နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၃၀) ရက်၊ ၂၀၂၃- ဝိပ္ပယောဂ (Separation) နှင့် ပျောက်ဆုံးမှုဆိုင်ရာ စိတ်ပညာ (Psychology of Ambiguous Loss)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၁၃) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်အရ ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၃၀) ရက်နေ့ကို "အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အတင်းအဓမ္မ ပျောက်ဆုံးစေခြင်း ခံရသူများနေ့" (International Day of the Victims of Enforced Disappearances) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ လောကမှာ အဆိုးရွားဆုံး ခံစားမှုတစ်ခုကတော့ ကိုယ်ချစ်ခင်ရသူတွေ ဘယ်ရောက်နေမှန်း မသိ၊ သေလား ရှင်လား မသိရတဲ့ "မရေရာမှု" (Uncertainty) ပါပဲ။ ဒါဟာ ဗုဒ္ဓဟောကြားတဲ့ "ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော" (ချစ်ခင်သူများနှင့် ကွဲကွာရခြင်းသည် ဆင်းရဲ၏) ဆိုတဲ့ သစ္စာတရားကို မီးမောင်းထိုးပြနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့လို နေ့မျိုးမှာ ပျောက်ဆုံးနေသူများ မိသားစုနှင့် ပြန်လည်ဆုံစည်းနိုင်ကြပါစေ၊ ကျန်ရစ်သူ မိသားစုများလည်း သောကမီး ငြိမ်းအေးကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ဝိပ္ပယောဂ" (Vippayoga) လို့ ခေါ်တဲ့ ချစ်သူနှင့် ကွဲကွာရခြင်း ဒုက္ခနဲ့ ဒီနေ့ခေတ် မှုခင်းဆေးပညာ (Forensics)၊ စိတ်ပညာ (Psychology) ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်တဲ့ "Closure" (စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နိဂုံးချုပ်ခြင်း) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လူတွေက သေဆုံးသွားတာကို လက်ခံနိုင်ကြပေမယ့်၊ "ပျောက်ဆုံးနေတာ" ကိုတော့ လက်ခံဖို့ အရမ်းခက်ခဲကြတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ဦးနှောက်က မရေရာမှုကို မုန်းတီးလို့ပါပဲ။ ဒီနေ့တော့ အဲဒီ မရေရာတဲ့ စိတ်ဒုက္ခကို ဘယ်လို ကုစားမလဲ၊ အမှန်တရားကို ဘယ်လို ရှာဖွေမလဲ ဆိုတာကို ဆွေးနွေးသွားပါမယ်။
ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို တောင့်တမှု၊ ပူဆွေးမှုတွေ လျော့ပါးသွားအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "ကွဲကွာခြင်း" ဖြစ်တဲ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "ဥပေက္ခာ" (Equanimity) ကို အခြေခံပြီး၊ "အနိစ္စသညာ" (မမြဲခြင်းအမှတ်) ကို ပွားများရမယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ လောကကြီးမှာ ဘယ်အရာမှ မြဲမြံခိုင်ခံ့တာ မရှိပါဘူး။ ဆုံစည်းခြင်းရဲ့ နောက်မှာ ကွဲကွာခြင်း ဆိုတာ သဘာဝတရားရဲ့ နိယာမပါပဲ။ သစ်ပင်ပေါ်က သစ်ရွက်လေးတွေ ကြွေကျသွားသလို၊ တိမ်တိုက်တွေ ကွဲလွင့်သွားသလိုပါပဲ။ "ဆုံသမျှအရာ အားလုံးသည် ကွဲကွာခြင်း လမ်းဆုံးရှိသည်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ ပျောက်ဆုံးနေသူများ ရှိခဲ့ရင်လည်း "သူတို့ရဲ့ ကံအလျောက် ဘေးကင်းပါစေ" လို့ မေတ္တာပို့ရင်း၊ ကိုယ့်စိတ်ကို ဥပေက္ခာပြုပြီး တည်ငြိမ်အောင် ထားကြည့်ပါ။ (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး စီးဖြန်းကြည့်ရအောင်...။
