နေ့ရက် - ဇွန်လ (၁၇) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-168)- သဲကန္တာရဖြစ်ထွန်းမှုနှင့် ပထဝီဓာတ် (Desertification & Pathavi Dhatu)
ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာ (ဓာတ်ကြီးလေးပါး)၊ သံယုတ် (ပထဝီသုတ် - မြေကြီးအနှိုင်းမဲ့)။
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Geochemistry & Soil Degradation (ပထဝီဓာတုဗေဒနှင့် မြေဆီလွှာ ပျက်စီးခြင်း)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်အပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီးလျှင် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်မြတ်ဖြင့် လျင်မြန်စွာ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁၇) ရက်၊ စနေနေ့မှာ ကျရောက်တဲ့ ကမ္ဘာ့ သဲကန္တာရဖြစ်ထွန်းမှုနှင့် မိုးခေါင်မှု တိုက်ဖျက်ရေးနေ့ (World Day to Combat Desertification and Drought) အထိမ်းအမှတ် ဓမ္မသဘင်ပွဲလေးကို စတင်လိုက်ကြရအောင်။ ကမ္ဘာကြီးမှာ စိမ်းလန်းစိုပြေတဲ့ မြေဆီလွှာတွေဟာ တဖြည်းဖြည်း ခြောက်သွေ့ပြီး သဲကန္တာရအဖြစ် ပြောင်းလဲနေကြပါတယ်။ ဒါကို "Desertification" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ပြင်ပလောကကြီး ခြောက်သွေ့လာတာဟာ လူတွေရဲ့ စိတ်နှလုံးသားတွေ ခြောက်သွေ့လာတာနဲ့ အများကြီး ဆက်စပ်နေပါတယ်။ ဒီနေ့မှာတော့ မြေဆီလွှာ ပျက်စီးပုံ သိပ္ပံသဘောတရားနဲ့ ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာလာ "ပထဝီဓာတ်" (မြေဓာတ်) သဘောတရားတို့ကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး အကျယ်တဝင့် ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
တရားတော် မဟောကြားမီမှာ၊ ခြောက်သွေ့နေတဲ့ စိတ်နှလုံးသားတွေကို မေတ္တာရေစင်နဲ့ စိုစွတ်သွားအောင်၊ မြေဆီမြေနှစ် ပြည့်ဝသွားအောင် "ပထဝီကသိုဏ်း" ကို အာရုံပြုပြီး စိတ်တည်ငြိမ်မှု ယူကြရအောင်။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး ခါးလေးကို ဆန့်၊ မျက်လုံးလေးကို မှိတ်ထားပါ။ စိတ်ထဲမှာ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးထားတဲ့ မြေနီညိုရောင် လယ်ကွင်းပြင်ကြီး တစ်ခုကို ပုံဖော်ကြည့်ပါ။ မြေသားက မာကျောမနေဘဲ နူးညံ့ပြီး ရေဓာတ်ပြည့်ဝနေတယ်။ "မြေကြီး... မြေကြီး... မြေဆီ... မြေဆီ... သိတယ်... သိတယ်" လို့ မှတ်ပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ခင်းကြီးမှာ သဒ္ဓါတရား၊ ပညာတရားတွေ စိုက်ပျိုးလို့ ရအောင် မြေဆီကောင်းဖို့ လိုပါတယ်။ မေတ္တာဓာတ် (အာပေါ) လေး ဖြန်းပေးလိုက်ရင် စိတ်မြေကြီး နူးညံ့လာပါလိမ့်မယ်။ ငြိမ်ငြိမ်လေး ရှုမှတ်နေပါ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ပထမဦးဆုံး အနေနဲ့ "Geochemistry" (ပထဝီဓာတုဗေဒ) ရှုထောင့်ကနေ မြေကြီးကောင်း တစ်ခုကနေ သဲကန္တာရ ဘယ်လို ဖြစ်သွားသလဲ ဆိုတာကို လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
