Day: 040 | ၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ | ရွှေတိဂုံသမိုင်း (သွားဘက်ဆိုင်ရာဆေးပညာနှင့် ဒန္တကမ္မဋ္ဌာန်း) | ဓာတုဝံသ၊ သိင်္ဂုတ္တရကုန်း | Geological Survey

 

Day: 040 | ၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ | ရွှေတိဂုံသမိုင်း (သွားဘက်ဆိုင်ရာဆေးပညာနှင့် ဒန္တကမ္မဋ္ဌာန်း) | ဓာတုဝံသ၊ သိင်္ဂုတ္တရကုန်း | Geological Survey

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ အရဟတံ ဂုဏ်ရှင်၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဂုဏ်ရှင်၊ လောကဝိဒူ ဂုဏ်ရှင်ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရိုသေမြတ်နိုး လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏ ဘုရား။ ထို့အတူ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘ၊ ဆရာသမားဆိုတဲ့ အနန္တဂိုဏ်းဝင် ကျေးဇူးရှင်ကြီးများကိုလည်း ရိုသေစွာ ဦးခိုက်ပူဇော်လိုက်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်၊ ဒီကနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာယူဖို့ ရောက်ရှိလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး အလွန် ကြီးမြတ်လှတဲ့ ရွှေတိဂုံစေတီတော်မြတ်ကြီးရဲ့ သမိုင်းကြောင်းများကို ကြည်ညိုစိတ်ဖြင့် နာယူရင်း၊ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်မှာလည်း ခိုင်မာတောင့်တင်းတဲ့ ဓမ္မအသိများ ကိန်းအောင်းလာကာ ဘုရားဂုဏ်တော်များကို အစဉ်အမြဲ ပွားများနိုင်ကြပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ်နော်။ လောကမှာ အမြင့်မြတ်ဆုံး အရာဆိုတာ ရုပ်ဝတ္ထုရဲ့ အမြင့်အနိမ့်အပေါ်မှာ မူတည်တာ မဟုတ်ဘဲ၊ အတွင်းကိန်းအောင်းနေတဲ့ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ဓာတ်တော်တွေအပေါ်မှာသာ မူတည်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... တရားစကားတွေ မစတင်ခင်လေးမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့အားလုံး စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ ကြည်လင်သွားအောင် ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံလေး တစ်ခုကို စိုက်ကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်တောင့်သက်သာလေး ထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်၊ ဝင်လေ ထွက်လေလေးကို အရင်ဆုံး သတိကပ်ထားလိုက်ပါ။ ပြီးရင် ကိုယ်ထိုင်နေတဲ့ နေရာ၊ မြေကြီးရဲ့ မာကျောတဲ့ သဘောတရား၊ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲက အရိုးတွေ၊ သွားတွေရဲ့ မာကျောတဲ့ သဘောတရား 'ပထဝီဓာတ်' ကို ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းပြီး သတိထားကြည့်ပါ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ကြီးမားလှပါတယ်ဆိုတဲ့ တောင်ကုန်း တောင်တန်းကြီးတွေ၊ ကျောက်ဆောင်ကြီးတွေဟာ အလွန် ခိုင်မာတယ်လို့ ထင်ရပေမယ့်၊ နှစ်ပေါင်း သန်းချီ ကြာလာတဲ့အခါမှာတော့ မြေငလျင်ဒဏ်၊ ရာသီဥတုဒဏ်တွေကြောင့် ပြိုကျ ပျက်စီးသွားရတာချည်းပါပဲ။ ထို့အတူပါပဲ၊ ငါတို့ရဲ့ ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီး ဆိုတာကရော ဘယ်လောက်များ ခိုင်မာနိုင်ပါ့မလဲ။ လုံးဝကို မခိုင်မာပါဘူး။ အချိန်မရွေး ဖောက်ပြန် ပျက်စီးသွားနိုင်တဲ့ သဘော၊ အချိန်မရွေး သေဆုံးသွားနိုင်တဲ့ သဘော ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီကိုယ်ခန္ဓာကြီးရဲ့ မမြဲတဲ့ သဘောကို သိမြင်ပြီး 'မရဏနုဿတိ' ကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို ခဏလောက် အာရုံပြုကာ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ သံဝေဂရအောင်၊ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားအောင် ပွားများကြည့်ကြစို့နော်။

