Day: 043 | ၁၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ | ပြည်ထောင်စုနေ့နှင့် စည်းလုံးခြင်း | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ သာမဂ္ဂီ | Federalism History

 

Day: 043 | ၁၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ | ပြည်ထောင်စုနေ့နှင့် စည်းလုံးခြင်း | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ သာမဂ္ဂီ | Federalism History

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ အရဟတံ ဂုဏ်ရှင်၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဂုဏ်ရှင်၊ လောကဝိဒူ ဂုဏ်ရှင်ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရိုသေမြတ်နိုး လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏ ဘုရား။ ထို့အတူ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘ၊ ဆရာသမားဆိုတဲ့ အနန္တဂိုဏ်းဝင် ကျေးဇူးရှင်ကြီးများကိုလည်း ရိုသေစွာ ဦးခိုက်ပူဇော်လိုက်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့ဆိုတဲ့ ဒီကနေ့ဟာ ပြည်ထောင်စုနေ့ (Union Day) အခါသမယ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကနေ့လို မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာယူဖို့ ရောက်ရှိလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး၊ ပြည်ထောင်စုနေ့ အခါသမယမှာ တိုင်းရင်းသား ညီအစ်ကို မောင်နှမများ အားလုံး တစ်စိတ်တစ်ဝမ်းတည်း စည်းလုံးညီညွတ်စွာနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး အသီးအပွင့်တွေကို ခံစားရယူနိုင်ကြပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ်နော်။ လောကမှာ အောင်မြင်ခြင်းရဲ့ သော့ချက်ဆိုတာ စည်းလုံးညီညွတ်ခြင်းပါပဲ။

ကဲ... တရားစကားတွေ မစတင်ခင်လေးမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့အားလုံး စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ ကြည်လင်သွားအောင် ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံလေး တစ်ခုကို စိုက်ကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်တောင့်သက်သာလေး ထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်၊ ဝင်လေ ထွက်လေလေးကို အရင်ဆုံး သတိကပ်ထားလိုက်ပါ။ ပြီးရင် ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးထဲမှာ ပြန့်ကျဲမသွားအောင်၊ တစ်စုတစ်စည်းတည်း ဖြစ်နေအောင် စေးကပ် ဖွဲ့စည်းပေးထားတဲ့ 'အာပေါဓာတ်' (ရေဓာတ်) ရဲ့ သဘောတရားလေးကို ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းပြီး သတိထားကြည့်ပါ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သဲမှုန့်လေးတွေဟာ သူ့ချည်းသက်သက် ဆိုရင် လေတိုက်တာနဲ့ လွင့်စင်သွားတတ်ပေမယ့်၊ ရေလေးနဲ့ နယ်လိုက်တဲ့ အခါမှာ အခိုင်အမာ ဖွဲ့စည်းသွားပြီး အုတ်ခဲကြီးတွေ ဖြစ်လာပါတယ်။ ထို့အတူပါပဲ၊ ငါတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက အရိုးတွေ၊ အသားတွေ၊ အကြောတွေဟာလည်း ဒီအာပေါဓာတ်ရဲ့ စည်းလုံးညီညွတ်အောင် ပေါင်းစည်းပေးမှုကြောင့်သာ လူ့အကောင်အထည် အဖြစ် ရပ်တည်နေနိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီရုပ်တရားတွေဟာ အမြဲတမ်း ခိုင်မာနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အာပေါဓာတ် ခန်းခြောက်သွားရင်၊ ဖောက်ပြန်သွားရင် အချိန်မရွေး သေဆုံး ပျက်စီးသွားနိုင်တဲ့ သဘော ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီကိုယ်ခန္ဓာကြီးရဲ့ မမြဲတဲ့ သဘောကို သိမြင်ပြီး 'မရဏနုဿတိ' နဲ့ 'မေတ္တာ' ကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို ပေါင်းစပ်ကာ၊ ခဏလောက် အာရုံပြုပြီး ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ငြိမ်းချမ်းအောင် ပွားများကြည့်ကြစို့နော်။

ဒီလို စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ ခန္ဓာရဲ့ ပေါင်းစည်းထားတဲ့ ဓာတ်သဘောလေးတွေကို နည်းနည်းလေး သိမြင်သွားပြီဆိုရင်တော့၊ ဒီကနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လေ့လာမယ့် အကြောင်းအရာလေးကို ဆက်ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ ပြည်ထောင်စုနေ့မှာ မတူကွဲပြားတဲ့ လူမျိုးတွေ စုပေါင်း နေထိုင်ကြတဲ့ နိုင်ငံတော်ကြီးရဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို ပိဋကတ်တော်လာ အဘိဓမ္မာ သဘောတရားတွေနဲ့ ချိန်ထိုးပြီးတော့၊ ယနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာရပ်တွေက ဘယ်လို ရှုမြင်သလဲဆိုတာကို ဦးပဉ္ဇင်း အသေးစိတ် ဆွေးနွေး ဟောကြားသွားပါမယ်။

ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာမှာ ကြည့်မယ်ဆိုရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မတူညီတဲ့ ပြည်နယ်တွေ၊ လူမျိုးတွေ စုပေါင်းပြီး နိုင်ငံတော် တစ်ခု တည်ဆောက်တဲ့ သမိုင်းကြောင်းနဲ့ နိုင်ငံရေး သိပ္ပံပညာရပ်ကို အင်္ဂလိပ်လို Federalism History (ဖက်ဒရယ်စနစ် သမိုင်းကြောင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒီပညာရပ်ဟာ အလွန် နက်နဲပါတယ်။ ရှေးခေတ် သမိုင်းကြောင်းတွေကို ပြန်ကြည့်ရင် လူသားတွေဟာ အုပ်စုငယ်လေးတွေ၊ မျိုးနွယ်စုလေးတွေ အနေနဲ့ သီးခြားစီ နေထိုင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သီးခြားစီ နေတဲ့အခါမှာ သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ်တွေ၊ ပြင်ပ ရန်သူတွေရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုတွေကို မခံနိုင်ဘဲ အလွယ်တကူ ပျက်စီးသွားကြရပါတယ်။

အဲဒီတော့မှ လူသားတွေဟာ ဉာဏ်ပညာနဲ့ စဉ်းစားလာကြတယ်။ ငါတို့ တစ်စုတည်း နေလို့ မရဘူး၊ အားလုံး ပေါင်းစည်းမှ ခိုင်မာမယ် ဆိုတာကို သဘောပေါက်လာကြတယ်။ အဲဒီလိုနဲ့ မတူညီတဲ့ ယဉ်ကျေးမှုတွေ၊ မတူညီတဲ့ ဘာသာစကားတွေ ရှိတဲ့ အုပ်စုတွေဟာ အပြန်အလှန် လေးစားမှု (Mutual Respect) ကို အခြေခံပြီး၊ ဘုံသဘောတူညီချက် (Constitution/ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ) တစ်ခုအောက်မှာ စုပေါင်း နေထိုင်လာကြပါတယ်။ အဲဒါကို ဖက်ဒရယ် ပြည်ထောင်စု စနစ် လို့ ခေါ်တာပါ။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ဒီစနစ်ကို လေ့လာတဲ့အခါ၊ မတူကွဲပြားမှု (Diversity) ဟာ အားနည်းချက် မဟုတ်ဘဲ၊ အဲဒီ မတူညီမှုတွေကို စနစ်တကျ ပေါင်းစပ်နိုင်ရင် အင်အားအကြီးဆုံး စွမ်းအင် (Synergy) တစ်ခု ဖြစ်လာတယ် ဆိုတာကို အခိုင်အမာ သက်သေပြထားပါတယ်။

 'အရှင်ဘုရား... မတူတဲ့ သူတွေ ပေါင်းနေတော့ ရန်ဖြစ်တာတွေ၊ သဘောထား ကွဲလွဲတာတွေ မရှိနိုင်ဘူးလား' လို့ မေးစရာ ရှိပါတယ်နော်။ ရှိတာပေါ့ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဧရာမ စက်ရုံကြီး တစ်ရုံမှာ ရှိတဲ့ စက်သွားတွေ (Gears) လိုပါပဲ။ စက်သွားတွေဟာ အရွယ်အစား မတူဘူး၊ ပုံစံ မတူဘူး။ ဒါပေမဲ့ အင်ဂျင်ဝိုင် ဆိုတဲ့ ချောဆီလေး ထည့်ပေးလိုက်တဲ့ အခါမှာ၊ အဲဒီ မတူညီတဲ့ စက်သွားတွေဟာ တစ်ခုနဲ့ တစ်ခု အချိတ်အဆက် မိမိနဲ့ လည်ပတ်သွားပြီး ကြီးမားတဲ့ စက်ယန္တရားကြီးကို မောင်းနှင်နိုင်သွားပါတယ်။ ဖက်ဒရယ် သမိုင်းမှာလည်း အဲဒီ 'ချောဆီ' ဆိုတာဟာ တရားမျှတမှု၊ တန်းတူညီမျှမှု နဲ့ မေတ္တာတရား ပါပဲ။