စိတ်ကလေး အနည်းငယ် တည်ငြိမ်သွားပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Forensic Science" (မှုခင်းဆေးပညာ) နဲ့ "Psychology of Loss" (ဆုံးရှုံးမှုဆိုင်ရာ စိတ်ပညာ) က ဒီအခြေအနေကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။
စိတ်ပညာရှင် Pauline Boss က "Ambiguous Loss" (မရေရာသော ဆုံးရှုံးမှု) ဆိုတဲ့ သီအိုရီကို ဖော်ထုတ်ခဲ့တယ်။ လူတစ်ယောက် သေဆုံးသွားတာ သေချာရင် (Clear Loss)၊ ကျန်ရစ်သူတွေက ဝမ်းနည်းပူဆွေးပြီးရင် (Grief Process) ပြီးသွားရင် စိတ်သက်သာရာ ရသွားတတ်တယ်။ ဒါကို "Closure" ရတယ်လို့ ခေါ်တယ်။ ဒါပေမယ့် လူပျောက်နေရင်၊ အလောင်းရှာမတွေ့ရင် ဦးနှောက်က "Closure" မရနိုင်ဘူး။ မျှော်လင့်ချက် (Hope) နဲ့ လက်လျော့မှု (Despair) ကြားမှာ လွန်ဆွဲပြီး "Frozen Grief" (ခဲနေသော ပူဆွေးမှု) ဖြစ်သွားတတ်တယ်။ ဒါဟာ စိတ်ကို အကြီးအကျယ် ဒုက္ခပေးပါတယ်။
ဒါကြောင့် ခေတ်သစ်သိပ္ပံမှာ "Forensics" (မှုခင်းဆေးပညာ) ဟာ အင်မတန် အရေးပါလာတယ်။ DNA စစ်ဆေးတာ၊ အရိုးတွေကို စစ်ဆေးတာတွေဟာ တရားခံဖမ်းဖို့ သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ ကျန်ရစ်သူ မိသားစုကို "အမှန်တရား" (Truth) ပေးဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ "သေချာသွားပြီ" ဆိုတဲ့ အသိကသာလျှင် လူကို လွတ်မြောက်စေတာပါ။ မသိရခြင်း (Uncertainty) ဟာ နှိပ်စက်မှု တစ်မျိုးပါပဲ။
.
သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ မရေရာမှုဆိုတာ ရှုပ်ထွေးနေတဲ့ ချည်ခင်ကြီးလိုပဲ။ စိတ်ကို မွန်းကျပ်စေတယ်။ အမှန်တရား (သစ္စာ) ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိလိုက်မှသာ အဲဒီချည်ခင်က ဖြောင့်တန်းသွားပြီး စိတ်အေးချမ်းမှု ရသွားတာပါ။ သိပ္ပံပညာက DNA နဲ့ အမှန်ကို ရှာသလို၊ ဗုဒ္ဓဘာသာက "ဝိပဿနာ" နဲ့ အမှန်ကို ရှာရပါမယ်။
သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ စာပေကျမ်းဂန်ဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော" (ချစ်ခင်သူများနှင့် ကွဲကွာရခြင်းသည် ဆင်းရဲ၏) လို့ သစ္စာတရား ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ဘုရားလက်ထက်က "ပဒါစာရီ" ဆိုတဲ့ အမျိုးသမီးကို ကြည့်ပါ။ လမ်းခရီးမှာ ခင်ပွန်းသေ၊ သားနှစ်ယောက် သေ၊ မိဘတွေပါ မုန်တိုင်းမိပြီး သေသွားတယ်။ သူက ရူးသွပ်သွားတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူက လက်ရှိအခြေအနေကို လက်မခံနိုင်ဘဲ (Denial)၊ ပျောက်ဆုံးသွားတဲ့ မိသားစုကို လိုက်ရှာနေလို့ပါပဲ။