ဒီလို စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ ခန္ဓာရဲ့ မမြဲတဲ့ သဘော၊ ပျက်စီးတတ်တဲ့ သဘောလေးကို နည်းနည်းလေး သိမြင်သွားပြီဆိုရင်တော့၊ ဒီကနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လေ့လာမယ့် အကြောင်းအရာလေးကို ဆက်ကြည့်ကြရအောင်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အသည်းနှလုံး ဖြစ်တဲ့၊ လေးဆူသော ဘုရားရှင်တို့ရဲ့ ဓာတ်တော် မွေတော်တွေ ကိန်းဝပ် စံပယ်တော်မူရာ ရွှေတိဂုံစေတီတော်မြတ်ကြီး တည်ရှိတဲ့ သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်ရဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို ပိဋကတ်တော်လာ သဘောတရားတွေနဲ့ ချိန်ထိုးပြီးတော့၊ ယနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာရပ်တွေက ဘယ်လို ရှုမြင်သလဲဆိုတာကို ဦးပဉ္ဇင်း အသေးစိတ် ဆွေးနွေး ဟောကြားသွားပါမယ်။

ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာမှာ ကြည့်မယ်ဆိုရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တောင်ကုန်းတွေ၊ မြေပြင် အနေအထားတွေ၊ မြေကြီးရဲ့ ခိုင်ခံ့မှုတွေကို လေ့လာတဲ့ ပညာရပ်ကို အင်္ဂလိပ်လို Geological Survey လို့ ခေါ်ပါတယ်။ မြန်မာလိုတော့ ဘူမိဗေဒ စူးစမ်းလေ့လာရေး သိပ္ပံပညာရပ်ပေါ့နော်။ ဒီပညာရပ်ဟာ အလွန် အရေးကြီးပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ကြီးမားတဲ့ အဆောက်အအုံကြီးတွေ၊ စေတီပုထိုးကြီးတွေ တည်ဆောက်တော့မယ် ဆိုရင်၊ အဲဒီ အောက်ခံ မြေကြီးဟာ ဘယ်လောက် ခိုင်မာသလဲ ဆိုတာကို အရင်ဆုံး စစ်ဆေးရပါတယ်။

ဘူမိဗေဒ ပညာရှင်တွေဟာ မြေကြီးကို တူးဖော်ပြီး မြေလွှာတွေကို ဓာတ်ခွဲခန်းမှာ စစ်ဆေးကြပါတယ်။ အောက်မှာ ကျောက်ဆောင် ရှိသလား၊ ရွှံ့စေးမြေလား၊ မြေငလျင် ကြော (Fault line) တွေ ရှိနေသလား ဆိုတာကို ခေတ်သစ် စက်ကိရိယာတွေနဲ့ အတိအကျ တိုင်းတာကြပါတယ်။ သိင်္ဂုတ္တရ ကုန်းတော်ကြီးကို ဘူမိဗေဒ အမြင်နဲ့ လေ့လာကြည့်တဲ့ အခါမှာ၊ အဲဒီ ကုန်းတော်ကြီးဟာ သာမန် မြေကုန်း မဟုတ်ဘဲ၊ အလွန် မာကျော ခိုင်ခံ့တဲ့ 'ဂဝံကျောက်တန်း' (Laterite Ridge) ကြီး တစ်ခု ဖြစ်နေတာကို အံ့ဩဖွယ် တွေ့ရှိရပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သဘာဝတရားကြီးက နှစ်ပေါင်း သန်းချီပြီး ဖိသိပ် ဖန်တီးထားတဲ့ ဒီဂဝံကျောက်တန်းကြီးဟာ၊ ဧရာမ စေတီတော်ကြီးရဲ့ အလေးချိန်ကို ခံနိုင်ရည် ရှိအောင် အောက်ခံ ဖောင်ဒေးရှင်း (Foundation) အနေနဲ့ အခိုင်အမာ တည်ရှိနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ သိပ္ပံပညာက တွေ့ရှိတဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခိုင်မာမှုပါ။ ဒါပေမဲ့ တောင်ကုန်းတိုင်းမှာ ဒီလို ဂဝံကျောက်တန်းတွေ ရှိတတ်ပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့ ဒီသိင်္ဂုတ္တရ ကုန်းတော် တစ်ခုတည်းကသာ ကမ္ဘာကျော်ပြီး အထွတ်အမြတ်ဆုံး ဖြစ်နေရတာလဲ။ ရုပ်ဝတ္ထုရဲ့ ခိုင်မာမှုကြောင့်လား၊ အခြား အကြောင်းအရင်း ရှိသေးသလား ဆိုတာကို စဉ်းစားစရာ ဖြစ်လာပါတယ်။