ဒီသိပ္ပံပညာနဲ့ နိုင်ငံရေး သမိုင်းရဲ့ တွေ့ရှိချက်တွေကို သေချာ ကြည့်လိုက်ရင်၊ စည်းလုံးညီညွတ်ခြင်း (Unity) ဆိုတာ အောင်မြင်ခြင်း အားလုံးရဲ့ သော့ချက်ပဲ ဆိုတာ ထင်ရှားပါတယ်။ ဒီသဘောတရားကို မြတ်စွာဘုရားရှင်က လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ပါဠိတော်တွေမှာ အတိအကျ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ကဲ... ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော် အနက်ဖွင့်ဆိုချက်တွေနဲ့ ဆက်လက်ပြီး တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ကြရအောင်နော်။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဆက္ကနိပါတ်နဲ့ အခြားသော သုတ္တန်တွေမှာ 'သာမဂ္ဂီ' ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို ဘုရားရှင်က အလွန် ချီးမွမ်းတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ပါဠိတော်မှာ "သုခါ သံဃဿ သာမဂ္ဂီ၊ သမဂ္ဂါနံ တပေါ သုခေါ" လို့ ဟောကြားထားပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ 'သံဃဿ သာမဂ္ဂီ' - အပေါင်းအသင်း၊ လူစုလူဝေး၊ နိုင်ငံတော်ရဲ့ စည်းလုံးညီညွတ်ခြင်းဟာ၊ 'သုခါ' - ချမ်းသာခြင်းကို ဖြစ်စေပါတယ်။ 'သမဂ္ဂါနံ' - အဲဒီလို စည်းစည်းလုံးလုံး ညီညီညွတ်ညွတ် ရှိတဲ့ သူတွေရဲ့၊ 'တပေါ' - အတူတကွ ကြိုးစား အားထုတ်မှုဟာ၊ 'သုခေါ' - ချမ်းသာခြင်းကိုသာလျှင် ယူဆောင်လာပေးတယ် တဲ့။

ပါဠိတော် အနက်ကို တစ်လုံးချင်း သေချာ ပြန်ကြည့်မယ်ဆိုရင်၊ သာမဂ္ဂီ ဆိုတာ အပြင်ပန်း အတူတူ ထိုင်နေရုံ၊ အတူတူ နေရုံနဲ့ မရပါဘူး။ စိတ်သဘောထားပါ တိုက်ဆိုင် ညီညွတ်ဖို့ လိုပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သံဃာတော်တွေကို အုပ်ချုပ်တဲ့ နေရာမှာ ဝိနည်း (Vinaya) ဆိုတဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို ချမှတ်ပေးခဲ့ပါတယ်။ သံဃာတော်တွေဟာ အမျိုးအနွယ် အသီးသီးကနေ လာကြတာပါ။ မင်းမျိုး၊ ပုဏ္ဏားမျိုး၊ ကုန်သည်မျိုး၊ ဆင်းရဲသားမျိုး စသဖြင့် မတူကွဲပြားတဲ့ နောက်ခံတွေကနေ လာကြပေမယ့်၊ သာသနာတော် ဆိုတဲ့ သမုဒ္ဒရာကြီးထဲ ရောက်သွားတဲ့ အခါမှာ မြစ်ရေတွေ ပေါင်းဆုံသွားသလို တစ်သားတည်း ဖြစ်သွားကြပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တံမြက်စည်း တစ်ချောင်းတည်း ဆိုရင် ကလေးလေး ချိုးလိုက်ရင်တောင် ကျိုးသွားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တံမြက်စည်း အချောင်း တစ်ရာလောက်ကို ကြိုးနဲ့ ခိုင်ခိုင်မာမာ စည်းနှောင်ထားလိုက်ရင် ဘယ်သူမှ ချိုးလို့ မရတော့ပါဘူး။ အဲဒီ ကြိုးဟာ ဘာလဲ ဆိုရင် ဘုရားရှင် ဟောတဲ့ 'မေတ္တာ' နဲ့ 'ဝိနည်း ဥပဒေ' ပါပဲ။ ပြည်ထောင်စု စနစ် (Federalism) မှာလည်း အဲဒီ ကြိုးဟာ နိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ နဲ့ တိုင်းရင်းသားတွေ အချင်းချင်း ထားရှိတဲ့ မေတ္တာတရားပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပဒေ မရှိရင် လမ်းဆုံမှာ ကားတွေ တိုက်ကုန်သလို၊ ဓမ္မ မရှိရင်၊ မေတ္တာ မရှိရင် လူ့အဖွဲ့အစည်းကြီးဟာ ပျက်စီးသွားမှာ အမှန်ပါပဲ။

 'အရှင်ဘုရား... လူတွေက စည်းလုံးချင်ပေမယ့်၊ ဘာဖြစ်လို့ ခဏခဏ ရန်ဖြစ်ပြီး ကွဲကွဲသွားကြတာလဲ' လို့ မေးစရာ ရှိလာပါတယ်နော်။ အလွန် ကောင်းတဲ့ မေးခွန်းပါ။ ပြင်ပမှာ ကွဲပြားသွားတာ မဟုတ်ပါဘူး၊ လူတွေရဲ့ စိတ်အတွင်းပိုင်းမှာကိုက ကွဲပြားဖို့ တွန်းအားပေးနေတဲ့ ကိလေသာ ရန်သူတွေ ရှိနေလို့ပါ။  ပုဒ်ရေ (၁၉၂) မှာ ဖော်ပြထားတဲ့ ဆင်းရဲဒုက္ခတွေကို ပယ်သတ်ဖို့ (ပယ်ခြင်း) ဆိုတာ အဲဒီ စိတ်ထဲက ကွဲပြားမှုတွေကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ပယ်သတ်တာကို ဆိုလိုတာပါ။ ကဲ... ဒါဆိုရင် လူတွေ ဘာလို့ ကွဲပြားကြသလဲ၊ ခန္ဓာကိုယ် ယန္တရားကြီး ဘယ်လို အလုပ်လုပ်နေသလဲ ဆိုတာကို အဏုစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြစို့။

