Day: 071 | ၁၁ မတ် ၂၀၂၄ | အလေ့အကျင့်ကံ (အာသေဝနပစ္စယော နှင့် အလေ့အကျင့်) | အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်း | Habit Formation

 

Day: 071 | ၁၁ မတ် ၂၀၂၄ | အလေ့အကျင့်ကံ (အာသေဝနပစ္စယော နှင့် အလေ့အကျင့်) | အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်း | Habit Formation

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ မြန်မာကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁၁) ရက်နေ့၊ ဒီကနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး၊ သဘာဝတရားကြီးထဲက မြစ်ချောင်းများဟာ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာဆီကို မနားမနေ တရစပ် စီးဆင်းသွားသလိုမျိုး၊ မိမိတို့ရဲ့ ဘဝအဆက်ဆက်မှာလည်း ကုသိုလ်မြစ်ချောင်းများ တရစပ် စီးဆင်းပြီး ချမ်းသာသုခ ပင်လယ်ကြီးဆီကို အမြန်ဆုံး ရောက်ရှိကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လောကကြီးမှာ မြစ်ကြီးတစ်စင်း ဖြစ်လာဖို့ ဆိုတာ မိုးရေပေါက်လေးတွေ တစ်ပေါက်ပြီး တစ်ပေါက် အဆက်မပြတ် ကျဆင်း စုဝေးရာကနေ ဖြစ်ပေါ်လာတာပါ။ အဲဒီလိုပါပဲ၊ ငါတို့ရဲ့ ဘဝဆိုတာလည်း နေ့စဉ် ပြုလုပ်နေတဲ့ အသေးအဖွဲ အလေ့အကျင့်လေးတွေ စုဝေးရာကနေ အခိုင်အမာ ဖြစ်တည်လာတဲ့ မြစ်စီးကြောင်းကြီး တစ်ခုပါပဲ။

ဒီတော့ကာ တရားတော်ကို မနာယူခင်မှာ အရင်ဆုံး မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို ငြိမ်သက်အောင် ထားကြည့်ကြရအောင်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်သောင့်သက်သာ ထားပြီး မျက်စိလေး မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ ဒီကနေ့ဟာ "အလေ့အကျင့် (Habit)" နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အကြောင်းအရာကို ဆွေးနွေးမှာ ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ ရေရဲ့ စီးဆင်းတတ်တဲ့ သဘော၊ အဆက်မပြတ်တဲ့ သဘော (အာပေါဓာတ်) ကို အာရုံပြုပြီး သမထကမ္မဋ္ဌာန်း ပွားများကြည့်ကြစို့။ မိမိတို့ရဲ့ နှာသီးဖျားမှာ ဝင်လာတဲ့ လေကလေးကို ဝင်မှန်းသိ၊ ထွက်သွားတဲ့ လေကလေးကို ထွက်မှန်းသိအောင် သတိလေး ကပ်ထားလိုက်ပါ နော်။ အဲဒီ ဝင်လေထွက်လေလေးဟာ ရေတံခွန်က ရေတွေ တရစပ် ကျဆင်းနေသလိုပဲ၊ အဆက်မပြတ် စီးဆင်းနေတယ် ဆိုတာကို စိတ်ထဲကနေ အေးအေးဆေးဆေးလေး ခံစားကြည့်လိုက်စမ်းပါ။

 "အရှင်ဘုရား... အဲဒီလို အဆက်မပြတ် စီးဆင်းနေတာကို ရှုမှတ်တော့ ဘာအကျိုးထူး ရလာမှာလဲ" တဲ့။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ငါတို့ရဲ့ စိတ်ဆိုတာ တစ်စက္ကန့်လေးမှ ငြိမ်နေတာ မရှိပါဘူး။ ဟိုတွေး၊ ဒီတွေးနဲ့ အမြဲတမ်း စီးဆင်းနေတာပါ။ အဲဒီ စီးဆင်းနေတဲ့ စိတ်ရေယာဉ်ကြောကြီးကို လွှတ်ထားလိုက်ရင် အကုသိုလ် ဆိုတဲ့ နိမ့်ရာ အရပ်ဆီကိုပဲ အလိုလို စီးဆင်းသွားတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်မို့ "ငါ့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ကို ဝင်လေထွက်လေ ဆိုတဲ့ သတိတရားနဲ့ ပေါင်းစပ်ပြီး၊ ကုသိုလ်လမ်းကြောင်းပေါ်မှာ အဆက်မပြတ် စီးဆင်းအောင် လေ့ကျင့်ယူပါမယ်" လို့ နှလုံးသွင်းလိုက်ပါ။ အဲဒီလို လေ့ကျင့်ဖန်များလာတဲ့အခါ အဲဒါဟာ အင်မတန် အားကောင်းတဲ့ သမာဓိ အလေ့အကျင့်ကြီး ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ကျောက်တုံးကြီး တစ်တုံးပေါ်ကို ရေပေါက်ကလေး တစ်ပေါက်တည်း ကျရုံနဲ့တော့ ကျောက်တုံးကြီး မချိုင့်သွားပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ နေရာတည်းကိုပဲ နေ့စဉ်ရက်ဆက် လပေါင်း၊ နှစ်ပေါင်းများစွာ ရေပေါက်ကလေးတွေ အဆက်မပြတ် ကျနေမယ် ဆိုရင်တော့၊ အင်မတန် မာကျောပါတယ် ဆိုတဲ့ ကျောက်ဆောင်ကြီးတောင် ချိုင့်ခွက် သွားရတာပါပဲ။ တို့တစ်တွေရဲ့ သန္တာန်မှာ ရှိနေတဲ့ ကိလေသာ ကျောက်ဆောင်ကြီး တွေကိုလည်း တစ်ခါတည်း တရားထိုင်ရုံနဲ့တော့ ဖြိုခွဲလို့ မရနိုင်သေးပါဘူး။ အခုလို ဝင်လေထွက်လေလေးကို အဆက်မပြတ် မှတ်သားနေတဲ့ "သတိ" ရေပေါက်ကလေးတွေ အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ကျဆင်းပါများလာမှသာ ကိလေသာတွေ ပျက်စီးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကဲ... စိတ်ကလေးကို ဝင်လေထွက်လေမှာ ကပ်ထားရင်း တည်ငြိမ်အောင် ဆက်လက် ရှုမှတ်နေလိုက်ပါ နော်။

