Day: 029 | ၂၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | ကံကို ပြင်လို့ရသလား | မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ အင်္ဂုလိမာလ | Rehabilitation

Day: 029 | ၂၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | ကံကို ပြင်လို့ရသလား | မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ အင်္ဂုလိမာလ | Rehabilitation

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၉ ရက်၊ ဒီကနေ့ဟာ ဇန်နဝါရီလရဲ့ နောက်ဆုံးရက်သတ္တပတ်ထဲကို ရောက်ရှိလာခဲ့ပါပြီ။ နှစ်သစ်ရဲ့ ပထမဆုံးလ ကုန်ဆုံးတော့မယ့် ဒီအချိန်အခါသမယမှာ တရားနာယူကြမယ့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေ။ ပြီးခဲ့တဲ့ တစ်လတာ ကာလအတွင်းမှာ မိမိတို့ ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ အလုပ်တွေကို ပြန်လည် သုံးသပ်ပြီး၊ အမှားတွေ ပါခဲ့ရင်လည်း ပြင်ဆင်လို့ ရပါသေးတယ် ဆိုတဲ့ အသိတရားနဲ့ ရှေ့ဆက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

လူ့ဘဝဆိုတာ ခရီးသွားနေတာနဲ့ တူပါတယ်။ တစ်ခါတလေ လမ်းမှား ရောက်သွားတတ်ပါတယ်။ အရေးကြီးတာက လမ်းမှားနေမှန်း သိတဲ့အချိန်မှာ လမ်းမှန်ကို ပြန်ကွေ့ဖို့ပါပဲ။ "ငါကတော့ အကုသိုလ်တွေ များနေပြီ၊ ပြင်လို့ မရတော့ပါဘူး" လို့ စိတ်အားငယ်နေတဲ့ သူတွေအတွက် ဒီနေ့တရားတော်က အားဆေးတစ်ခွက် ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။ အတိတ်က အမှားတွေကို သင်ခန်းစာယူပြီး အနာဂတ်ကို အကောင်းဆုံး တည်ဆောက်နိုင်တဲ့ စွမ်းအားတွေ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ ကိန်းဝပ်နိုင်ကြပါစေ။

ကဲ... တရားစကားတွေ မဟောကြားခင်လေးမှာ စိတ်ကလေးကို ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ အတိတ်က အာရုံတွေ၊ အနာဂတ်က စိုးရိမ်မှုတွေကို ခေတ္တခဏ ဖယ်ရှားထားနိုင်ဖို့အတွက် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို အရင် ပွားများကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ဝင်လေထွက်လေလေးကို သတိကပ်ပြီး အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ခဏလောက် ရှုမှတ်ကြည့်ပါမယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်လေးထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ နှာသီးဖျားမှာ လေလေး တိုးဝင်လာရင် ဝင်မှန်းသိမယ်၊ ပြန်ထွက်သွားရင် ထွက်မှန်းသိမယ်။ အတိတ်ဆိုတာ ပြီးဆုံးသွားတဲ့ လေနုအေးလေး တစ်ခုလိုပါပဲ၊ ပြန်ခေါ်လို့ မရတော့ပါဘူး။ အနာဂတ်ဆိုတာလည်း မရောက်သေးတဲ့ လေပူတစ်ခုလိုပါပဲ၊ ကြိုတွေးပြီး ပူပန်နေလို့ အပိုပါပဲ။