ငါတို့တွေ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ တွေ့ကြုံနေရတာဟာ ဒွါရ (၆) ပါးနဲ့ အာရုံ (၆) ပါး တိုက်ခိုက်မှုတွေချည်းပါပဲ။ ဥပမာလေး တစ်ခုနဲ့ အဏုစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့က ကိုယ့်လူမျိုး မဟုတ်တဲ့၊ အခြား ယဉ်ကျေးမှု၊ အခြား ဘာသာစကား ပြောတဲ့ လူတစ်ယောက်ကို တွေ့လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီအချိန်မှာ မျက်စိအကြည်ဓာတ် (စက္ခုပသာဒ) ဆိုတဲ့ 'ဒွါရ' ဟာ 'ရူပက္ခန္ဓာ' ပါ။ အပြင်က အဲဒီလူရဲ့ ရုပ်အဆင်း၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု (ရူပါရုံ) ဆိုတဲ့ 'အာရုံ' ကလည်း 'ရူပက္ခန္ဓာ' ပါပဲ။

အဲဒီ မျက်စိအကြည်ရုပ်နဲ့ အဆင်းရုပ်တို့ ထိခိုက်မိလိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် 'အော်... လူတစ်ယောက်ကို မြင်တယ်' ဆိုပြီး သိလိုက်တဲ့ မြင်သိစိတ် (စက္ခုဝိညာဉ်) လေး ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ မြင်သိစိတ်ကလေးကတော့ 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ' ဆိုတဲ့ နာမ်တရား ဖြစ်သွားပါပြီ။ ရုပ်နဲ့ နာမ် ပေါင်းဆုံသွားတဲ့ သဘောပေါ့။ ဒီလို ဒွါရ၊ အာရုံ၊ ဝိညာဉ် သုံးခု ပေါင်းဆုံသွားတာကို အဘိဓမ္မာ သဘောအရ 'ဖဿ' လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဖဿ ဖြစ်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်း အဲဒီ မြင်ကွင်းကို ကြည့်ပြီး သာမန် ခံစားမှု (ဥပေက္ခာ ဝေဒနာ)၊ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်နဲ့ မတူလို့ မနှစ်မြို့တဲ့ ခံစားမှု (ဒေါမနဿ ဝေဒနာ) ဆက်ပေါ်လာပါတယ်။ ဒါဟာ 'ဝေဒနာက္ခန္ဓာ' ပါ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အဲဒီ ဝေဒနာ ပေါ်လာတာနဲ့၊ ငါတို့ရဲ့ သညာ (မှတ်သားမှု) က ဘယ်လို အလုပ်လုပ်သလဲ။ 'ဒါက ငါတို့ လူမျိုး မဟုတ်ဘူး၊ သူတို့က တခြား အုပ်စုက' လို့ အတိတ်က အစွဲတွေနဲ့ မှတ်သားလိုက်ပါတယ်။ အဲဒါဟာ 'သညာက္ခန္ဓာ' အလုပ်လုပ်သွားတာပါ။ ပြီးတာနဲ့ 'သူတို့က ငါတို့ကို ဒုက္ခပေးမှာပဲ၊ ငါတို့ လူမျိုးကမှ အမြတ်ဆုံး' ဆိုပြီး တွေးတော ကြံစည်တဲ့ မာန၊ ဒေါသ၊ အတ္တ ဆိုတဲ့ 'သင်္ခါရ' (သင်္ခါရက္ခန္ဓာ) တွေ တသီတတန်းကြီး ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။

အဲဒီ ဖြစ်စဉ်ကြီး တစ်ခုလုံးမှာ သေချာ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း ကြည့်လိုက်ရင် ဘယ်နေရာမှာမှ 'ငါ့လူမျိုး၊ သူ့လူမျိုး' ဆိုတဲ့ ပရမတ္ထ သစ္စာ မပါပါဘူး။ မျက်စိအကြည်ရုပ်၊ အဆင်းရုပ်၊ မြင်သိစိတ်၊ ခံစားတဲ့ ဝေဒနာ... ဒီရုပ်နာမ် ဓာတ်သဘောတရားတွေပဲ အဆင့်ဆင့် အလုပ်လုပ်သွားတာပါ။ ဒါပေမဲ့ ငါတို့က သတိမကပ်နိုင်တဲ့အခါ 'ငါက ဘယ်လူမျိုး၊ သူက ဘယ်လူမျိုး' ဆိုပြီး ပညတ် အခွံကြီးကို အဟုတ်ထင်ကာ ရုပ်နာမ်ကို 'ငါ' လို့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစပ်လိုက်ကြပါတယ်။ အဲဒီလို ခန္ဓာငါးပါးကို အကောင်အထည် အဖြစ် အခိုင်အမာ ယူလိုက်တာဟာ 'သက္ကာယဒိဋ္ဌိ' ကြီး ဝင်ရောက်လာတာပါပဲ။ အဲဒီ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစွဲကြောင့်ပဲ လူတွေ တစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် ကွဲပြားပြီး ရန်ဖြစ်ကြတာပါ။