ကဲ... မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်မှာ တည်ငြိမ်မှုလေး ရလာပြီ၊ အလေ့အကျင့်ရဲ့ အစွမ်းကို သဘောပေါက်လာပြီ ဆိုရင်တော့၊ ဒီကနေ့ ခေတ်သစ် ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြော သိပ္ပံပညာ (Neuroscience) ထဲက "အလေ့အကျင့် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ (Habit Formation)" အကြောင်းနဲ့၊ မြတ်စွာဘုရားရှင် အဘိဓမ္မာ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်မှာ ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ "အာသေဝန ပစ္စယော" ဆိုတဲ့ ထပ်ခါတလဲလဲ မှီဝဲခြင်း အကြောင်းအရာတွေကို ချိန်ထိုးပြီး လေ့လာကြည့်ကြစို့။

ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာမှာ ကြည့်မယ်ဆိုရင်... ဦးနှောက်နဲ့ အာရုံကြော ပညာရှင်တွေက လူသားတွေရဲ့ နေ့စဉ် ပြုမူလှုပ်ရှားမှု ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းကနေ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း အထိဟာ ကိုယ်တိုင် စဉ်းစား ဆုံးဖြတ်ပြီး လုပ်နေတာ မဟုတ်ဘဲ၊ "အလေ့အကျင့် (Habits)" တွေက အလိုအလျောက် ခိုင်းစေနေတာ ဖြစ်တယ်လို့ အတိအကျ သုတေသန ပြုထားကြပါတယ်။ ငါတို့ရဲ့ ဦးနှောက်ဟာ အင်မတန် စွမ်းအင် သုံးစွဲမှု များတဲ့ အင်္ဂါရပ်ကြီးပါ။ ဒါကြောင့် ဦးနှောက်က စွမ်းအင် ချွေတာနိုင်ဖို့ အတွက် (Energy Saving Mechanism)၊ နေ့စဉ် ထပ်ခါတလဲလဲ လုပ်နေတဲ့ အလုပ်တွေကို "ဘေ့ဆယ် ဂန်းဂလီယာ (Basal Ganglia)" လို့ ခေါ်တဲ့ ဦးနှောက်ရဲ့ အတွင်းပိုင်း အစိတ်အပိုင်းလေးဆီကို လွှဲပြောင်းပေးလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ အဲဒီလုပ်ရပ်ဟာ စဉ်းစားစရာ မလိုတော့ဘဲ အလိုအလျောက် စက်ရုပ်လို လုပ်သွားပါတော့တယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ စက်ဘီး စစီးသင်တုန်းက၊ သို့မဟုတ် ကား စမောင်းသင်တုန်းက အချိန်တွေကို ပြန်တွေးကြည့်စမ်းပါ။ ကလပ် (Clutch) ကို ဘယ်လို နင်းရမလဲ၊ လီဗာ (Accelerator) ကို ဘယ်လောက် နင်းရမလဲ၊ စတီယာရင် ကို ဘယ်လို ကွေ့ရမလဲ ဆိုတာတွေကို ချွေးပြန်မတတ် အာရုံစိုက်ပြီး စဉ်းစားခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဦးနှောက်က အလုပ် အပြင်းအထန် လုပ်နေရတာပါ။ ဒါပေမဲ့ နှစ်ပေါက်လာတဲ့ အခါ၊ အကြိမ်ပေါင်း ထောင်နဲ့ချီပြီး မောင်းလာတဲ့ အခါကျတော့ ကားမောင်းနေရင်းနဲ့ စကားလည်း ပြောလို့ ရလာတယ်၊ သီချင်းလည်း နားထောင်လို့ ရလာတယ်။ ဘာလို့လဲ ဆိုတော့ ကားမောင်းတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်ကြီး တစ်ခုလုံးကို ဦးနှောက်က "အလေ့အကျင့်" အဖြစ် ပြောင်းလဲပြီး Auto-pilot စနစ်နဲ့ မောင်းနှင်ခိုင်းလိုက်လို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ တက္ကသိုလ်ဆရာတစ်ယောက်က ရှင်းပြသလို ပိုပြီး နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ပြောရရင်... အလေ့အကျင့် တစ်ခု ဖြစ်လာဖို့ အတွက် ဦးနှောက်ထဲမှာ ဘာတွေ ပြောင်းလဲသွားသလဲ ဆိုတာ အင်မတန် စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းပါတယ်။ ဦးနှောက်ဆဲလ်လေးတွေ (Neurons) ဟာ အချင်းချင်း လျှပ်စစ်လှိုင်းတွေ၊ ဓာတုပစ္စည်းတွေက တစ်ဆင့် ဆက်သွယ်ကြပါတယ်။ သိပ္ပံမှာ နာမည်ကြီးတဲ့ စကားစု တစ်ခု ရှိပါတယ်။ "Neurons that fire together, wire together" တဲ့။ ဆိုလိုတာက အလုပ်တစ်ခုကို အတူတူ တွဲပြီး လုပ်ဖန်များတဲ့ ဦးနှောက်ဆဲလ်လေးတွေဟာ၊ အချင်းချင်း ပိုမို ခိုင်မြဲတဲ့ ဆက်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းကြီး (Neural Pathways) တွေကို အလိုလို တည်ဆောက်သွားကြတယ် လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒါကို ထပ်ပြီး မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဥပမာပေးရရင်... လူသူ မရောက်ဖူးသေးတဲ့ တောအုပ်ထူထူကြီး တစ်ခုထဲကို ပထမဆုံး အကြိမ် ဖြတ်လျှောက်ရတယ် ဆိုပါစို့။ ခြုံနွယ်တွေကို ခုတ်ထွင်ရတယ်၊ ခလုတ်တိုက်တယ်၊ သိပ်ကို ပင်ပန်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ လမ်းကြောင်း အတိုင်းပဲ နေ့တိုင်း နေ့တိုင်း လူတစ်ရာလောက်၊ တစ်ထောင်လောက် ဖြတ်လျှောက်ပါများလာတဲ့ အခါ၊ ခြုံနွယ်တွေ ပျောက်သွားပြီး အင်မတန် သွားရလွယ်ကူတဲ့ လမ်းမကြီး တစ်ခု အလိုလို ဖြစ်သွားပါတယ်။ ဦးနှောက်ထဲက အာရုံကြော လမ်းကြောင်းတွေ (Neural Pathways) ဟာလည်း အဲဒီ သဘောတရား အတိုင်းပါပဲ။ ကောင်းတဲ့ အလုပ်ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ဆိုးတဲ့ အလုပ်ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ထပ်ခါတလဲလဲ လုပ်ပါများလာရင် အဲဒီ လမ်းကြောင်းကြီးက ထူထဲ ခိုင်မာလာပြီး၊ ဖျက်ပစ်ဖို့ အင်မတန် ခက်ခဲသွားပါတော့တယ်။

