နေ့ရက် - မေလ (၃၀) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-150) - ဆေးလိပ်နှင့် အဆုတ် (Tobacco, Lungs & Ādīnava)
ကိုးကားကျမ်း - မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မဟာဒုက္ခက္ခန္ဓသုတ် (ကာမဂုဏ်တို့၏ အပြစ် - အာဒီနဝ)
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Pulmonology & Addiction Medicine (အဆုတ်ရောဂါကု ဆေးပညာနှင့် စွဲလမ်းမှုကုသရေး)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရားရှင်၊ တရားတော်၊ သံဃာတော်တည်းဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ကင်းငြိမ်းလွင့်ပျောက်၍ ကောင်းကျိုးလိုအင်ဆန္ဒများ တစ်လုံးတစ်ဝတည်း ပြည့်စုံကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ မေလ (၃၀) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ကြီး (WHO) က သတ်မှတ်ထားတဲ့ "ကမ္ဘာ့ဆေးလိပ်မသောက်ရေးနေ့" (World No Tobacco Day) ဖြစ်ပါတယ်။
"ဆေးလိပ်သောက်တာ ကျန်းမာရေး ထိခိုက်တယ်" ဆိုတာ လူတိုင်း သိကြတယ်။ ဆေးလိပ်ဗူးခွံပေါ်မှာလည်း ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက် ပုံကြီးတွေနဲ့ ရေးထားတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဘာလို့ မဖြတ်နိုင်ကြတာလဲ။ ဘာလို့ ကိုယ့်ငွေနဲ့ ကိုယ့်အဆုတ်ကို ပြန်မီးရှို့နေကြတာလဲ။ ဒါဟာ "အာဒီနဝ" (အပြစ်) ကို ဉာဏ်နဲ့ မမြင်လို့ပါပဲ။ ဒီနေ့မှာ ဆေးလိပ်က အဆုတ်ကို ဘယ်လို ဖျက်ဆီးသလဲဆိုတာကို ခေတ်သစ်ဆေးပညာနဲ့ ရှင်းပြပြီး၊ ဒီစွဲလမ်းမှုကို ဘယ်လို တိုက်ထုတ်မလဲ ဆိုတာ ဆွေးနွေးကြမယ်။
တရားမဟောခင်မှာ... ကျွန်ုပ်တို့ အသက်ရှင်ဖို့အတွက် အရေးကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ "လေ" (Air) ကို ရှူရှိုက်နေရတဲ့ အဆုတ်ရဲ့ ကျေးဇူးကို သိမြင်ဖို့ "အာနာပါနဿတိ" ကိုပဲ အဆုတ်သန့်စင်ခြင်း သဘောနဲ့ စီးဖြန်းကြရအောင်။
အားလုံးပဲ ခါးလေးမတ်မတ်ထား၊ မျက်လုံးလေး မှိတ်ထားပါ။ လေကောင်းလေသန့်တွေကို ရှူသွင်းလိုက်ပါ။ အဲဒီလေတွေက အဆုတ်ထဲက အညစ်အကြေးတွေကို ဆေးကြောပြီး၊ ပြန်ထွက်သွားတဲ့အခါ အဆိပ်အတောက်တွေ ပါသွားတယ်လို့ သဘောထားပါ။ "ငါ့အဆုတ်သည် သန့်ရှင်းပါစေ... ငါ့ခန္ဓာသည် ကျန်းမာပါစေ" လို့ နှလုံးသွင်းရင်း (၁) မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်စွာ ရှူမှတ်ကြပါစို့။