 'အရှင်ဘုရား... ကမ္ဘာပေါ်မှာ အဲဒီ သိင်္ဂုတ္တရ ကုန်းတော်ထက် မြင့်တဲ့ ဧဝရက် တောင်ထွတ်ကြီးတွေ ရှိသားပဲ။ ဘာလို့ အဲဒီ တောင်ထိပ်တွေမှာ ဓာတ်တော် မဌာပနာတာလဲ' လို့ မေးစရာ ရှိပါတယ်နော်။ မှန်ပါတယ်။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အမြင့် (Altitude) ဆိုတာ အရေးမကြီးပါဘူး။ အရေးကြီးတာက အတွင်းမှာ ကိန်းအောင်းနေတဲ့ 'ဓာတ်တော်' ရဲ့ ဂုဏ်ကျေးဇူးကြောင့်သာ မြင့်မြတ်သွားတာ ဖြစ်တယ် ဆိုတာကို မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာဝင် သမိုင်းဖြစ်တဲ့ ဓာတုဝံသ ကျမ်းစာတွေနဲ့ ဆက်လက်ပြီး တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ကြရအောင်နော်။

ဓာတုဝံသ ဆိုတာ ဓာတ်တော် မွေတော်တွေရဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို အစဉ်အဆက် မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ကျမ်းဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ ကျမ်းထဲမှာ 'သိင်္ဂုတ္တရ' ဆိုတဲ့ စကားလုံးရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို သေချာ ဖွင့်ဆိုထားပါတယ်။ 'သိင်္ဂ' ဆိုတာက တောင်ထွတ်၊ အမြင့်ဆုံး နေရာကို ခေါ်ပါတယ်။ 'ဥတ္တရ' ဆိုတာက မြတ်သော၊ သာလွန်သော လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဒါကြောင့် သိင်္ဂုတ္တရ ဆိုတာ တောင်ကုန်းတွေ အားလုံးထဲမှာ အသာလွန်ဆုံး၊ အမြင့်မြတ်ဆုံး ကုန်းတော် လို့ ဆိုလိုတာပါ။

ဘာဖြစ်လို့ အမြင့်မြတ်ဆုံး ဖြစ်ရသလဲ။ မြေကြီးက မာလို့၊ ကုန်းက မြင့်လို့ မဟုတ်ပါဘူး။ ကကုသန် ဘုရားရှင်ရဲ့ တောင်ဝှေးတော်၊ ကောဏာဂုံ ဘုရားရှင်ရဲ့ ရေစစ်တော်၊ ကဿပ ဘုရားရှင်ရဲ့ ရေချိုးသင်္ကန်းတော်၊ ဂေါတမ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဆံတော်ရှစ်ဆူ ဆိုတဲ့ လေးဆူသော ဘုရားရှင်တို့ရဲ့ အသုံးအဆောင် ဓာတ်တော် မွေတော်တွေ ကိန်းဝပ်ရာ ဌာန ဖြစ်နေလို့ပါ။ ဘုရားရှင်တို့ရဲ့ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ဆိုတဲ့ အနှိုင်းမဲ့ ဂုဏ်တော်တွေ ကိန်းအောင်းသွားတဲ့ အတွက်ကြောင့်၊ သာမန် ဂဝံကျောက်တန်း ကုန်းတော်လေးဟာ စကြာဝဠာ တစ်ခုလုံးမှာ အမြင့်မြတ်ဆုံး နေရာအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လူတစ်ယောက်ကို အကဲဖြတ်တဲ့ အခါမှာလည်း၊ သူ့ရဲ့ အရပ်အမောင်း မြင့်တာ၊ ပိန်တာ ဝတာ၊ ချမ်းသာတာ ဆင်းရဲတာ ဆိုတဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာတွေဟာ အဓိက မကျပါဘူး။ သူ့ရဲ့ ရင်ထဲမှာ 'သီလ' ဆိုတဲ့ အဖိုးတန် ဓာတ်တော်လေး ကိန်းအောင်းနေသလား ဆိုတာကသာ အဲဒီလူရဲ့ တန်ဖိုးကို ဆုံးဖြတ်သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ရွှေတိဂုံ ကုန်းတော်မို့လို့ မြင့်တာ မဟုတ်ပါဘူး၊ ဓာတ်တော် ရှိလို့ မြင့်မြတ်သွားတာပါ။ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး လှလို့ တန်ဖိုးရှိတာ မဟုတ်ဘူး၊ စိတ်ထား မြင့်မြတ်လို့ တန်ဖိုးရှိတာပါလို့ သဘောပေါက်ရပါမယ်။