 "အရှင်ဘုရား... ကားမောင်းတာတို့၊ ရေကူးတာတို့က ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလေ့အကျင့်တွေလေ။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလေ့အကျင့်တွေရော အဲဒီလို ဖြစ်တတ်သလား" တဲ့。 သိပ်ဖြစ်တာပေါ့ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ကိုယ်က နေ့တိုင်း မကျေမနပ် ဖြစ်ပြီး ညည်းညူတတ်တဲ့ သူတစ်ယောက် ဆိုပါစို့။ အလုပ်လေး နည်းနည်း ပင်ပန်းတာနဲ့ ညည်းတယ်၊ ရာသီဥတု ပူတာနဲ့ ညည်းတယ်။ အဲဒီလို ညည်းပါများလာတဲ့အခါ ဦးနှောက်ထဲမှာ "ဒေါသနဲ့ ညည်းညူခြင်း" ဆိုင်ရာ အာရုံကြော လမ်းကြောင်းကြီးက အင်မတန် တုတ်ခိုင်လာပါတယ်။ နောက်ပိုင်းကျတော့ ဘာအကြောင်းမှ မရှိရင်တောင် အလကားနေရင်း စိတ်မကြည်မလင် ဖြစ်ပြီး ညည်းညူချင်နေတော့တာပါပဲ။ ဒါဟာ အကုသိုလ် အလေ့အကျင့်က ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကို အပိုင်စီးသွားတာပါ။

အဲဒီတော့ ခေတ်သစ်သိပ္ပံက "ထပ်ခါတလဲလဲ လုပ်ခြင်းဟာ ဦးနှောက်ရဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံကိုပါ ပြောင်းလဲစေတယ် (Neuroplasticity)" လို့ အခိုင်အမာ သက်သေပြနေတဲ့ အချိန်မှာ၊ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက မြတ်စွာဘုရားရှင်ဟာ အဘိဓမ္မာ ပဋ္ဌာန်းကျမ်းကြီးမှာ "အာသေဝန ပစ္စယော" ဆိုတဲ့ နိယာမကြီးနဲ့ ဒီအလေ့အကျင့်ရဲ့ သဘောတရားကို အတိအကျ ဓာတ်ခွဲပြတော်မူခဲ့ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာက ဦးနှောက်ဆဲလ်တွေရဲ့ ချိတ်ဆက်မှုကို မြင်ပေမဲ့၊ ဘုရားရှင်ကတော့ အဲဒီ အလေ့အကျင့်ကနေ "ကံ" အဖြစ် ဘယ်လို ကူးပြောင်းသွားတယ်၊ သံသရာကို ဘယ်လို ဆုံးဖြတ်သွားတယ် ဆိုတာကိုပါ ထိုးထွင်း သိမြင်တော်မူခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုင်း... ဆက်လက်ပြီးတော့ သိပ္ပံပညာနဲ့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော် ဘယ်လို တစ်ထပ်တည်း ကျနေသလဲ ဆိုတာကို အသေးစိတ် ချိန်ထိုး ကြည့်ကြရအောင်...

ကိုင်း... သိပ္ပံပညာက ပြဆိုတဲ့ ဦးနှောက်ရဲ့ အာရုံကြော ချိတ်ဆက်မှု ယန္တရားကို သဘောပေါက်ပြီ ဆိုရင်တော့၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်နဲ့ တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ကြစို့။ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ရှင် မြတ်စွာဘုရားဟာ အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းကျမ်းကြီးမှာ ဒီအလေ့အကျင့်ရဲ့ သဘောတရားကို "အာသေဝနပစ္စယော" ဆိုတဲ့ အကြောင်းတရား တစ်ခုအနေနဲ့ အတိအကျ ဓာတ်ခွဲ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။

ပါဠိတော်မှာ "အာသေဝနပစ္စယောတိ - ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ၊ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ၊ အာသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော" လို့ လာရှိပါတယ်။ အကုသိုလ် တရားတွေ အတွက်လည်း ဒီနည်းတူပါပဲ။ ဒီပါဠိတော်လေးကို တစ်လုံးချင်း အနက် (Nissaya) ဖွင့်ကြည့်ကြရအောင်။ ပုရိမာ ပုရိမာ - ရှေးရှေး၌ ဖြစ်ကုန်သော၊ ကုသလာ ဓမ္မာ - ကုသိုလ်တရားတို့သည်၊ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ - နောက်နောက်၌ ဖြစ်ကုန်သော၊ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ - ကုသိုလ်တရားတို့အား၊ အာသေဝနပစ္စယေန - အဖန်ဖန် ထပ်ခါထပ်ခါ မှီဝဲလေ့ကျင့်ခြင်း ကျေးဇူးဖြင့်၊ ပစ္စယော - ကျေးဇူးပြုသည် (ဖြစ်ပေ၏) လို့ အနက်ရပါတယ်။

ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ထင်ရှားသွားအောင် ပုံခိုင်းကြည့်ရအောင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ လူတစ်ယောက်ဟာ ပထမဆုံး အကြိမ် စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ဖတ်တဲ့အခါ သိပ်ပြီး နားမလည်သေးပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ စာအုပ်ကိုပဲ ဒုတိယအကြိမ်၊ တတိယအကြိမ် ဖတ်ပါများလာတဲ့အခါ၊ ရှေးရှေးက ဖတ်ခဲ့တဲ့ အသိဉာဏ် (ပုရိမာ ဓမ္မာ) တွေက၊ နောက်နောက် ဖတ်မယ့် အသိဉာဏ် (ပစ္ဆိမာ ဓမ္မာ) တွေကို အလိုလို ထောက်ပံ့ပေးလိုက်ပါတယ်။ အဲဒါကို "အာသေဝန (အဖန်ဖန် မှီဝဲခြင်း)" လို့ ခေါ်တာပါ။ ကုသိုလ်ကို ထပ်ခါတလဲလဲ လုပ်ရင် အဲဒီ ကုသိုလ်လုပ်ချင်တဲ့ စိတ်ဟာ အင်မတန် အားကောင်းလာပြီး ဘယ်သူမှ တားလို့ မရတော့ပါဘူး။

