နေ့ရက် - စက်တင်ဘာလ (၂၀) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-263) - ဟဒယဝတ္ထု (Hadaya Vatthu/Heart Base) နှင့် နှလုံးကျန်းမာရေး (Cardiology)
ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်း (ရူပပိုင်း၊ ဟဒယဝတ္ထု)၊ ပဋ္ဌာန်းကျမ်း။
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Cardiology & Psychophysiology (နှလုံးရောဂါဗေဒနှင့် စိတ်-ခန္ဓာ ဆက်နွယ်မှုဗေဒ)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းများအားလုံး ကျန်းမာကြပါရဲ့လား။ ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလဆန်း (၅) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ လာမယ့် စက်တင်ဘာလ (၂၉) ရက်နေ့ဆိုရင် "ကမ္ဘာ့နှလုံးကျန်းမာရေးနေ့" (World Heart Day) ကျရောက်တော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ နှလုံး (Heart) ဆိုတာ လူ့ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အင်ဂျင်စက်ကြီးပါပဲ။ သူရပ်သွားရင် အသက်ရှင်သန်မှုလည်း ရပ်သွားပါပြီ။
မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ အဘိဓမ္မာတရားတော်မှာ "ဟဒယဝတ္ထု" ဆိုတာ စိတ်မှီရာ နေရာအဖြစ် ဟောကြားထားပါတယ်။ စိတ်မချမ်းသာရင် နှလုံးခုန်မြန်ပြီး၊ စိတ်အေးချမ်းရင် နှလုံးငြိမ်သက်သွားတာကို ကြည့်ရင် စိတ်နဲ့နှလုံးဟာ ဘယ်လောက် ဆက်စပ်နေသလဲ ဆိုတာ သိနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့လို နေ့မျိုးမှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး နှလုံးရောဂါဘေးမှ ကင်းဝေးပြီး၊ မေတ္တာကရုဏာဖြင့် ပြည့်ဝသော လှပသည့် နှလုံးသားကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ဟဒယ" (Hadaya) လို့ ခေါ်တဲ့ နှလုံးရုပ်တရားနှင့် ခေတ်သစ်ဆေးပညာရဲ့ "Cardiology" (နှလုံးရောဂါဗေဒ) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "Broken Heart Syndrome" (အသည်းကွဲရောဂါ) ဆိုတာ တကယ်ရှိကြောင်း လက်ခံထားကြပါတယ်။ ပြင်းထန်တဲ့ ဝမ်းနည်းမှု၊ ဒေါသထွက်မှုတွေဟာ နှလုံးကြွက်သားတွေကို တကယ်ပဲ ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။ စိတ် (Mind) က ရုပ် (Matter) ကို ဘယ်လို ဒုက္ခပေးသလဲ၊ ဘယ်လို ကုစားမလဲ ဆိုတာကို ဓမ္မနဲ့ ယှဉ်ပြီး ဟောကြားသွားပါမယ်။
ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ နှလုံးသားလေးကို အနားပေးတဲ့အနေနဲ့၊ မေတ္တာသွေးတွေ စီးဆင်းသွားအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "နှလုံး" ဖြစ်တဲ့အတွက် "မေတ္တာ ကမ္မဋ္ဌာန်း" ကို အခြေခံပြီး ရှုမှတ်ကြည့်မယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ ညာဘက်လက်ဖဝါးလေးကို ဘယ်ဘက်ရင်အုံပေါ် (နှလုံးရှိတဲ့နေရာ) မှာ တင်ထားလိုက်ပါ။ နှလုံးခုန်သံ "ဒုတ်... ဒုတ်..." ကို ခံစားကြည့်ပါ။ ဒီနှလုံးသားလေးဟာ သင်မွေးကတည်းက မရပ်မနား အလုပ်လုပ်ပေးနေတဲ့ ကျေးဇူးရှင်ပါ။ သူ့ကို ကျေးဇူးတင်စကား ပြောပါ။ "ကျေးဇူးတင်ပါတယ်... ကျန်းမာပါစေ... အေးချမ်းပါစေ"။ နှလုံးသားထဲကနေ အပူတွေ ထွက်သွားပြီး၊ အေးမြတဲ့ သွေးတွေ တစ်ကိုယ်လုံးကို ပျံ့နှံ့သွားတယ်လို့ အာရုံပြုရင်း (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး နေကြည့်ရအောင်...။
