Day: 028 | ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | ဒေတာလုံခြုံရေးနေ့ (Data Privacy) | ဝိနည်း၊ ဂုတ္တ (လုံခြုံ) | Data Privacy Day

 

Day: 028 | ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | ဒေတာလုံခြုံရေးနေ့ (Data Privacy) | ဝိနည်း၊ ဂုတ္တ (လုံခြုံ) | Data Privacy Day

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်၊ ယနေ့ကျရောက်တဲ့ ကမ္ဘာ့ဒေတာလုံခြုံရေးနေ့ (Data Privacy Day) မင်္ဂလာအချိန်အခါသမယမှာ တရားနာယူကြမယ့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေ။ ဒီနေ့ခေတ်မှာ ဒေတာအချက်အလက်တွေဟာ ရွှေငွေရတနာတွေလိုပဲ တန်ဖိုးရှိလာပါပြီ။ မိမိတို့ရဲ့ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အချက်အလက်တွေကို လုံခြုံအောင် ထိန်းသိမ်းသလို၊ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ကိုလည်း ကိလေသာအန္တရာယ်တွေကနေ လုံခြုံအောင် စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေ။ ဒေတာမှတ်တမ်းကောင်းများ ပိုင်ဆိုင်ပြီး ကောင်းမှုစာရင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ကိုင်း... တရားစကားတွေ မဟောကြားခင်လေးမှာ စိတ်ကလေးကို ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ မိမိရဲ့ စိတ်တံခါးပေါက်တွေကို လုံခြုံအောင် ပိတ်ဆို့ထားနိုင်ဖို့အတွက် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို အရင် ပွားများကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ဝင်လေထွက်လေလေးကို သတိကပ်ပြီး အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ခဏလောက် ရှုမှတ်ကြည့်ပါမယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်လေးထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ နှာသီးဖျားမှာ လေလေး တိုးဝင်လာရင် ဝင်မှန်းသိမယ်၊ ပြန်ထွက်သွားရင် ထွက်မှန်းသိမယ်။ ဝင်လေထွက်လေ ဆိုတာ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲကို ဝင်ထွက်သွားလာနေတဲ့ အခြေခံအကျဆုံး 'ဒေတာ' (Data) လေးတွေပါပဲ။

ဒီလို သတိလေး ကပ်ထားတဲ့အခါ လေလေး ဝင်လာရင် သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်၊ လေလေး ထွက်သွားရင်လည်း သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကလေး ပြင်ပအာရုံတွေဆီကို ထွက်သွားဖို့ ကြံရွယ်လိုက်တိုင်း၊ "သြော်... စိတ်အချက်အလက်တွေ ပေါက်ကြားတော့မယ်" လို့ သတိပြုမိပါစေ။ အဲဒီ အတွေးအာရုံကို ချက်ချင်း ဖြတ်တောက်လိုက်ပြီး၊ ဝင်လေထွက်လေလေးရဲ့ သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်နေမှုကို ညင်သာစွာ စောင့်ကြည့်ပေးပါ။ ဦးဇင်းတို့ဟာ ဒီခန္ဓာကိုယ် စက်ကြီးရဲ့ လုံခြုံရေး အရာရှိတွေပါပဲ။ သတိဆိုတဲ့ လုံခြုံရေးစနစ် (Security System) ကို အမြဲတမ်း ဖွင့်ထားကြစို့နော်။

ဒီနေရာမှာ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်ဖို့ဆိုတာ အရေးကြီးတဲ့ လျှို့ဝှက်ချက်တွေကို သိမ်းဆည်းထားတဲ့ မီးခံသေတ္တာကြီးကို သော့ခတ်နေတာနဲ့ တူပါတယ်။ သော့မခတ်ဘဲ ပစ်ထားရင် သူခိုးတွေ ဝင်လာပြီး အဖိုးတန်ပစ္စည်းတွေ ပါသွားမှာပေါ့။ အဲဒီလိုပဲ သတိမရှိရင် စိတ်ထဲကို လောဘ၊ ဒေါသ သူခိုးတွေ ဝင်လာပြီး ကုသိုလ်တရားတွေကို ခိုးယူသွားပါလိမ့်မယ်။ ဒါကြောင့် အခု ဝင်လေထွက်လေလေးပေါ်မှာပဲ စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် ထားကြည့်လိုက်ကြပါစို့။