ဒီအချက်ကို နောက်တစ်ထောင့်ကနေ လှည့်တွေးကြည့်စမ်းပါ နော်။ အကုသိုလ်ဘက်မှာလည်း ဒီသဘောတရား အတိုင်းပါပဲ။ ဒေါသထွက်လွယ်တဲ့ သူတစ်ယောက်ဟာ ပထမတော့ အကြောင်းလေး တစ်ခုကြောင့် စိတ်ဆိုးတာပါ။ ဒါပေမဲ့ နေ့တိုင်း နေ့တိုင်း စိတ်ဆိုးပါများလာတဲ့အခါ၊ ရှေးရှေးက ဖြစ်ခဲ့တဲ့ ဒေါသအဟောင်းတွေက နောက်ထပ် ဖြစ်လာမယ့် ဒေါသအသစ်တွေ အတွက် အရှိန်အဟုန်တွေ၊ လောင်စာတွေ ထပ်ဖြည့်ပေးလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ "အလေ့အကျင့်ကံ (ဗဟုလကံ)" ကြီး အဖြစ် အခိုင်အမာ ပြောင်းလဲသွားပြီး၊ ကိုယ့်ရဲ့ စရိုက်လက္ခဏာ (Personality) ကြီး တစ်ခုလုံးဟာ ဒေါသအိုးကြီး ဖြစ်သွားပါတော့တယ်။

ကဲ... ဒါလေးကို လက်တွေ့ဘဝနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ကြည့်လိုက်ကြစို့။ ဘုရားရှင်က ကံတရားတွေ အကျိုးပေးတဲ့ နေရာမှာ၊ အာသန္နကံ (သေခါနီးကံ) မရှိခဲ့ရင်၊ ဒီ "ဗဟုလကံ (အလေ့အကျင့်ကံ)" က ဒုတိယ ဦးစားပေး အနေနဲ့ အကျိုးပေးမယ် လို့ ဟောထားပါတယ်။ နေ့စဉ် နေ့တိုင်း ဘုရားရှိခိုးတယ်၊ မေတ္တာပို့တယ် ဆိုတဲ့ အလေ့အကျင့်လေးဟာ သေးငယ်ပေမဲ့၊ အကြိမ်ပေါင်း များစွာ ထပ်ခါတလဲလဲ လုပ်တဲ့အတွက် အာသေဝန သတ္တိတွေ အားကောင်းလာပါတယ်။ သေခါနီး အချိန်ရောက်ရင် အဲဒီ အလေ့အကျင့်က အလိုအလျောက် ပေါ်လာပြီး သုဂတိဘုံကို ဆွဲခေါ်သွားမှာ အသေအချာပါပဲ။ အလေ့အကျင့် ဆိုတာ ကိုယ့်ရဲ့ သံသရာကို ရေးဆွဲနေတဲ့ ပန်းချီဆရာပါပဲ။

ဒီတော့ကား... ကိုယ့်ကို ဒုက္ခပေးနေတဲ့ အကုသိုလ် အလေ့အကျင့်ဆိုးကြီးတွေကို ဘယ်လို ဖြတ်တောက်မလဲ၊ သံသရာ အဆက်ဆက် ပါလာတဲ့ အစွဲအလမ်းတွေကို ဘယ်လို ရပ်တန့်မလဲ ဆိုတာကို လက်တွေ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက်ဘက်ကို ကူးပြီး ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြစို့။

ကိုယ့်ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အလိုအလျောက် တုံ့ပြန်တတ်တဲ့ အလေ့အကျင့်လေး တစ်ခု ပေါ်လာတဲ့ အချိန်၊ ဥပမာ- မကြိုက်တဲ့ အသံတစ်ခု ကြားတာနဲ့ ချက်ချင်း မျက်မှောင်ကြုတ်ပြီး ဒေါသထွက်တတ်တဲ့ အလေ့အကျင့်မျိုး ပေါ်လာတဲ့ အခိုက်အတန့်ကို သတိ (Sati) နဲ့ အဏုစိတ် စောင့်ကြည့်ကြစို့။ ပထမဆုံး အနေနဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ နားအကြည်ဓာတ် (သောတဒွါရ) နဲ့ ဟိုဘက်က ကြားချင်စရာ မကောင်းတဲ့ အသံလှိုင်း (သဒ္ဒါရုံ) တို့ လာတိုက်မိပါတယ်။ အဲဒီလို ဒွါရနဲ့ အာရုံ တိုက်ခိုက်မိလိုက်တဲ့ စက္ကန့်လေးမှာပဲ ကြားသိစိတ် (သောတဝိညာဉ်) လေး ဖျတ်ကနဲ ပေါ်လာပါတယ်။

အဲဒီ ကြားသိစိတ်လေး ပေါ်လာတဲ့ အချိန်အထိ "ဒါ ငါ မကြိုက်တဲ့ အသံပဲ" ဆိုတဲ့ အသိ မပါသေးပါဘူး။ အသံလှိုင်းကို အသံလှိုင်း သက်သက် ကြားရုံ သက်သက်မျှသာ ရှိပါသေးတယ်။ အဲဒီလို ဒွါရ၊ အာရုံ၊ ဝိညာဉ် သုံးပါး ပေါင်းဆုံသွားတာကို "ဖဿ" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဖဿ ဖြစ်ပေါ်လာပြီးတာနဲ့ နောက်ကနေ ကပ်လျက် "ဝေဒနာ" ဆိုတဲ့ ခံစားမှု ပေါ်လာပါတယ်။ အသံက ကြမ်းတမ်းတဲ့အတွက် မနှစ်မြို့ဖွယ်ရာ ဒုက္ခဝေဒနာ လေး ပေါ်လာပါတော့တယ်။ အဲဒီ ဝေဒနာ ပေါ်လာပြီးတဲ့နောက်မှာတော့ "သညာ" (မှတ်သားမှု) က ဝင်လာပါပြီ။ အတိတ်က ကိုယ်မကြိုက်ဘူးလို့ မှတ်သားထားတဲ့ အသံဖြစ်ကြောင်း ချက်ချင်း တံဆိပ်ကပ်လိုက်ပါတယ်။

ဒီဖြစ်စဉ်လေးကို နှေးပြကွက် (Slow-motion) နဲ့ သေသေချာချာ ကြည့်လိုက်ကြစို့ နော်။ သညာက "ဒါ ငါ မကြိုက်တဲ့ အသံ" လို့ မှတ်သားလိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်၊ အရင်တုန်းက အကြိမ်ကြိမ် ဒေါသထွက်ခဲ့ဖူးတဲ့ "အာသေဝန" အလေ့အကျင့် အရှိန်ကြောင့် "သင်္ခါရ" (ပြုပြင်စီရင်မှု) က အလိုအလျောက် (Auto-pilot) အလုပ်လုပ်ပါတော့တယ်။ စဉ်းစားချိန်တောင် မရလိုက်ဘဲ "ငါ့ကိုများ အနှောင့်အယှက် ပေးရသလား" ဆိုပြီး ချက်ချင်း မျက်မှောင်ကြုတ်၊ ချက်ချင်း ဒေါသထွက်လိုက်ပါတော့တယ်။ အဲဒါဟာ အလေ့အကျင့်က ကိုယ့်ကို ကြိုးဆွဲ ကပြသွားတာပါပဲ။

