Day 19 Jan 19 မမြဲခြင်းသဘော (အနိစ္စ) - (Impermanence: Particle Decay)

 

Day 19 Jan 19 မမြဲခြင်းသဘော (အနိစ္စ) - (Impermanence: Particle Decay)

"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။

"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"

"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။

သာသနာတော်နှစ် - ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊

ကောဇာသက္ကရာဇ် - ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် (၁၃) ရက်၊

ခရစ်နှစ် - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၉) ရက်။

"ဖြစ်ပြီးလျှင် ပျက်တတ်သော သင်္ခါရတရားတို့၏ မမြဲသောသဘောကို ဉာဏ်တော်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူ၍၊ မမြဲခြင်း ဒုက္ခသံသရာမှ လွတ်မြောက်ရာ အမတနိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ဦးထိပ်ထားလျက်... ယနေ့ တရားနာယူကြမည့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် မမြဲသော ရုပ်နာမ်တို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော သောကများကို ပယ်စွန့်ကာ၊ တည်ငြိမ်သော ဉာဏ်ပညာဖြင့် ဘဝကို ရင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေသတည်း။"

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၉) ရက်နေ့ကို ရောက်ရှိလို့ လာပါပြီ။ ဦးဇင်းတို့ ပြီးခဲ့တဲ့ ရက်တွေတုန်းက ရုပ်တရားတွေရဲ့ ဖြစ်ကြောင်း (ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ) ကို လေ့လာခဲ့ပြီးပါပြီ။ ဒီနေ့မှာတော့ အဲဒီရုပ်တရားတွေရဲ့ မူလသဘောသဘာဝ ဖြစ်တဲ့ "အနိစ္စ" (Impermanence) အကြောင်းကို ခေတ်သစ် Particle Physics (အမှုန်ရူပဗေဒ) နဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး ဆွေးနွေးကြရအောင်။

လူသားတွေဟာ "ထာဝရ" (Permanence) ကို လိုလားကြတယ်။ "ငါ့အိမ်လေး အမြဲခိုင်ပါစေ၊ ငါ့ကျန်းမာရေး အမြဲကောင်းပါစေ၊ ငါ့ချစ်သူ အမြဲမြဲပါစေ" လို့ ဆုတောင်းတတ်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် လောကကြီးရဲ့ အဖြေကတော့ "No" ပါပဲ။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ စကြဝဠာကြီးတစ်ခုလုံးကို "အနိစ္စ" ဆိုတဲ့ ဥပဒေနဲ့ တည်ဆောက်ထားလို့ပါပဲ။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးပါးကို ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ အနတ္တလက္ခဏသုတ် မှာ ဒီအချက်ကို အတိအလင်း မိန့်ကြားထားပါတယ်။

ပါဠိတော် စာကြောင်းလေးကို နှလုံးသွင်း နာယူကြည့်ကြပါ။

"ရူပံ ဘိက္ခဝေ အနိစ္စံ၊ ယဒနိစ္စံ တံ ဒုက္ခံ၊ ယံ ဒုက္ခံ တဒနတ္တာ။"

ဒီပါဠိတော်ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို တစ်လုံးချင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကြည့်မယ်ဆိုရင်...

"ဘိက္ခဝေ" - ချစ်သားရဟန်းတို့၊

"ရူပံ" - ရုပ်တရားသည်၊

"အနိစ္စံ" - မမြဲ၊ (ဖြစ်ပြီးလျှင် ပျက်တတ်၏)။

"ယဒနိစ္စံ" - အကြင်ရုပ်တရားသည် မမြဲ၊

"တံ" - ထိုမမြဲသော ရုပ်တရားသည်၊

"ဒုက္ခံ" - ဆင်းရဲစစ် ဖြစ်၏။ (အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဖြစ်ပျက်နှိပ်စက်မှုကို ခံနေရသောကြောင့်တည်း)။