စိတ်ကလေး အေးမြပြီး နှလုံးခုန်သံ မှန်လာပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Cardiology" (နှလုံးဗေဒ) နဲ့ "Psychophysiology" (စိတ်-ခန္ဓာ ဆက်နွယ်မှုဗေဒ) က ဒီ "နှလုံးကျန်းမာရေး" ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။
နှလုံးဆိုတာ ကြွက်သားအိတ်ကြီး တစ်ခုပါ။ တစ်နေ့ကို အကြိမ်ရေ (၁) သိန်းလောက် ခုန်ပြီး၊ သွေးဂါလံ (၂၀၀၀) လောက်ကို ညှစ်ထုတ်ပေးနေပါတယ်။ ဒါပေမယ့် နှလုံးဟာ စက်ရုပ်သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ ဦးနှောက်နဲ့ "Vagus Nerve" (ဝေဂတ်စ် အာရုံကြော) ကတဆင့် တိုက်ရိုက် ဆက်သွယ်နေပါတယ်။
Stress Response: စိတ်ဖိစီးရင်၊ ဒေါသထွက်ရင် "Adrenaline" နဲ့ "Cortisol" ဟော်မုန်းတွေ ထွက်လာပြီး နှလုံးကို အတင်း ခုန်ခိုင်းတယ်။ သွေးကြောတွေ ကျဉ်းစေတယ်။ ကြာရင် သွေးတိုးနဲ့ နှလုံးရောဂါ ရတယ်။
Coherence: မေတ္တာပွားရင်၊ ကျေးဇူးတင်စိတ် (Gratitude) ထားရင် နှလုံးခုန်နှုန်း (Heart Rate Variability - HRV) က ညီညွတ်မျှတတဲ့ လှိုင်းပုံစံ (Coherent Wave) ဖြစ်သွားတယ်။ ဒါဟာ ကိုယ်ခံစွမ်းအားကို တက်စေပါတယ်။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "Type A Personality" (စိတ်မြန်၊ ဒေါသကြီး၊ ပြိုင်ဆိုင်မှုပြင်းထန်သူ) တွေဟာ နှလုံးရောဂါ ဖြစ်ပွားနှုန်း ပိုများတယ်လို့ တွေ့ရှိထားပါတယ်။ ဆိုလိုတာက "ဒေါသ" ဟာ နှလုံးရဲ့ အဆိပ် (Poison) ပါပဲ။
သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ ဒေါသထွက်နေတဲ့ နှလုံးခုန်ပုံက ရုပ်ဆိုးလိုက်တာ။ မေတ္တာထားတဲ့ နှလုံးခုန်ပုံက သိပ်လှတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ နှလုံးကျန်းမာချင်ရင် အစားအသောက် ဆင်ခြင်ရုံနဲ့ မရဘူး၊ "စိတ်" (Emotion) ကိုပါ ဆင်ခြင်မှ ရမှာပါ။
သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ဟဒယဝတ္ထု" (Hadaya Vatthu) ကို မနောအကြည်ဓာတ် (Mind Element) တို့ရဲ့ မှီရာအဖြစ် ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
"ဟဒယံ" ဆိုတာ နှလုံး။ "ဝတ္ထု" ဆိုတာ တည်ရာ/မှီရာ။
အဘိဓမ္မာ သဘောအရ နှလုံးသွေး (Hadayarupa) ရဲ့ အရောင်ဟာ စိတ်အခြေအနေကို လိုက်ပြီး ပြောင်းလဲတတ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ရာဂ (Lust): ဖြစ်နေရင် နှလုံးသွေး နီတယ်။
ဒေါသ (Anger): ဖြစ်နေရင် နှလုံးသွေး မည်းနက်တယ်။
မောဟ (Delusion): ဖြစ်နေရင် နှလုံးသွေး နောက်ကျိတယ်။
ပညာ (Wisdom): ဖြစ်နေရင် နှလုံးသွေး ကြည်လင်တောက်ပတယ်။
ဒါဟာ ခေတ်သစ်သိပ္ပံက ပြောတဲ့ ဟော်မုန်းအပြောင်းအလဲ (Chemical Changes in Blood) နဲ့ သဘောတရားချင်း ဆက်စပ်နေပါတယ်။ ဘုရားရှင်က "ဟဒယ" ကို စိတ်ရဲ့ အိမ်အဖြစ် တင်စားခဲ့သလို၊ ဆေးပညာကလည်း နှလုံးကို "The Pump of Life" အဖြစ် တန်ဖိုးထားပါတယ်။ နှလုံးမကောင်းရင် စိတ်မကြည်ဘူး။ စိတ်မကြည်ရင် နှလုံးမကောင်းဘူး။ အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုနေတဲ့ "အညမည ပစ္စယ" သဘောတရားပါပဲ။
ကဲ... အခု ဒီ "ဟဒယ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "Main Idea" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ကာယာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ရင်ဘတ်ထဲက လှုပ်ရှားမှုကို သတိထားကြည့်ရအောင်။
ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Heart Awareness):
ရင်တုန်နေတဲ့၊ သို့မဟုတ် စိတ်လှုပ်ရှားနေတဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။
(၁) အာရုံ (Object): ရင်ဘတ်ထဲက "ဒိန်း... ဒိန်း..." ဆိုတဲ့ တုန်ခါမှု (Vibration)။
(၂) ဝါယော (Element): နှလုံးခုန်တယ် ဆိုတာ "ဝါယောဓာတ်" (တွန်းကန်မှု) ကြောင့် လှုပ်ရှားနေတာ။
(၃) တေဇော (Element): ရင်ထဲမှာ "ပူ" နေတာ။ (ဒေါသကြောင့် ဖြစ်တဲ့ အပူ)။
(၄) စိတ် (Mind): "ကြောက်တယ်"၊ "ဒေါသထွက်တယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်က ဒီရုပ်ကို လှုပ်ခါအောင် လုပ်နေတာ။
ရှုကွက် (Instruction):
ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။
ရင်ဘတ်ထဲကို စိတ်စိုက်လိုက်ပါ။
"တုန်တယ်... တုန်တယ်" (သို့မဟုတ်) "လှုပ်တယ်... လှုပ်တယ်" လို့ မှတ်ပါ။
"ငါ့နှလုံး" လို့ မစွဲပါနဲ့။ "စက်ကြီးတစ်ခု လည်ပတ်နေသလိုပါလား" လို့ မြင်အောင်ကြည့်။
အကယ်၍ ဒေါသကြောင့် ရင်တုန်နေရင်၊ အသက်ကို ဖြည်းဖြည်းချင်း ရှူထုတ်လိုက်ပါ။ (Exhale slowly).
"အေးပါစေ... ငြိမ်းပါစေ" လို့ မေတ္တာပွားလိုက်ရင်၊ နှလုံးခုန်သံ ပြန်ငြိမ်သွားတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။
ဒါဟာ ကိုယ့်ရဲ့ "Biofeedback" (ဇီဝတုံ့ပြန်မှု) ကို ကိုယ်တိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်တာပါပဲ။
"ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ "မဟာကရုဏာတော်" (Great Compassion) ကို မိမိနှလုံးသားထဲ ကူးယူလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်ရဲ့ နှလုံးတော်ဟာ ဘယ်တော့မှ မပူလောင်ပါဘူး။ "ငါသည် ဘုရားသားတော် ပီသစွာ၊ ငါ့နှလုံးသားကို ဒေါသမီး၊ လောဘမီးတို့ဖြင့် အလောင်မခံတော့ပါ။ မေတ္တာရေစင်ဖြင့်သာ ဆေးကြောပါမည်" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုခြင်းသည် နှလုံးကျန်းမာရေးအတွက် အကောင်းဆုံး ဆေးတစ်ခွက် ဖြစ်ပါတယ်။
လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Heart Audit):
ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အလုပ်လုပ်နေရင်း ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။
(၁) Pulse Check: စိတ်တိုလာပြီဆိုရင် လက်ကောက်ဝတ်ကို စမ်းပြီး သွေးခုန်နှုန်း စမ်းကြည့်။ "မြန်နေပါလား"။ ဒါဆိုရင် "Stop"။
(၂) Breathe: နှလုံးခုန် နှေးသွားအောင် အသက်ပြင်းပြင်း (၃) ချက် ရှူပါ။
(၃) Forgive: နှလုံးလေးနေရင် တစ်ယောက်ယောက်ကို ခွင့်မလွှတ်နိုင်လို့ ဖြစ်မယ်။ "ငါ့နှလုံး ကျန်းမာဖို့အတွက် ငါ ခွင့်လွှတ်လိုက်ပြီ" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ချလိုက်ပါ။
တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ "ဒေါသ" ကြောင့် နှလုံးရောဂါ ထဖောက်တဲ့ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် အကြောင်းပေါ့။
တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ လုံခြုံရေးမှူး "ဦးတင်" ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ရှိတယ်။ ဦးတင်က သဘောကောင်းပေမယ့် စိတ်ဆတ်တယ်။ နည်းနည်းလေး အဆင်မပြေရင် ဒေါသထွက်ပြီး အော်ဟစ်တတ်တယ်။ သူက သွေးတိုးလည်း ရှိတယ်။ တစ်နေ့တော့... ဧည့်သည်တစ်ယောက်က စည်းကမ်းမလိုက်နာလို့ ဦးတင်က ဒေါသတကြီး အော်ဟစ်ရင်း ရင်ဘတ်ကို ဖိပြီး လဲကျသွားတယ်။ (Heart Attack / Angina)။