အဲဒီလို အလိုအလျောက် ဒေါသထွက်သွားတဲ့ အချိန်မှာ အမှန်တရားကို ဖုံးကွယ်ထားတဲ့ အဝိဇ္ဇာ က အခိုင်အမာ ဝင်နေပါပြီ။ "အသံ" ဆိုတဲ့ ရုပ်တရား သက်သက်ကို ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ လို့ ထင်သွားတယ်။ ပြီးတော့ "ငါ ဒေါသထွက်တယ်၊ ငါ မခံနိုင်ဘူး" ဆိုပြီး "ငါ" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အကြီးအကျယ် ဝင်သွားပါတယ်။ တကယ်တော့ ပရမတ်နယ်မှာ ဒေါသထွက်နေတဲ့ "ငါ" ဆိုတာ လုံးဝ မရှိပါဘူး။ အတိတ်က အကြိမ်ကြိမ် လေ့ကျင့်ထားတဲ့ "အာသေဝန" အကြောင်းတရားကြောင့်၊ အခု ပစ္စုပ္ပန်မှာ "ဒေါသ နာမ်တရား" ဆိုတဲ့ အကျိုးတရားလေး စက်ရုပ်လို အလိုအလျောက် ပေါ်လာတာ သက်သက်ပါပဲ။ ဒါကို မသိလေတော့ "ငါ စိတ်ဆိုးတယ်" လို့ ထင်ပြီး အကုသိုလ်ကံ အသစ်တွေကို ထပ်ပွားနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့ အထူး သတိပြုရမယ့် အချက်တစ်ခု ရှိပါတယ်။  အနှစ်သာရတွေမှာ လာရှိတဲ့အတိုင်း "သောတာပတ္တိမဂ်" ဉာဏ်ကို ဆိုက်ရောက်သွားတဲ့ အရိယာ သူတော်စင်ကြီးတွေဟာ ဒီလို အကုသိုလ် အလေ့အကျင့်ဆိုး (Bad Habits) တွေကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်ပြီးသား ဖြစ်ပါတယ်။ သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်ဟာ အဆဲခံရရင်တောင် ချက်ချင်း ဒေါသနဲ့ ပြန်လည် တုံ့ပြန်တတ်တဲ့ "အလေ့အကျင့်" မျိုး လုံးဝ မရှိတော့ပါဘူး။ ဝေဒနာ နဲ့ သင်္ခါရ ကြားမှာ "သတိပညာ" ဆိုတဲ့ တံတိုင်းကြီးကို အခိုင်အမာ တည်ဆောက်ထားနိုင်တဲ့ အတွက်၊ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်တိုင်း အလိုအလျောက် ထွက်လာမယ့် ကိလေသာရဲ့ ယန္တရားကြိုးကို မဂ်ဉာဏ်နဲ့ အပြီးတိုင် ဖြတ်တောက်ထားနိုင်လို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ ဆိုရင်... လက်တွေ့ အလုပ်ပေး အနေနဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ အလေ့အကျင့်ဆိုး တစ်ခုခု ပေါ်လာတိုင်း ချက်ချင်း မလုပ်လိုက်ပါနဲ့။ ဒေါသထွက်ချင်စိတ် ပေါ်လာတာနဲ့ "ငါ စိတ်ဆိုးတယ်" လို့ နာမည်မတပ်ပါနဲ့။ ရင်ဘတ်ထဲမှာ ပူကနဲ ဖြစ်သွားတဲ့ သဘောလေးကို စိုက်ကြည့်ပြီး "ပူတယ်... ပူတယ်... တေဇောဓာတ် ဖောက်ပြန်တယ်" လို့သာ ရှုပါ။ သို့မဟုတ် "စိတ်ဆိုးချင်တယ်... စိတ်ဆိုးချင်တယ်" လို့ စိတ်ရဲ့ ဖြစ်စဉ် (နာမ်တရား) သက်သက်ကိုသာ အာရုံပြုပါ။ အဲဒီလို ရုပ်နာမ် ဓာတ်သဘာဝ သက်သက်လို့ ခွဲခြား မြင်လိုက်တာဟာ "ငါ" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ကို အမြစ်ကနေ ဆွဲနှုတ်လိုက်တာပါပဲ။ အဲဒီလို သတိကပ်လိုက်တဲ့ စက္ကန့်လေးမှာတင် အလိုအလျောက် တုံ့ပြန်တတ်တဲ့ အလေ့အကျင့်ရဲ့ သံကြိုး (Neural Pathway) ဟာ ပြတ်တောက်သွားပါပြီ။

အဲဒီလို ရှုမှတ်နေရင်းနဲ့ နောက်တစ်ဆင့် တက်ပြီး သဿတဒိဋ္ဌိ (မြဲတယ်လို့ ယူဆတဲ့ အမြင်) ကို ဖြုတ်ကြစို့။ ကိုယ့်ရင်ထဲမှာ ပေါ်လာတဲ့ "တုံ့ပြန်ချင်တဲ့ စိတ်၊ ဒေါသထွက်ချင်တဲ့ စိတ်" လေးဟာ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အာရုံစိုက်ပြီး သေချာ ကြည့်လိုက်တာနဲ့ အဲဒီ စိတ်ကလေးဟာ ချက်ချင်း ရှက်ပြီး ပျောက်ကွယ်သွားပါတယ်။ "ဩော်... အလေ့အကျင့် ဆိုတဲ့ စိတ်အဟုန်လေးဟာလည်း မမြဲပါလား၊ သူ့ဘာသာ ပေါ်လာပြီး သူ့ဘာသာ ပြန်ချုပ်သွားတာ (အနိစ္စ) ချည်းပါလား" လို့ မြင်လိုက်ရင် အမြဲတယ်လို့ ယူဆတဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ကျသွားပါပြီ။

ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ (ပြတ်တောက်တယ်၊ အကြောင်းအကျိုး မရှိဘူးလို့ ယူဆတဲ့ အမြင်) ကို ဖြုတ်ဖို့ ဆိုရင်တော့... အဲဒီ တုံ့ပြန်ချင်တဲ့ အကုသိုလ် စိတ်ကလေး ပျောက်သွားပေမဲ့၊ ကိုယ်က သတိလေးနဲ့ ထိန်းချုပ်လိုက်တဲ့ "ကုသိုလ် သတိတရား" ကတော့ အချည်းနှီး ဖြစ်မသွားပါဘူး။ တစ်ခါ သတိကပ်နိုင်တိုင်း၊ အဲဒီ သတိ (Sati) ရဲ့ အာသေဝန အရှိန်အဟုန်ဟာ ဦးနှောက်ထဲမှာ လမ်းကြောင်းသစ် တစ်ခု (New Neural Pathway) အဖြစ် တည်ဆောက်သွားပါတယ်။ အဲဒီ ကုသိုလ်ကံ လမ်းကြောင်းလေးက နောင်တစ်ချိန်မှာ အလိုအလျောက် သတိကပ်နိုင်တဲ့ အကျိုး (ဝိပါက) ကို ပေးစွမ်းဦးမယ် ဆိုတဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကို အကြွင်းမဲ့ ယုံကြည် သိမြင်လိုက်ရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ အမြစ်ပြတ်သွားပါတယ်။

