နေ့ရက် - ဇူလိုင်လ (၂၉) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-210)- ကျားနှင့် သတ္တိ (The Tiger & Courage: Byaggha)
ကိုးကားကျမ်း - အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဝီရိယသုတ် (လုံ့လဝီရိယ)။
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Wildlife Conservation & Behavioral Ecology (တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် အပြုအမူဆိုင်ရာ ဂေဟဗေဒ)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရားရတနာ၊ တရားရတနာ၊ သံဃာရတနာ ဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ် လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ကန်တော့ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း ဆိုတဲ့ ဒုက္ခအပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီး၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၁၂) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၂၉) ရက်၊ စနေနေ့ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်းအချိန်အခါ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့ဟာ "ကမ္ဘာ့ကျားနေ့" (Global Tiger Day) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်းအချိန်အခါမှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး... တောဘုရင် ကျားမင်းကဲ့သို့ ရဲရင့်သော သတ္တိ၊ စူးရှသော အာရုံစိုက်မှုတို့ကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပြီး၊ ကိလေသာ ရန်သူများကို အောင်မြင်စွာ တိုက်ထုတ်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
"ကျားကြောက်လို့ ရှင်ကြီးကိုး၊ ရှင်ကြီး ကျားထက်ဆိုး" ဆိုတဲ့ စကားပုံ ရှိတယ်။ လူတွေဟာ ကျားကို ကြောက်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် ကျားဆိုတာ "သတ္တိ" (Courage) နဲ့ "စွမ်းအား" (Power) ရဲ့ သင်္ကေတလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဓမ္မလမ်းကြောင်းကို လျှောက်လှမ်းရာမှာလည်း ကြောက်ရွံ့နေလို့ မရပါဘူး။ "ကျားကဲ့သို့သော ဝီရိယ" (Tiger-like Effort) လိုအပ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ကျားနှင့် သတ္တိ" ဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်သစ် သိပ္ပံပညာမှာတော့ ဒါကို "Wildlife Conservation & Behavioral Ecology" (တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် အပြုအမူဆိုင်ရာ ဂေဟဗေဒ) ရှုထောင့်ကနေ လေ့လာကြရအောင်။
ကဲ... တရားမဟောခင်မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို ကျားတစ်ကောင်လို ရဲရင့်တက်ကြွလာအောင်၊ စွမ်းအင်တွေ ပြည့်ဝလာအောင် ကသိုဏ်းနည်းလေးနဲ့ အာရုံပြုကြရအောင်။ စွမ်းအင်နဲ့ အပူဓာတ်ကို ကိုယ်စားပြုတဲ့ "တေဇော ကသိုဏ်း" (Fire Kasina - မီးကသိုဏ်း) လေးကို စီးဖြန်းကြည့်ကြမယ်။
ကိုင်း... အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေ ဆန့်ပြီး သက်သောင့်သက်သာ ထိုင်လိုက်ကြပါ။ မျက်စိကို မှိတ်ထားပါ။
မိမိတို့ရဲ့ ရင်ဘတ်ထဲမှာ တောက်လောင်နေတဲ့ မီးတောက်တစ်ခု ရှိတယ်လို့ အာရုံပြုပါ။ အဲဒီမီးတောက်က ကြောက်ရွံ့မှုတွေကို လောင်ကျွမ်းပစ်ပြီး၊ ခွန်အားတွေကို ဖြစ်ပေါ်စေတယ်။