ဒီလိုမျိုး စိတ်ကို ဝင်လေထွက်လေ အာရုံ တစ်နေရာတည်းမှာ စူးစိုက်ထားနိုင်ရင် ခိုင်မာတဲ့ သမာဓိ ရလာပါပြီ။ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ ပြင်ပအာရုံတွေဆီ ပြေးလွှားချင်တဲ့ စိတ်တွေ ခေတ္တခဏ ရပ်တန့်သွားပြီ ဆိုရင်တော့ တရားတော်ကို အေးအေးဆေးဆေး နာယူမှတ်သားနိုင်ပါပြီ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ ကမ္ဘာ့ဒေတာလုံခြုံရေးနေ့ (Data Privacy Day) မှာ "ဒေတာလုံခြုံရေး" ဆိုတာ ဘာလဲ၊ အဲဒီ အယူအဆတွေကို ဒီနေ့ခေတ် နည်းပညာရပ်ဝန်းမှာ ဘယ်လိုမျိုး အလေးအမြတ်ထားပြီး လုပ်ဆောင်ကြသလဲ ဆိုတာကနေ စပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ခေတ် ဒီဂျစ်တယ် ကမ္ဘာကြီးမှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝ လှုပ်ရှားမှုတိုင်းဟာ 'ဒေတာ' (Data) တွေ အဖြစ် မှတ်တမ်းတင် ကျန်ရစ်နေပါတယ်။ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အချက်အလက်များ (Personal Identifiable Information - PII) လို့ခေါ်တဲ့ နာမည်၊ မွေးသက္ကရာဇ်၊ မှတ်ပုံတင်အမှတ်၊ ဘဏ်အကောင့် နံပါတ်တွေကစလို့၊ ကိုယ် ဘာကြိုက်တယ်၊ ဘယ်သွားတယ် ဆိုတဲ့ အလေ့အထတွေအထိ အားလုံးဟာ ကွန်ပျူတာ ဆာဗာကြီးတွေထဲမှာ သိမ်းဆည်းထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ ဖုန်းသုံးလိုက်တိုင်း၊ အင်တာနက် သုံးလိုက်တိုင်း ခြေရာလက်ရာတွေ ချန်ထားခဲ့သလိုပါပဲ။ အဲဒီ ခြေရာတွေကို 'Digital Footprint' လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒီအချက်အလက်တွေဟာ အင်မတန် တန်ဖိုးရှိသလို၊ အန္တရာယ်လည်း ကြီးပါတယ်။ ဟက်ကာ (Hacker) လို့ခေါ်တဲ့ အင်တာနက် လူဆိုးတွေက ဒီအချက်အလက်တွေကို ခိုးယူပြီး ငွေညှစ်တာ၊ အယောင်ဆောင်ပြီး မသမာမှုတွေ လုပ်တာတွေ ပြုလုပ်ကြပါတယ်။ ဒါကြောင့် "Data Privacy" ဆိုတာ ကိုယ့်ရဲ့ အိမ်တံခါးကို သော့ခတ်သလို၊ ကိုယ့်ရဲ့ ဒီဂျစ်တယ် ဘဝကိုလည်း လုံခြုံအောင် ကာကွယ်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

 'အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်တို့က ဘာမှ လျှို့ဝှက်စရာ မရှိပါဘူး၊ ဘာလို့ လုံခြုံရေး လိုတာလဲ' တဲ့။ အလွန် အန္တရာယ်များတဲ့ အတွေးပါပဲ။ ကိုယ့်ရဲ့ အချက်အလက်တွေ ပေါက်ကြားသွားရင် 'Identity Theft' လို့ခေါ်တဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ ဘဝတစ်ခုလုံးကို သူများက အစားထိုး ရယူသွားနိုင်ပါတယ်။ ကိုယ့်နာမည်နဲ့ မကောင်းမှုတွေ လုပ်သွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် နည်းပညာ ကုမ္ပဏီကြီးတွေက Firewall (မီးတံတိုင်း) တွေ၊ Encryption (ကုဒ်ဝှက်စနစ်) တွေနဲ့ အကြီးအကျယ် ကာကွယ်နေကြရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို ခေတ်သစ် နည်းပညာနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရင် ၊ သူတော်ကောင်းတို့ အွန်လိုင်း အကောင့်တွေကို ဝင်တဲ့အခါ Password (စကားဝှက်) ပေးရတယ် မဟုတ်လား။ အဲဒီ စကားဝှက်က ခက်ခဲလေလေ၊ လုံခြုံလေလေပါပဲ။ အခုနောက်ပိုင်းဆိုရင် Two-Factor Authentication (2FA) လို့ခေါ်တဲ့ နှစ်ထပ်ကွမ်း လုံခြုံရေး စနစ်တွေတောင် သုံးလာကြပါပြီ။ ဒါဟာ ကိုယ့်ရဲ့ အိမ်ကို သော့နှစ်ထပ် ခတ်လိုက်တာနဲ့ တူပါတယ်။

