Day: 083 | ၂၃ မတ် ၂၀၂၄ | မိုးလေဝသနှင့် ကံ (ဥတုနိယာမနှင့် စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှု) | အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဥတုနိယာမ | Meteorology
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း (၁၄) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂၃) ရက်၊ စနေနေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ ဒီရက်မြတ်ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "ကမ္ဘာ့မိုးလေဝသနေ့" (World Meteorological Day) ဖြစ်သလို၊ လူသားတိုင်း လူသားတိုင်း လွတ်လပ်လုံခြုံစွာ ရှင်သန်ခွင့်ရှိရေး ဆိုတဲ့ "လူ့အခွင့်အရေး" (Human Rights) ကိုလည်း အလေးထားရမယ့် နေ့ရက်တစ်ရက် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့မနက်ခင်းမှာ တရားနာရောက်ရှိလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး သဘာဝဘေးအန္တရာယ် အမျိုးမျိုးမှ ကင်းဝေးပြီး၊ လူသားတစ်ယောက်ရဲ့ ရပိုင်ခွင့်ဖြစ်တဲ့ "စိတ်ချမ်းသာမှု၊ ကိုယ်ကျန်းမာမှု" တို့နဲ့ ပြည့်စုံကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ မိုးလေဝသအကြောင်း မပြောခင်မှာ၊ မိုးလေဝသ ဖြစ်စဉ်တွေရဲ့ အဓိက အခြေခံဖြစ်တဲ့ "အပူ၊ အအေး" ဓာတ်သဘောကို မိမိတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အရင်ဆုံး စူးစမ်းလေ့လာပြီး စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် လုပ်ကြရအောင်။ လောကကြီးမှာ မုန်တိုင်းတွေ ထန်တာ၊ မိုးတွေ ရွာတာ၊ နေတွေ ပူတာဟာ ဒီ "ဥတု" လို့ခေါ်တဲ့ အပူဓာတ် အပြောင်းအလဲကြောင့် ဖြစ်ရတာပါ။ ဒါကြောင့် အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေကို ဆန့်၊ မျက်လွှာလေးတွေကို ချပြီးတော့ ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲကို စိတ်ကနေ ဉာဏ်မျက်လုံးနဲ့ ကြည့်လိုက်ပါ။ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ပူနေတဲ့ နေရာလေးတွေ ရှိလား၊ အေးနေတဲ့ နေရာလေးတွေ ရှိလား။ ရှိရင် "ပူတယ်... သိတယ်"၊ "အေးတယ်... သိတယ်" လို့ မှတ်လိုက်ပါ။ အပြင်မှာ ရာသီဥတု ဘယ်လောက်ပဲ ပူပူ၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာတော့ အေးမြနေအောင် "တေဇောဓာတ်" (မီးဓာတ်) ကို မျှတအောင် ရှုမှတ်နေလိုက်ပါ။ ဝင်လေလေးက အေးတယ်၊ ထွက်လေလေးက နွေးတယ် ဆိုတာကို သတိထားပြီး မှန်မှန်လေး ရှုမှတ်နေကြရအောင်နော်။