ဒီလို မြင့်မြတ်တဲ့ စေတီတော်ကြီးကို ဖူးမြော်ရတဲ့ အခါမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေဟာ အလွန် ကြည်ညို ဝမ်းမြောက်ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့  ပုဒ်ရေ (၁၉၁) မှာ 'ပရိဒေဝ' ဆိုတဲ့ ငိုကြွေး ပူဆွေးခြင်း သဘောတရားကို အတိအလင်း ဟောကြားထားပါတယ်။ သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ် တစ်ခုခုကြောင့်၊ ဥပမာ- မြေငလျင် လှုပ်လို့ စေတီတော်ကြီးရဲ့ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုခု ယိုယွင်း ပျက်စီးသွားတာကို မြင်ရရင်၊ ငါတို့တွေရဲ့ ရင်ထဲမှာ အလွန် နှမြောတသ ဖြစ်ပြီး ငိုကြွေး ပူဆွေးရတဲ့ (ပရိဒေဝ) ဒုက္ခမီးတွေ လောင်ကျွမ်းတတ်ကြပါတယ်။ ကဲ... ဒါဆိုရင် အဲဒီ ပရိဒေဝ သောကမီးတွေ ဘယ်လို လောင်ကျွမ်းသလဲ၊ ခန္ဓာကိုယ် ယန္တရားကြီး ဘယ်လို အလုပ်လုပ်နေသလဲ ဆိုတာကို အဏုစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြစို့။

ငါတို့တွေ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ တွေ့ကြုံနေရတာဟာ ဒွါရ (၆) ပါးနဲ့ အာရုံ (၆) ပါး တိုက်ခိုက်မှုတွေချည်းပါပဲ။ ဥပမာလေး တစ်ခုနဲ့ အဏုစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့က စေတီတော်ကြီးကို သွားရောက် ဖူးမြော်တဲ့ အချိန်၊ ဒါမှမဟုတ် စေတီတော်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုခု ပျက်စီးသွားတာကို မြင်လိုက်ရတဲ့ အချိန် ဆိုပါစို့။ အဲဒီအချိန်မှာ မျက်စိအကြည်ဓာတ် (စက္ခုပသာဒ) ဆိုတဲ့ 'ဒွါရ' ဟာ 'ရူပက္ခန္ဓာ' ပါ။ အပြင်က စေတီတော်ကြီးရဲ့ အဆင်း (ရူပါရုံ) ဆိုတဲ့ 'အာရုံ' ကလည်း 'ရူပက္ခန္ဓာ' ပါပဲ။

အဲဒီ ရုပ်တရား နှစ်ခု ထိခိုက်မိလိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် 'အော်... ဘုရားကြီးပါလား' ဆိုပြီး သိလိုက်တဲ့ မြင်သိစိတ် (စက္ခုဝိညာဉ်) လေး ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ မြင်သိစိတ်ကလေးကတော့ 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ' ဆိုတဲ့ နာမ်တရား ဖြစ်သွားပါပြီ။ ရုပ်နဲ့ နာမ် ပေါင်းဆုံသွားတဲ့ သဘောပေါ့။ ဒီလို ဒွါရ၊ အာရုံ၊ ဝိညာဉ် သုံးခု ပေါင်းဆုံသွားတာကို အဘိဓမ္မာ သဘောအရ 'ဖဿ' လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဖဿ ဖြစ်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်း အဲဒီမြင်ကွင်းကို ကြည့်ပြီး ကြည်ညိုတဲ့ သုခဝေဒနာ၊ ဒါမှမဟုတ် ပျက်စီးနေတာကို မြင်ပြီး ပူဆွေးတဲ့ ဒေါမနဿ 'ဝေဒနာ' (ဝေဒနာက္ခန္ဓာ) က ဆက်ပေါ်လာပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အဲဒီ ဝေဒနာ ပေါ်လာတာနဲ့၊ ငါတို့ရဲ့ သညာ (မှတ်သားမှု) က ဘယ်လို အလုပ်လုပ်သလဲ။ 'ဒါဟာ ငါတို့ရဲ့ အထွတ်အမြတ်ထားရာ ဘုရားကြီးပဲ' လို့ မှတ်သားလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီသညာ နောက်မှာ 'ဒီဘုရားကြီး ဘယ်တော့မှ မပျက်စီးပါစေနဲ့' ဆိုတဲ့ တပ်မက်တဲ့ လောဘ၊ ဒါမှမဟုတ် ပျက်စီးသွားတဲ့ အခါ 'နှမြောလိုက်တာ၊ ရင်ကွဲမတတ် ခံစားရတယ်' ဆိုတဲ့ ပရိဒေဝ (ငိုကြွေး ပူဆွေးခြင်း) 'သင်္ခါရ' (သင်္ခါရက္ခန္ဓာ) တွေ တသီတတန်းကြီး ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။