ဒေတာလုံခြုံရေး ပေါက်ကြားမှု ဖြစ်တဲ့အခါ စီးပွားရေး အရ ဆုံးရှုံးရုံသာမက၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အရလည်း အကြီးအကျယ် ထိခိုက်ရပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ လျှို့ဝှက်ချက်တွေ လူသိရှင်ကြား ဖြစ်သွားမှာကို စိုးရိမ်တဲ့ စိတ်၊ လုံခြုံမှု မရှိတော့ဘူးလို့ ခံစားရတဲ့ စိတ်တွေဟာ လူကို အကြီးအကျယ် ဒုက္ခပေးပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီဂျစ်တယ် ခေတ်ကြီးမှာ အချက်အလက် လုံခြုံရေး ဆိုတာ ကိုယ့်ရဲ့ ဘဝလုံခြုံရေး၊ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်လုံခြုံရေးနဲ့ တိုက်ရိုက် ပတ်သက်နေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကဲ... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာတော်မှာ "လုံခြုံရေး" နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဘယ်လို ဟောကြားခဲ့သလဲ ဆိုတာကို ဝိနည်းပိဋကတ်တော်လာ ပါဠိတော်တွေနဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင် လက်ထက်တော်က ကွန်ပျူတာတွေ၊ အင်တာနက်တွေ မရှိခဲ့ပေမယ့်၊ လူသားတွေရဲ့ စိတ်အလုပ်လုပ်ပုံ ယန္တရားကတော့ အတူတူပါပဲ။ ဝိနည်းပိဋကတ် (စာမျက်နှာ-၁) မှာ "ဂုတ္တ" (Gutta) ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို အသုံးပြုထားတာ တွေ့ရပါတယ်။ 'ဂုတ္တ' ဆိုတာ စောင့်ရှောက်အပ်သော၊ လုံခြုံစေအပ်သော၊ ကာကွယ်အပ်သော လို့ အနက်အဓိပ္ပာယ် ရပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းက (Method #5: ပါဠိတော်နှင့် သိပ္ပံကို အသေးစိတ် နှိုင်းယှဉ်ခြင်း) နည်းလမ်းကို အသုံးပြုပြီး၊ ဝိနည်းတော်လာ "ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရ" (ဣန္ဒြေတို့၌ လုံခြုံသော တံခါးရှိခြင်း) ဆိုတဲ့ စကားရပ်ကို ခေတ်သစ် Cybersecurity သဘောတရားတွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ် ဓာတ်ခွဲပြပါမယ်။ သိပ္ပံနည်းကျ စစ်ဆေးသလို တစ်လုံးချင်းစီ ကြည့်ကြစို့။

ပထမ၊ "ဣန္ဒြိယ" (Indriya) ဆိုတာ စိုးအုပ်တတ်သော သဘော၊ တစ်နည်းအားဖြင့် ဦးဇင်းတို့ရဲ့ အာရုံခံ ကိရိယာများ (Sensors) ဖြစ်တဲ့ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် တို့ကို ဆိုလိုပါတယ်။ ဒါတွေဟာ ဦးဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ် စက်ကြီးရဲ့ 'Input Devices' တွေပါပဲ။ ဒေတာတွေ ဝင်လာတဲ့ လမ်းကြောင်းတွေပေါ့။

ဒုတိယ၊ "ဒွါရ" (Dvara) ဆိုတာ တံခါးပေါက် (Port / Gateway) ပါ။ ကွန်ပျူတာမှာ USB ပေါက်တွေ၊ Network Port တွေ ရှိသလို၊ လူမှာလည်း ဒီအာရုံခြောက်ပါး တံခါးပေါက်တွေ ရှိပါတယ်။ ဒီတံခါးပေါက်တွေကနေတစ်ဆင့် အပြင်လောကက အချက်အလက်တွေ ဝင်လာတာပါ။