ဘုရားရှင်က သူ့ကို ဘယ်လို ကုစားပေးသလဲ။ "ပဒါစာရီ... သတိထားပါ" လို့ တစ်ခွန်းတည်း မိန့်တယ်။ ပြီးတော့ "သေခြင်းတရား၊ ကွဲကွာခြင်းတရား ဆိုတာ နင့်တစ်ယောက်တည်း ဖြစ်တာ မဟုတ်ဘူး၊ လောကသဘာဝပဲ" လို့ အမှန်တရားကို ပြလိုက်တယ်။ အဲဒီ "အမှန်တရား" (Truth) ကို မြင်လိုက်ရတဲ့ အခိုက်အတန့်မှာပဲ ပဒါစာရီရဲ့ "Frozen Grief" အရည်ပျော်သွားပြီး သောတာပန် တည်သွားခဲ့ပါတယ်။
"ဝိပ္ပယောဂ" ဆိုတာ ရှောင်လွှဲလို့ မရတဲ့ လောကဓံပါ။ ဒါပေမယ့် အဲဒီအပေါ်မှာ ထားရှိတဲ့ "သောက" (Soka - Sorrow)၊ "ပရိဒေဝ" (Parideva - Lamentation) ကတော့ ကိုယ်တိုင် ဖန်တီးယူတဲ့ ဒုက္ခအပိုတွေပါပဲ။ ပျောက်ဆုံးနေသူကို ပြန်တွေ့ချင်တာ "တဏှာ"၊ မတွေ့လို့ ပူလောင်တာ "ဒေါသ"၊ ဘာလုပ်ရမှန်းမသိတာ "မောဟ" ပါ။ ဒီတရားတွေကို ပယ်သတ်နိုင်မှ စိတ်သက်သာရာ ရပါမယ်။
ကဲ... အခု ဒီ "ဝိပ္ပယောဂ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဓမ္မာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ "လွမ်းဆွတ်မှု" (Longing) ကို ဝေဒနာအနေနဲ့ ရှုရမယ်။
ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Grief):
ပျောက်ဆုံးနေသူ (သို့) ကွဲကွာနေသူကို သတိရတဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။
(၁) အာရုံ (Object): ပျောက်ဆုံးနေသူရဲ့ ပုံရိပ်၊ အသံ၊ အမှတ်တရတွေ စိတ်ထဲ ပေါ်လာတယ်။ (ဓမ္မာရုံ)။
(၂) သညာ (Perception): "သူ ဘယ်ရောက်နေလဲ၊ ဒုက္ခရောက်နေမလား" ဆိုတဲ့ အတွေးတွေနဲ့ ပုံဖော်တယ်။
(၃) ဝေဒနာ (Feeling): ရင်ထဲမှာ ဆို့နင့်နေတဲ့၊ ပူလောင်တဲ့ ခံစားမှု (ဒေါမနဿ) ပေါ်လာတယ်။
(၄) တဏှာ (Craving): "ပြန်တွေ့ချင်တယ်၊ အရင်လို နေချင်တယ်" ဆိုတဲ့ တောင့်တမှု ဖြစ်လာတယ်။
ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။
ပျောက်နေတဲ့လူကို လိုက်မတွေးပါနဲ့။ ကိုယ့် ရင်ဘတ် ကို ပြန်ကြည့်။
"လွမ်းတယ်... လွမ်းတယ်"၊ "ပူတယ်... ပူတယ်" လို့ မှတ်ပါ။
အဲဒီ "လွမ်းစိတ်" ဟာ အကောင်အထည် မဟုတ်ဘူး။ နာမ်တရား (Mental State) သက်သက်ပဲ။
"သူ မရှိလို့ ငါ ပူတာ မဟုတ်ဘူး။ ငါ့ရဲ့ စွဲလမ်းမှု (ဥပါဒါန်) ကြောင့် ငါပူတာပါလား" လို့ အမှန်ကို မြင်အောင်ကြည့်။
"တွေ့ခြင်း၊ ကွဲခြင်း ဆိုတာ အကြောင်းအကျိုး သဘောတရားသာ ဖြစ်တယ်" လို့ ဆင်ခြင်ပြီး၊ ပူလောင်နေတဲ့ စိတ်ကို ဥပေက္ခာရေနဲ့ ငြှိမ်းသတ်လိုက်ပါ။
"ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ မိမိရဲ့ အားကိုးရာကို "လူပုဂ္ဂိုလ်" တွေအပေါ်မှာ မထားတော့ဘဲ "တရားတော်" အပေါ်မှာ ပြောင်းထားလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လူဆိုတာ ပျောက်ဆုံးနိုင်တယ်၊ သေဆုံးနိုင်တယ်။ တရားဆိုတာ ဘယ်တော့မှ မပျောက်ဆုံးဘူး။ "ငါ့မိသားစု၊ ငါ့ချစ်သူတွေ ပျောက်ကွယ်သွားရင်တောင်၊ ငါ့မှာ သရဏဂုံ ရှိသေးတယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ်ခွန်အား (Resilience) ကို တည်ဆောက်တာဟာ အကောင်းဆုံး အကာအကွယ်ပါပဲ။
ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်ရောက်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် တခြားသူနဲ့ ခွဲခွာရတဲ့အခါ ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။
(၁) လက်ရှိကို ပြန်လာပါ (Grounding): အတိတ်ကို လွမ်းပြီး စိတ်တွေ လွင့်နေရင်၊ ခြေထောက်ကို ကြမ်းပြင်နဲ့ ထိထားတာကို သတိပြုလိုက်ပါ။ "ငါ ဒီမှာ ရှိတယ်"။
(၂) မရေရာမှုကို လက်ခံပါ (Accept Uncertainty): "သူ ဘာဖြစ်နေလဲ မသိဘူး" ဆိုတဲ့ အတွေးဝင်လာရင် "မသိတာဟာ သဘာဝပဲ" လို့ လက်ခံလိုက်ပါ။ အတင်း လိုက်မစဉ်းစားပါနဲ့။
(၃) မေတ္တာပို့ပါ (Send Metta): ပူဆွေးမယ့်အစား "သူ ရောက်ရာအရပ်မှာ ကျန်းမာပါစေ" လို့ မေတ္တာပို့လိုက်ပါ။ ပူဆွေးခြင်း (Worry) ကို မေတ္တာ (Love) နဲ့ အစားထိုးလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ "ပျောက်ဆုံးမှု" (Disappearance) တစ်ခုကို စနစ်တကျ ဘယ်လို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့သလဲ ဆိုတာပေါ့။
တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ လူအုပ်အရမ်းများတဲ့ ပွဲတော်ရက် တစ်ရက်ပေါ့။ ဧည့်သည်တွေ ကြိတ်ကြိတ်တိုးနေတုန်း၊ "ဒေါ်မြ" ဆိုတဲ့ အမျိုးသမီးကြီးတစ်ယောက် ပြာပြာသလဲ ရောက်လာတယ်။ "ဘုန်းဘုန်းရေ... တပည့်တော် မြေးလေး ပျောက်သွားလို့၊ ရှာမတွေ့တော့ဘူး" ဆိုပြီး ငိုယိုပြီး တိုင်တယ်။ ကလေးက (၅) နှစ်လောက်ပဲ ရှိသေးတယ်။ မိဘတွေ၊ အဘွားတွေက "Panic" (ထိတ်လန့်) ဖြစ်ပြီး ဟိုပြေးဒီပြေးနဲ့ အော်ဟစ် ရှာဖွေနေကြတယ်။ (ဒါ ဝိပ္ပယောဂ ဒုက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ သောက ပေါ့)။
ဒီကိစ္စကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က ချက်ချင်း ကိုင်တွယ်တယ်။ "Panic" ဖြစ်နေလို့ မရဘူး။ "System" (စနစ်) နဲ့ သွားရမယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့က "Template T249" (Lost Person / Incident Report Log) ကို ထုတ်သုံးတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ လုံခြုံရေး မူဝါဒ "Policy No. 20, Article 20.2" (Missing Person Protocol & Code Adam) ကို ချက်ချင်း အသက်သွင်းလိုက်တယ်။
မူဝါဒအရ -
၁။ Lockdown: ထွက်ပေါက်အားလုံးကို လုံခြုံရေးတွေ ပိတ်လိုက်တယ်။ ဘယ်သူမှ ကလေးခေါ်ပြီး ထွက်မသွားရအောင်။
၂။ Announcement: အသံချဲ့စက်နဲ့ ကလေးရဲ့ ပုံသဏ္ဍာန်ကို ကြေညာတယ်။
၃။ Grid Search: ဝန်ထမ်းတွေကို ဇုန်အလိုက် ခွဲပြီး စနစ်တကျ ရှာဖွေခိုင်းတယ်။
ဒေါ်မြကိုတော့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရုံးခန်းထဲ ခေါ်ပြီး ရေတိုက်တယ်။ "ဒကာမကြီး... စိတ်အေးအေးထား။ ငိုနေရင် အာရုံနောက်ပြီး ရှာရခက်မယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့မှာ စနစ်ရှိတယ်။ ခဏလေး စောင့်ပါ" လို့ တရားချပြီး နှစ်သိမ့်ပေးတယ်။ (Psychological First Aid ပေါ့)။