လူတွေက ထင်ကြတယ်၊ သဲကန္တာရ ဖြစ်တယ်ဆိုတာ သဲတွေ တိုးပွားလာတာလို့။ တကယ်တော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ရှိရင်းစွဲ မြေဆီလွှာ (Soil) က "သေဆုံး" သွားတာပါ။ ကျန်းမာတဲ့ မြေကြီးတစ်ဆုပ်ထဲမှာ အော်ဂဲနစ် ပစ္စည်းတွေ၊ သက်ရှိပိုးမွှားလေးတွေ၊ ရေဓာတ်တွေ၊ သတ္တုဓာတ်တွေ (Nutrients) ပြည့်နှက်နေပါတယ်။ ဒါတွေက မြေကြီးကို စေးကပ်အောင်၊ အစိုင်အခဲ ဖြစ်အောင် (Structure) ထိန်းထားပေးတာပါ။
ဒါပေမဲ့ အပူချိန်တွေ လွန်ကဲလာမယ်၊ သစ်ပင်တွေ ခုတ်လို့ ရေဓာတ်တွေ ခန်းခြောက်လာမယ် ဆိုရင် မြေကြီးထဲက "Binding Agents" (မြေစေးဓာတ်) တွေ ဓာတုဗေဒနည်းအရ ပြိုကွဲကုန်ပါတယ်။ အဲဒီအခါ မြေကြီးဟာ တစ်စစီ ကွဲထွက်ပြီး ဖုန်မှုန့် (Dust) ဖြစ်သွားတယ်။ လေတိုက်ရင် လွင့်ပါသွားတယ်။ နောက်ဆုံးမှာ ဘာအပင်မှ စိုက်လို့မရတဲ့ သဲခင်း၊ ကျောက်ခင်းကြီး (Dead Soil) အဖြစ် ကျန်ရစ်ခဲ့တာပါ။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ဒါကို "Soil Degradation" (မြေဆီလွှာ ဂုဏ်သတ္တိ ယိုယွင်းခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ အဓိက တရားခံကတော့ "အာပေါဓာတ်" (Moisture) ပျောက်ဆုံးသွားခြင်းပါပဲ။
အခု... ဒီသဘောတရားကို ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာတရားတော်နဲ့ နှိုင်းယှဉ် ကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က ရုပ်တရားတွေကို ဟောကြားတဲ့အခါ "ပထဝီဓာတ်" (Earth Element) ကို အခြေခံအဖြစ် ဟောပါတယ်။ ပထဝီရဲ့ သဘောက "မာခြင်း" (Hardness) နဲ့ "ပျော့ခြင်း" (Softness) ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ပထဝီဓာတ် တစ်ခုတည်းနဲ့ ရုပ်ဝတ္ထု ဖြစ်မလာနိုင်ပါဘူး။ သူတို့ စုစည်းနေနိုင်ဖို့အတွက် "အာပေါဓာတ်" (Water Element) ဆိုတဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်းသဘော လိုအပ်ပါတယ်။
ဥပမာ - သဲပွင့်လေးတွေကို ရေနဲ့ ရောနယ်လိုက်မှ သဲအိမ် ဆောက်လို့ ရသလိုပါပဲ။ အာပေါဓာတ်က ပထဝီဓာတ်ကို ဆွဲကိုင်ထားတာပါ။ အကယ်၍ "တေဇောဓာတ်" (အပူ) လွန်ကဲလာရင်၊ အာပေါဓာတ် ခန်းခြောက်သွားတယ်။ အာပေါ မရှိတော့ရင် ပထဝီဓာတ်တွေ ပြိုကွဲပြီး ဖုန်မှုန့် ဖြစ်သွားတယ်။ ဒါဟာ သဲကန္တာရ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းရဲ့ အဘိဓမ္မာ သဘောတရားပါပဲ။
လူ့စိတ်မှာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ "မေတ္တာ၊ ကရုဏာ" ဆိုတဲ့ အာပေါဓာတ် ခန်းခြောက်သွားရင်၊ စိတ်နှလုံးသားဟာ "မာကျော" (Hardness) လာတယ်၊ ဒါမှမဟုတ် "ကြမ်းတမ်း" (Roughness) လာတယ်။ အဲဒီ စိတ်ပိုင်ရှင်ဟာ ဘယ်လောက်ပဲ ချမ်းသာပါစေ၊ သူ့ဘဝဟာ သဲကန္တာရလို ခြောက်သွေ့အထီးကျန် နေမှာပါပဲ။