(ခေတ္တ ငြိမ်သက်ခြင်း)
ကိုင်း... စိတ်နဲ့ ခန္ဓာ သန့်ရှင်းသွားပြီဆိုရင်၊ ဆေးလိပ်ရဲ့ အန္တရာယ်ကို ခေတ်သစ် Pulmonology (အဆုတ်ရောဂါကု ဆေးပညာ) ရှုထောင့်ကနေ လေ့လာကြည့်ကြမယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ အဆုတ်ထဲမှာ Alveoli (လေအိတ်ငယ်လေးများ) သန်းပေါင်းများစွာ ရှိတယ်။ သူတို့က ပူပေါင်းလေးတွေလိုပဲ။ လေဝင်ရင် ဖောင်းတယ်၊ လေထွက်ရင် ပိန်တယ်။ အဲဒီ လေအိတ်လေးတွေကတဆင့် အောက်ဆီဂျင်ကို သွေးထဲ ပို့ပေးတာ။
ဆေးလိပ်မီးခိုးထဲမှာ Tar (ကတ္တရာစေး)၊ Nicotine (နီကိုတင်း)၊ Carbon Monoxide အပါအဝင် ဓာတုပစ္စည်းပေါင်း (၇၀၀၀) ကျော် ပါတယ်။
ဆေးလိပ်သောက်လိုက်ရင် ဘာဖြစ်သလဲ။
၁။ Cilia Destruction: အဆုတ်ထဲမှာ အမှိုက်တွေ ရှင်းပေးတဲ့ အမွှေးလေးတွေ (Cilia) ကို မီးခိုးက လောင်ကျွမ်းပစ်လိုက်တယ်။ အဲဒီတော့ အဆုတ်က အမှိုက်မလှည်းနိုင်တော့ဘူး။ ချွဲတွေ ပိတ်လာတယ်။ (ဒါကြောင့် ဆေးလိပ်သမားတွေ မနက်မိုးလင်းရင် ချောင်းဆိုးတာ)။
၂။ Alveoli Damage: ကြာလာတော့ လေအိတ်လေးတွေ ပေါက်ပြဲပြီး ပျက်စီးကုန်တယ်။ လေဝင်လို့ ရပေမယ့် ပြန်ထွက်လို့ မရတော့ဘူး။ ဒါကို Emphysema (အဆုတ်ပွရောဂါ) လို့ ခေါ်တယ်။ အသက်ရှူရတာ ရေနစ်နေသလို ခံစားရတယ်။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ပြောတယ်... "ဆေးလိပ်တစ်လိပ် သောက်တိုင်း သင့်အသက် (၁၁) မိနစ် တိုစေတယ်" တဲ့။ ဒါဟာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် သတ်သေခြင်း (Slow Suicide) တစ်မျိုးပါပဲ။
ကိုင်း... ပါဠိတော်နဲ့ ညှိကြည့်ရအောင်။ ဘုရားရှင်က ကာမဂုဏ်အာရုံတွေရဲ့ သဘောကို ဟောရာမှာ အဆင့် (၃) ဆင့် နဲ့ ဟောတယ်။
၁။ အဿာဒ (သာယာဖွယ်) - ဆေးလိပ်သောက်လိုက်ရင် ခဏတာ စိတ်ငြိမ်သွားသလို၊ အရသာရှိသလို ခံစားရတာ။ (Nicotine ကြောင့် Dopamine ထွက်တာ)။
၂။ အာဒီနဝ (အပြစ်) - ရောဂါရတာ၊ ပိုက်ဆံကုန်တာ၊ အနံ့ဆိုးတာ၊ သူတစ်ပါးကို ဒုက္ခပေးတာ။
၃။ နိဿရဏ (ထွက်မြောက်ရာ) - ဆေးလိပ်ပြတ်ပြီး ကျန်းမာလွတ်လပ်သွားတာ။