ဒီလို သတိလေး ကပ်ထားတဲ့အခါ လေလေး ဝင်လာရင် သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်၊ လေလေး ထွက်သွားရင်လည်း သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ငါ အရင်က ဘာတွေ မှားခဲ့တယ်၊ ငါ့ကံက ဆိုးလိုက်တာ" ဆိုတဲ့ အတွေးဟောင်းတွေ ဝင်လာရင်၊ အဲဒီအတွေးတွေကို အမှိုက်ထုပ်ကြီး တစ်ခုလို သဘောထားပြီး စိတ်ထဲကနေ အသာအယာ ဖယ်ရှားလိုက်ပါ။ အခု လက်ရှိ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ လေဝင်လေထွက်လေး အပေါ်မှာပဲ စိတ်ကို အေးအေးချမ်းချမ်း တည်ငြိမ်အောင် ထားကြည့်ကြစို့ နော်။ ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်မှာ စိတ်တည်ငြိမ်မှသာ ကံကို ပြုပြင်နိုင်တဲ့ ဉာဏ်အလင်း ပေါ်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်ဖို့ဆိုတာ နောက်ကျိနေတဲ့ ရေကန်ကို အနည်ထိုင်အောင် စောင့်နေတာနဲ့ တူပါတယ်။ ရေကန်က နောက်နေရင် အောက်က ကျောက်ခဲနဲ့ ငါးကို မကွဲပြားသလိုပဲ၊ စိတ်က အတိတ်အာရုံတွေနဲ့ နောက်ကျိနေရင်လည်း ကုသိုလ်နဲ့ အကုသိုလ်ကို ကွဲကွဲပြားပြား မသိနိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် အခု ဝင်လေထွက်လေလေးပေါ်မှာပဲ စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် ထားကြည့်လိုက်ကြစို့။ ဒီလိုမျိုး စိတ်ကို ဝင်လေထွက်လေ အာရုံ တစ်နေရာတည်းမှာ စူးစိုက်ထားနိုင်ရင် ခိုင်မာတဲ့ သမာဓိ ရလာပါပြီ။ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ ပြင်ပအာရုံတွေဆီ ပြေးလွှားချင်တဲ့ စိတ်တွေ ခေတ္တခဏ ရပ်တန့်သွားပြီ ဆိုရင်တော့ တရားတော်ကို အေးအေးဆေးဆေး နာယူမှတ်သားနိုင်ပါပြီ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ခေတ် လူအတော်များများရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ရှိနေတဲ့ အင်မတန် နက်နဲတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုကို (Method #33) အသုံးပြုပြီး ဆွေးနွေးကြည့်ကြရအောင်။ အဲဒီ မေးခွန်းကတော့ "ကံကို ပြင်လို့ ရသလား" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းပါပဲ။ တချို့က "ကံသေကံမ" လို့ ယုံကြည်ကြတယ်။ မွေးကတည်းက ပါလာတဲ့ ကံအတိုင်းပဲ ဖြစ်ရမယ်၊ ပြင်လို့ မရဘူးလို့ ထင်ကြတယ်။ တချို့ကျတော့လည်း "ငါလုပ်ရင် ငါဖြစ်တာပဲ၊ ကံဆိုတာ မရှိဘူး" လို့ စွန်းတစ်ဖက် ရောက်သွားကြပြန်တယ်။ ဒါဆိုရင် ဘုရားရှင်ရဲ့ အဆုံးအမနဲ့ ခေတ်သစ် သိပ္ပံပညာက ဒီမေးခွန်းကို ဘယ်လို ဖြေရှင်းသလဲ ဆိုတာ ကြည့်ကြရအောင်။

ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် စိတ်ပညာ (Psychology) နဲ့ အာရုံကြောသိပ္ပံ (Neuroscience) နယ်ပယ်တွေမှာ "Rehabilitation" (ပြန်လည် ထူထောင်ခြင်း) ဆိုတဲ့ အယူအဆက အလွန် အားကောင်းလာပါတယ်။ အရင်တုန်းကတော့ လူတစ်ယောက်ဟာ ငယ်ငယ်ကတည်းက ဆိုးသွမ်းလာရင် ကြီးလာလည်း ဒီအတိုင်းပဲ ဖြစ်မှာပဲလို့ ယူဆခဲ့ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် အခုနောက်ပိုင်းမှာ 'Neuroplasticity' လို့ခေါ်တဲ့ ဦးနှောက်ရဲ့ ပြောင်းလဲနိုင်စွမ်းကို တွေ့ရှိလာကြပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဦးနှောက်ဟာ အသေ ဖြစ်နေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အတွေ့အကြုံသစ်တွေ၊ လေ့ကျင့်မှုသစ်တွေအပေါ် မူတည်ပြီး ဦးနှောက်ထဲက အာရုံကြော လမ်းကြောင်းတွေ (Neural Pathways) ဟာ အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... (Method #1) တောအုပ်တစ်ခုထဲမှာ လူတွေ အမြဲတမ်း လျှောက်သွားနေတဲ့ လမ်းကြောင်းဟောင်းကြီး တစ်ခု ရှိတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီလမ်းက ချောမွတ်နေပြီ။ ဒါပေမယ့် လူတစ်ယောက်က အဲဒီလမ်းအတိုင်း မသွားတော့ဘဲ၊ တခြား နေရာကနေ လမ်းသစ်တစ်ခု စပြီး ထွင်မယ်။ အစပိုင်းမှာတော့ ခက်ခဲမယ်၊ ခြုံပုတ်တွေ ရှင်းရမယ်။ ဒါပေမယ့် နေ့တိုင်း နေ့တိုင်း အဲဒီ လမ်းသစ်အတိုင်းပဲ ဇွဲရှိရှိ လျှောက်သွားမယ် ဆိုရင်၊ ကြာလာတဲ့အခါ လမ်းဟောင်းကြီးက ခြုံပုတ်တွေ ပြန်ဖုံးသွားပြီး၊ လမ်းသစ်ကြီးက ပေါ်လွင် ထင်ရှားလာပါလိမ့်မယ်။