(Label: The Balance of Elements - Cohesion vs. Disintegration)
ကိုင်း... ဒါဆိုရင် ဒီသဘောတရားတွေကို ဝိပဿနာ ရှုကွက်ထဲ ဘယ်လို ထည့်မလဲ။
ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်ထဲမှာ "သဲကန္တာရ" ဖြစ်မလာအောင် စောင့်ကြည့်ကြရအောင်။
ရှုမှတ်နည်း (Practical Instruction):
၁။ မာခြင်း၊ ပျော့ခြင်းကို သိပါ: ထိုင်နေတဲ့အခါ တင်ပါးနဲ့ ကြမ်းပြင် ထိတဲ့နေရာမှာ "မာတယ်" သို့မဟုတ် "ပျော့တယ်" ဆိုတဲ့ သဘောကို ရှုပါ။ ဒါဟာ "ပထဝီဓာတ်" ပါ။ "ငါ ထိုင်တာ" မဟုတ်ဘူး၊ "ပထဝီ" က "ပထဝီ" ကို ထောက်ထားတာပါ။
၂။ ဖွဲ့စည်းမှုကို သိပါ: ခန္ဓာကိုယ်ကြီး တုံးတစ်တုံးလို စုစည်းနေတာဟာ "အာပေါဓာတ်" (ဖွဲ့စည်းမှု) ကြောင့်ဆိုတာ ဆင်ခြင်ပါ။ ချွေးထွက်လာရင်၊ တံတွေးမျိုရင် အဲဒီ ဖွဲ့စည်းမှု သဘောကို သိမှတ်ပါ။
၃။ ခြောက်သွေ့မှုကို သတိထားပါ: စိတ်ထဲမှာ ဒေါသဖြစ်လို့ ပူလောင်လာရင်၊ သူတစ်ပါးအပေါ် ကြင်နာစိတ် ပျောက်ပြီး ခက်ထန်လာရင် "ဪ... ငါ့စိတ်ထဲမှာ ရေဓာတ် ခန်းနေပြီ၊ သဲကန္တာရ ဖြစ်တော့မယ်" လို့ သတိထားလိုက်ပါ။ ချက်ချင်း မေတ္တာပွားပြီး စိတ်ကို ပြန်လည် စိုစွတ်အောင် လုပ်ပါ။
ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ Case-2468 "The Withering Bodhi Garden" (ညှိုးနွမ်းခြောက်သွေ့သွားသော ဗောဓိဥယျာဉ်) ဆိုတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
ပြတိုက်မှာ အပူပိုင်းဒေသ အပင်တွေ စိုက်ပျိုးထားတဲ့ "ဗောဓိဥယျာဉ်" တစ်ခု ရှိတယ်။ အဲဒီ ဥယျာဉ်ကို ထိန်းသိမ်းဖို့ တာဝန်ပေးခံရတဲ့ ဥယျာဉ်မှူး ဦးဘ (အမည်လွှဲ) က အလုပ် အရမ်းကြိုးစားတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူက "မြေကြီးရှင်းမှ သန့်တယ်" ဆိုတဲ့ အယူအဆ ရှိတယ်။ ဒါကြောင့် သစ်ပင်ခြေရင်းက မြေကြီးတွေပေါ်မှာ ကျနေတဲ့ သစ်ရွက်ခြောက်တွေကို တစ်ရွက်မကျန် လှည်းကျင်းပစ်တယ်။ မြေကြီးကို ပြောင်စင်နေအောင် ထားတယ်။
နွေရာသီလည်း ရောက်ရော... နေက အရမ်းပူ၊ မြေကြီးပေါ်မှာ အကာအကွယ် (Mulch) မရှိတော့ မြေဆီလွှာထဲက ရေဓာတ်တွေ အကုန် အငွေ့ပျံကုန်တယ်။ မြေကြီးတွေ အက်ကွဲလာပြီး၊ ဗောဓိပင်တွေ အရွက်တွေ ဝါပြီး ကြွေကျကုန်တယ်။ ရေဘယ်လောက် လောင်းလောင်း မနိုင်တော့ဘူး။ မြေကြီးက ရေကို မထိန်းနိုင်တော့ဘဲ "Soil Structure" ပျက်စီးသွားတာ (Desertification) ဖြစ်သွားတာကိုး။
ပြတိုက် တာဝန်ခံက Policy 27 (Environmental Control) အရ ကွင်းဆင်းစစ်ဆေးတဲ့အခါ ပြဿနာကို တွေ့လိုက်တယ်။ သူက Template T253 (Landscape & Grounds Maintenance Log) ကို ထုတ်ပြီး ဦးဘကို ရှင်းပြတယ်။