တတိယ၊ "ဂုတ္တ" (Gutta) ဆိုတာကတော့ စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ လုံခြုံစေခြင်း (Guarded / Secured) ပါ။ ဒါဟာ ခေတ်သစ် နေပညာအရ ပြောရင် 'Firewall' (မီးတံတိုင်း) သို့မဟုတ် 'Antivirus Software' နဲ့ တူပါတယ်။ ဝင်လာတဲ့ ဒေတာတွေကို စစ်ဆေးပြီး ကောင်းတာကို လက်ခံ၊ မကောင်းတာ (Malware/Virus) ကို ပိတ်ပင်တဲ့ စနစ်ပါပဲ။

ဘုရားရှင်က ရဟန်းတော်တွေကို "ဣန္ဒြေတံခါးတွေကို လုံခြုံအောင် စောင့်ကြလော့" လို့ ညွှန်ကြားခဲ့တာဟာ၊ ဒီနေ့ခေတ် စကားနဲ့ ပြောရရင် "မင်းတို့ရဲ့ စိတ်ကွန်ပျူတာကို Firewall ဖွင့်ထားကြ၊ Cybersecurity အသိ ရှိကြ" လို့ ပြောတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... မျက်စိတံခါး (Eye Port) ကနေ အဆင်းအာရုံ (Visual Data) တစ်ခု ဝင်လာတယ်။ အဲဒီအဆင်းက လှပတယ် ဆိုပါစို့။ လုံခြုံရေးစနစ် (ဂုတ္တ) မရှိရင်၊ အဲဒီ ဒေတာနဲ့အတူ 'လောဘ' (Greed Malware) ဆိုတဲ့ ဗိုင်းရပ်စ်ပါ ဝင်လာပြီး စိတ်ကို ဖျက်ဆီးပစ်လိုက်မှာပါ။ ဒါကို တားဆီးဖို့အတွက် ဘုရားရှင်က 'သတိ' (Sati) ဆိုတဲ့ အကောင်းဆုံး လုံခြုံရေး ဆော့ဖ်ဝဲလ်ကို ပေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သတိရှိမှ ဂုတ္တ ဖြစ်မှာပါ။ "အချက်အလက် လုံခြုံရေးသည် သတိ (Sati) ရှိခြင်း၊ စိတ်လုံခြုံမှ ဘဝလုံခြုံမည်" ဆိုတာ ဒါကို ပြောတာပါ။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု မိမိတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ် ယန္တရားကြီးထဲမှာ ဒေတာတွေ ဝင်လာပုံနဲ့ စိတ်လုံခြုံရေး ပေါက်ကြားပုံကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ဘယ်လို ဓာတ်ခွဲ ရှုမှတ်မလဲ ဆိုတာကို အသေးစိတ် လေ့လာကြစို့။ (Method #2: Vipassana Mechanism ကို အဏုစိတ် ဓာတ်ခွဲခြင်း)။ ဦးဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးဟာ အလွန် ရှုပ်ထွေးတဲ့ Data Processing Center ကြီး တစ်ခုပါပဲ။ အာယတန (၁၂) ပါး ရှိပါတယ်။ အတွင်း အာယတန ၆ ပါး (မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ်) က Input Devices တွေ ဖြစ်ပြီး၊ အပြင် အာယတန ၆ ပါး (အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိ၊ ဓမ္မာရုံ) တွေက Raw Data (ကုန်ကြမ်း အချက်အလက်) တွေ ဖြစ်ပါတယ်။

ဥပမာ - မျက်စိ (စက္ခုဒွါရ) ဆိုတဲ့ Input Device ကနေ၊ အလွန် လိုချင်စရာ ကောင်းတဲ့ ပစ္စည်းတစ်ခုရဲ့ ပုံရိပ် (ရူပါရုံ Data) ဝင်လာတယ် ဆိုပါစို့။ မျက်စိအကြည်ရုပ် (Sensor) နဲ့ အဆင်း (Object) တိုက်ဆိုင်လိုက်တဲ့အခါ 'စက္ခုဝိညာဏဓာတ်' လို့ခေါ်တဲ့ မြင်သိစိတ် (Visual Processor) က အလုပ်စလုပ်ပါတယ်။ ဒီသုံးခု ပေါင်းဆုံမိတာကို 'ဖဿ' (Contact / Data Input) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