ကဲ... စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက အပူအအေးကို သတိပြုမိပြီ ဆိုရင် ဒီနေ့ခေတ် "မိုးလေဝသ သိပ္ပံပညာ" (Meteorology) နဲ့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ "ဥတုနိယာမ" သဘောတရားတွေကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာမှာ ကြည့်မယ်ဆိုရင် ကမ္ဘာ့လေထုကြီး (Atmosphere) ဆိုတာ အင်မတန် ရှုပ်ထွေးနက်နဲတဲ့ စနစ်ကြီး တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "Chaos Theory" (ကစဉ့်ကလျား သီအိုရီ) လို့ ခေါ်တဲ့ သဘောတရားနဲ့ မိုးလေဝသကို ရှင်းပြလေ့ ရှိပါတယ်။ ဒါက ဘာလဲဆိုတော့ "Butterfly Effect" (လိပ်ပြာတောင်ပံခတ်မှု အကျိုးသက်ရောက်ခြင်း) လို့ လူသိများပါတယ်။ ကမ္ဘာ့တစ်ဖက်ခြမ်းက လိပ်ပြာလေး တစ်ကောင် တောင်ပံခတ်လိုက်တဲ့ လေလှိုင်းလေးဟာ ဆင့်ကဲ ဆင့်ကဲ ဖြစ်ပေါ်ပြောင်းလဲပြီး ကမ္ဘာ့အခြားတစ်ဖက်မှာ မုန်တိုင်းကြီး တစ်ခု ဖြစ်သွားနိုင်တယ် ဆိုတဲ့ သဘောတရားပါ။ ဆိုလိုတာက အကြောင်းတရား သေးသေးလေး တစ်ခုကနေ ကြီးမားတဲ့ ရလဒ်တွေ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်တယ် ဆိုတာပါပဲ။ လေထုဖိအား (Atmospheric Pressure) အပြောင်းအလဲ၊ အပူချိန် (Temperature) ကွာခြားမှု၊ ရေငွေ့ပါဝင်မှု (Humidity) စတဲ့ အကြောင်းတရားတွေ ပေါင်းဆုံလိုက်တဲ့အခါ မိုးတွေ ရွာတယ်၊ လေတွေ တိုက်တယ်၊ ရာသီဥတုတွေ ပြောင်းလဲကုန်ပါတယ်။ ဒါဟာ သဘာဝတရားရဲ့ ရူပဗေဒ နိယာမ (Laws of Physics) တွေအတိုင်း တိတိကျကျ လည်ပတ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ရေနွေးအိုး တည်ထားသလိုပါပဲ။ အောက်က မီးပြင်းလာရင် (အပူချိန်တက်လာရင်) ရေတွေ ဆူပွက်လာမယ်၊ ရေငွေ့တွေ ပျံတက်မယ်၊ အဖုံးတွေ လှုပ်ခါလာမယ်။ ဒါဟာ ရေနွေးအိုးက စိတ်ဆိုးလို့ ဖြစ်တာ မဟုတ်ဘူး။ အပူဓာတ် (Energy) များလာလို့ ရူပဗေဒ သဘောအရ တုံ့ပြန်တာပါ။ ထို့အတူပါပဲ၊ ကောင်းကင်ကြီးမှာ မိုးကြိုးပစ်တာ၊ မုန်တိုင်းတိုက်တာတွေဟာ ကောင်းကင်ကြီးက ဒေါသထွက်နေလို့ မဟုတ်ပါဘူး။ အပူနဲ့ အအေး၊ လေဖိအားတွေ မမျှတလို့ (Imbalance) ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ သဘာဝ ဖြစ်စဉ် (Natural Phenomenon) သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ လူတွေကသာ "မိုးကလည်း ရွာလိုက်တာ၊ နေကလည်း ပူလိုက်တာ" ဆိုပြီး ကိုယ့်စိတ်နဲ့ လိုက်တိုင်းပြီး ညည်းညူနေကြတာပါ။ တကယ်တော့ ရာသီဥတု ဆိုတာ သူ့အလုပ် သူလုပ်နေတာပါပဲ။ ဒီ သဘာဝ ဖြစ်စဉ်ကြီးကို နားလည်လိုက်ရင် "မိုးရွာလို့ စိတ်ညစ်တယ်" ဆိုတာ မရှိတော့ဘဲ၊ "မိုးရွာခြင်း သဘောတရား ထင်ရှားနေပါလား" လို့ သိပ္ပံနည်းကျရော၊ ဓမ္မနည်းကျပါ လက်ခံနိုင်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
Meteorology မှာ "Thermodynamics" (အပူစွမ်းအင် လေ့လာမှု) ဆိုတာ အဓိက ကျပါတယ်။ စွမ်းအင်ဆိုတာ ပျောက်ပျက်မသွားဘူး၊ ပုံသဏ္ဌာန်ပဲ ပြောင်းသွားတာ (Conservation of Energy)။ နေပူရှိန်ကနေ ပင်လယ်ရေကို အငွေ့ပြန်စေတယ်၊ ရေငွေ့ကနေ တိမ်ဖြစ်တယ်၊ တိမ်ကနေ မိုးဖြစ်တယ်၊ မိုးကနေ ရေပြန်ဖြစ်တယ်။ စက်ဝန်း လည်နေတာပါ။ ဗုဒ္ဓဘာသာမှာလည်း "ဥတု" (Temperature) ကြောင့် "ရုပ်" (Matter) တွေ ဖြစ်ပေါ်ပြောင်းလဲတယ် ဆိုတာကို "ဥတုဇရုပ်" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ အပြင်လောကမှာ ဥတုကြောင့် သစ်ပင်တွေ ကြီးထွားတယ်၊ ညှိုးနွမ်းတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာလည်း ဥတု (အပူအအေး) မျှတမှ ကျန်းမာတယ်၊ မမျှတရင် ဖျားနာတယ်။ ဒါကြောင့် မိုးလေဝသ ပညာရှင်တွေက ကမ္ဘာ့လေထုကို လေ့လာသလို၊ ငါတို့ ယောဂီတွေကလည်း ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲက "မိုးလေဝသ" (ဥတုအပြောင်းအလဲ) ကို သတိနဲ့ စောင့်ကြည့် လေ့လာရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ သိပ္ပံပညာက ပြောတဲ့ ဥတုအပြောင်းအလဲနဲ့ ဘုရားရှင်ရဲ့ အဘိဓမ္မာကို နှိုင်းယှဉ် (Method #5) ပြီး ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က လောကကြီးမှာ ဖြစ်ပျက်နေသမျှ အရာအားလုံးဟာ "ကံ" ကြောင့်ချည်းပဲ ဖြစ်တာ မဟုတ်ဘူးလို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ "နိယာမ" (Fixed Laws) ကြီး (၅) ပါး ရှိကြောင်း ဖွင့်ဆိုထားပါတယ်။ အဲဒါတွေကတော့ (၁) ကမ္မနိယာမ (ကံတရား၏ အကျိုးပေးမှု)၊ (၂) စိတ္တနိယာမ (စိတ်တို့၏ ဖြစ်စဉ်)၊ (၃) ဥတုနိယာမ (ရာသီဥတုနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲ)၊ (၄) ဗီဇနိယာမ (မျိုးရိုးဗီဇ)၊ (၅) ဓမ္မနိယာမ (သဘာဝတရား) တို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ ပြောမယ့် "မိုးလေဝသ" ဟာ "ဥတုနိယာမ" အောက်မှာ အကျုံးဝင်ပါတယ်။ လူတွေက တစ်ခုခုဆိုရင် "ကံပေါ့လေ" လို့ လွှဲချတတ်ကြတယ်။ မိုးခေါင်တာလည်း ကံ၊ ရေကြီးတာလည်း ကံ၊ နေပူတာလည်း ကံ ပေါ့။ တကယ်တော့ မိုးရွာတာဟာ ကံကြောင့် မဟုတ်ပါဘူး။ ဥတု (Temperature) အကြောင်းတရားတွေ ညီညွတ်လို့ ရွာတာပါ။
ပါဠိတော်မှာ "ဥတု" ဆိုတာ "တေဇောဓာတ်" (Fire Element) ကို ဆိုလိုပါတယ်။ ဒီ တေဇောဓာတ်ဟာ အေးခြင်း (သီတတေဇော) နဲ့ ပူခြင်း (ဥဏှတေဇော) ဆိုပြီး နှစ်မျိုး ရှိပါတယ်။ ဒီအပူအအေး နှစ်ပါး အပြန်အလှန် ပြောင်းလဲမှုကြောင့် လောကကြီးမှာ ဥတုရာသီတွေ ဖြစ်ပေါ်လာတာပါ။ ဘုရားရှင်က "ဥတုသမုဋ္ဌာနာနိ ရူပါနိ" - ဥတုကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော ရုပ်တရားများ ဆိုပြီး ဟောပါတယ်။ ဆိုလိုတာက အပြင်လောကက သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ ရေမြေ တွေဟာ ဥတုကြောင့် ဖြစ်တည် ပြောင်းလဲနေသလို၊ ငါတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးလည်း ဥတုကြောင့်ပဲ ကြီးထွား ပြောင်းလဲနေတာပါ။ ရာသီဥတု ပူရင် ခန္ဓာကိုယ်က ချွေးထွက်တယ်၊ ရာသီဥတု အေးရင် ခန္ဓာကိုယ်က တုန်ယင်တယ်။ ဒါဟာ ကံဆိုးလို့ မဟုတ်ဘူး၊ ဥတုနိယာမ သဘောတရား အရ ရုပ်ချင်း တုံ့ပြန်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီသဘောကို နားလည်ရင် ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်တိုင်း "ငါ ကံဆိုးလိုက်တာ" လို့ ညည်းညူနေမယ့်အစား "ဪ... ဥတုနိယာမ သဘောအတိုင်း ဖောက်ပြန်နေတာပါလား" လို့ ဓမ္မသံဝေဂ ယူတတ်လာပါလိမ့်မယ်။
ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ကြည့်မယ်ဆိုရင် အနာဂါမိမဂ် (Non-Returner Path) အဆင့်ကို ရောက်တဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တွေဟာ "ဗျာပါဒ" (Aversion/Ill-will) လို့ခေါ်တဲ့ စိတ်ဆိုးခြင်း၊ မကျေနပ်ခြင်း၊ နှလုံးမသာယာခြင်းကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်ပြီးသား ဖြစ်ပါတယ်။ ပုထုဇဉ်တွေကတော့ နေပူရင် "ပူလိုက်တာ" ဆိုပြီး ဒေါသထွက်တယ်၊ မိုးရွာရင် "ရွာပြန်ပြီ" ဆိုပြီး စိတ်ညစ်တယ်။ ဒါဟာ ဥတုကို အကြောင်းပြုပြီး "ဒေါသ" (ဗျာပါဒ) ဖြစ်နေတာပါ။ အနာဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ်တွေကျတော့ နေပူလည်း စိတ်မပူဘူး၊ မိုးရွာလည်း စိတ်မညစ်ဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူတို့က "ဥတု" ဆိုတာ ထိန်းချုပ်လို့ မရတဲ့ အနတ္တတရား၊ ရုပ်သက်သက်မျှသာ ဖြစ်တယ်လို့ ပိုင်းခြား သိမြင်ထားလို့ပါပဲ။ ရာသီဥတုကို ပြောင်းလဲလို့ မရပေမယ့်၊ ရာသီဥတုအပေါ် ထားရှိတဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်နေသဘောထားကိုတော့ ပြောင်းလဲလို့ ရပါတယ် ဆိုတာကို အနာဂါမ် မဂ်ဉာဏ်က သက်သေပြနေပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီ "ဥတု" သဘောတရားကို ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ လက်တွေ့ ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ကြည့်ကြစို့။ ငါတို့က "ငါ ပူတယ်၊ ငါ အေးတယ်" လို့ ပြောလေ့ရှိတယ်။ တကယ်တော့ "ငါ" ပူတာ ဟုတ်ရဲ့လား။ မဟုတ်ပါဘူး။ "ကာယပသာဒ" ဆိုတဲ့ ကိုယ်အကြည်ရုပ် (Body Sensor) နဲ့ "ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ" ဆိုတဲ့ အပူအအေး (Tejo Dhatu) တို့ လာပြီး ထိတွေ့လိုက်တဲ့အခါ (ဖဿ) ဖြစ်တယ်။ အဲဒီ ဖဿကြောင့် "ပူတယ်၊ အေးတယ်" ဆိုတဲ့ ခံစားမှု (ဝေဒနာ) ပေါ်လာတာ။ ပြီးတော့ အဲဒီ အပူအအေးကို သိတဲ့စိတ် (ကာယဝိညာဉ်) ပေါ်လာတာ။ ဒီဖြစ်စဉ်ကြီး တစ်ခုလုံးမှာ "ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ ငါ" ဆိုတာ ဘယ်နားမှာမှ မရှိပါဘူး။ ရုပ်နဲ့ နာမ် ပေါင်းစပ်ပြီး အလုပ်လုပ်သွားတာ သက်သက်ပါပဲ။
ဥပမာ - သူတော်ကောင်းတို့ အခု ထိုင်နေရင်းနဲ့ ရာသီဥတုက ပူလာတယ် ဆိုပါစို့။ ချွေးတွေ ထွက်လာမယ်။ အဲဒီအခါ "ငါ ပူလိုက်တာ၊ စိတ်ညစ်လိုက်တာ" လို့ မတွေးလိုက်ပါနဲ့။ စိတ်ကို ငြိမ်ငြိမ်ထားပြီး ပူနေတဲ့ နေရာလေးကို စိုက်ကြည့်လိုက်ပါ။ "ပူတယ်... ပူတယ်... ပူတယ်" လို့ပဲ မှတ်ပါ။ ပူတာက "တေဇောဓာတ်" (ရုပ်)၊ ပူမှန်း သိတာက "ဝိညာဉ်" (နာမ်)။ အဲဒီ နှစ်ခုပဲ ရှိတယ်။ "ငါ" မရှိဘူး။ အဲဒီလို ခွဲခြားပြီး ကြည့်လိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် "ပူလို့ စိတ်ညစ်တယ်" ဆိုတဲ့ ဒေါသစိတ် (Dosa) ဟာ ချက်ချင်း လျော့ပါးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ဒေါသက "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲ (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ) ရှိမှ ဖြစ်တာကိုး။ "ငါ" မဟုတ်ဘဲ "ဓာတ်သဘော" လို့ မြင်လိုက်ရင် ဒေါသဖြစ်စရာ အကြောင်း မရှိတော့ဘူးလေ။ ဒါဟာ ရာသီဥတု ဒဏ်ကို ဝိပဿနာနဲ့ ကာကွယ်နည်းပါပဲ။
အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒိဋ္ဌိသုံးမျိုး ဖြုတ်ပုံကို ဒီ ဥတု (တေဇောဓာတ်) ပေါ်မှာ တင်ပြီး ရှုမှတ်ကြည့်ကြမယ်။
ပထမဆုံး သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ။
ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်မှာ ပူတာ၊ အေးတာတွေ ဖြစ်လာရင် "ငါ ဖျားတော့မယ်၊ ငါ နေမကောင်းဘူး" လို့ တန်းပြီး မစွဲလမ်းလိုက်ပါနဲ့။ "ဥတုကြောင့် ရုပ်တွေ ပြောင်းလဲနေတာပါလား"၊ "အပူဓာတ် လွန်ကဲနေတာပါလား" လို့ ဓာတ်သဘော သက်သက်လို့ မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ ခန္ဓာကိုယ်ကို စက်ရုပ်ကြီး တစ်ရုပ်လို သဘောထားပါ။ စက်ရုပ်က နေပူထဲ ထားရင် ပူလာမယ်။ အဲဒါ စက်ရုပ်ရဲ့ သဘာဝပဲ။ "ငါ" မဟုတ်ဘူး။ ဒီလို မြင်ရင် ခန္ဓာကို ငါ လို့ ထင်တဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ကွာပါတယ်။
ဒုတိယ သဿတဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ။
အဲဒီ ပူတဲ့ သဘော၊ အေးတဲ့ သဘောဟာ မြဲသလား၊ ခိုင်ခံ့သလား။ မမြဲပါဘူး။ မနက်က အေးတယ်၊ နေ့လည် ပူတယ်၊ ညနေ ပြန်အေးတယ်။ တစ်ခါ ပူတဲ့ နေရာမှာတောင် တောက်လျှောက် ပူနေတာ မဟုတ်ဘူး။ ပူလိုက်၊ လျော့လိုက်၊ တိုးလိုက်၊ ဆုတ်လိုက်နဲ့ ပြောင်းလဲနေတာ (Viparinama)။ အဲဒီ အပြောင်းအလဲကို မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ "ဪ... ရာသီဥတုလည်း မမြဲ၊ ခန္ဓာကိုယ်က အပူအအေးလည်း မမြဲပါလား" လို့ သိရင် "အရာရာဟာ ခိုင်မြဲတယ်" လို့ ယူဆတဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ မိုးရွာပြီးရင် တိတ်ရစမြဲ၊ နေပူပြီးရင် ဝင်ရစမြဲ ဆိုတာ လောကနိယာမပဲ မဟုတ်လား။
တတိယ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ။
ပူတာ အေးတာတွေ ပျက်သွားပေမယ့် ပြီးဆုံးသွားတာ မဟုတ်ဘူး။ ဒီ "ဥတု" အပြောင်းအလဲကြောင့် နောက်ထပ် ရုပ်အသစ်တွေ (Growth/Decay) ဆက်ဖြစ်တယ်။ ဒီဘဝ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ပျက်စီးသွားရင်တောင် ကံအကြောင်းတရား ရှိနေသမျှ နောက်ထပ် ဘဝသစ်၊ ခန္ဓာသစ်၊ ဥတုသစ်တွေ ပြန်ကြုံရဦးမယ် ဆိုတာကို နားလည်ရမယ်။ "သေရင် ပြတ်တာပဲ၊ ဘာမှ မထူးပါဘူး" လို့ ယူဆတဲ့ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိကို ဒီလို အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှု (Causality) နဲ့ ပယ်ဖျက်ရမယ်။ ဥတုနိယာမ ဟာ ကမ္ဘာတည်သရွေ့ လည်ပတ်နေသလို၊ သံသရာ စက်ဝန်းဟာလည်း နိဗ္ဗာန် မရောက်မချင်း လည်ပတ်နေဦးမယ် ဆိုတာကို သဘောပေါက်ရပါမယ်။