၁၅ မိနစ်လောက်ကြာတော့ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်က ကလေးကို ပန်းခြံထဲက ရုပ်တုတစ်ခုနားမှာ ငိုနေတာ တွေ့ပြီး ပြန်ခေါ်လာနိုင်ခဲ့တယ်။ ကလေးကို တွေ့လိုက်ရတဲ့ ဒေါ်မြရဲ့ မျက်နှာဟာ ငရဲက လွတ်ပြီး နတ်ပြည်ရောက်သွားသလို ဝမ်းသာပီတိတွေ ဖြစ်သွားတယ်။
ဒါဟာ "Case-2542" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ သင်ခန်းစာက ဘာလဲဆိုတော့... ပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်လာရင် "ခံစားမှု" (Emotion) နဲ့ မဖြေရှင်းဘဲ "ဉာဏ်ပညာ နဲ့ စနစ်" (Wisdom & System) နဲ့ ဖြေရှင်းမှ အောင်မြင်မယ် ဆိုတာပါပဲ။ ပျောက်ဆုံးခြင်းဆိုတာ ကြောက်စရာ ကောင်းပေမယ့်၊ သတိ (Mindfulness) နဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု (Management) ရှိရင် ပြန်လည် ဆုံစည်းနိုင်ပါတယ်။
ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ဝိပ္ပယောဂ" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။
(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: ချစ်ခင်သူတွေနဲ့ ကွဲကွာရတာ၊ ပျောက်ဆုံးနေတာ၊ သတင်းအစအန မရလို့ ပူလောင်ရတာတွေဟာ ဒုက္ခသစ္စာပါ။
(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတာက "ငါ့လူ၊ ငါ့သား၊ ငါ့မြေး" လို့ စွဲလမ်းတဲ့ တဏှာ (Attachment) နဲ့ မရေရာမှုကို လက်မခံနိုင်တဲ့ မောဟတွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။
(၃) နိရောဓသစ္စာ: စွဲလမ်းမှုတွေ ကင်းစင်ပြီး၊ တွေ့ခြင်း ကွဲခြင်း သဘောတရားကို ဥပေက္ခာဖြင့် ရှုမြင်နိုင်သော ငြိမ်းချမ်းမှု၊ နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။
(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: သတိပဋ္ဌာန်တရား ပွားများခြင်း၊ အနိစ္စသဘောကို ဆင်ခြင်ခြင်းတို့ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။
ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၃၀) ရက်၊ ပျောက်ဆုံးသူများနေ့ အထိမ်းအမှတ် အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "ပျောက်ဆုံးနေသူများ အားလုံး ဘေးကင်းကြပါစေ၊ မိသားစုနှင့် အမြန်ဆုံး ပြန်လည်ဆုံစည်းနိုင်ကြပါစေ"။ ထို့အတူ သူတော်ကောင်းများ အနေနဲ့လည်း သံသရာတစ်လျှောက်လုံး ကွဲကွာခြင်း ဒုက္ခအပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီး၊ မိမိတို့ လိုလားတောင့်တအပ်သော မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်နှင့် မလွဲမသွေ ဆုံစည်းနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
Sao Dhammasami
ORCID: 0009-0000-0697-4760 The Office of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum
ဩဂုတ်လ (၃၀) ရက်၊ ၂၀၂၃