ဖဿ ဖြစ်လာတာနဲ့ တစ်ဆက်တည်းမှာပဲ Processor က ဒီဒေတာကို သုံးသပ်ပြီး 'ဝေဒနာ' (Feeling / System Alert) ထုတ်ပေးပါတယ်။ "ဒါ ကောင်းတယ်" (သုခဝေဒနာ - Positive Alert)၊ သို့မဟုတ် "ဒါ မကောင်းဘူး" (ဒုက္ခဝေဒနာ - Negative Alert)၊ သို့မဟုတ် "သာမန်ပဲ" (ဥပေက္ခာဝေဒနာ - Neutral Alert) ဆိုပြီး ချက်ချင်း တုံ့ပြန်ပါတယ်။

ဒီအဆင့်ထိက သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်နေတဲ့ Process တွေပါ။ ပြဿနာက ဒီနောက်မှာ စတာပါ။ သတိ (Security Software) မရှိတဲ့အခါ၊ သုခဝေဒနာ ပေါ်လာရင် 'တဏှာ' (Craving) ဆိုတဲ့ Unauthorized Download (ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ရယူလိုမှု) စတင် ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။ "ဒါကို ငါ လိုချင်တယ်၊ ငါ့ဟာ ဖြစ်ရမယ်" ဆိုပြီး စွဲလမ်းတဲ့ 'ဥပါဒါန်' (Clinging / Ransomware locking) အဆင့်ကို ရောက်သွားပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ 'သင်္ခါရ' (Volitional Activities) လို့ခေါ်တဲ့ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံတွေနဲ့ အဲဒီပစ္စည်းကို ရအောင် ကြိုးစားရင်း အကုသိုလ် ဒုစရိုက်တွေ ဖြစ်ကုန်ကြတာပါ။

ဒီဖြစ်စဉ်ကို ခန္ဓာငါးပါး အနေနဲ့ ပြန်ဖွဲ့ကြည့်ကြစို့။ မြင်ရတဲ့ အဆင်းနဲ့ မျက်စိက 'ရူပက္ခန္ဓာ' (Hardware/Data)၊ မြင်သိစိတ်က 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ' (Processor)၊ ခံစားတာက 'ဝေဒနာက္ခန္ဓာ' (Alert System)၊ မှတ်သားတာက 'သညာက္ခန္ဓာ' (Memory)၊ လိုချင်တပ်မက်ပြီး ပြုပြင်စီရင်တာက 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' (Operating System actions) ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ အရေးအကြီးဆုံး အချက်ကို ပြောပြပါမယ်။ ဒီလောက် ရှုပ်ထွေးပြီး မြန်ဆန်တဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်ကြီး လည်ပတ်နေတာကို၊ ဦးဇင်းတို့က အမှန်အတိုင်း မသိဘဲ (အဝိဇ္ဇာ)၊ "ငါ မြင်နေတာ၊ ငါ လိုချင်တာ၊ ငါ့ဒေတာ" လို့ 'User' (အသုံးပြုသူ) တစ်ယောက် ရှိနေတယ်လို့ ထင်မှတ်မှားနေတာပါ။ ဒါကို 'သက္ကာယဒိဋ္ဌိ' (Sakkaya Ditthi - The illusion of Self) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

အဲဒီ "ငါ" (User) ကပဲ အမြဲတမ်း ရှိနေမယ်၊ ဒီအချက်အလက်တွေက ငါ့အတွက် အမြဲတမ်း အရေးကြီးနေမယ် လို့ ထင်တာက 'သဿတဒိဋ္ဌိ' (Eternalism) ပါ။ ပြီးတော့ သေရင် အားလုံး ပြီးဆုံးသွားတာပဲ၊ ဘာအကျိုးဆက်မှ မရှိဘူးလို့ ကံ-ကံ၏အကျိုးကို ငြင်းပယ်ပြီး အပြတ်ယူတာက 'ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ' (Annihilationism) ပါ။