ဒီသက္ကာယဒိဋ္ဌိကြီးကို ဘယ်လို ဖြုတ်မလဲ။ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာလိုပါပဲ။ မျက်လှည့်ဆရာက ကြိုးလေးတွေ ဆွဲပြီး အရုပ်လေးတွေကို အသက်ဝင်နေသလို၊ လူမျိုးတွေ အဖြစ် လှုပ်ရှားပြတဲ့အခါ၊ ပွဲကြည့်ပရိသတ်က အဟုတ်ကြီး ထင်နေကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ နောက်ကွယ်က ကြိုးတွေကို မြင်သွားတဲ့အခါ၊ 'အော်... ဒါ သစ်သားရုပ်လေးတွေ ပါလား' ဆိုတဲ့ အစွဲ ပြုတ်သွားပါတယ်။

ထို့အတူပါပဲ၊ သတိပဋ္ဌာန် ရှုဉာဏ်နဲ့ သေချာ ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ၊ တစ်ဖက်လူကို မြင်တဲ့ အချိန်မှာ 'သူက ဘယ်လူမျိုး၊ ငါက ဘယ်လူမျိုး' လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ 'မြင်တယ်... မြင်တယ်... သိတယ်' လို့ ဓာတ်သဘောသက်သက် အနေနဲ့သာ စောင့်ကြည့်ပါ။ အဲဒီလို ကြည့်နိုင်ရင် 'အော်... မျက်စိနဲ့ အဆင်း တိုက်လို့ မြင်သိစိတ် ပေါ်လာတာပါလား၊ ပရမတ် အနေနဲ့ ကြည့်ရင် ယောက်ျား မိန်းမ၊ လူမျိုး ဆိုတာ မရှိဘူး၊ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ ရုပ်နာမ် သက်သက်ပါလား' လို့ ကွဲကွဲပြားပြား မြင်လာပြီး၊ မာနတွေ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိကြီး အလိုလို ပြုတ်ကျသွားပါတော့တယ်။

သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ရုံနဲ့ မပြီးသေးဘူး သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဆက်ပြီး ရှုရပါဦးမယ်။ အဲဒီလို ပေါ်လာတဲ့ မြင်သိစိတ်ကလေး၊ မနှစ်မြို့တဲ့ ဝေဒနာကလေးတွေဟာ အမြဲတမ်း တည်မြဲနေသလား။ သေချာ စောင့်ကြည့်လိုက်ပါ။ အဲဒီလူကို ဖြတ်ကျော် သွားလိုက်တာနဲ့၊ ဒါမှမဟုတ် အခြား တစ်ခုခုကို အာရုံ ပြောင်းလိုက်တာနဲ့၊ အဲဒီ မြင်သိစိတ်ကလေးလည်း ပျောက်သွားတယ်၊ မာနစိတ်၊ ဒေါသစိတ် ကလေးတွေလည်း တဖြည်းဖြည်း လျော့ကျပြီး ချုပ်ငြိမ်းသွားတာပါပဲ။

ဒီလို ဖြစ်ပေါ်လာသမျှ ရုပ်နာမ် သင်္ခါရတရား မှန်သမျှဟာ ဖြစ်ပြီးရင် ချက်ချင်း ပျက်စီးသွားတာပါလား ဆိုတဲ့ 'အနိစ္စ' သဘောကို ဉာဏ်နဲ့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လိုက်တာနဲ့၊ ငါ့လူမျိုး ဆိုတဲ့ အမှတ်အသားကြီးက အမြဲတမ်း ခိုင်မာတယ် လို့ ယူဆထားတဲ့ 'သဿတဒိဋ္ဌိ' ကြီး ကွာကျသွားပါတော့တယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး လည်း မမြဲဘူး၊ အဲဒီ ခန္ဓာကိုယ်ကို စွဲလမ်းနေတဲ့ စိတ်လည်း မမြဲပါဘူး။

ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က ထပ်မေးပြန်ရော၊ 'အရှင်ဘုရား... မြင်သိစိတ်လည်း ပျောက်သွားပြီ၊ မာနစိတ်လည်း ပျက်သွားပြီ ဆိုရင် ဘာမှ မရှိတော့ဘူးပေါ့။ အကုန်လုံး သုဉ်းသွားပြီပေါ့' လို့ အပြတ်ယူစရာ ရှိပါတယ်။ မဟုတ်ပါဘူး သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ မြင်သိစိတ်လေး ပျက်သွားပေမယ့်၊ နားကနေ စကားပြောသံ တစ်ခုခုကို ပြန်ကြားလိုက်တာနဲ့ ကြားသိစိတ် ဆိုတဲ့ စိတ်အသစ် တစ်ခုက ချက်ချင်း ဆိုသလို အစားထိုး ဝင်ရောက်လာပါတယ်။ တစ်ခုပျက်သွားတိုင်း နောက်တစ်ခုက အဆက်မပြတ် အစားထိုးနေတာပါ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ရေစီးကြောင်းကြီး တစ်ခုလိုပါပဲ။ ရှေ့ရေက ထွက်သွားပေမယ့် နောက်ရေက အဆက်မပြတ် အစားထိုး ဝင်ရောက်လာတဲ့အတွက် ရေစီးကြောင်းကြီး အနေနဲ့ ဆက်ရှိနေသလိုပါပဲ။ စိတ်အစဉ်ဆိုတာလည်း အကြောင်းတရား ရှိနေသရွေ့ အကျိုးတရား အနေနဲ့ ဆက်တိုက် အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို အကြောင်းရှိလို့ အကျိုးဆက်စပ်ပြီး အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ သဘောတရားကို သေချာ သိမြင်သွားတဲ့ အခါမှာတော့၊ သေရင် ဘာမှ မဖြစ်တော့ဘူး၊ ပြတ်သွားပြီ လို့ အပြတ်ယူထားတဲ့ 'ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ' ဆိုတဲ့ အမှားကြီးလည်း လုံးဝ ကျွတ်ထွက်သွားပါတော့တယ်။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဘာပဲ ပေါ်လာပေါ်လာ၊ မြင်တာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ကြားတာပဲ ဖြစ်ဖြစ် 'ဒါဟာ ငါမဟုတ်ဘူး၊ လူမျိုးစု မဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နာမ် သက်သက်ပဲ။ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားတာပဲ။ ပျက်ပြီးရင်လည်း အစားထိုးနေတာပဲ' ဆိုတဲ့ ဓမ္မအစဉ်၊ ခန္ဓာအစဉ်တွေကို အမှန်အတိုင်း ရှုမှတ်နိုင်မယ် ဆိုရင်၊ ဒိဋ္ဌိသုံးပါးလုံး ပြုတ်ပြီး၊ ကွဲပြားမှု ဆင်းရဲဒုက္ခတွေကို ပယ်သတ်ကာ နိဗ္ဗာန်နဲ့ အနီးဆုံး အနေအထားကို ရောက်ရှိသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်လို့ တိုက်တွန်း အလုပ်ပေးလိုက်ရပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီလို ဓမ္မသဘောတရားတွေကို နားလည်သွားပြီဆိုရင်၊ လက်တွေ့ဘဝမှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ ပြဿနာတွေကိုလည်း ဘယ်လို သတိပညာနဲ့၊ မေတ္တာတရားနဲ့ ငြိမ်းချမ်းအောင် ဖြေရှင်းနိုင်သလဲ ဆိုတာကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ထပ်ပြီး ရှင်းပြချင်ပါသေးတယ်။

ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ရှေးဟောင်း ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်တွေ၊ ဓာတ်တော်တွေကို ခင်းကျင်း ပြသထားတဲ့ အထူး ပြခန်းကြီး တစ်ခု ရှိပါတယ်။ တစ်နေ့တော့ ပြတိုက်ကို အလွန် ရှေးကျတဲ့၊ ပျူခေတ်နဲ့ ပုဂံခေတ် ကြားက အလွန် ရှားပါးတဲ့ ဓာတ်တော်ကြုတ်ကြီး တစ်ခု ရောက်လာပါတယ်။ အဲဒီ ဓာတ်တော်ကြုတ်ကြီးကို ဒေသ နှစ်ခုကနေ လာတဲ့ အလှူရှင် နှစ်ဦးက ပူးတွဲပြီး လှူဒါန်းခဲ့တာပါ။

ပြဿနာက ဘယ်က စသလဲ ဆိုတော့၊ ပြခန်းမှာ အဲဒီ ဓာတ်တော်ကြုတ်ကြီးရဲ့ အောက်က ကမ္ပည်းစာတန်း (Label) ရေးတဲ့ နေရာမှာ စပါတယ်။ ဒေသ (က) က လာတဲ့ အလှူရှင် ဦးလှ က "ဒီဓာတ်တော်ကြုတ် လက်ရာဟာ ငါတို့ ဒေသက ထွက်တဲ့ သတ္တုစပ် နည်းပညာနဲ့ လုပ်ထားတာ။ ဒါကြောင့် ကမ္ပည်းစာတန်းမှာ ငါတို့ ဒေသရဲ့ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ် လို့ အကြီးကြီး ရေးပေးရမယ်" လို့ တောင်းဆိုပါတယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ ဒေသ (ခ) က လာတဲ့ အလှူရှင် စောထူး ကလည်း မခံပါဘူး။ "ဗျာ... ခင်ဗျားတို့ ဒေသက သတ္တုစပ်တာ မှန်ပေမယ့်၊ အပေါ်က ပန်းကနုတ် လက်ရာတွေက ငါတို့ ဒေသက ပညာရှင်တွေ ထုဆစ်ထားတာ။ ဒါကြောင့် ငါတို့ ဒေသရဲ့ နာမည်ကို အရင် ရေးရမယ်" လို့ ငြင်းခုံပါတော့တယ်။ နှစ်ယောက်သား အတ္တတွေ ရှေ့တန်းတင်ပြီး ငါ့လူမျိုး၊ ငါ့ဒေသ ဆိုတဲ့ မာနတွေနဲ့ အသံတွေ ကျယ်လာကြတယ်။