တရားရှုမှတ်ကာစမှာတော့ "ပူရင် ပူတယ်၊ ကြားရင် ကြားတယ်" လို့ ဆရာသမားတွေ ညွှန်ပြတဲ့ ဉာဏ်ကို မှီပြီး ပညတ်ကိုခွာကာ ပရမတ်ကို ရှုရပါတယ်။ ဉာဏ်ရင့်လာတဲ့ အခါမှာတော့ မိမိခန္ဓာကိုယ်မှာ ဘာအလေ့အကျင့် စိတ်ကလေးပဲ ပေါ်ပေါ် ပေါ်လိုက်၊ ပျက်လိုက်၊ အစားထိုးလိုက် ဆိုတဲ့ ဓမ္မအစဉ်၊ ဓာတ်သဘာဝတွေသာ ဖြစ်နေပါလားလို့ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်လာပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီလို ဒိဋ္ဌိသုံးပါးလုံး ကွာကျသွားတဲ့ အချိန်မှာတော့၊ အကုသိုလ် အလေ့အကျင့်ဆိုးတွေ အားလုံး ကင်းစင်သွားပြီး၊ သတိ၊ ပညာ ဆိုတဲ့ အလေ့အကျင့်ကောင်းတွေနဲ့သာ အေးချမ်းစွာ တုံ့ပြန် နေထိုင်နိုင်သူ ဖြစ်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ပိုပြီး ပီပြင်သွားအောင် သွာဂတ ဓာတ်တော်တိုက် ပြတိုက်ကြီးမှာ တကယ်ဖြစ်ခဲ့တဲ့ သင်ခန်းစာ ယူဖွယ်ရာ ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ပြတိုက်ကြီးရဲ့ ရှေးဟောင်း မှတ်တမ်းထိန်းသိမ်းရေး ဌာနမှာ ကိုသုတ ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်း လူငယ်လေး တစ်ယောက် ရှိပါတယ်။ သူဟာ အလုပ်တော့ ကြိုးစားပါရဲ့၊ ဒါပေမဲ့ သူ့ဆီမှာ အင်မတန် ဆိုးရွားတဲ့ အလေ့အကျင့် (Bad Habit) တစ်ခု အမြစ်တွယ်နေပါတယ်။ အဲဒါကတော့ မနက် အလုပ်စဝင်တာနဲ့ "အလုပ်တွေကလည်း များလိုက်တာ၊ ပင်ပန်းလိုက်တာ၊ ငါ့ကျမှ ပိုခိုင်းနေကြသလား မသိဘူး" ဆိုပြီး ညည်းညူတတ်တဲ့ အကျင့်ပါပဲ။

ဒီအဖြစ်အပျက်လေးကို သေသေချာချာ ပုံဖော်ကြည့်လိုက်စမ်းပါ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ကိုသုတ ဟာ အစပိုင်းတုန်းကတော့ တကယ် ပင်ပန်းတဲ့ နေ့တွေလောက်မှာသာ ညည်းညူခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ နေ့တိုင်း နေ့တိုင်း ညည်းပါများလာတဲ့အခါ၊ အဲဒီ "ညည်းညူခြင်း" ဟာ သူ့ရဲ့ ဦးနှောက်ထဲမှာ အလိုအလျောက် ပေါ်လာတဲ့ အာသေဝန (အဖန်ဖန် မှီဝဲခြင်း) အရှိန်အဟုန်ကြီး ဖြစ်သွားပါတော့တယ်။ နောက်ပိုင်းကျတော့ အလုပ်မများတဲ့ နေ့တွေမှာတောင်၊ ရုံးခန်းတံခါးကို ဖွင့်လိုက်တာနဲ့ သူ့ရဲ့ ပါးစပ်က အလိုလို ညည်းပြီးသား ဖြစ်နေပါပြီ။ သူ့ရဲ့ အကုသိုလ် အလေ့အကျင့်က သူ့ကို ကြိုးဆွဲကပြနေတာကို သူကိုယ်တိုင်တောင် သတိမထားမိတော့ပါဘူး။

တစ်ဆင့်တက်ပြီး စဉ်းစားကြည့်မယ် ဆိုရင်၊ ဒီလို ညည်းညူတဲ့ အလေ့အကျင့်ဟာ ကိုသုတ တစ်ယောက်တည်းကိုပဲ ထိခိုက်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူ့ရဲ့ အနားမှာ အလုပ်လုပ်နေတဲ့ အခြား ဝန်ထမ်းတွေပါ အဲဒီ အကုသိုလ် စွမ်းအင် (Negative Energy) တွေ ကူးစက်လာပြီး၊ ဌာနတစ်ခုလုံး စိတ်ဓာတ်တွေ ကျဆင်းကာ အလုပ်ခွင်မှာ ပျော်ရွှင်မှု လုံးဝ ပျောက်ကွယ်သွားပါတော့တယ်။ ဒါဟာ အကုသိုလ်ကံ တစ်ခုကို ထပ်ခါတလဲလဲ ပြုလုပ်ခြင်း (ဗဟုလကံ) ရဲ့ အင်မတန် ကြောက်စရာ ကောင်းတဲ့ အကျိုးဆက်ပါပဲ။ ဒီပြဿနာကို ပြတိုက် တာဝန်ခံ ကိုမင်း က သတိထားမိသွားပါတယ်။

ဒီလို အခြေအနေမျိုးမှာ သာမန် စီမံခန့်ခွဲသူတွေ ဘယ်လို တုံ့ပြန်တတ်ကြသလဲ။ ကိုသုတကို ရုံးခန်းထဲ ခေါ်ပြီး "မင်း အလုပ်မလုပ်ချင်ရင် ထွက်သွား" ဆိုပြီး ဒေါသနဲ့ အပြစ်ပေးကြမှာပါ။ ဒါပေမဲ့ ကိုမင်းက အဲဒီလို မလုပ်ပါဘူး။ ပြတိုက်ရဲ့ အခြေခံ စည်းမျဉ်း မူဝါဒ အမှတ် ၈၊ အပိုဒ်ခွဲ ၈.၆ မှာ "ဝန်ထမ်းများ၏ နေ့စဉ် အလေ့အကျင့်နှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကြံ့ခိုင်မှုကို ဓမ္မနည်းကျ လမ်းညွှန် ပြုစုပျိုးထောင်ခြင်း" ဆိုတဲ့ မူဝါဒကို အတိအကျ သတ်မှတ်ထားတာ ရှိပါတယ်။ အမှားကို အပြစ်ပေးရုံနဲ့ အလေ့အကျင့်ဆိုး (Habit) တစ်ခုဟာ ဘယ်တော့မှ မပျောက်သွားဘူး ဆိုတာကို ကိုမင်းက ကောင်းကောင်း နားလည်ထားပါတယ်။