အဲဒီအတိုင်းပါပဲ။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာလည်း အတိတ်က ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ အကုသိုလ် အလေ့အကျင့်ဟောင်းတွေက လမ်းကြောင်းကြီးတွေ ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။ ဒေါသထွက်လွယ်တာ၊ လိုချင်တပ်မက်တာ၊ မနာလိုတာတွေပေါ့။ ဒါပေမယ့် "ငါ ဒီအတိုင်း မနေတော့ဘူး၊ ပြောင်းလဲရမယ်" ဆိုတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် (Chetana) နဲ့ မေတ္တာပွားတာ၊ သည်းခံတာ၊ သတိထားတာ ဆိုတဲ့ အလေ့အကျင့်သစ်တွေကို နေ့စဉ် လုပ်ဆောင်မယ်ဆိုရင်၊ ဦးနှောက်ထဲက လမ်းကြောင်းဟောင်းတွေ ပျောက်ကွယ်ပြီး လမ်းကြောင်းသစ်တွေ ပေါ်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ သိပ္ပံနည်းကျ "ကံကို ပြင်ခြင်း" (Rehabilitation) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာက "လူတစ်ယောက်ရဲ့ အပြုအမူကို ပြောင်းလဲလို့ ရတယ်" လို့ အခိုင်အမာ သက်သေပြနေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကဲ... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာတော်မှာ "ကံကို ပြင်လို့ ရသလား" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းအတွက် အထင်ရှားဆုံး သက်သေဖြစ်တဲ့ အင်္ဂုလိမာလ မထေရ်ရဲ့ အကြောင်းကို မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ အင်္ဂုလိမာလသုတ် (စာမျက်နှာ-၁) နဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး အင်္ဂုလိမာလ အကြောင်း ကြားဖူးကြမှာပါ။ လူပေါင်း ၉၉၉ ယောက်ကို သတ်ပြီး၊ လက်ညှိုးတွေကို ပန်းကုံးသီ ဝတ်ထားခဲ့တဲ့ မဟာလူဆိုးကြီးပေါ့။

 (Method #1, #33) "အရှင်ဘုရား... လူတစ်ယောက်တည်းတောင် မဟုတ်ဘူး၊ လူပေါင်း တစ်ထောင်နီးပါး သတ်ခဲ့တဲ့သူရဲ့ အကုသိုလ်ကံက ဘယ်လောက်ကြီးမားမလဲ။ ဒီလောက် ကံကြီးတဲ့သူက ဘယ်လိုလုပ်ပြီး ဒီဘဝမှာတင် ရဟန္တာ ဖြစ်သွားရတာလဲ။ ကံဆိုတာ ပြင်လို့ရလို့လား" တဲ့။ အင်မတန် မေးသင့်တဲ့ မေးခွန်းပါ။ ဒီမေးခွန်းရဲ့ အဖြေက ဗုဒ္ဓဘာသာရဲ့ "ကံ" (Kamma) ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို နက်နဲစွာ နားလည်မှုအပေါ်မှာ မူတည်ပါတယ်။

ဘုရားရှင်ရဲ့ အဆုံးအမမှာ "ကံ" ဆိုတာ အတိတ်က လုပ်ခဲ့ပြီးသား အဟောင်း (Old Kamma / Vipaka) ကြီးပဲ မဟုတ်ပါဘူး။ ပစ္စုပ္ပန်မှာ ပြုလုပ်နေတဲ့ စေတနာ (Present Action / Chetana) ဟာလည်း ကံပါပဲ။ အင်္ဂုလိမာလဟာ ဘုရားရှင်နဲ့ တွေ့တဲ့အခါ "ရပ်စမ်း အင်္ဂုလိမာလ" ဆိုတဲ့ စကားတစ်ခွန်းကြောင့် သံဝေဂ အကြီးအကျယ် ရသွားပါတယ်။ အဲဒီ အချိန်ကစပြီး သူ့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ လူသတ်ချင်တဲ့ စေတနာ (အကုသိုလ်ကံလမ်းကြောင်းဟောင်း) ကို လုံးဝ ဖြတ်တောက်လိုက်ပြီး၊ တရားအားထုတ်မယ် ဆိုတဲ့ စေတနာ (ကုသိုလ်ကံလမ်းကြောင်းသစ်) ကို အားသွန်ခွန်စိုက် တည်ဆောက်ခဲ့ပါတယ်။