"မီး... မီး... ရဲရင့်တယ်... စွမ်းအင်ရှိတယ်" လို့ စိတ်ထဲက ရွတ်ဆိုရင်း၊ မိမိရဲ့ စိတ်နှလုံးကို ကြောက်ရွံ့ခြင်း ကင်းတဲ့ စွမ်းအင်အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်ပါ။ တစ်မိနစ်လောက် ငြိမ်သက်စွာ နေကြပါစို့။
(တစ်မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်ခြင်း)
ကိုင်း... စိတ်ကလေး ရဲရင့်လာပြီဆိုရင် ဒီ "ကျား" ရဲ့ သဘာဝကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံ (Behavioral Ecology) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ကျား (Tiger) ကို "Apex Predator" (ထိပ်သီး သားရဲ) လို့ သတ်မှတ်ကြတယ်။ ဂေဟစနစ်တစ်ခုလုံးကို ထိန်းကျောင်းပေးတဲ့သူပေါ့။
ကျားတွေမှာ ထူးခြားတဲ့ အချက် (၃) ချက် ရှိတယ်။
၁။ Solitary Nature (တစ်ကောင်တည်း နေခြင်း): ခြင်္သေ့တွေလို အုပ်စုနဲ့ မနေဘူး။ ကျားဟာ တစ်ကောင်တည်း ကျက်စားတယ်။ တစ်ကောင်တည်း အမဲလိုက်တယ်။ ဒါဟာ "ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုးခြင်း" (Self-reliance) ရဲ့ ပြယုဂ်ပါပဲ။
၂။ Stealth & Patience (ဖုံးကွယ်ခြင်းနှင့် သည်းခံခြင်း): ကျားဟာ သားကောင်ကို မြင်တာနဲ့ ချက်ချင်း ပြေးမဆွဲဘူး။ မြက်တောထဲမှာ နာရီပေါင်းများစွာ ငြိမ်သက်စွာ စောင့်ဆိုင်းတယ်။ (ဒါဟာ သမာဓိနဲ့ တူတယ်)။
၃။ Explosive Power (ပေါက်ကွဲသော စွမ်းအင်): အချိန်ကျပြီဆိုတာနဲ့ တစ်ဟုန်ထိုး ပြေးထွက်ပြီး အပိုင်ဖမ်းတယ်။ (ဒါဟာ ဝီရိယနဲ့ တူတယ်)။
ထိန်းသိမ်းရေး (Conservation) ရှုထောင့်က ကြည့်ရင်... ကျားတွေ မျိုးသုဉ်းလုနီးပါး ဖြစ်နေတာဟာ သစ်တောတွေ ပျက်စီးလို့၊ လူတွေက အမဲလိုက်လွန်းလို့ပါ။ ကျားမရှိရင် တောတောင် ဂေဟစနစ် ပျက်စီးပါတယ်။
ဒီလိုပါပဲ... လူ့စိတ်ထဲမှာ "သတ္တိ" ဆိုတဲ့ ကျားစိတ် ပျောက်ဆုံးသွားရင်၊ အကုသိုလ် သားကောင်တွေ သောင်းကျန်းပြီး ဘဝဂေဟစနစ် ပျက်စီးတတ်ပါတယ်။
ကိုင်း... သိပ္ပံဘက်ကနေ ရှင်းပြပြီးပြီ ဆိုတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ဓမ္မဒေသနာတော်ဘက်ကို လှည့်ကြည့်ကြစို့။
ပါဠိစာပေမှာ ကျားကို "ဗျဂ္ဃ" (Byaggha) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ရှေးတုန်းက တောရမှီ ရဟန်းတော်တွေဟာ ကျားရဲတွေ၊ သားရဲတွေ ရှိတဲ့ တောနက်ထဲမှာ တစ်ပါးတည်း သွားရောက် တရားအားထုတ်ကြတယ်။
သူတို့မှာ လက်နက် မပါဘူး။ ဘာလက်နက် ရှိသလဲဆိုတော့ "မေတ္တာ" လက်နက်နဲ့၊ သေမင်းကို ရင်ဆိုင်ရဲတဲ့ "သတ္တိ" (Courage/Viriya) ပဲ ရှိတယ်။
ဘုရားရှင်က ဟောတယ်... "ရဟန်းတို့... အကုသိုလ်တရားတွေဆိုတာ စိတ်ရိုင်းဝင်နေတဲ့ သားရဲတွေနဲ့ တူတယ်။ သူတို့ကို ကြောက်ပြီး ထွက်ပြေးနေရင် မင်းတို့ကို လိုက်ကိုက်လိမ့်မယ်။ ရင်ဆိုင်မှ ရမယ်။"
ကျားကဲ့သို့သော ဝီရိယ (Tiger-like Effort) ဆိုတာ -
တစ်ယောက်တည်း နေရဲရမယ် (Solitude - ပဝိဝေက)။
အာရုံတစ်ခုတည်းအပေါ်မှာ ငြိမ်သက်စွာ စောင့်ကြည့်နိုင်ရမယ် (Focus - သမာဓိ)။
ကိလေသာ ပေါ်လာတာနဲ့ ချက်ချင်း ဖမ်းဆုပ် ပယ်သတ်နိုင်ရမယ် (Right Effort - သမ္မာဝါယာမ)။
ကဲ... အခု သူတော်ကောင်းတို့ စောင့်မျှော်နေတဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက် အပိုင်းကို ရောက်ပါပြီ။ ဒီ "ကျားသတ္တိ" ကို တရားမှတ်ရာမှာ ဘယ်လို သုံးမလဲ။
ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါ ယောဂီရဲ့စိတ်ဟာ "ကျား" ဖြစ်ရမယ်။ ရှုမှတ်ခံ အာရုံ (နာကျင်မှု၊ အတွေး) ဟာ "သားကောင်" ဖြစ်ရမယ်။
ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ...