ကိုမင်းက ကိုသုတကို သီးသန့် ခေါ်တွေ့ပြီး အေးအေးဆေးဆေးပဲ ရှင်းပြပါတယ်။ "ကိုသုတ... မင်း မနက်တိုင်း အလုပ်ကို လာတဲ့အခါ မင်းရဲ့ ရင်ဘတ်ထဲက ဘယ်လို ခံစားရသလဲ" လို့ မေးလိုက်ပါတယ်။ ကိုသုတက "ကျွန်တော် မွန်းကျပ်တယ် အစ်ကိုမင်း။ အလုပ်လုပ်ရတာ ပျော်စရာကို မကောင်းတော့ဘူး။ စိတ်တွေ တိုလာတယ်" လို့ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ဝန်ခံပါတယ်။ အဲဒီအခါ ကိုမင်းက "အဲဒါ မင်းရဲ့ အလုပ်တွေ များလို့ မဟုတ်ဘူး ကိုသုတ။ မင်းကိုယ်တိုင် နေ့တိုင်း တည်ဆောက်နေတဲ့ 'ညည်းညူခြင်း' ဆိုတဲ့ အကုသိုလ် အလေ့အကျင့် (Habit) ကြီးက မင်းရဲ့ စိတ်ကို အပိုင်စီးသွားလို့ပဲ" လို့ တည့်တည့် ထောက်ပြလိုက်ပါတယ်။

လက်တွေ့ဘဝနဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်တဲ့အခါ ကိုမင်းရဲ့ ရှင်းပြချက်ဟာ အင်မတန် ထိမိပါတယ်။ "ကိုသုတ... မင်း ညည်းလိုက်တဲ့ အကြိမ်တိုင်း၊ မင်းရဲ့ ဦးနှောက်ထဲမှာ 'ဒေါသ' နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အာရုံကြော လမ်းကြောင်းကြီးကို ပိုပြီး တုတ်ခိုင်အောင် တည်ဆောက်နေတာပဲ။ ဘုရားရှင် ဟောတဲ့ 'အာသေဝန ပစ္စယော' ဆိုတာ အဲဒါပဲ။ အကုသိုလ်ကို ထပ်ခါတလဲလဲ မှီဝဲနေရင်၊ အဲဒီ အကုသိုလ်က မင်းရဲ့ စရိုက် ဖြစ်သွားမယ်၊ စရိုက်ကနေ မင်းရဲ့ သံသရာကို ဆွဲချမယ့် ကံတရားကြီး ဖြစ်သွားလိမ့်မယ်။ အခု မင်း လုပ်ရမှာက အဲဒီ အကုသိုလ် လမ်းကြောင်းဟောင်းကြီးကို ဖျက်ပြီး၊ ကုသိုလ် လမ်းကြောင်းသစ် တစ်ခု ဖောက်ဖို့ပဲ" လို့ ဓမ္မနဲ့ သိပ္ပံကို ပေါင်းစပ်ပြီး လမ်းညွှန်ပေးလိုက်ပါတယ်။

အဲဒီနောက်မှာ ကိုမင်းက ကိုသုတကို "တစ်နေ့တာ အလေ့အကျင့် မှတ်တမ်း (Template T210)" လေး တစ်စောင် ပေးလိုက်ပါတယ်။ ဒီမှတ်တမ်းဟာ အလုပ် ဘယ်နှစ်ခု ပြီးသလဲ ဆိုတာကို စစ်ဆေးတဲ့ စာရွက် မဟုတ်ပါဘူး။ စိတ်အခြေအနေကို စစ်ဆေးတဲ့ ဓမ္မကိရိယာလေး တစ်ခုပါ။ ကိုမင်းက ညွှန်ကြားပါတယ်။ "ကိုသုတ... မနက်ဖြန်ကစပြီး ရုံးခန်း တံခါးကို မဖွင့်ခင်မှာ မင်း သုံးစက္ကန့်လောက် ရပ်လိုက်ပါ။ ဝင်လေထွက်လေကို သုံးကြိမ် ရှူပါ။ ပြီးရင် 'ငါ အခု ဘာစိတ် ဖြစ်နေသလဲ' လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်မေးပါ။ ညည်းချင်တဲ့ စိတ်လေး ပေါ်လာတာကို တွေ့ရင်၊ 'အော်... ငါ့ရဲ့ အကျင့်ဟောင်းကြီး ပေါ်လာပြန်ပြီ' လို့ သတိကပ်ပြီး အဲဒီစိတ်ကို ဖြတ်ချလိုက်ပါ။ ပြီးမှ တံခါးကို ဖွင့်ပြီး ဝင်ခဲ့ပါ" လို့ အတိအကျ အလုပ်ပေး ရှုကွက်ကို ချပေးလိုက်ပါတယ်။

ဒီအချက်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး သတိပြုစရာလေး တစ်ခုကတော့၊ အလေ့အကျင့်ဟောင်း တစ်ခုကို ဖျောက်ဖို့ ဆိုတာ ချက်ချင်းတော့ မလွယ်ကူလှပါဘူး။ ပထမ သုံးလေးရက်မှာ ကိုသုတဟာ တံခါးလက်ကိုင်ကို ကိုင်လိုက်တာနဲ့ ပါးစပ်က အလိုလို ညည်းချင်လာပါတော့တယ်။ ဒါပေမဲ့ ကိုမင်း သင်ပေးထားတဲ့ "သတိ (Sati)" ဆိုတဲ့ ဘရိတ် (Brake) ကို အမြန် နင်းလိုက်ရပါတယ်။ "တွေးတယ်... တွေးတယ်၊ ညည်းချင်တဲ့ စိတ်လေး ပေါ်လာတယ်" လို့ ရှုမှတ်လိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်၊ အဲဒီ အကုသိုလ် အရှိန်အဟုန်ကြီးဟာ ရုတ်တရက် ရပ်တန့်သွားပါတယ်။