သူ့ရဲ့ အတိတ်ကံတွေက ပျောက်သွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူ ရဟန်းဖြစ်ပြီး ဆွမ်းခံကြွတဲ့အခါ လူတွေက ခဲတွေ၊ တုတ်တွေနဲ့ ပစ်ပေါက်ကြလို့ ခေါင်းကွဲ၊ သွေးရိုပြီး ကျောင်းပြန်ရောက်ရပါတယ်။ ဒါဟာ အတိတ်ကံရဲ့ အကျိုးပေး (Vipaka) ပါပဲ။ ဒါပေမယ့် အရေးကြီးဆုံး အချက်ကတော့ အဲဒီလို ခံရတဲ့အချိန်မှာ သူ့စိတ်ထဲက ဒေါသနဲ့ ပြန်မတုံ့ပြန်တော့တာပါပဲ။ "ဒါ ငါ့ရဲ့ ဝဋ်ကြွေးပဲ" လို့ လက်ခံပြီး၊ မေတ္တာနဲ့ သည်းခံခြင်း (ခန္တီ) ဆိုတဲ့ ကုသိုလ်ကံအသစ်တွေနဲ့ အစားထိုးလိုက်တာပါ။

"အတိတ်ကို ပြင်မရပေမဲ့ အနာဂတ်ကို ပြင်ရတယ်" ဆိုတာ ဒါပါပဲ။ သူ ပြုခဲ့တဲ့ လူသတ်မှုတွေကို ပြန်ဖျက်လို့ မရတော့ဘူး။ ဒါပေမယ့် အခုလက်ရှိ ခဏမှာ ဖြစ်ပေါ်လာမယ့် သူ့ရဲ့ စိတ်စေတနာကိုတော့ သူ ပြုပြင်လို့ ရပါတယ်။ အဲဒီ ပစ္စုပ္ပန် စေတနာအသစ် (New Kamma) တွေရဲ့ စွမ်းအားက ကြီးမားလွန်းတဲ့အတွက်၊ အတိတ်က အကုသိုလ်ကံတွေက သူ့ကို နိဗ္ဗာန်မရောက်အောင် တားဆီးနိုင်တဲ့ အဆင့်ထိ အကျိုးမပေးနိုင်တော့ဘဲ၊ နောက်ဆုံးမှာ ရဟန္တာအဖြစ်နဲ့ သံသရာ (Samsara) ခရီး ဆုံးသွားခဲ့ရပါတယ်။ ဒါဟာ ကံကို ဉာဏ်နဲ့ ပြင်သွားတဲ့ အကောင်းဆုံး သာဓကပါပဲ။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု မိမိတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ် ယန္တရားကြီးထဲမှာ ကံဟောင်းတွေ ဘယ်လို လာတိုက်သလဲ၊ ကံသစ်တွေ ဘယ်လို ဖြစ်သလဲ ဆိုတာကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ အသေးစိတ် ဓာတ်ခွဲ ရှုမှတ်ကြည့်ကြစို့။ (Method #2: Vipassana Mechanism ကို အဏုစိတ် ဓာတ်ခွဲခြင်း)။ ဦးဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးထဲမှာ အာယတန (၁၂) ပါး ရှိပါတယ်။ အတိတ်ကံတွေက အဲဒီ အာယတန တံခါးပေါက်တွေကနေတစ်ဆင့် အကျိုးလာပေးတာပါ။