ဥပမာ - ထိုင်နေရင်း ပြင်းထန်တဲ့ နာကျင်မှု ဝေဒနာ (Pain) ပေါ်လာတယ် ဆိုပါစို့။ (ဒါ သားကောင်ပဲ)။
သာမန်လူက ကြောက်ပြီး ခြေထောက် ပြင်လိုက်တယ်။ (ထွက်ပြေးတာ)။
ကျားစိတ်ရှိတဲ့ ယောဂီကတော့... မပြေးဘူး။
အဲဒီ နာကျင်မှုကို တည့်တည့် စိုက်ကြည့်လိုက်။
"နာတယ်... နာတယ်... ဘယ်နေရာက နာတာလဲ... ဘယ်လို နာတာလဲ"။
ကျားက သားကောင်ကို မျက်တောင်မခတ် စောင့်ကြည့်သလိုမျိုး၊ နာကျင်မှုကို သတိနဲ့ ထိုးခွင်းပြီး ကြည့်။
ကြောက်စိတ် (Fear) ဝင်လာရင်... "ကြောက်တယ်... ကြောက်တယ်" လို့ မှတ်ပြီး၊ အဲဒီ ကြောက်စိတ်ကိုပါ ပြန်ရင်ဆိုင်လိုက်။
"ကြောက်တာ ငါ မဟုတ်ဘူး... စိတ်အစဉ်တစ်ခုပဲ" လို့ မြင်အောင်ကြည့်။
အဲဒီလို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ရင်ဆိုင်လိုက်တဲ့အခါ... နာကျင်မှု "ကျားရိုင်း" ကြီးဟာ ယဉ်ပါးသွားပြီး၊ နောက်ဆုံးမှာ အနိစ္စသဘောကို ပြသပြီး ပျောက်ကွယ်သွားပါလိမ့်မယ်။
ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ထင်ရှားသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်ကြီးမှာ တကယ် ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းကတော့ ပြတိုက်မှတ်တမ်း Case-2510 မှာ ရှိပြီး၊ Template T241 (Courage & Duty Protocol) ကို အသုံးပြုထားတဲ့ ဖြစ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။
ဇာတ်ကောင်ကတော့ ညစောင့်ဝန်ထမ်းအသစ် "ကိုရဲထွဋ်" တဲ့။ နာမည်ကသာ "ရဲထွဋ်"၊ လူကတော့ သိပ်မရဲဘူး။ အကြောက်လွန်တတ်တယ်။
ပြတိုက်ရဲ့ ဥယျာဉ်ခြံဝင်းကြီးက ညဘက်ဆို အရမ်းမှောင်တယ်။ သစ်ပင်တွေက အုပ်ဆိုင်းနေတော့ ကိုရဲထွဋ်ခမျာ ကင်းလှည့်ရမှာ ကြောက်နေတယ်။
"ခြုံပုတ်ထဲက ဘာထွက်လာမလဲ မသိဘူး။ သရဲလား၊ မြွေလား၊ ကျားလား" ဆိုပြီး သူ့စိတ်ကူးနဲ့သူ ခြောက်ခြားနေတယ်။ (Imaginary Tigers).
သူက ကင်းမလှည့်ရဲဘဲ ကင်းတဲထဲမှာပဲ ကွေးနေတယ်။ အလုပ်တာဝန် ပျက်ကွက်တာပေါ့။
ဒီကိစ္စကို လုံခြုံရေးမှူးက ဆရာတော်ကို တိုင်တယ်။ ဆရာတော်က ကိုရဲထွဋ်ကို ခေါ်တွေ့တယ်။
"မောင်ရဲထွဋ်... မင်း ဘာကြောက်နေတာလဲ။"
"မှောင်တာ ကြောက်ပါတယ် ဘုရား။ တစ်ခုခု ရှိနေသလိုပဲ" လို့ သူက ဖြေတယ်။
ဆရာတော်က "အေး... မင်းကြောက်နေတာ အပြင်က 'အကောင်' မဟုတ်ဘူး။ မင်းစိတ်ထဲက 'အကြောက်တရား' (Fear itself) ကို ကြောက်နေတာ။ တောထဲမှာ ကျားဆိုတာ တစ်ကောင်တည်း ကျက်စားတယ်။ သူ ဘာလို့ မကြောက်သလဲ။ သူ့ကိုယ်သူ ယုံကြည်မှု ရှိလို့ပဲ။"
ဆရာတော်က Template T241 (Courage Protocol) ကို ထုတ်ပေးတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ ပေါ်လစီ ၂၇၊ အပိုဒ် ၂၇.၅ (Staff Bravery & Responsibility) ကို ညွှန်ကြားတယ်။
၁။ Solitary Strength: "ငါ တစ်ယောက်တည်း ရှိတယ်၊ ဒါပေမယ့် ငါ့မှာ သတိ ဆိုတဲ့ လက်နက် ရှိတယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ (ကျားလို တစ်ကောင်တည်း နေရဲခြင်း)။
၂။ Face the Shadows: ဓာတ်မီးကို လင်းလင်းထွန်းပြီး၊ သံသယဖြစ်တဲ့ ခြုံပုတ်ကို သွားပြီး သေချာထိုးကြည့်ပါ။ (Panna - ပညာအလင်းရောင်)။