အဲဒီ ဖြစ်စဉ်ကြီး တစ်ခုလုံးမှာ သေချာ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း ကြည့်လိုက်ရင် ဘယ်နေရာမှာမှ 'ငါ' ဆိုတာ မပါပါဘူး။ 'ငါ ဖူးနေတယ်၊ ငါ့ဘုရား' လည်း မဟုတ်ပါဘူး။ မျက်စိအကြည်ရုပ်၊ စေတီတော်ရဲ့ အဆင်းရုပ်၊ မြင်သိစိတ်၊ ခံစားတဲ့ ဝေဒနာ... ဒီရုပ်နာမ် ဓာတ်သဘောတရားတွေပဲ အလုပ်လုပ်သွားတာပါ။ ဒါပေမဲ့ ငါတို့က သတိမကပ်နိုင်တဲ့အခါ 'ငါ ဖူးတယ်၊ ငါ နှမြောတယ်' ဆိုပြီး ရုပ်ဝတ္ထုနဲ့ ကိုယ်နဲ့၊ ပူလောင်တဲ့ ပရိဒေဝနဲ့ ကိုယ်နဲ့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစပ်လိုက်ကြပါတယ်။ အဲဒီလို ခန္ဓာငါးပါးကို အကောင်အထည် အဖြစ် အခိုင်အမာ ယူလိုက်တာဟာ 'သက္ကာယဒိဋ္ဌိ' ကြီး ဝင်ရောက်လာတာပါပဲ။

ဒီသက္ကာယဒိဋ္ဌိကြီးကို ဘယ်လို ဖြုတ်မလဲ။ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာလိုပါပဲ။ ပွဲကြည့်ပရိသတ်က မျက်လှည့်ဆရာရဲ့ လှည့်ကွက်ကို အဟုတ်ကြီး ထင်နေကြပေမယ့်၊ နောက်ကွယ်က သဘောတရားကို မြင်သွားရင် အစွဲ ပြုတ်သွားပါတယ်။ ထို့အတူပါပဲ၊ စေတီတော်ကို ဖူးမြော်တဲ့ အချိန်မှာ၊ ဒါမှမဟုတ် ပျက်စီးမှုကို မြင်လို့ ပူဆွေးတဲ့ အချိန်မှာ 'ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ' ဆိုရင်၊ 'ငါ ကြည်ညိုတယ်၊ ငါ ပူဆွေးတယ်' လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ 'မြင်တယ်... မြင်တယ်... ကြည်ညိုစိတ် ပေါ်တယ်... သိတယ်' လို့ ဓာတ်သဘောသက်သက် အနေနဲ့သာ စောင့်ကြည့်ပါ။ အဲဒီလို ကြည့်နိုင်ရင် 'အော်... မျက်စိနဲ့ အဆင်း တိုက်လို့ မြင်သိစိတ် ပေါ်လာတာပါလား၊ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ ရုပ်နာမ် သက်သက်ပါလား' လို့ ကွဲကွဲပြားပြား မြင်လာပြီး သက္ကာယဒိဋ္ဌိကြီး အလိုလို ပြုတ်ကျသွားပါတော့တယ်။

သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ရုံနဲ့ မပြီးသေးဘူး သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဆက်ပြီး ရှုရပါဦးမယ်။ အဲဒီလို ပေါ်လာတဲ့ မြင်သိစိတ်ကလေး၊ ကြည်ညိုတဲ့၊ ပူဆွေးတဲ့ ဝေဒနာကလေးတွေဟာရော အမြဲတမ်း တည်မြဲနေသလား။ သေချာ စောင့်ကြည့်လိုက်ပါ။ ဘုရားပေါ်ကနေ အောက်ဆင်းလာလို့ အာရုံ ပြောင်းသွားတာနဲ့၊ အဲဒီ မြင်သိစိတ်ကလေးလည်း ပျောက်သွားတယ်၊ စောစောက ကြည်ညိုစိတ်၊ ပူဆွေးစိတ် ကလေးတွေလည်း တဖြည်းဖြည်း လျော့ကျပြီး ချုပ်ငြိမ်းသွားတာပါပဲ။

ဒီလို ဖောက်ပြန် ခံစားရတဲ့ ဝေဒနာတရား၊ သင်္ခါရတရား မှန်သမျှဟာ ဖြစ်ပြီးရင် ချက်ချင်း ပျက်စီးသွားတာပါလား ဆိုတဲ့ 'အနိစ္စ' သဘောကို ဉာဏ်နဲ့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လိုက်တာနဲ့၊ ဒီပရိဒေဝကြီးက ငါ့ကို အမြဲတမ်း နှိပ်စက်နေတာပဲ၊ ခိုင်တယ် မြဲတယ် လို့ ယူဆထားတဲ့ 'သဿတဒိဋ္ဌိ' ကြီး ကွာကျသွားပါတော့တယ်။ အပြင်က ရုပ်ဝတ္ထု စေတီကြီးလည်း အချိန်တန်ရင် ယိုယွင်းမှာပဲ၊ အဲဒီ စေတီကြီးကို အာရုံပြုတဲ့ စိတ်လည်း မမြဲပါဘူး။

ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က ထပ်မေးပြန်ရော၊ 'အရှင်ဘုရား... မြင်သိစိတ်လည်း ပျောက်သွားပြီ၊ ပူဆွေးစိတ်လည်း ပျက်သွားပြီ ဆိုရင် ဘာမှ မရှိတော့ဘူးပေါ့။ အကုန်လုံး သုဉ်းသွားပြီပေါ့' လို့ အပြတ်ယူစရာ ရှိပါတယ်။ မဟုတ်ပါဘူး သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ စိတ်လေး တစ်ခု ပျက်သွားပေမယ့်၊ ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဆိုတဲ့ အကြောင်းတရားတွေ ရှိနေသရွေ့၊ နောက်ထပ် ဝိညာဉ်သစ်၊ ဝေဒနာသစ်တွေက အဆက်မပြတ် အစားထိုး ဝင်ရောက်လာဦးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ရေတံခွန်က ရေတွေ စီးဆင်းနေသလိုပါပဲ။ ရှေ့က ရေတွေ ကျသွားပေမယ့်၊ နောက်ရေက အဆက်မပြတ် အစားထိုး ဝင်ရောက်လာတဲ့အတွက် ရေတံခွန်ကြီး အနေနဲ့ ဆက်ရှိနေပါတယ်။ အဲဒီလို အကြောင်းရှိလို့ အကျိုးဆက်စပ်ပြီး အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ သဘောတရားကို သေချာ သိမြင်သွားတဲ့ အခါမှာတော့၊ သေရင် ဘာမှ မဖြစ်တော့ဘူး၊ ပြတ်သွားပြီ လို့ အပြတ်ယူထားတဲ့ 'ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ' ဆိုတဲ့ အမှားကြီးလည်း လုံးဝ ကျွတ်ထွက်သွားပါတော့တယ်။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့ ပြင်ပက ရုပ်ဝတ္ထုတွေ ပျက်စီးယိုယွင်းမှုကို မြင်ရတဲ့အခါ ပရိဒေဝ သောကမီး အလောင်မခံဘဲ၊ 'ဒါဟာ ငါမဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နဲ့ နာမ် သက်သက်ပဲ။ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားတာပဲ။ ပျက်ပြီးရင်လည်း အစားထိုးနေတာပဲ' လို့ အမှန်အတိုင်း ရှုမှတ်နိုင်မယ် ဆိုရင်၊ ဒိဋ္ဌိသုံးပါးလုံး ပြုတ်ပြီး နိဗ္ဗာန်နဲ့ အနီးဆုံး အနေအထားကို ရောက်ရှိသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်လို့ တိုက်တွန်း အလုပ်ပေးလိုက်ရပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီလို ဓမ္မသဘောတရားတွေကို နားလည်သွားပြီဆိုရင် လက်တွေ့ဘဝမှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ ပြဿနာတွေကိုလည်း ဘယ်လို သတိပညာနဲ့ ငြိမ်းချမ်းအောင် ဖြေရှင်းနိုင်သလဲ ဆိုတာကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ထပ်ပြီး ရှင်းပြချင်ပါသေးတယ်။

ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော် မွေတော်တွေကို သိမ်းဆည်းထားတဲ့ ရှေးဟောင်း ကုန်းမြေမြင့်လေး တစ်ခု ရှိပါတယ်။ တစ်နေ့တော့ ပြတိုက်ကို အမြဲတမ်း အလှူငွေ အများကြီး ထည့်ဝင်နေတဲ့ သူဌေးကြီး ဦးမြင့် ရောက်လာပါတယ်။ သူက အဲဒီ ကုန်းမြေမြင့်လေးရဲ့ ဘေးမှာ အလွန် ကြီးမား ခမ်းနားတဲ့၊ ကွန်ကရစ်တွေ၊ သံမဏိတွေ အများကြီး သုံးထားတဲ့ မှန်လုံ အဆောက်အအုံ (Viewing Platform) ကြီး တစ်ခုကို သူ့နာမည်နဲ့ လှူဒါန်းပြီး ဆောက်လုပ်ချင်တယ်လို့ လာပြောပါတယ်။

"ဒီမှာ ကိုသူရ... ကျုပ် ဒီကုန်းတော်ကြီး ဘေးမှာ ဧရာမ အဆောက်အအုံကြီး ဆောက်မယ်။ လူတွေ အများကြီး တက်ပြီး ကြည့်လို့ ရအောင်။ အလှူငွေ ဘယ်လောက် ကုန်ကုန် ကျုပ် အကုန်ခံမယ်။ မနက်ဖြန် မြေတူးစက်တွေ ဝင်လာလိမ့်မယ်" လို့ ပြတိုက်ရဲ့ ဘူမိဗေဒနဲ့ အင်ဂျင်နီယာ တာဝန်ခံ ကိုသူရကို ဩဇာပေးပြီး ပြောပါတော့တယ်။