လူအများစုက "အဿာဒ" (အရသာ) မှာပဲ ပိတ်မိနေကြတယ်။ "အာဒီနဝ" (အပြစ်) ကို မမြင်ကြဘူး။ မြင်ရင်တောင် "ငါတော့ မဖြစ်လောက်ပါဘူး" ဆိုပြီး မောဟ နဲ့ ဖုံးကွယ်ထားကြတယ်။
ဘုရားရှင်က "ကာမဂုဏ်ဆိုတာ အရိုးတစ်ချောင်းလိုပဲ၊ ခွေးက ကိုက်လေ ပါးစပ်နာလေ၊ ဒါပေမဲ့ မလွှတ်နိုင်လေ ဖြစ်တတ်တယ်" လို့ ဥပမာ ပေးထားပါတယ်။ ဆေးလိပ်ဆိုတာလည်း မီးခဲကို ကိုင်ထားတာနဲ့ တူပါတယ်။ လက်ပူမှန်း သိပေမယ့် စွဲလမ်းမှုကြောင့် မပစ်နိုင် ဖြစ်နေကြတာပါ။
ကိုင်း... ဒီအပြစ်ကို မြင်အောင်ကြည့်ပြီး ဝိပဿနာ ရှုကွက် ထဲကို ဝင်ကြည့်ကြစို့။
ဆေးလိပ်သောက်ချင်စိတ် ပေါ်လာရင်၊ သို့မဟုတ် ဆေးလိပ်သောက်နေတဲ့သူကို မြင်ရင် ဘယ်လို နှလုံးသွင်းမလဲ။
ဥပမာ - ဒကာကြီးက ဆေးလိပ်ဖြတ်ချင်ပေမယ့် ညနေရောက်ရင် သောက်ချင်စိတ် ထိန်းမရ ဖြစ်နေတယ်။
ကာယနုပဿနာ (အသုဘ/အာဒီနဝ) ရှုကွက်
၁။ အာရုံ (Object): ဆေးလိပ် (သို့) သောက်ချင်စိတ်။
၂။ ဒွါရ (Door): မနောဒွါရ။
၃။ အာဒီနဝ (Danger): အဆုတ် ပျက်စီးနေပုံကို မြင်ယောင်ခြင်း။
ရှုကွက် (အရူခံ) က ဘာလဲ?
"ဆေးလိပ်သောက်တာ ကောင်းတယ်/မကောင်းဘူး" ဆိုတဲ့ အတွေး မဟုတ်ဘူး။
"ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖျက်ဆီးနေတဲ့ ဓာတ်သဘော" ကို မြင်အောင် ကြည့်ပါ။
ရှုဉာဏ် (အရူဉာဏ်) နဲ့ ဘယ်လို မှတ်မလဲ?
သောက်ချင်စိတ် ပေါ်လာရင်... "သောက်ချင်တယ်... သိတယ်"။
ပြီးတော့ ကိုယ့်အဆုတ်ကို ဓာတ်မှန်ရိုက်သလို စိတ်နဲ့ ကြည့်လိုက်ပါ။
"ဒီမီးခိုးငွေ့တွေ (တေဇော/ဝါယော) က ငါ့ရဲ့ အဆုတ်ဆဲလ်တွေ (ပထဝီ) ကို လောင်ကျွမ်းနေတာပါလား။ ကတ္တရာစေးတွေ ကပ်နေတာပါလား"။
"ငါ ရှူသွင်းလိုက်တာ မီးခိုး မဟုတ်ဘူး၊ 'ရောဂါ' ကို ရှူသွင်းနေတာ၊ 'သေခြင်းတရား' ကို ရှူသွင်းနေတာ" လို့ ကြောက်စရာ (ဘယဉာဏ်) အနေနဲ့ မြင်အောင် ကြည့်ပါ။
အဲဒီလို အပြစ်ကို "ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်" မြင်လိုက်ရင်၊ စိတ်က အလိုလို နောက်တွန့်သွားလိမ့်မယ်။ (Disenchantment - နိဗ္ဗိန္ဒဉာဏ်) ပေါ်လာရင် စွန့်လွှတ်ဖို့ လွယ်ကူသွားပါလိမ့်မယ်။
ကိုင်း... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ ဆိုတာကို Case-2450 ဖြစ်ရပ်မှန်လေးနဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြမယ်။ (မှီငြမ်း - Template T211: Staff Health & Conduct Log).