ပြတိုက် တာဝန်ခံ ภัณฑာထိန်းချုပ် ဦးမြတ် ဟာ အလွန် တည်ငြိမ်ပြီး အမြော်အမြင် ရှိသူပါ။ သူက ချက်ချင်းပဲ ပြတိုက်ရဲ့ ပဋိပက္ခ ဖြေရှင်းရေး မှတ်တမ်း (Template T220) ကို စိတ်ထဲကနေ အသက်သွင်းလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီ ဇယားထဲမှာ ပါတဲ့ 'Stakeholder Map' အရ၊ ဒီပြဿနာဟာ ရုပ်ဝတ္ထု ပြဿနာ မဟုတ်ဘဲ၊ လူတွေရဲ့ စိတ်ခံစားမှုနဲ့ 'Identity' (ငါ ဆိုတဲ့ အစွဲ) ပြဿနာ ဖြစ်နေမှန်း သူ ကောင်းကောင်း သဘောပေါက်လိုက်ပါတယ်။

ဒါနဲ့ ဦးမြတ်က သူတို့ နှစ်ယောက်စလုံးကို ဧည့်ခန်းကို ခေါ်သွားပြီး အေးအေးဆေးဆေး ရှင်းပြပါတယ်။ "ဒကာကြီး ဦးလှ နဲ့ ဒကာကြီး စောထူး... ခင်ဗျားတို့ နှစ်ဦးစလုံးရဲ့ ဒေသတွေဟာ ဒီဓာတ်တော်ကြုတ်ကြီး ဖြစ်မြောက်ဖို့ အတွက် အလွန် အရေးပါတဲ့ သမိုင်းဝင် နေရာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ ပြတိုက်ရဲ့ အမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းရေး မူဝါဒ (Policy 2, Art 2.1) အရ၊ ပြတိုက်အတွင်းမှာ ခင်းကျင်း ပြသတဲ့ နေရာမှာ လူမျိုးရေး၊ ဒေသစွဲ ခွဲခြားမှု (Discrimination) ကို လုံးဝ ခွင့်မပြုပါဘူး။ ဒီပြတိုက်ဟာ သာသနာတော် တစ်ရပ်လုံး၊ နိုင်ငံတော် တစ်ဝန်းလုံး ကိုယ်စားပြုတဲ့ နေရာ ဖြစ်ပါတယ်။"

ဦးမြတ်က ဆက်ပြီး "စဉ်းစားကြည့်ပါ၊ ဓာတ်တော်ကြုတ်ကြီးက ခင်ဗျားတို့ ဒေသ နှစ်ခုရဲ့ ပညာရှင်တွေ 'ပူးပေါင်း' ပြီး (Unity) တည်ဆောက်ခဲ့လို့သာ ဒီလောက် လှပ ခိုင်မာပြီး ဒီကနေ့ အထိ တည်တံ့နေတာပါ။ ခင်ဗျားတို့ ဘိုးဘွားတွေက စည်းစည်းလုံးလုံး လုပ်ခဲ့ကြပေမယ့်၊ အခု ခင်ဗျားတို့က ငါ့ဒေသ၊ ငါ့လူမျိုး ဆိုပြီး လုနေကြရင် သမိုင်းကို ဖျက်ဆီးရာ ကျနေပါလိမ့်မယ်" လို့ ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဥပဒေနဲ့ သိပ္ပံနည်းကျ ရှင်းပြရုံနဲ့ လူတွေရဲ့ မာနက ကျချင်မှ ကျတာပါ။ ဒါကြောင့် ဓမ္မဆေးနဲ့ ထပ်ပြီး တိုက်ကျွေးရပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဦးပဉ္ဇင်း ရောက်သွားပြီး ဒကာကြီး နှစ်ဦးကို ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်နဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ဆုံးမလိုက်ပါတယ်။

"ဒကာကြီးတို့... ဘုရားရှင် ဟောတော်မူတဲ့ 'သုခါ သံဃဿ သာမဂ္ဂီ၊ သမဂ္ဂါနံ တပေါ သုခေါ' ဆိုတဲ့ ပါဠိတော်ကို သတိရပါ။ စည်းလုံးညီညွတ်ခြင်းကသာ ချမ်းသာကို ပေးပါတယ်။ ဒီဓာတ်တော်ကြုတ်ကြီး အောက်မှာ ငါ့ဒေသ၊ သူ့ဒေသ လို့ သီးခြား မရေးဘဲ၊ 'တိုင်းရင်းသား ဘိုးဘွားများ စုပေါင်း ဖန်တီး ပူဇော်အပ်သော ပြည်ထောင်စု အမွေအနှစ်' လို့ ရေးလိုက်ရင်၊ ခင်ဗျားတို့ ဒေသ နှစ်ခုစလုံး ဂုဏ်တက်သလို၊ လာဖူးတဲ့ သူတွေရဲ့ ရင်ထဲမှာလည်း စည်းလုံးခြင်းဆိုတဲ့ ကုသိုလ်တွေ ကူးစက်သွားမှာ အမှန်ပါပဲ" လို့ ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။