ဒီလို သတိကပ်တဲ့ အလုပ်ကို တစ်ရက်၊ နှစ်ရက် ကနေ တစ်ပတ်၊ နှစ်ပတ် အထိ ဆက်တိုက် ပြုလုပ်လာတဲ့ အခါမှာတော့ အံ့သြစရာ ကောင်းတဲ့ အပြောင်းအလဲကြီး ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။ ကိုသုတရဲ့ ဦးနှောက်ထဲက "ညည်းညူခြင်း" လမ်းကြောင်းဟောင်းကြီးဟာ တဖြည်းဖြည်း မှေးမှိန်သွားပြီး၊ တံခါးရှေ့ရောက်တာနဲ့ "သတိကပ်ခြင်း" ဆိုတဲ့ အာသေဝန (အလေ့အကျင့်) လမ်းကြောင်းသစ်ကြီးက အလိုအလျောက် အစားထိုး နေရာယူလာပါတော့တယ်။ သူဟာ အလုပ်ခွင်ထဲကို ဝင်တဲ့အခါ ညည်းညူသံတွေ မပါတော့ဘဲ၊ တည်ငြိမ် အေးချမ်းတဲ့ အပြုံးလေးနဲ့ ဝင်လာနိုင်သူ ဖြစ်သွားပါတယ်။

သူ့ရဲ့ ဒီပြောင်းလဲသွားတဲ့ အလေ့အကျင့်ကောင်း (Good Habit) ဟာ တစ်ခန်းလုံးကို ပြန်လည် ကူးစက်သွားပြီး၊ ဌာနတစ်ခုလုံးမှာ ငြိမ်းချမ်းတဲ့ လုပ်ငန်းခွင် အခြေအနေကို ပြန်လည် ရရှိသွားပါတော့တယ်။ ဒါဟာ ပြတိုက်ကြီးရဲ့ ညွှန်ကြားချက်တွေ၊ မှတ်တမ်းတွေ (T210) ဟာ စာရွက်ပေါ်က စည်းကမ်းချက်တွေ သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ သန္တာန်မှာ အမြစ်တွယ်နေတဲ့ အကုသိုလ် အကျင့်ဆိုးတွေကို ဝိပဿနာ ဉာဏ်ပညာနဲ့ အပြီးတိုင် ဆေးကြောပေးလိုက်တဲ့ အကောင်းဆုံးသော ဓမ္မစက်ရုံကြီး ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြလိုက်တာပါပဲ။ ဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တကယ့်ကို အေးချမ်းလှတဲ့ ဓမ္မအောင်ပွဲလေးပါပဲ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အလေ့အကျင့်ကံ နဲ့ စရိုက်လက္ခဏာတွေ အကြောင်းကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ကြစို့။ လောကကြီးမှာ ကိုယ့်ရဲ့ မကောင်းတဲ့ အလေ့အကျင့်ဆိုးတွေကြောင့် ကိုယ်တိုင်လည်း စိတ်ဆင်းရဲရ၊ ပတ်ဝန်းကျင်ကိုလည်း ပူလောင်စေရတဲ့ အခြေအနေ အားလုံးဟာ ခန္ဓာရှိလို့ ခံစားရတဲ့ "ဒုက္ခသစ္စာ" တွေချည်း ဖြစ်နေပါတယ်။ အဲဒီလို ဒုက္ခရောက်အောင် "ဒီအကျင့်က ငါ့ရဲ့ စရိုက်ပဲ၊ ငါက ဒီလိုပဲ နေတတ်တယ်" ဆိုပြီး အကုသိုလ်ကို ဖက်တွယ်ထားတဲ့ တဏှာ၊ မာန နဲ့၊ ပရမတ် ဓာတ်သဘာဝကို မသိတဲ့ အဝိဇ္ဇာ တရားတွေဟာ ဒီဆင်းရဲကို ဖြစ်စေတဲ့ "သမုဒယသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

အဲဒီလို အကုသိုလ် အလေ့အကျင့်တွေကို စွဲလမ်းတဲ့ စိတ်တွေ အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းသွားပြီး၊ "အလေ့အကျင့် ဆိုတာ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်တဲ့ နာမ်တရား သက်သက်ပါလား" လို့ မှန်ကန်စွာ သိမြင်သွားတဲ့အခါ ရရှိလာတဲ့ အေးချမ်းမှု သဘောဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို ငြိမ်းအေးသွားဖို့အတွက် မိမိရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ အကျင့်ဆိုးတွေ ပေါ်လာတိုင်း ချက်ချင်း မလုပ်ဘဲ "ပေါ်တယ်၊ တွေးတယ်၊ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်တယ်" လို့ ပစ္စုပ္ပန် တည့်တည့်မှာ သတိကပ်ပြီး အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် (အာသေဝန သတ္တိဖြင့်) ရှုမှတ်ပွားများနေတဲ့ ဝိပဿနာ ကျင့်စဉ် လမ်းကြောင်းကြီးဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။ သစ္စာလေးပါး စိုက်သွားပြီ၊ ကိုက်ညီသွားပြီ ဆိုရင်တော့ တို့တစ်တွေရဲ့ သန္တာန်မှာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဆိုတဲ့ အကျဉ်းထောင်ကြီးကနေ လွတ်မြောက်ပြီး အေးချမ်းလှတဲ့ နိဗ္ဗာန် လမ်းမကြီးပေါ်ကို ရောက်ရှိပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီတော့ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မိမိတို့ နေ့စဉ် ပြုလုပ်နေတဲ့ အလေ့အကျင့် သေးသေးလေးတွေဟာ မိမိတို့ရဲ့ စရိုက်ကို ပုံဖော်နေပြီး၊ အဲဒီ စရိုက်တွေက မိမိတို့ရဲ့ ကံကြမ္မာနဲ့ သံသရာကို အခိုင်အမာ တည်ဆောက်နေတယ် ဆိုတာကို အမြဲတမ်း သတိချပ်ပါ။ ဒါကြောင့် အကုသိုလ် အလေ့အကျင့်ဟောင်းများကို သတိတရားဖြင့် ဖြတ်တောက်ပြီး၊ ကုသိုလ် ဖြစ်စေမည့် အလေ့အကျင့် အသစ်များကိုသာ နေ့စဉ်မပြတ် ကြိုးစား ပြုစုပျိုးထောင်သွားကြပါလို့ တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်။

ဒီကနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ စိတ်ချမ်းသာကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာကြပါစေ၊ မကောင်းသော အကုသိုလ် စရိုက်များ အားလုံး အမြစ်ပြတ် ချုပ်ငြိမ်းပြီး သတိ၊ ပညာတည်းဟူသော အကျင့်ကောင်းများ စွဲမြဲပါစေ၊ ထိုအကျင့်ကောင်းများ၏ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး ရောက်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၁၁ မတ် ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.