တကယ်တော့ ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးထဲမှာ 'User' ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မရှိပါဘူး။ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ရုပ်နာမ် ဓမ္မ လုပ်ငန်းစဉ် (Automated Process) တွေသာ ရှိပါတယ်။ ဒေတာတွေ ဝင်လာမယ်၊ Process လုပ်မယ်၊ ရလဒ်ထွက်မယ်၊ ပြီးရင် ပျောက်ကွယ်သွားမယ် (အနိစ္စ)။ ဒါပါပဲ။ ဒါကို "ငါ" လို့ စွဲလမ်းလိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်မှာပဲ စိတ်လုံခြုံရေး ပေါက်ကြားပြီး၊ ဒီနေ့ရဲ့ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီး ပုဒ်ရေ ၁၈၄ မှာ ပါတဲ့ 'ဥပါယာသ' (Upāyāsa - Despair / အပြင်းအထန် စိတ်ပျက်အားငယ်ခြင်း) ဆိုတဲ့ ဗိုင်းရပ်စ် ကိုယ်ထဲ ဝင်ရောက်လာပြီး ဒုက္ခရောက်ကြရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါဆိုရင် ဝိပဿနာ ရှုတယ်ဆိုတာ ဘာလဲ။ ဝိပဿနာ ဆိုတာ ဒီ ဖြစ်စဉ်ကြီးကို 'User' အနေနဲ့ ဝင်မပါဘဲ၊ ဘေးကနေ စောင့်ကြည့်နေတဲ့ 'System Administrator' (စနစ်အดูแลအမှူး) လိုမျိုး သတိနဲ့ စောင့်ကြည့်နေတာပါ။ "မြင်စိတ် ပေါ်လာတယ်... သိတယ်၊ လိုချင်စိတ် ပေါ်လာတယ်... သိတယ်"။ အဲဒီလို သိလိုက်တာနဲ့ "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိ (Malware) အလုပ်မလုပ်နိုင်တော့ဘဲ၊ စိတ်လုံခြုံရေး (ဂုတ္တ) အလိုလို ရှိသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာကို ပြတိုက်ကြီး တစ်ခုက ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ (Method #3: Case Study ကို ဝတ္ထုဇာတ်လမ်းကဲ့သို့ အသက်သွင်းခြင်း)။ အချိန်ကတော့ ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်၊ ဒေတာလုံခြုံရေးနေ့ရဲ့ မွန်းလွဲပိုင်းပါ။ ပြတိုက်ရဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ် မော်ကွန်းတိုက် ဌာနမှာ တာဝန်ကျနေတဲ့ အရာရှိမလေး ဒေါ်ခင် (Case-2428) ဟာ ကွန်ပျူတာ ရှေ့မှာ မျက်နှာပျက်ပျက်နဲ့ ထိုင်နေပါတယ်။ သူ့ရဲ့ လက်တွေက တုန်ရီနေပြီး၊ မျက်လုံးထဲမှာ ကြောက်ရွံ့မှုတွေ အပြည့်ပါပဲ။

ပြဿနာက ဒီလိုပါ။ ဒီနေ့မနက်က သူ့ဆီကို အီးမေးလ် တစ်စောင် ရောက်လာတယ်။ "အရေးကြီးသည် - ပြတိုက် အလှူရှင်များ စာရင်း အတည်ပြုရန်" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ပါ။ ဒေါ်ခင်ကလည်း အလုပ်ရှုပ်နေတာနဲ့၊ သတိမထားမိဘဲ အဲဒီ အီးမေးလ်ထဲက လင့်ခ် (Link) ကို နှိပ်လိုက်မိတယ်။ နှိပ်လိုက်ပြီး ခဏနေတော့မှ သူ့ကွန်ပျူတာ မျက်နှာပြင်မှာ ထူးဆန်းတဲ့ စာတန်းတွေ ပေါ်လာပြီး၊ ဖိုင်တွေ ဖွင့်မရ ဖြစ်သွားတယ်။ အဲဒီဖိုင်တွေထဲမှာ (T246) လို့ခေါ်တဲ့ အလွန် အရေးကြီးတဲ့ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း အလှူရှင်တွေရဲ့ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ မှတ်တမ်းတွေ ရှိနေပါတယ်။

ဒေါ်ခင်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ 'ဥပါယာသ' (Upāyāsa) လို့ခေါ်တဲ့ အပြင်းအထန် စိတ်ပျက် အားငယ်မှု မီးတောက်ကြီး လောင်ကျွမ်းသွားပါတယ်။ "သွားပြီ... ငါ့ကြောင့် ပြတိုက်ရဲ့ လျှို့ဝှက်ချက်တွေ ပေါက်ကြားကုန်ပြီ။ ငါတော့ အလုပ်ပြုတ်တော့မယ်၊ ထောင်ကျတော့မယ်" ဆိုတဲ့ အတွေးတွေနဲ့၊ "ငါ၊ ငါ" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစွဲတွေကြောင့် ပူလောင်နေပါတော့တယ်။ သူ ဘာလုပ်ရမှန်း မသိဘဲ ကြောင်ငေးနေမိတယ်။