လူနာတင်ယာဉ် ချက်ချင်း ခေါ်ရတယ်။ ဆေးရုံရောက်လို့ သက်သာသွားပေမယ့် ဆရာဝန်က "နောက်တစ်ခါ ဒေါသထွက်ရင် အသက်အန္တရာယ် ရှိတယ်" လို့ သတိပေးလိုက်တယ်။
ဦးတင် ပြန်ဆင်းလာတော့ ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ကို ခေါ်တွေ့တယ်။ "Template T161" (Health Incident & Medical Response Log) ကို ထုတ်ပြတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ ကျန်းမာရေး မူဝါဒ "Policy No. 7, Article 7.8" (Cardiovascular Health & Stress Management) ကို ရှင်းပြတယ်။
"ဦးတင်... ခင်ဗျားရဲ့ နှလုံးက ဒေါသကို လက်မခံနိုင်တော့ဘူး။ ဒေါသထွက်တာဟာ ကိုယ့်နှလုံးကို ကိုယ်တိုင် ဓားနဲ့ထိုးနေတာနဲ့ တူတယ်" လို့ တရားချတယ်။
ပြီးတော့ သူ့ကို "မေတ္တာပွားနည်း" သင်ပေးလိုက်တယ်။ "ဘယ်သူ့ကိုမဆို အော်ခါနီးရင် ရင်ဘတ်ကို အရင်စမ်း။ 'ငါ့နှလုံး သက်သာရဲ့လား' လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို မေး" လို့ မှာလိုက်တယ်။
အခုဆို ဦးတင်က ပြောင်းလဲသွားပြီ။ ပြဿနာဖြစ်ရင်တောင် သူ မအော်တော့ဘူး။ ပြုံးပြုံးလေးနဲ့ ဖြေရှင်းတယ်။ "ဘုန်းဘုန်းရေ... ဒေါသလျှော့လိုက်မှ နှလုံးပေါ့သွားတယ်၊ ဆေးဖိုးလည်း သက်သာတယ်" လို့ လျှောက်တယ်။ ဒါဟာ "Case-2563" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "မေတ္တာသည် အကောင်းဆုံး နှလုံးအားဆေး ဖြစ်သည်" ဆိုတာ လက်တွေ့ပါပဲ။
ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "နှလုံးကျန်းမာရေးနှင့် ဟဒယ" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။
(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: နှလုံးရောဂါ ခံစားရခြင်း၊ စိတ်နှလုံး ပူလောင်ခြင်း၊ ရုပ်နာမ်တို့၏ ပျက်စီးခြင်းသည် ဒုက္ခသစ္စာပါ။
(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတာက ဒေါသ (Stress)၊ လိုချင်မှု များလွန်းတဲ့ လောဘ၊ ခန္ဓာကို မဆင်ခြင်တဲ့ မောဟတွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။
(၃) နိရောဓသစ္စာ: နှလုံးရောဂါကင်းဝေးပြီး၊ ပူလောင်မှု အားလုံး ငြိမ်းအေးရာ နိဗ္ဗာန်သည် နိရောဓသစ္စာပါ။
(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: မေတ္တာပွားခြင်း၊ သတိဖြင့် နေထိုင်ခြင်း၊ မျှတစွာ စားသောက်ခြင်းတို့ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။
ဒီနေ့ စက်တင်ဘာလ (၂၀) ရက်၊ နှလုံးကျန်းမာရေးနေ့ အထိမ်းအမှတ် (အကြို) အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး ကျန်းမာသန်စွမ်းသော နှလုံးသားကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေ"။ နှလုံးရုပ်ကို ဂရုစိုက်သကဲ့သို့၊ နှလုံးစိတ်ကိုလည်း မေတ္တာ၊ ကရုဏာတို့ဖြင့် ပြုစုပျိုးထောင်ကာ၊ အေးချမ်းသာယာသော ဘဝမှသည် ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ "အမတ နိဗ္ဗာန်" ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka
ORCID: 0009-0000-0697-4760 The Office of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum
စက်တင်ဘာလ (၂၀) ရက်၊ ၂၀၂၃