ကိုသူရဟာ ပြတိုက်ရဲ့ မြေပြင် အနေအထားကို စစ်ဆေးရတဲ့ သူပါ။ သူက ချက်ချင်းပဲ အဲဒီ ကုန်းမြေရဲ့ ဘူမိဗေဒ စစ်ဆေးရေး မှတ်တမ်း (T110) ကို ပြန်ကြည့်လိုက်ပါတယ်။ အဲဒီ ကုန်းမြေဟာ ဓာတ်တော်တွေကို အခိုင်အမာ ထိန်းထားပေးတဲ့ သဘာဝ ဂဝံကျောက်တန်း ဖြစ်ပေမယ့်၊ ဘေးနားမှာ အဲဒီလောက် ကြီးမား လေးလံတဲ့ ကွန်ကရစ် အဆောက်အအုံကြီး သွားဆောက်လိုက်ရင်၊ မြေကြီးရဲ့ ဖိအားတွေ ပြောင်းလဲသွားပြီး၊ ကုန်းတော်ကြီး တစ်ခုလုံး ပြိုကျသွားနိုင်တဲ့ အန္တရာယ် (Landslide risk) အလွန် များနေတာကို တွေ့လိုက်ရပါတယ်။

ဒါနဲ့ ကိုသူရက ယဉ်ကျေးစွာနဲ့ "ဦးမြင့်... ဒကာကြီးရဲ့ လှူဒါန်းချင်တဲ့ စေတနာကို ကျွန်တော် အလွန် လေးစားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြတိုက်ရဲ့ မြေပြင် အနေအထားနဲ့ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး မူဝါဒ (Policy 23, Art 23.2) အရ၊ မူလ ကုန်းတော်ရဲ့ ဘူမိဗေဒ ခိုင်ခံ့မှုကို ထိခိုက်စေမယ့် ဘယ်လို အဆောက်အအုံ ကြီးမားမှုကိုမှ ဆောက်လုပ်ခွင့် မရှိပါဘူး။ ဒကာကြီး ဆောက်ချင်တဲ့ အဆောက်အအုံကြီးရဲ့ အလေးချိန်ကြောင့်၊ ဓာတ်တော်တွေ ကိန်းဝပ်နေတဲ့ မူလ ကုန်းတော်ကြီးပါ ပြိုကျ ပျက်စီးသွားနိုင်ပါတယ်" လို့ ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။

ဒီစကားကို ကြားတော့ ဦးမြင့်က မျက်မှောင်ကြုတ်သွားတယ်။ "မင်းက ဘာသိလို့လဲ။ ခေတ်မီ နည်းပညာတွေနဲ့ လုပ်ရင် ရတာပေါ့။ ကျုပ်က ဒီလောက် လှူချင်နေတာကို အတားအဆီး လုပ်ရသလား" ဆိုပြီး ဒေါသထွက်လာပါတော့တယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အလှူလုပ်ချင်တဲ့ စေတနာဟာ ကောင်းပေမယ့်၊ အတ္တနဲ့ ရောနေရင် အန္တရာယ် ရှိပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဦးပဉ္ဇင်း ရောက်သွားပြီး ဦးမြင့်ကို တည်တည်ငြိမ်ငြိမ်နဲ့ ဝင်ရောက် ရှင်းပြရပါတယ်။

"ဒကာကြီး ဦးမြင့်... ဒကာကြီးရဲ့ သဒ္ဓါတရားကို ဦးပဉ္ဇင်း သာဓုခေါ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ငါတို့တွေဟာ ဓာတ်တော် ကိန်းဝပ်တဲ့ ကုန်းတော်ကို ကြည်ညိုကြတာ၊ အပြင်က ကွန်ကရစ် အဆောက်အအုံကြီးတွေကို ကြည်ညိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒကာကြီးရဲ့ ကြီးကျယ် ခမ်းနားချင်တဲ့ လောဘကြောင့်၊ တစ်နေ့ ကုန်းတော်ကြီး ပြိုကျသွားရင်၊ အားလုံးက ပရိဒေဝ သောကမီးတွေ လောင်ကြရပါလိမ့်မယ်။ အစစ်အမှန် ကြည်ညိုခြင်း ဆိုတာ ဓာတ်တော်တွေ ကိန်းဝပ်ရာ မူလ အခြေခံ အုတ်မြစ်ကို အန္တရာယ် မပေးဘဲ ကာကွယ် စောင့်ရှောက်တာသာ ဖြစ်ပါတယ်" လို့ ဓမ္မနဲ့ ဘူမိဗေဒ သိပ္ပံပညာကို ယှဉ်တွဲပြီး ဆုံးမလိုက်ပါတယ်။