Hswagata ပြတိုက်မှာ လုံခြုံရေး ဝန်ထမ်း "ကိုအောင်" ဆိုတာ ရှိတယ်။ သူက ဆေးလိပ် အရမ်းသောက်တယ်။ တစ်နေ့ (၂) ဗူးလောက် ကုန်တယ်။
ပြဿနာက သူက ပြတိုက်ဝင်းထဲမှာ၊ ဓာတ်တော်ဆောင် အနီးနားမှာပါ ခိုးသောက်တယ်။ ဆေးလိပ်နံ့တွေက ဘုရားဖူးတွေကို ဒုက္ခပေးတယ်။ ဆေးလိပ်တိုတွေကိုလည်း ပန်းအိုးထဲ ထိုးထည့်ထားတယ်။
တနေ့တော့ သူ အလုပ်လုပ်ရင်း မောပြီး လဲကျသွားတယ်။ ဆေးခန်းပြတော့ ဆရာဝန်က "အဆုတ်အခြေအနေ မကောင်းဘူး၊ မဖြတ်ရင် တာရှည်မခံဘူး" လို့ ပြောလိုက်တယ်။
ဒီကိစ္စကို ဘုန်းကြီးက Policy 7, Article 7.6 (Smoke-Free Environment & Staff Health) အရ ကိုင်တွယ်ရတယ်။
ဘုန်းကြီးက ကိုအောင်ကို အလုပ်မထုတ်ပါဘူး။ သူ့ကို ကယ်တင်ဖို့ ကြိုးစားတယ်။
"ကိုအောင်... မင်း ဆေးလိပ်သောက်တာ မင်းပိုက်ဆံနဲ့ မင်းသောက်တာ မှန်တယ်။ ဒါပေမဲ့ မင်းရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်က မိဘပေးထားတဲ့ အမွေ၊ ဘုရားပေးထားတဲ့ ကုသိုလ်ခန္ဓာ။ ဒါကို မင်း ဖျက်ဆီးနေတာ တရားသလား" လို့ မေးတယ်။
ပြီးတော့ Template T211 (Health Support Plan) ဖွင့်ပေးတယ်။
ဆေးလိပ်ဖြတ်ဖို့အတွက် Nicotine Gum (ပီကေ) ဝယ်ပေးတယ်။
ဆေးလိပ်သောက်ချင်ရင် "ရေသောက်၊ တရားမှတ်" ဆိုတဲ့ ကျင့်စဉ် ပေးတယ်။
ပြတိုက်ကို "Non-Smoking Zone" (ဆေးလိပ်ငွေ့ ကင်းစင်နယ်မြေ) အဖြစ် ကြေညာပြီး၊ ဆေးလိပ်သောက်ရင် ဒဏ်ငွေတပ်မယ်လို့ စည်းကမ်းထုတ်တယ်။
ကိုအောင်လည်း သူ့ကျန်းမာရေးကို သူကြောက်သွားတာရော၊ ဘုန်းကြီးရဲ့ မေတ္တာကို အားနာတာရောကြောင့် ကြိုးစားဖြတ်တယ်။ ပထမတော့ အရမ်း ခက်ခဲတယ်။ စိတ်တိုတယ်။ (Withdrawal Symptoms)။ ဘုန်းကြီးက "သည်းခံ... ဒါ မင်းရဲ့ မကောင်းမှုတွေ ထွက်နေတာ" လို့ အားပေးတယ်။
(၃) လလောက် ကြာတော့ သူ ဆေးလိပ် ပြတ်သွားတယ်။ မျက်နှာတွေ ကြည်လင်လာတယ်၊ အမောသက်သာသွားတယ်။
သူက ပြောတယ်... "ဆရာတော်... တပည့်တော် အဆုတ်ကို ပြန်ရသလိုပဲ။ အခုမှ လေဝအောင် ရှူရတော့တယ်" တဲ့။
ကြည့်စမ်း... အပြစ် (အာဒီနဝ) ကို မြင်ပြီး၊ နည်းလမ်းမှန် (မဂ္ဂ) နဲ့ ကုသရင် ဘယ်လောက် စွဲလမ်းနေပါစေ၊ လွတ်မြောက်နိုင်တယ် ဆိုတာ ပေါ်မလာဘူးလား... ပေါ်လာပါတယ်နော်။
ကိုင်း... နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး တရားသိမ်းကြစို့။
ဆေးလိပ်ကြောင့် ဖြစ်သော ရောဂါဝေဒနာ၊ မဖြတ်နိုင်သောကြောင့် ဆင်းရဲရခြင်းသည် "ဒုက္ခသစ္စာ"။