ဒီစကားလည်း ကြားရော၊ ဒကာကြီး နှစ်ယောက်စလုံး သတိဝင်သွားကြတယ်။ "မှန်လှပါ ဘုရား။ တပည့်တော်တို့က ငါ ဆိုတဲ့ အတ္တ၊ ငါ့ဒေသ ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစွဲတွေ ဝင်သွားလို့ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဖျက်ဆီးမိမလို ဖြစ်သွားပါတယ်။ ဦးမြတ် ပြင်ဆင်ပေးတဲ့ ကမ္ပည်းစာတန်း အတိုင်းပဲ သဘောတူပါတယ်" လို့ ကျေကျေနပ်နပ်နဲ့ လက်ဆွဲ နှုတ်ဆက်သွားကြပါတော့တယ်။ ဒါဟာ ဥပဒေ၊ သိပ္ပံနဲ့ ဓမ္မကို ပေါင်းစပ်ပြီး ဇာတ်လမ်း အဆုံးမှာ ပါဠိတော်နဲ့ အလှပဆုံး ချိတ်ဆက် ဖြေရှင်းလိုက်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး အဖြေ တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်ကြည့်ကြစို့။ ငါတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးနဲ့တကွ လောကမှာ ရှိတဲ့ လူမျိုးတွေ၊ နိုင်ငံတွေဟာ အချိန်တန်ရင် ဖောက်ပြန် ပြောင်းလဲ ပျက်စီးသွားရတဲ့ သဘောတရားတွေ ရှိနေတာဟာ ဘာသစ္စာလဲ... 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပါပဲ။

အဲဒီလို ပျက်စီးတတ်တဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို ငါ့လူမျိုး၊ ငါ့ဒေသ၊ ငါသာလျှင် အမြတ်ဆုံး ဆိုပြီး ဒကာကြီး နှစ်ဦးရဲ့ စိတ်လိုမျိုး တပ်မက်နေတဲ့ အစွဲ၊ မာန၊ ကွဲပြားချင်တဲ့ ကိလေသာတွေက ဘာသစ္စာလဲ... 'သမုဒယသစ္စာ' ပါပဲ။ ဒီတဏှာလောဘ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိကြောင့်ပဲ လောကမှာ ပဋိပက္ခတွေ၊ စစ်ပွဲတွေ၊ ဆင်းရဲဒုက္ခတွေ အသစ် အသစ် ထပ်ဖြစ်နေရတာပါ။

ဒီလို ဖောက်ပြန်တတ်တဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီးကို အမှန်အတိုင်း သိမြင်လာပြီး၊ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ လူမျိုးရေး အစွဲ၊ အတ္တ၊ မာန တွေကို စွန့်လွှတ်လိုက်နိုင်မယ် ဆိုရင်၊ ပူလောင်မှုတွေ ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ သဘောဟာ ဘာသစ္စာလဲ... 'နိရောဓသစ္စာ' ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို ငြိမ်းအေးသွားဖို့အတွက်၊ လူမျိုး အပေါ်၊ ပညတ် အခွံတွေ အပေါ် တွယ်တာ ခွဲခြားမနေဘဲ၊ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်အောင် ရှုမှတ်ပြီး၊ ရုပ်နာမ် ဓာတ်သဘောသက်သက်ပဲလို့ သိမြင်ကာ ဒိဋ္ဌိသုံးပါး ဖြုတ်နေတဲ့ သတိပဋ္ဌာန် ဝိပဿနာ ကျင့်စဉ်ကြီးကတော့ လမ်းမှန်ဖြစ်တဲ့ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပါပဲ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီမဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်မှသာ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာကို ရောက်မှာ ပေါ်လွင်နေပါတယ် ဟုတ်လား။

ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ပြည်ထောင်စုနေ့နှင့် စည်းလုံးခြင်း ဓမ္မဒေသနာတော် အတိုင်း မိမိတို့၏ စိတ်အစဉ်တွင် ကိန်းအောင်းနေသော ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ လူမျိုးစု ဟူသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစွဲများကို ဝိပဿနာ ဉာဏ်ဖြင့် ဖြုတ်ခွာနိုင်ကြပါစေ၊ သမဂ္ဂါနံ တပေါ သုခေါ ဟူသော ဘုရားရှင်၏ မိန့်ခွန်းတော်နှင့်အညီ တိုင်းရင်းသား အားလုံး တစ်စိတ်တစ်ဝမ်းတည်း ရှိကြပြီး၊ အစစအရာရာ အောင်မြင်မှုများ ရရှိကာ စစ်မှန်သော ငြိမ်းချမ်းရေး ရကြပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ အားလုံးပဲ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာ ချမ်းသာပြီး မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ လွယ်ကူသော အကျင့်ဖြင့် အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၁၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.