"ဦးဘရေ... မြေကြီးကို သန့်ရှင်းတာ ကောင်းပေမဲ့၊ သဘာဝတရားမှာ 'အဖုံးအကာ' (Cover) လိုတယ်။ သစ်ရွက်ခြောက်တွေက မြေကြီးရဲ့ အရေပြားပဲ။ အဲဒါတွေကို ဖယ်လိုက်တော့ ပထဝီဓာတ်ကို တေဇောဓာတ်က တိုက်ရိုက် လောင်ကျွမ်းပြီး အာပေါဓာတ် ခန်းသွားတာပေါ့" လို့ ဓမ္မနဲ့ သိပ္ပံ တွဲပြီး ပညာပေးတယ်။
အဲဒီနောက်ပိုင်း ဦးဘက သစ်ရွက်ခြောက်တွေကို မီးမရှို့တော့ဘဲ သစ်ပင်ခြေရင်းမှာ ပုံပေးထားလိုက်တယ်။ မြေကြီးက ပြန်အေးမြလာပြီး၊ အဏုဇီဝပိုးမွှားတွေ ပြန်ပေါက်ဖွားလာတယ်။ သဲကန္တာရ ဖြစ်လုနီးပါး ဖြစ်သွားတဲ့ ဥယျာဉ်လေးဟာ ပြန်လည် စိမ်းလန်းစိုပြေလာခဲ့ပါတယ်။
ကြည့်စမ်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ မြေကြီးပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ စိတ်နှလုံးသားပဲ ဖြစ်ဖြစ် "အကာအကွယ်" နဲ့ "ရေဓာတ်" မရှိရင် ခြောက်သွေ့ပျက်စီးသွားတတ်ပါတယ်။ ကိုယ့်စိတ်ကို "သတိ" ဆိုတဲ့ အကာအကွယ်၊ "မေတ္တာ" ဆိုတဲ့ ရေဓာတ်နဲ့ အမြဲတမ်း ထိန်းသိမ်းထားမှသာ သဲကန္တာရ မဖြစ်ဘဲ သီးပွင့်ဝေဆာတဲ့ ဥယျာဉ်ကြီး ဖြစ်လာမှာပါ။
ကိုင်း... နိဂုံးချုပ် အနေနဲ့ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဘုန်းကြီးတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "သဲကန္တာရဖြစ်ထွန်းမှုနှင့် ပထဝီဓာတ်" တရားတော်မှာ မြေဆီလွှာ ပျက်စီးခြင်း သိပ္ပံသဘောတရားနဲ့ ဓာတ်ကြီးလေးပါး မျှတမှုကို နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက် ကြည့်မယ်ဆိုရင် -
ခြောက်သွေ့ခြင်း၊ ပူလောင်ခြင်း၊ ပျက်စီးခြင်း သဘောတရားတွေဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ ပျက်စီးမှုကို ဖြစ်စေတဲ့ အစွန်းရောက် လောဘ (သယံဇာတ ထုတ်ယူမှု) နဲ့ အဝိဇ္ဇာ (သဘာဝကို မသိမှု) ဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။ ပူလောင်မှု ကင်းပြီး အေးမြတည်ငြိမ်နေတဲ့ နိဗ္ဗာန်ဓာတ်က "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ အေးမြမှုကို ရရှိဖို့အတွက် မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ ပညာ ရေစင်တွေကို ဖြည့်တင်းပေးတဲ့ မဂ္ဂင်ကျင့်စဉ်က "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း မိမိတို့ မှီတင်းနေထိုင်ရာ ကမ္ဘာမြေကြီးကို သဲကန္တာရ မဖြစ်အောင် ထိန်းသိမ်းကြသလို၊ မိမိတို့၏ စိတ်နှလုံးကိုလည်း ဒေါသ မီးလျှံများကြောင့် ခြောက်သွေ့ခြင်း မရှိရလေအောင် မေတ္တာရေစင်ဖြင့် အစဉ် စိုစွတ် လန်းဆန်းစေနိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ဇွန်လ (၁၇) ရက်၊ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် နေ့စဥ်တရားတော်နာ ကြွရောက်နိုင်ပါကြောင်းဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။