ခဏတာ သာယာမှုကို မက်မောပြီး အဆိပ်ကို သောက်သုံးနေသော တဏှာ (Nicotine Addiction) သည် "သမုဒယသစ္စာ"။
စွဲလမ်းမှု ကင်းစင်ပြီး၊ ကျန်းမာလွတ်လပ်သော ဘဝ၊ ငြိမ်းချမ်းသော နိဗ္ဗာန်သည် "နိရောဓသစ္စာ"။
အပြစ်ကို မြင်သော ဉာဏ်၊ ရှောင်ကြဉ်သော သီလ (သမ္မာကမ္မန္တ)၊ စိတ်ကို ဖြူစင်အောင်ထားသော သတိပဋ္ဌာန် မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်သည် "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း ကမ္ဘာ့ဆေးလိပ်မသောက်ရေးနေ့မှာ ဆေးလိပ်၏ အပြစ်ကို "အာဒီနဝ" ဉာဏ်ဖြင့် မြင်ကာ၊ မိမိနှင့် သူတစ်ပါး၏ ကျန်းမာရေးကို ရှေးရှုသောအားဖြင့် ဤအဆိပ်အတောက်ကို စွန့်လွှတ်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
နောက်ဆုံးအနေနဲ့ မှာကြားလိုတာကတော့... ဓမ္မမိတ်ဆွေများအနေဖြင့် ဆေးလိပ်ဖြတ်နည်းများ၊ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဓမ္မအဆုံးအမများကို ပိုမိုလေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် ဝင်ရောက် ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်လို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။
ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားများအားလုံး ဆေးလိပ်ငွေ့ ကင်းစင်ပြီး၊ လေကောင်းလေသန့်ကို ရှူရှိုက်နိုင်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
Date: May 30, 2023 (World No Tobacco Day)
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
ဆေးလိပ်ဖြတ်ဖို့အတွက် Nicotine Gum (ပီကေ) ဝယ်ပေးတယ်။
ဆေးလိပ်သောက်ချင်ရင် "ရေသောက်၊ တရားမှတ်" ဆိုတဲ့ ကျင့်စဉ် ပေးတယ်။
ပြတိုက်ကို "Non-Smoking Zone" (ဆေးလိပ်ငွေ့ ကင်းစင်နယ်မြေ) အဖြစ် ကြေညာပြီး၊ ဆေးလိပ်သောက်ရင် ဒဏ်ငွေတပ်မယ်လို့ စည်းကမ်းထုတ်တယ်။
ဆေးလိပ်ကြောင့် ဖြစ်သော ရောဂါဝေဒနာ၊ မဖြတ်နိုင်သောကြောင့် ဆင်းရဲရခြင်းသည် "ဒုက္ခသစ္စာ"။
ခဏတာ သာယာမှုကို မက်မောပြီး အဆိပ်ကို သောက်သုံးနေသော တဏှာ (Nicotine Addiction) သည် "သမုဒယသစ္စာ"။
စွဲလမ်းမှု ကင်းစင်ပြီး၊ ကျန်းမာလွတ်လပ်သော ဘဝ၊ ငြိမ်းချမ်းသော နိဗ္ဗာန်သည် "နိရောဓသစ္စာ"။
အပြစ်ကို မြင်သော ဉာဏ်၊ ရှောင်ကြဉ်သော သီလ (သမ္မာကမ္မန္တ)၊ စိတ်ကို ဖြူစင်အောင်ထားသော သတိပဋ္ဌာန် မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်သည် "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။
