နေ့တော့ ပြတိုက်ရဲ့ ရေပန်းဥယျာဉ်မှာ ရေပိုက်လိုင်းတစ်ခု ပိတ်ဆို့ပြီး ရေတွေ လျှံကျလာပါတယ်။ အားလုံး ဝိုင်းဝန်း ပြင်ဆင်နေကြပေမဲ့၊ ကိုမျိုးကတော့ "ဒါ ငါ့တာဝန် မဟုတ်ဘူး" ဆိုပြီး ဝင်မကူဘဲ နေပါတယ်။ ပြတိုက်တာဝန်ခံ ကိုမင်း က ဒါကို မြင်တော့ ကိုမျိုးကို ခေါ်ပြီး ပညာပေး ဆွေးနွေးပါတယ်။ ကိုမင်းဟာ ပြတိုက်ရဲ့ အခြေခံ စည်းမျဉ်း မူဝါဒ အမှတ် ၁၂၊ အပိုဒ်ခွဲ ၁၂.၈ (Pol 12, Art 12.8) ဖြစ်တဲ့ "သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လုပ်ငန်းခွင် သဟဇာတ ဖြစ်ရေး (Environmental & Workplace Harmony)" မူဝါဒကို ကိုင်စွဲထားသူ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုမင်းက ကိုမျိုးကို ရေပန်းနား ခေါ်သွားပြီး မေးပါတယ်။ "ကိုမျိုး... ခင်ဗျား ရေအကြောင်း နားလည်တယ်နော်။ ရေပိုက်ထဲမှာ ရေမစီးဘဲ ပိတ်နေရင် ဘာဖြစ်မလဲ"။ ကိုမျိုးက "ပိုက်ကွဲထွက်မှာပေါ့ဗျ" လို့ ဖြေပါတယ်။ ကိုမင်းက ပြုံးပြီး "ဟုတ်တယ် ကိုမျိုး။ အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုမှာလည်း လူတွေအချင်းချင်း မေတ္တာရေဓာတ် မစီးဆင်းဘဲ၊ တစ်ကိုယ်ကောင်းဆန်မှုတွေနဲ့ ပိတ်ဆို့နေရင် အဲဒီအဖွဲ့အစည်း ကွဲထွက်မှာပဲ။ ခင်ဗျားက ကျောက်တုံးလို မာကျောနေရင် ခင်ဗျားလည်း ပင်ပန်းမယ်၊ ဘေးလူတွေလည်း ထိခိုက်မယ်။ ရေလို နေစမ်းပါဗျာ။ ရေဟာ အောက်ကို စီးတယ် (မာန မထားဘူး)၊ အားလုံးနဲ့ ပေါင်းစပ်တယ် (မေတ္တာထားတယ်)၊ အတားအဆီးရှိရင် ကွေ့ရှောင်သွားတယ် (ပညာ သုံးတယ်)။ ခင်ဗျား စိတ်ကို ရေလို ပြောင်းလိုက်ရင် ခင်ဗျား အရင်ဆုံး ပျော်လာလိမ့်မယ်" လို့ သဘာဝ တရားနဲ့ နှိုင်းယှဉ် (Method #49) ပြီး ဆုံးမလိုက်ပါတယ်။
ကိုမင်းရဲ့ စကားဟာ ကိုမျိုးရဲ့ နှလုံးသားထဲက အတ္တကျောက်ဆောင်ကြီးကို ဖြိုခွဲလိုက်သလို ဖြစ်သွားပါတယ်။ "ဟုတ်သားပဲ... ငါက လူတွေနဲ့ မပေါင်းဘဲ နေတာကိုက ငါ့စိတ်ထဲမှာ အပူတွေ အများကြီး ရှိနေလို့ပါလား" လို့ သံဝေဂ ရသွားပါတယ်။ အဲဒီနေ့ကစပြီး ကိုမျိုးဟာ သူ့ရဲ့ အလုပ်ခွင်မှာ ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေကို ပြုံးပြတယ်၊ ကူညီတယ်၊ ရေလိုပဲ အလိုက်အထိုက် နေတတ်လာပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ ဌာနတစ်ခုလုံးရဲ့ လုပ်ငန်းခွင် အခြေအနေဟာ ရေစီးရေလာ ကောင်းသွားသလို ချောမွေ့သွားပြီး၊ အားလုံး စိတ်ချမ်းသာမှု ရရှိသွားကြပါတယ်။ ဒါဟာ "အာပေါဓာတ် (မေတ္တာ)" ရဲ့ စွမ်းအားပါပဲ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ ရေကမ္ဘာနေ့၊ အာပေါဓာတ်နဲ့ အနာဂါမိမဂ် အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးပြီး နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ လောကကြီးမှာ စိတ်ဝမ်းကွဲပြားလို့ ဒုက္ခရောက်ရတာ၊ ဒေါသအပူမီးတွေ လောင်ကျွမ်းလို့ ပင်ပန်းရတာ၊ သဘာဝဘေးတွေ ကြုံရတာ အားလုံးဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" တွေချည်း ဖြစ်နေပါတယ်။ အဲဒီလို ဒုက္ခရောက်အောင် တွန်းပို့နေတဲ့ အရာကတော့ "ငါ၊ ငါ့အတ္တ" ဆိုပြီး ခွဲခြားဆက်ဆံတဲ့ မာန၊ ဒေါသ နဲ့၊ ပေါင်းစည်းမှု သဘောကို နားမလည်တဲ့ အဝိဇ္ဇာ တရားတွေဟာ ဒီဆင်းရဲကို ဖြစ်စေတဲ့ "သမုဒယသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီလို ဒေါသအပူတွေ၊ အတ္တမာနတွေ အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းသွားပြီး၊ ရေလို အေးမြကြည်လင်တဲ့ ဓာတ်သဘော ရရှိလာတာဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို ငြိမ်းအေးသွားဖို့အတွက် "ပူရင် ပူတယ်လို့ သိ၊ အေးရင် အေးတယ်လို့ သိ" ပြီး ဓာတ်သဘောကို ဉာဏ်နဲ့ ယှဉ်ကြည့်နေတဲ့ ဝိပဿနာ ကျင့်စဉ် လမ်းကြောင်းကြီးဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။ သစ္စာလေးပါး စိုက်သွားပြီ၊ ကိုက်ညီသွားပြီ ဆိုရင်တော့ တို့တစ်တွေရဲ့ သန္တာန်မှာ ဒေါသကင်းစင်၊ မေတ္တာရှင်သန်ပြီး အနာဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ်များကဲ့သို့ အေးချမ်းသော ဘဝကို ပိုင်ဆိုင်ကာ နိဗ္ဗာန်သို့ မျက်မှောက်ပြုနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီတော့ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ရေမရှိရင် အသက်မရှင်နိုင်သလို၊ မေတ္တာမရှိရင်လည်း ငြိမ်းချမ်းမှု မရှိနိုင်ပါဘူး။ "ရေသည် သက်ရှိတို့၏ အသက်၊ မေတ္တာသည် လောက၏ အသက်" ဆိုတာကို နှလုံးသွင်းပြီး၊ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်နှလုံးကို ရေကဲ့သို့ အေးမြအောင်၊ ကြည်လင်အောင်၊ အများအကျိုး သယ်ပိုးနိုင်အောင် နေ့စဉ်မပြတ် ကြိုးစား အားထုတ်သွားကြပါလို့ တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်။
ဒီကနေ့ ကမ္ဘာ့ရေနေ့မှာ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ စိတ်ချမ်းသာကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာကြပါစေ၊ ဒေါသအပူမီးများ ငြိမ်းအေးပြီး မေတ္တာရေစင်ဖြင့် လောကကို အေးမြစေနိုင်ကြပါစေ၊ ရေကဲ့သို့ ညီညွတ်သော စွမ်းအားဖြင့် ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး ရောက်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၂ မတ် ၂၀၂၄
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.