အဲဒီအချိန်မှာပဲ ပြတိုက်မှူးကြီး ဦးစံလင်း အခန်းထဲကို ဝင်လာပါတယ်။ ဦးစံလင်းက ဒေါ်ခင်ရဲ့ ပျာယာခတ်နေတဲ့ ပုံစံကို မြင်တော့ တစ်ခုခု မှားနေပြီဆိုတာ ရိပ်မိလိုက်ပါတယ်။ သူက တည်ငြိမ်တဲ့ အသံနဲ့ "ဒေါ်ခင်... ဘာဖြစ်တာလဲ၊ စိတ်ကို ငြိမ်ငြိမ်ထားပါ" လို့ ပြောလိုက်ပါတယ်။ ဒေါ်ခင်က ငိုသံပါကြီးနဲ့ ဖြစ်ကြောင်းကုန်စင် ပြောပြလိုက်တယ်။

ဦးစံလင်းက ပြုံးလိုက်ပါတယ်။ "ဒေါ်ခင်... ပြဿနာ ဖြစ်တာက ကွန်ပျူတာမှာ ဖြစ်တာ။ ဒါပေမယ့် မင်းက စိတ်ထဲမှာ အရင် ပြဿနာ တက်နေပြီ။ ဘုရားဟောတဲ့ 'ဂုတ္တ' (လုံခြုံခြင်း) ဆိုတာကို သတိရစမ်းပါ။ မင်း အီးမေးလ်ကို နှိပ်လိုက်တုန်းက 'သတိ' ဆိုတဲ့ တံခါးစောင့် မရှိလိုက်ဘူး။ အခု ပြဿနာ ဖြစ်တော့လည်း 'သတိ' မရှိဘဲ 'ဥပါယာသ' (ပူပန်မှု) တွေ ဝင်လာအောင် တံခါးဖွင့်ပေးထားပြန်ပြီ။ စိတ်မလုံခြုံရင် ဘဝလည်း မလုံခြုံဘူး ဆိုတာ ဒါပဲ" လို့ ဓမ္မသဘောနဲ့ ဆုံးမပါတယ်။

ဆက်ပြီး ဦးစံလင်းက ပြတိုက်ရဲ့ ဒေတာလုံခြုံရေးနှင့် ဆိုက်ဘာလုံခြုံမှု မူဝါဒ (Policy 20) ကို ထုတ်ပြလိုက်ပါတယ်။ "ကဲ... စိတ်ကို အရင် ငြိမ်အောင် ထား။ ပူပန်နေလို့ ပြဿနာ မပြေလည်ဘူး။ အပိုဒ် ၂၀.၄ (Art 20.4: Incident response and data classification protocol) အရ၊ ငါတို့ ဘာလုပ်ရမလဲ ဆိုတာ အဆင့်ဆင့် ရှိပြီးသား။ ပထမဆုံး၊ အင်တာနက် ကြိုးကို ဖြုတ်လိုက်။ ဒုတိယ၊ IT ဌာနကို အကြောင်းကြား။ တတိယ၊ Template T246 (Sensitive Data Breach Report) ကို ယူပြီး ဘာတွေ ဖြစ်ခဲ့သလဲ ဆိုတာ အမှန်အတိုင်း မှတ်တမ်းတင်။ ငါတို့မှာ Backup (အရံသင့် သိမ်းဆည်းထားမှု) ရှိတယ်။ စနစ်တကျ ဖြေရှင်းရင် အဆင်ပြေသွားမှာပါ" လို့ လမ်းညွှန်လိုက်ပါတယ်။