ဥပမာ - သူတော်ကောင်းတို့ တစ်ယောက်ယောက်ကို အတိတ်တုန်းက ပြောဆို စော်ကားခဲ့ဖူးတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီ အကုသိုလ်ကံက ဒီနေ့မှာ အကျိုးလာပေးမယ်။ ဘယ်လို လာပေးမလဲ။ နား (သောတဒွါရ) ဆိုတဲ့ အတွင်းတံခါးပေါက်နဲ့၊ တစ်ဖက်သားက ကိုယ့်ကို ပြန်လည် ဆဲဆိုတဲ့ အသံဆိုး (သဒ္ဒါရုံ) ဆိုတဲ့ အပြင်အာရုံ လာရောက် တိုက်ခိုက်လိုက်ပါတယ်။ အဲဒီလို တိုက်ခိုက်လိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ၊ နားအကြည်ရုပ်ရဲ့ အစွမ်းကြောင့် 'သောတဝိညာဏဓာတ်' လို့ခေါ်တဲ့ ကြားသိစိတ်လေးဟာ ချက်ချင်း ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။ နားရယ်၊ အသံဆိုးရယ်၊ ကြားသိစိတ်ရယ် ဒီတရား သုံးပါး ဆုံမိသွားတာကို 'ဖဿ' (Contact) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒါဟာ အတိတ်ကံရဲ့ အကျိုးပေး (Vipaka) အဆင့်ပါပဲ။ ဒီအဆင့်ထိ ကိုယ် ဘာမှ လုပ်လို့ မရသေးပါဘူး။

ပြဿနာက ဒီ 'ဖဿ' ရဲ့ နောက်မှာ စတာပါ။ ဖဿဖြစ်လာတာနဲ့ တစ်ဆက်တည်းမှာပဲ ဘာပေါ်လာသလဲ ဆိုတော့ "ဟယ်... ငါ့ကို လာဆဲတယ်၊ ခံပြင်းလိုက်တာ" ဆိုတဲ့ မကျေနပ်တဲ့၊ ပူလောင်တဲ့ ခံစားမှု 'ဒေါမနဿ ဝေဒနာ' လေး ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။ ဝေဒနာ ဖြစ်ပြီးတာနဲ့ "ဒီလူ ငါ့ကို စော်ကားတာ၊ ငါက ဘယ်သူမှတ်လို့လဲ" လို့ မှတ်သားလိုက်တဲ့ 'သညာ' (Memory/Perception) ပေါ်လာတယ်။ အဲဒီနောက်မှာ အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ "ငါ ပြန်ဆဲမယ်၊ ငါ ပြန်လုပ်မယ်" လို့ တိုက်တွန်းစီရင်တဲ့ 'သင်္ခါရ' (စေတနာ - Chetana) တရားတွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။

ဒီနေရာမှာ သတိထားပါ။ အဲဒီ ပြန်လုပ်ချင်တဲ့ 'စေတနာ' ဟာ ကံအသစ် (New Kamma) ပါပဲ။ အတိတ်က အကုသိုလ် (ဆဲခဲ့ဖူးခြင်း) ကြောင့် ပစ္စုပ္ပန်မှာ အကျိုးပေး (အဆဲခံရခြင်း) ပေါ်လာတယ်။ အဲဒီ အကျိုးပေးအပေါ်မှာ သတိမထားနိုင်ဘဲ ဒေါသနဲ့ ထပ်တုံ့ပြန်လိုက်တော့ နောက်ထပ် အကုသိုလ်ကံသစ် (ပြန်ဆဲခြင်း) ထပ်ဖြစ်သွားတယ်။ ဒါကို "သံသရာ" (Samsara) လည်တယ်လို့ ခေါ်ပါတယ်။ အဟောင်းကြောင့် အသစ်ဖြစ်၊ အသစ်ကြောင့် နောက်ထပ် အသစ်ဖြစ်နဲ့ ဝဋ်ကြွေးတွေ ဆက်နေတာပါ။