"ယံ ဒုက္ခံ" - အကြင်ရုပ်တရားသည် ဆင်းရဲစစ် ဖြစ်၏၊

"တဒနတ္တာ" - ထိုရုပ်တရားသည် ကိုယ်ပိုင်အစိုးရသော အတ္တမဟုတ် (သူ့သဘောသူဆောင်သော သဘာဝတရားမျှသာ ဖြစ်၏)။

ဒီတရားတော်ကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာ Particle Physics (အမှုန်ရူပဗေဒ) ဘက်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် အလွန် ကြက်သီးထစရာ ကောင်းပါတယ်။ ရှေးခေတ်က လူတွေက အရာဝတ္ထုတွေကို ခွဲစိတ်လိုက်ရင် နောက်ဆုံးမှာ မပျက်စီးနိုင်တဲ့ အမှုန် (Atom) ကျန်မယ်လို့ ထင်ခဲ့ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် ယနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာက ဘာတွေ့ရှိလဲဆိုတော့ အက်တမ်တွေတင် မကဘူး၊ အက်တမ်ထဲက ပရိုတွန် (Proton)၊ နယူထရွန် (Neutron) တွေတောင်မှ တည်မြဲမနေဘဲ "Particle Decay" (အမှုန်ယိုယွင်းပျက်စီးခြင်း) ဖြစ်စဉ် ရှိနေတယ်ဆိုတာပါပဲ။ ဥပမာ - ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ပစ္စည်းတွေမှာ "Half-life" (သက်တမ်းဝက်) ဆိုတာ ရှိတယ်။ အချိန်ကာလ တစ်ခုရောက်ရင် သူ့အလိုလို ပြိုကွဲပြီး အခြားအရာတစ်ခု အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားတယ်။ ဘယ်သူကမှ သွားဖျက်ဆီးတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူ့ရဲ့ မူလသဘာဝ (Intrinsic Nature) ကိုက "Unstable" (မတည်ငြိမ်မှု) ဖြစ်နေလို့ပါ။ ဘုရားရှင် ဟောတဲ့ "အနိစ္စ" ဆိုတာ ဒီသဘောပါပဲ။ ပြင်ပရန်သူကြောင့် ပျက်တာ မဟုတ်ဘဲ၊ ဖြစ်ပေါ်လာကတည်းက ပျက်စီးခြင်းသဘောကို ပိုက်ပြီး မွေးလာတာ ဖြစ်ပါတယ်။

Caption: ဗုဒ္ဓဟောကြားသော ဖြစ်ပျက်သဘော (Candle Flame Analogy) နှင့် ရူပဗေဒလာ အမှုန်ပြိုကွဲခြင်း (Particle Decay) နှိုင်းယှဉ်ချက်

ဒီသဘောတရားကို စာအုပ်ထဲမှာသာ မထားဘဲ၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case Study တစ်ခုနဲ့ ယှဉ်ပြီး စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။

Case-2319 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ဖြစ်ရပ်ပါ။ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်က ဂျပန်နိုင်ငံက အလွန် စေတနာထက်သန်တဲ့ ဒကာကြီးတစ်ယောက် ရောက်လာပါတယ်။ သူက အင်ဂျင်နီယာ တစ်ယောက်ပါ။ သူက ဘာပြောလဲဆိုတော့ "ဦးဇင်း... ဓာတ်တော်တွေကို ရိုးရိုး ဖန်ကြုတ်ထဲ ထည့်ထားတာ စိတ်မချရဘူး။ တပည့်တော် တီထွင်ထားတဲ့ Vacuum Sealed Titanium Capsule (လေလုံ တိုက်တေနီယမ် ကြုတ်) ကို လာလှူတာပါ။ ဒီကြုတ်က လေမဝင်ဘူး၊ ရေမဝင်ဘူး၊ သံချေးမတက်ဘူး၊ နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ခံတယ်၊ 'Forever' (ထာဝရ) တည်တံ့မှာပါ" ဆိုပြီး ဂုဏ်ယူစွာ လျှောက်ထားပါတယ်။