၃။ Mindful Patrol: ခြေလှမ်းတိုင်းမှာ "လှမ်းတယ်... သိတယ်" လို့ မှတ်ရင်း လျှောက်ပါ။ စိတ်ကို အပြင်မထွက်စေနဲ့။ (Samadhi - သမာဓိ)။
ကိုရဲထွဋ်ဟာ ပထမညမှာ တုန်တုန်ယင်ယင်နဲ့ ထွက်တယ်။ ခြုံပုတ်တစ်ခု လှုပ်သွားတော့ လန့်ဖျပ်သွားတယ်။ ဒါပေမယ့် ဆရာတော် စကားကို သတိရပြီး ဓာတ်မီးနဲ့ သွားထိုးကြည့်လိုက်တော့... ကြောင်တစ်ကောင် ဖြစ်နေတယ်။
"ဩော်... ငါ့စိတ်က ထင်ယောင်ထင်မှား ဖြစ်နေတာပါလား" လို့ သိလိုက်ရတော့ ရယ်ချင်စိတ်တောင် ပေါက်သွားတယ်။
နောက်ရက်တွေကျတော့ သူ မကြောက်တော့ဘူး။ ကျားတစ်ကောင်လို ရဲရဲဝံ့ဝံ့နဲ့ သူ့တာဝန်နယ်မြေကို လှည့်ကင်းပတ်နိုင်လာတယ်။ သူ့ရဲ့ "သတ္တိ" ဟာ အမှောင်ကို အနိုင်ယူသွားပါတော့တယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီဇာတ်လမ်းလေးကနေ ဘာသင်ခန်းစာ ယူရမလဲ။
၁။ အကြောက်တရား (Fear) အများစုဟာ စိတ်ကူးယဉ် ဖန်တီးမှုတွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။ လက်တွေ့နဲ့ ရင်ဆိုင်လိုက်ရင် ပျောက်သွားတတ်ပါတယ်။
၂။ "သတ္တိ" ဆိုတာ ကြောက်စိတ် မရှိတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကြောက်နေတဲ့ကြားက လုပ်သင့်တာကို လုပ်ရဲတာ (Action despite fear) ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ ဝိပဿနာ ရှုတယ်ဆိုတာ ကိုယ့်စိတ်ထဲက ကိလေသာ တောနက်ကြီးထဲကို "သတိ၊ ဝီရိယ" ဆိုတဲ့ ကျားသတ္တိနဲ့ ဝင်ရောက်ပြီး အမှန်တရားကို ရှာဖွေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး စစ်ဆေးကြည့်ကြစို့။
ကိုရဲထွဋ် အမှောင်ကို ကြောက်ပြီး စိတ်ဆင်းရဲရတာ၊ တာဝန်ပျက်တာဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။
မသိနားမလည်တဲ့ မောဟ နဲ့ စိတ်ကူးယဉ် ကြောက်စိတ် (ဒေါသ) ဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။
အမှန်ကို သိမြင်ပြီး ရဲရင့်သွားတာ၊ တာဝန်ကျေပွန်တာဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။
အဲဒီလို ရဲရင့်အောင် ကျင့်သုံးတဲ့ T241 နည်းလမ်း၊ ဝီရိယနဲ့ သတိဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းများ အားလုံး... ယနေ့ (ဇူလိုင် ၂၉)၊ ကမ္ဘာ့ကျားနေ့မှာ... တောဘုရင် ကျားမင်းများ မျိုးသုဉ်းမသွားအောင် ဝိုင်းဝန်း ကာကွယ်ကြသလို၊ မိမိတို့၏ စိတ်သန္တာန်၌လည်း "သမ္မာဝီရိယ" တည်းဟူသော ကျားသတ္တိများ မျိုးသုဉ်းမသွားအောင် မွေးမြူနိုင်ကြပါစေ။ ကိလေသာ ရန်သူဟူသမျှကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ တွန်းလှန် ဖယ်ရှားပြီး၊ အောင်ပွဲရရာ နိဗ္ဗာန်မြေသို့ ဝင်ရောက်စံမြန်းနိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။
"ကျားကဲ့သို့ ရဲရင့်ကြပါစေ..."
"ဝီရိယစွမ်းအား ပြည့်ဝကြပါစေ..."
"ကိလေသာရန်ကို အောင်မြင်နိုင်ကြပါစေ..."
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၂၉) ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