ဒီဖြစ်စဉ်ကို ခန္ဓာငါးပါး အနေနဲ့ ပြန်ဖွဲ့ကြည့်ကြစို့။ အသံနဲ့ နားက 'ရူပက္ခန္ဓာ'၊ ကြားသိစိတ်က 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ'၊ မကျေနပ်တဲ့ ခံစားမှုက 'ဝေဒနာက္ခန္ဓာ'၊ အဆဲခံရတယ်လို့ မှတ်တာက 'သညာက္ခန္ဓာ'၊ ပြန်ဆဲချင်တဲ့ စေတနာက 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ "ကံကို ပြင်မယ်" ဆိုတာ ဘယ်နေရာမှာ ပြင်ရမလဲ။ 'ဖဿ' နဲ့ 'ဝေဒနာ' ဖြစ်တဲ့ နေရာမှာ ပြင်ရမှာပါ။ "ငါ့ကို ဆဲတယ်" လို့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိနဲ့ မခံစားဘဲ၊ "ကြားသိစိတ်လေး ပေါ်လာတယ်... သိတယ်၊ မကျေနပ်တဲ့ ဝေဒနာလေး ပေါ်လာတယ်... သိတယ်" လို့ ဝိပဿနာဉာဏ် (သတိ) နဲ့ ဝင်ပြီး ဖြတ်တောက်လိုက်ရမှာပါ။ အဲဒီလို သိလိုက်တဲ့အခါ "ပြန်ဆဲမယ်" ဆိုတဲ့ သင်္ခါရ (ကံသစ်) ဆီကို မကူးတော့ပါဘူး။ အဲဒီအစား "သည်းခံလိုက်မယ်" ဆိုတဲ့ ကုသိုလ်စေတနာသစ် (New Good Kamma) အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ ဒါဟာ ကံကို ပြင်တဲ့ နည်းလမ်းပါပဲ။

ကိုင်း... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ ဒီလောက် ရှင်းလင်းနေတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာအစဉ်ကြီး လည်ပတ်သွားတာကို ငါတို့က ဘာကြောင့် "ငါ ခံရတယ်၊ ငါ ပြန်လုပ်မယ်" လို့ ထင်နေကြတာလဲ။ ဒါဟာ "ငါ" ဆိုတဲ့ အကောင်အထည် ရှိတယ်လို့ ထင်နေတဲ့ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" ကြောင့်ပါပဲ။ အဲဒီ "ငါ" ကပဲ အမြဲတမ်း ခံနေရတယ်လို့ ထင်တာက "သဿတဒိဋ္ဌိ" ပါ။ တကယ်တော့ ကြားသိစိတ်ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ဝေဒနာပဲ ဖြစ်ဖြစ် အားလုံးဟာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်းပဲ ချုပ်ပျောက်သွားမယ့် ဓမ္မသဘောတွေ ချည်းပါပဲ။

ဒါဆိုရင် လက်တွေ့မှာ ရှုမှတ်တဲ့အခါ ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ။ မကောင်းတဲ့ အာရုံတွေနဲ့ တွေ့တဲ့အခါ "ငါ့ကို လုပ်တယ်" လို့ ပညတ်အာရုံနောက်ကို လိုက်မမှတ်ပါနဲ့။ အဲဒီလို မှတ်ရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝင်ပြီး ကံဟောင်းထပ် ကံသစ်ဆင့်ပါပြီ။ "ကြားသိစိတ်လေး ပေါ်လာတယ်... သတိနဲ့ သိတယ်၊ ဒေါသစိတ်လေး ပေါ်လာတယ်... သိတယ်" လို့ပဲ ပရမတ်ကို ဦးစားပေး မှတ်ပါ။ အဲဒီ စိတ်ကလေးဟာ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားတာကို မြင်အောင်ကြည့်ပါ။ ဖြစ်ပျက်ကို မြင်ရင် "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိ ကွာကျပြီး၊ ကံကို ပြုပြင်နိုင်တဲ့ စွမ်းအားကို ရရှိလာမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာကို ပြတိုက်ကြီး တစ်ခုက ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ (Method #3: Case Study ကို ဝတ္ထုဇာတ်လမ်းကဲ့သို့ အသက်သွင်းခြင်း)။ အချိန်ကတော့ ဇန်နဝါရီလကုန်ရက် တစ်ရက်ပေါ့။ ပြတိုက်ရဲ့ ပြန်လည်ထူထောင်ရေး ဌာန (Rehabilitation Department) မှာ ဝန်ထမ်းငယ်လေး မောင်လှ (Case-2429) တစ်ယောက် ခေါင်းငိုက်စိုက်ကျပြီး ထိုင်နေပါတယ်။ သူ့မျက်နှာမှာ မျက်ရည်တွေနဲ့၊ မျှော်လင့်ချက် ကုန်ဆုံးနေတဲ့ ပုံစံပေါ့။