သူ့ရဲ့ စေတနာကို ဦးဇင်းတို့ လေးစားပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သူ့ရဲ့ "ထာဝရ" ဆိုတဲ့ အယူအဆ (Nicca-sanna) ကိုတော့ ပြုပြင်ပေးဖို့ လိုအပ်နေပါတယ်။

ဦးဇင်းတို့က ဓာတ်တော်အချို့ကို သူ့ရဲ့ တိုက်တေနီယမ် ကြုတ်ထဲမှာ စမ်းသပ် ထည့်သွင်းကြည့်ပါတယ်။ ၆ လလောက် ကြာတဲ့အခါ ပြန်ဖွင့်ကြည့်လိုက်တော့ အံ့သြစရာ တွေ့ရပါတယ်။ ကြုတ်ကတော့ ဘာမှ မဖြစ်ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် ကြုတ်ထဲက ဓာတ်တော်တွေက အရောင်မှိန်ပြီး၊ အမှုန်လေးတွေ (Dust) အဖြစ် အနည်းငယ် ကြွေကျနေတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲ။ အပြင်က လေမဝင်ပေမယ့်၊ ဓာတ်တော်ကိုယ်တိုင်က "ရုပ်" ဖြစ်တဲ့အတွက် သူ့အထဲမှာ ပါတဲ့ ဓာတ်သဘာဝတွေက အချိန်တန်တော့ ပြောင်းလဲ (Decay) တာပါပဲ။ အလုံပိတ်ထားလို့ ပြောင်းလဲမှု (Change) ကို တားဆီးလို့ မရပါဘူး။

ဒီအခြေအနေကို ဒကာကြီး မြင်တော့ စိတ်မကောင်း ဖြစ်သွားပါတယ်။ "တပည့်တော်ရဲ့ နည်းပညာ ညံ့လို့လား" လို့ မေးပါတယ်။

ဦးဇင်းက Policy 1, Article 1.3 (Acceptance of Anicca) ကို ကိုင်ပြီး Template T160 (Conservation Condition Report) နဲ့ ရှင်းပြရပါတယ်။

"ဒကာကြီး... ဒကာကြီးရဲ့ နည်းပညာ ညံ့လို့ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ သဘာဝတရားပါ။ ဘယ်လောက်ပဲ ကာကွယ်ထားထား၊ ရုပ်ဆိုတာ 'အနိစ္စ' ပါ။ ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ တာဝန်က 'ထာဝရ တည်မြဲအောင် လုပ်ဖို့' (To make things eternal) မဟုတ်ပါဘူး။ 'ရှိနေတဲ့ သက်တမ်းမှာ အကောင်းဆုံး ဖြစ်အောင် စောင့်ရှောက်ဖို့' (To steward responsibly while it lasts) သာ ဖြစ်ပါတယ်" လို့ ဟောပြပါတယ်။

သိပ္ပံပညာမှာ Entropy ဆိုတာ ရှိတယ်။ စနစ်တစ်ခုကို ဘယ်လောက်ပဲ ပိတ်လှောင်ထားထား၊ စွမ်းအင်တွေက တဖြည်းဖြည်း ပြန့်ကျဲပြီး (Disorder) ဖြစ်သွားစမြဲပါ။ စကြာဝဠာကြီးတောင် တစ်နေ့ကျရင် ပျက်စီးမှာ ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ ဒကာကြီးရဲ့ ကြုတ်လေး တစ်ခုတည်း ထာဝရ ခံမယ်လို့ မျှော်လင့်တာဟာ မဖြစ်နိုင်တဲ့ အရာကို တောင့်တခြင်း (Unrealistic Expectation) သာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီတရားကို နာကြားပြီးတဲ့နောက် ဒကာကြီးဟာ "ထာဝရ" ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှုကို လွှတ်ချလိုက်နိုင်ပါတယ်။ "မှန်လိုက်တာဘုရား... တပည့်တော်က သံတုံးကို ကိုးကွယ်မိမလို ဖြစ်သွားတယ်၊ တကယ်တော့ သံတုံးထဲက ဓာတ်တော်ရဲ့ မမြဲတဲ့သဘောကမှ တကယ့်တရား ပါလား" ဆိုပြီး ဉာဏ်အမြင် ပွင့်လင်းသွားပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝကို ပြန်ကြည့်ကြရအောင်။