ဒီအခါမှာ ဒေါ်ခင်လည်း "ငါ့အပြစ်၊ ငါ့ပြဿနာ" ဆိုတဲ့ အတ္တစွဲတွေကို ခဏ ဘေးဖယ်ပြီး၊ ဦးစံလင်း ပြောသလို 'သတိ' နဲ့ ယှဉ်ပြီး တစ်ဆင့်ချင်း လုပ်ဆောင်ပါတော့တယ်။ စိတ်ငြိမ်ငြိမ်နဲ့ လုပ်ဆောင်လိုက်တဲ့အခါ၊ IT ပညာရှင်တွေ အချိန်မီ ရောက်လာပြီး၊ ဗိုင်းရပ်စ်ကို ရှင်းလင်းနိုင်ခဲ့သလို၊ ဒေတာတွေကိုလည်း Backup ကနေ ပြန်လည် ရယူနိုင်ခဲ့ပါတယ်။

ကြည့်စမ်း သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ပြဿနာ ဖြစ်လာတဲ့အခါ 'ဥပါယာသ' (စိတ်ပျက်မှု) နဲ့ တုံ့ပြန်မယ့်အစား၊ 'သတိ' (Mindfulness) နဲ့ 'ဂုတ္တ' (လုံခြုံမှု) ကို ဦးစားပေးလိုက်တဲ့အခါ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ် ဒေတာရော၊ စိတ်နှလုံးပါ အေးချမ်း လုံခြုံသွားတာကို ဒီဇာတ်လမ်းလေးက သက်သေပြနေပါတယ်။ နည်းပညာ ဘယ်လောက် တိုးတက်တိုးတက်၊ အခြေခံအကျဆုံး လုံခြုံရေးကတော့ ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်တိုင် သတိနဲ့ စောင့်ရှောက်ခြင်းပါပဲ။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး ကြည့်ကြစို့။ လောကမှာ ဒေတာတွေ ပေါက်ကြားမှာ စိုးရိမ်ရတာ၊ စိတ်မလုံခြုံမှုကြောင့် ပူလောင်နေရတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အစဉ်အဆက်ဟာ အမှန်တကယ်တော့ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်တဲ့၊ ဆင်းရဲတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီး ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါကို သေချာ ပိုင်းခြားသိဖို့ လိုပါတယ်။

ဒီဖြစ်ပျက်နေတဲ့ အာရုံဒေတာတွေအပေါ်မှာ "ငါ့ဟာ၊ ငါ့အချက်အလက်" ဆိုပြီး အတ္တနဲ့ တပ်မက်စွဲလမ်းနေတဲ့ တဏှာ၊ ဥပါဒါန် နဲ့ အဝိဇ္ဇာ တွေဟာ 'ဥပါယာသ' (ပြင်းစွာ ပူပန်ခြင်း) ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ သမုဒယသစ္စာ (ဒုက္ခအကြောင်းတရား) ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလို တဏှာအစွဲတွေ၊ "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေ၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေ လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ အခြေအနေ၊ အမှန်တရားကို သိပြီး ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ အငြိမ်းဓာတ် နိဗ္ဗာန်ဟာ နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို ငြိမ်းချမ်းရာကို ရောက်ရှိဖို့အတွက်၊ အကြောင်းအကျိုး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီး၊ အာရုံခြောက်ပါး တံခါးပေါက်တွေကနေ ဒေတာတွေ ဝင်လာတိုင်း၊ ဝေဒနာတွေ ပေါ်လာတိုင်း ဥပါဒါန်သို့ မကူးစေဘဲ "ငါ မဟုတ်ဘူး၊ ငါ့ဒေတာ မဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နာမ် ဓမ္မ ဖြစ်စဉ် သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်" လို့ သတိပဋ္ဌာန် (Firewall) နဲ့ အစဉ်မပြတ် ရှုမှတ် စောင့်ကြပ်နေတဲ့ ကျင့်စဉ်ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံးနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဆိုတာ အလွန်ပဲ ပေါ်လွင်နေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ ပြင်ပ ဒေတာအချက်အလက်များကို လုံခြုံအောင် ထိန်းသိမ်းသကဲ့သို့၊ မိမိတို့၏ ဣန္ဒြေတံခါးခြောက်ပေါက်ကိုလည်း သတိတည်းဟူသော အစောင့်အကြပ်ဖြင့် 'ဂုတ္တ' (လုံခြုံအောင်) စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေ၊ 'ဥပါယာသ' (ပူပန်မှု) ကင်းဝေးပြီး စိတ်ချမ်းသာ ကိုယ်ကျန်းမာစွာဖြင့်၊ ကောင်းမှုကုသိုလ် မှတ်တမ်းများကိုသာ စုဆောင်းကာ နိဗ္ဗာန်သို့ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.