ပြဿနာက ဒီလိုပါ။ ပြီးခဲ့တဲ့ တစ်ပတ်က မောင်လှဟာ သူ့ရဲ့ ပေါ့လျော့မှုကြောင့် အင်မတန် တန်ဖိုးရှိတဲ့ ရှေးဟောင်း ကြွေပန်းကန်လုံး တစ်လုံးကို ကွဲကြေသွားအောင် လုပ်မိခဲ့တယ်။ ဒါဟာ ပြတိုက်အတွက် ကြီးမားတဲ့ ဆုံးရှုံးမှုပါပဲ။ မောင်လှရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ငါ အမှားကြီး လုပ်မိပြီ။ ငါ့ဘဝတော့ သွားပြီ။ ငါ့ကို အလုပ်ထုတ်တော့မယ်။ ငါက လူသုံးမကျတဲ့ ကောင်ပဲ" ဆိုတဲ့ 'ဥပါယာသ' (ပြင်းစွာ ပူပန်ခြင်း) တွေ၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အပြစ်တင်တဲ့ စိတ်တွေနဲ့ ပြည့်နှက်နေပါတယ်။ သူ့ရဲ့ အတိတ်ကံ (ပေါ့လျော့မှု) ရဲ့ အကျိုးဆက်ကို သူ ခံစားနေရတာပါ။

အဲဒီအချိန်မှာပဲ ပြတိုက်မှူးကြီး ဦးစံလင်း အခန်းထဲကို ဝင်လာပါတယ်။ ဦးစံလင်းက မောင်လှရဲ့ ပခုံးကို ညင်သာစွာ ကိုင်လိုက်ပြီး၊ "မောင်လှ... မင်း ဘာတွေ တွေးနေတာလဲ" လို့ မေးလိုက်ပါတယ်။ မောင်လှက ငိုသံပါကြီးနဲ့ "ဆရာကြီး... ကျွန်တော် အမှားကြီး လုပ်မိပါပြီ။ ကျွန်တော့် ကံက အရမ်းဆိုးပါတယ်။ ကျွန်တော် ဘာလုပ်လုပ် အလွဲလွဲအချော်ချော်တွေချည်း ဖြစ်နေတာပါ" လို့ ရင်ဖွင့်ပါတယ်။

ဦးစံလင်းက ပြုံးလိုက်ပါတယ်။ "မောင်လှ... မင်းက အင်္ဂုလိမာလလောက် အပြစ်ကြီး လုပ်ခဲ့လို့လား" လို့ မေးလိုက်တော့ မောင်လှ မျက်လုံးပြူးသွားတယ်။ "ဗျာ... မလုပ်ပါဘူး ဆရာကြီး"။ "အေး... အင်္ဂုလိမာလတောင် လူတစ်ထောင် သတ်ပြီးမှ ရဟန္တာ ဖြစ်သေးတာပဲကွာ။ မင်း ပန်းကန်တစ်လုံး ခွဲမိတာလောက်နဲ့ ဘဝဆုံးပြီလို့ မတွေးစမ်းပါနဲ့။ အတိတ်က ကွဲသွားတဲ့ ပန်းကန်ကို ပြန်ဆက်လို့ မရပေမယ့်၊ မင်းရဲ့ အနာဂတ်ကိုတော့ ပြင်လို့ ရသေးတယ်" လို့ ဓမ္မသဘောနဲ့ အားပေးပါတယ်။

ဆက်ပြီး ဦးစံလင်းက ပြတိုက်ရဲ့ ဝန်ထမ်းများ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးနှင့် စွမ်းဆောင်ရည် မြှင့်တင်ရေး မူဝါဒ (Policy 16) ကို ထုတ်ပြလိုက်ပါတယ်။ "ကဲ... စိတ်ဓာတ်မကျနဲ့။ အပိုဒ် ၁၆.၂ (Art 16.2: Corrective action and skill rehabilitation programs) အရ၊ အမှားလုပ်တဲ့ ဝန်ထမ်းကို ချက်ချင်း အလုပ်မထုတ်ဘဲ၊ ပြန်လည် ပြုပြင်ခွင့် (Rehabilitation) ပေးရမယ်။ ကဲ... Template T221 (Incident Review and Retraining Plan) ကို ယူခဲ့။ မင်း ဘာကြောင့် မှားခဲ့သလဲ ဆိုတာ သုံးသပ်ပြီး၊ နောက်တစ်ခါ မမှားအောင် ရှေးဟောင်းပစ္စည်း ကိုင်တွယ်နည်း သင်တန်းကို ပြန်တက်ရမယ်။ မင်းရဲ့ အမှားကို သင်ခန်းစာ ယူပြီး၊ ပိုတော်တဲ့ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် ဖြစ်အောင် ကြိုးစားစမ်းပါ" လို့ လမ်းညွှန်လိုက်ပါတယ်။