ဒီစကားကို ကြားမှ ဦးမြင့်လည်း သတိဝင်လာတယ်။ "မှန်လှပါ ဘုရား။ တပည့်တော်က ကိုယ့်နာမည် ကြီးကျယ်ဖို့ အတ္တကို ရှေ့တန်းတင်မိပြီး၊ အဓိက အနှစ်သာရ ဖြစ်တဲ့ ဓာတ်တော် ကုန်းတော်ကြီးရဲ့ လုံခြုံမှုကို မေ့သွားမိပါတယ်။ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ အတိုင်းပဲ လိုက်နာပါတော့မယ်" လို့ ဝန်ခံသွားပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာတော့ အဲဒီ ဧရာမ အဆောက်အအုံကြီး ဆောက်မယ့်အစား၊ မူလ ကုန်းတော်ကြီး ပိုမို ခိုင်ခံ့အောင် သဘာဝ မြေထိန်းနံရံလေးတွေ၊ သစ်ပင်လေးတွေသာ စိုက်ပျိုး လှူဒါန်းလိုက်တဲ့အတွက်၊ ဘူမိဗေဒ အန္တရာယ်လည်း ကင်း၊ ဓမ္မ အနှစ်သာရလည်း ပြည့်ဝတဲ့ ငြိမ်းချမ်းသော အဖြေတစ်ခုကို ရရှိသွားပါတော့တယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်ကြည့်ကြစို့။ ငါတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးနဲ့တကွ လောကမှာ ရှိတဲ့ တောင်ကုန်း တောင်တန်းကြီးတွေ၊ ရုပ်ဝတ္ထု မှန်သမျှဟာ အချိန်တန်ရင် ဖောက်ပြန် ပြောင်းလဲ ပြိုကျ ပျက်စီးသွားရတဲ့ သဘောတရားတွေ ရှိနေတာဟာ ဘာသစ္စာလဲ... 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပါပဲ။

အဲဒီလို ပြောင်းလဲနေတဲ့ အရာတွေ ပျက်စီးသွားရင် ငိုကြွေး ပူဆွေးရတဲ့ ပရိဒေဝ သောကမီးတွေ၊ ငါ့နာမည် ကြီးရမယ် ဆိုပြီး ဦးမြင့်ရဲ့ စိတ်လိုမျိုး တပ်မက်နေတဲ့ အတ္တ၊ လောဘ၊ ကိလေသာတွေက ဘာသစ္စာလဲ... 'သမုဒယသစ္စာ' ပါပဲ။ ဒီတဏှာလောဘကြောင့်ပဲ ဒုက္ခတွေ အသစ် အသစ် ထပ်ဖြစ်နေရတာပါ။

ဒီလို ဖောက်ပြန်တတ်တဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီးကို အမှန်အတိုင်း သိမြင်လာပြီး၊ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ တဏှာ လောဘ၊ အတ္တနဲ့ ပရိဒေဝ သောကတွေကို စွန့်လွှတ်လိုက်နိုင်မယ် ဆိုရင်၊ ပူလောင်မှုတွေ ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ သဘောဟာ ဘာသစ္စာလဲ... 'နိရောဓသစ္စာ' ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို ငြိမ်းအေးသွားဖို့အတွက်၊ ရုပ်ဝတ္ထုတွေအပေါ် တွယ်တာမနေဘဲ၊ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်အောင် ရှုမှတ်ပြီး၊ ဓာတ်သဘောသက်သက်ပဲလို့ သိမြင်ကာ ဒိဋ္ဌိသုံးပါး ဖြုတ်နေတဲ့ ဝိပဿနာ ကျင့်စဉ်ကြီးကတော့ လမ်းမှန်ဖြစ်တဲ့ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပါပဲ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီမဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်မှသာ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာကို ရောက်မှာ ပေါ်လွင်နေပါတယ် ဟုတ်လား။

ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ရွှေတိဂုံသမိုင်း ဓမ္မဒေသနာတော် အတိုင်း မိမိတို့၏ စိတ်အစဉ်တွင် ကိန်းအောင်းနေသော အတ္တ၊ လောဘ၊ ပရိဒေဝ သောက အစွဲများကို ဝိပဿနာ ဉာဏ်ဖြင့် ဖြုတ်ခွာနိုင်ကြပါစေ၊ ရုပ်ဝတ္ထု၏ အမြင့်အနိမ့်ထက် စိတ်ထား၏ မြင့်မြတ်မှု သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ဓာတ်တော်များကိုသာ တန်ဖိုးထား ကြည်ညိုနိုင်ကြပြီး၊ အစဉ်အမြဲ ဘုရားဂုဏ်တော် ပွားများနိုင်ပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ အားလုံးပဲ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာ ချမ်းသာပြီး မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ လွယ်ကူသော အကျင့်ဖြင့် အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.