လူတွေ ဘာကြောင့် ဆင်းရဲ (Dukkha) ကြသလဲ။ အဖြေက ရှင်းရှင်းလေးပါ။ "မမြဲတာကို မြဲမယ်" လို့ ထင်နေကြလို့ပါ။

၁။ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကြီး အိုမင်းလာတာကို လက်မခံနိုင်ကြဘူး။ (Anti-aging တွေ လုပ်ကြတယ်၊ ဒါပေမယ့် ဆဲလ်တွေကတော့ Decay ဖြစ်မြဲ ဖြစ်နေတာပါပဲ)။

၂။ ချစ်ခင်ရသူတွေ ခွဲခွာရတဲ့အခါ လက်မခံနိုင်ကြဘူး။

၃။ စီးပွားဥစ္စာ ပျက်စီးတဲ့အခါ သည်းမခံနိုင်ကြဘူး။

ဒါတွေအားလုံးဟာ "Particle Decay" လိုပဲ သဘာဝ ဖြစ်စဉ်တွေပါ။ ဦးဇင်းတို့က ဒီဖြစ်စဉ်တွေကို တားဆီးဖို့ ကြိုးစားနေသမျှ ပင်ပန်းဆင်းရဲနေဦးမှာပါပဲ။ ရေစီးကို ဆန်တက်ရင် မောမယ်၊ ရေစီးအတိုင်း လိုက်ပါစီးမျောရင် (Flow with nature) သက်သာမယ်။

"ဝိပဿနာ" ဆိုတာ အခြား မဟုတ်ပါဘူး။ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ အနိစ္စသဘောကို "သြော်... ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်တာပါလား" လို့ အရှိကို အရှိအတိုင်း လက်ခံကြည့်ရှုခြင်း (Radical Acceptance) ပါပဲ။

ဒါကြောင့် ဒီနေ့ကစပြီး... မှန်ကြည့်တိုင်း ကိုယ့်မျက်နှာပေါ်က အရေးအကြောင်းတွေကို မြင်ရင် စိတ်ညစ်မနေပါနဲ့။ "ဒါဟာ ငါ့ရဲ့ ရုပ်ကလာပ်တွေ Decay ဖြစ်နေတာပါလား၊ အနိစ္စတရား ထင်ရှားနေတာပါလား" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ အိမ်မှာ ပစ္စည်းတစ်ခု ကွဲသွားရင် "နှမြောလိုက်တာ" လို့ ညည်းတွားမနေဘဲ "သူ့သဘော သူဆောင်သွားတာပါလား" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။

ပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်တွေကို ထိန်းသိမ်းသလိုပဲ၊ ဦးဇင်းတို့လည်း ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေကို တတ်နိုင်သလောက် ဂရုစိုက်ရမယ်။ ဒါပေမယ့် တစ်နေ့ ပျက်စီးသွားမယ့် အချိန်ရောက်ရင်တော့ "ပြုံးပြုံးလေး နှုတ်ဆက်နိုင်မယ့် စိတ်နှလုံး" ကို အခုကတည်းက ပြင်ဆင်ထားကြပါစို့။

ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'မမြဲခြင်းသဘော (အနိစ္စ)' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် အမှုန်တို့၏ ပြိုကွဲပျက်စီးခြင်း သဘောတရားကို သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ရှုထောင့်မှ နားလည်သဘောပေါက်ကြပြီး၊ မမြဲသော သင်္ခါရလောက၌ တွယ်တာမှု တဏှာကို လျှော့ချကာ၊ ထာဝရငြိမ်းချမ်းသော နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - Jan 19, 2023

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

ဤကဲ့သို့သော သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို နေ့စဉ် လေ့လာဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဦးဇင်းတို့၏ "Hswagata Dhamma & Science Community" Facebook Group သို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။ https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/