ကဲ... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ ဆိုတာကို ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး (Case-2483) နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ မိုးရာသီတုန်းက သွာဂတ ဓာတ်တော်တိုက် ပြတိုက်ကြီးမှာ မုန်တိုင်းဝင်တဲ့ ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ကြုံခဲ့ရပါတယ်။ မိုးတွေ သည်းကြီးမည်းကြီး ရွာပြီး၊ လေတွေ တိုက်လွန်းလို့ ပြတိုက် ခေါင်မိုးတချို့ ပျက်စီးပြီး ရေတွေ ယိုကျလာပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ တာဝန်ကျနေတဲ့ ဝန်ထမ်း "ကိုသီဟ" ဆိုတဲ့ လူငယ်လေးဟာ အရမ်းကို ထိတ်လန့်ပြီး ပြာယာခတ်သွားပါတယ်။ သူက "ဒုက္ခပါပဲ၊ ဓာတ်တော်တွေ စိုကုန်တော့မယ်၊ ငါ့တာဝန် ပျက်ယွင်းပြီ၊ ငါ အလုပ်ဖြုတ်ခံရတော့မယ်" ဆိုပြီး ပူပင်သောကတွေ၊ ကြောက်ရွံ့မှုတွေ (Paranoia) နဲ့ ဘာလုပ်ရမှန်း မသိ ဖြစ်နေပါတယ်။ မိုးသံကြားတိုင်း သူ့ရင်ထဲမှာ ဗုံးပေါက်သလို တုန်လှုပ်နေပါတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်တာဝန်ခံ "ကိုမင်း" ရောက်လာပါတယ်။ ကိုမင်းကတော့ တည်ငြိမ်နေပါတယ်။ သူက မိုးလေဝသ အခြေအနေကို ကြိုတင် လေ့လာထားပြီးသား ဖြစ်သလို၊ ပြတိုက်ရဲ့ "သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ကြိုတင်ကာကွယ်ရေးနှင့် တုံ့ပြန်ရေး မူဝါဒ" (Policy 26, Article 26.4 - Disaster Response) ကိုလည်း ကောင်းကောင်း နားလည်ထားသူ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုမင်းက ကိုသီဟကို ပခုံးပုတ်ပြီး ပြောပါတယ်။ "ကိုသီဟ... စိတ်ကို ငြိမ်ငြိမ်ထားပါ။ မိုးရွာတာ၊ လေတိုက်တာဟာ ဥတုနိယာမ သဘာဝတရားပါ။ ခင်ဗျား တားလို့ မရပါဘူး။ ခင်ဗျား ကြောက်နေလို့လည်း မိုးက တိတ်သွားမှာ မဟုတ်ဘူး။ အခုချိန်မှာ အရေးကြီးတာက မိုးကို ဒေါသထွက်နေဖို့ မဟုတ်ဘူး၊ လက်ရှိ အခြေအနေကို ဉာဏ်နဲ့ ဖြေရှင်းဖို့ပဲ" လို့ သတိပေးလိုက်ပါတယ်။
ကိုမင်းရဲ့ စကားကြောင့် ကိုသီဟ သတိပြန်ဝင်လာပါတယ်။ ကိုမင်းက ဆက်ပြီး ညွှန်ကြားပါတယ်။ "အခု ချက်ချင်း အရေးကြီးတဲ့ ဓာတ်တော်ကြုတ်တွေကို ရေလွတ်ရာ ရွှေ့မယ်။ ပလပ်စတစ်တွေနဲ့ အုပ်မယ်။ ခင်ဗျား လုပ်နေတဲ့ အလုပ်တိုင်းမှာ 'ရွှေ့တယ်... အုပ်တယ်' လို့ သတိကပ်ပြီး လုပ်ပါ။ မိုးသံကြားရင် 'ကြားတယ်' လို့ပဲ မှတ်။ 'ကြောက်တယ်' ဆိုတဲ့ စိတ်ဝင်လာရင် လက်မခံနဲ့။ အလုပ်ကိုပဲ အာရုံစိုက်" လို့ ဝိပဿနာ ရှုကွက်နဲ့ တွဲပြီး အလုပ်ခိုင်းလိုက်ပါတယ်။ ကိုသီဟလည်း ကိုမင်း ပြောတဲ့အတိုင်း မိုးသံကို သတိနဲ့ နားထောင်ရင်း၊ လက်က အလုပ်လုပ်ရင်းနဲ့ တဖြည်းဖြည်း စိတ်ငြိမ်သွားပါတယ်။ သူတို့နှစ်ယောက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကြောင့် ဓာတ်တော်တွေ တစ်ခုမှ မပျက်စီးဘဲ ဘေးကင်းသွားပါတယ်။ မုန်တိုင်းပြီးတော့ ကိုသီဟက ပြောတယ် "အစ်ကိုရေ... ကျွန်တော် အစကတော့ မုန်တိုင်းကို အရမ်းကြောက်တာ။ နောက်တော့ အစ်ကို ပြောသလို သတိကပ်လိုက်တော့ မုန်တိုင်းက အပြင်မှာပဲ ရှိတော့တယ်၊ ကျွန်တော့် ရင်ထဲက မုန်တိုင်းကတော့ ငြိမ်သွားတယ်ဗျ" တဲ့။ ဒါဟာ ပြင်ပ ဥတုဘေးကို အတွင်း ဓမ္မအသိနဲ့ ကာကွယ်လိုက်နိုင်တဲ့ သာဓက တစ်ခုပါပဲ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ မိုးလေဝသနှင့် ကံ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြရအောင်။ လောကမှာ မိုးလေဝသ ဖောက်ပြန်လို့၊ ရာသီဥတု ဆိုးရွားလို့ လူတွေ ဆင်းရဲဒုက္ခ ရောက်ရတာ၊ အိုးအိမ်တွေ ပျက်စီးရတာ၊ ဖျားနာရတာ အားလုံးဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" မည်ပါတယ်။ အဲဒီ ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲအပေါ်မှာ မကျေနပ်ဘဲ ဒေါသထွက်နေတာ၊ ကြောက်ရွံ့နေတာ၊ ကိုယ်ဖြစ်ချင်သလို ဖြစ်ရမယ်လို့ တောင့်တနေတဲ့ လောဘတဏှာတွေဟာ "သမုဒယသစ္စာ" မည်ပါတယ်။ အဲဒီ မကျေနပ်မှု၊ ကြောက်ရွံ့မှုတွေ ချုပ်ငြိမ်းပြီး၊ သဘာဝတရားကို သဘာဝအတိုင်း လက်ခံနိုင်တဲ့၊ ကိလေသာ မုန်တိုင်း ကင်းစင်သွားတဲ့ စိတ်အေးချမ်းမှု နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာဟာ "နိရောဓသစ္စာ" မည်ပါတယ်။ အဲဒီ ငြိမ်းအေးမှုကို ရဖို့အတွက် ဥတုရဲ့ သဘောကို ဓာတ်သဘောလို့ မြင်အောင် ရှုမှတ်ခြင်း၊ သတိပဋ္ဌာန်တရား ပွားများခြင်း ဆိုတဲ့ ကျင့်စဉ်တွေဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" မည်ပါတယ်။
ဒီနေ့ ကျရောက်တဲ့ ကမ္ဘာ့မိုးလေဝသနေ့မှာ သူတော်ကောင်းများ အားလုံး ပြင်ပ ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲတွေကို ကြိုတင် ပြင်ဆင် ကာကွယ်သလိုမျိုး၊ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်တွင်း ရာသီဥတု (လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ အပူဓာတ်များ) ကိုလည်း သတိ၊ ပညာ ဆိုတဲ့ ကိရိယာတွေနဲ့ နေ့စဉ် တိုင်းတာ စစ်ဆေးပြီး၊ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းဝေးအောင် နေထိုင်နိုင်ကြပါစေ။ "မိုးရွာတာ သဘာဝ၊ စိတ်ညစ်တာက ကိုယ့်အပြစ်" ဆိုတာကို နှလုံးသွင်းပြီး၊ ဘယ်လို ရာသီဥတုမျိုးမှာမဆို စိတ်နှလုံး အေးချမ်းစွာ ရှင်သန်နိုင်ကြပါစေ။ ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ စိတ်ချမ်းသာကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာကြပါစေ၊ ဘေးအန္တရာယ်ဟူသမျှ ကင်းဝေးကြပါစေ၊ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး ရောက်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၃ မတ် ၂၀၂၄
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.