ဒီအခါမှာ မောင်လှလည်း "ငါ့ကံ ဆိုးတယ်" ဆိုတဲ့ အစွဲတွေကို လွှတ်ချလိုက်ပြီး၊ မျှော်လင့်ချက် ရောင်ခြည်သစ်တွေ ပေါ်လာပါတော့တယ်။ သူဟာ ဦးစံလင်းရဲ့ လမ်းညွှန်မှုအောက်မှာ သင်တန်းတွေ ပြန်တက်၊ သတိထားပြီး အလုပ်လုပ်လိုက်တာ၊ နောက်ပိုင်းမှာ ပြတိုက်ရဲ့ အတော်ဆုံး ကျွမ်းကျင်ဝန်ထမ်း တစ်ယောက် ဖြစ်လာပါတယ်။

ကြည့်စမ်း သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အတိတ်က အမှားအပေါ်မှာ နစ်မွန်းမနေဘဲ၊ ပစ္စုပ္ပန်မှာ ပြုပြင်မယ် (Rehabilitation) ဆိုတဲ့ စေတနာသစ်ကို တည်ဆောက်လိုက်တဲ့အခါ၊ ကံဆိုးကနေ ကံကောင်း ဖြစ်သွားတာကို ဒီဇာတ်လမ်းလေးက သက်သေပြနေပါတယ်။ အင်္ဂုလိမာလလိုပဲ၊ မောင်လှလိုပဲ၊ ဦးဇင်းတို့ အားလုံးလည်း ကိုယ့်ရဲ့ ကံကို ကိုယ်တိုင် ပြင်ဆင် ဖန်တီးနိုင်ကြပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး ကြည့်ကြစို့။ လောကမှာ အတိတ်ကံတွေကြောင့် ခံစားနေရတာ၊ အမှားတွေအတွက် ပူလောင်နေရတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အစဉ်အဆက်ဟာ အမှန်တကယ်တော့ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်တဲ့၊ ဆင်းရဲတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီး ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါကို သေချာ ပိုင်းခြားသိဖို့ လိုပါတယ်။

ဒီဖြစ်ပျက်နေတဲ့ အကျိုးပေးတွေအပေါ်မှာ "ငါ့ကံ၊ ငါ့အပြစ်" ဆိုပြီး အတ္တနဲ့ တွယ်တာနေတဲ့ တဏှာ၊ "ပြင်လို့ မရတော့ဘူး" လို့ မှားယွင်းစွာ စွဲလမ်းနေတဲ့ ဒိဋ္ဌိ နဲ့ အဝိဇ္ဇာ တွေဟာ သံသရာကို ရှည်စေတဲ့၊ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလို တဏှာအစွဲတွေ၊ "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေ၊ အတိတ်ကို ပြန်တမ်းတနေတဲ့ စိတ်တွေ လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ အခြေအနေ၊ ကံတရားတွေရဲ့ ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ဟာ နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို ငြိမ်းချမ်းရာကို ရောက်ရှိဖို့အတွက်၊ အကြောင်းအကျိုး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီး၊ အာရုံခြောက်ပါး တံခါးပေါက်တွေကနေ ကံဟောင်းတွေ လာတိုက်တိုင်း၊ ဝေဒနာတွေ ပေါ်လာတိုင်း ဥပါဒါန်သို့ မကူးစေဘဲ "ငါ မဟုတ်ဘူး၊ ငါ့ကံ မဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နာမ် ဓမ္မ ဖြစ်စဉ် သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်" လို့ သတိပဋ္ဌာန်နဲ့ အစဉ်မပြတ် ရှုမှတ်ပြီး၊ ပစ္စုပ္ပန် စေတနာသစ်ကို ပြုပြင်နေတဲ့ ကျင့်စဉ်ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံးနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဆိုတာ အလွန်ပဲ ပေါ်လွင်နေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ အတိတ်က အမှားများ ရှိခဲ့ပါကလည်း အင်္ဂုလိမာလမထေရ်ကဲ့သို့ သံဝေဂရကာ ပြုပြင်နိုင်ကြပါစေ၊ "အတိတ်ကို ပြင်မရပေမဲ့ အနာဂတ်ကို ပြင်ရတယ်" ဟူသော အသိဖြင့် ပစ္စုပ္ပန် စေတနာကောင်းများကို မွေးမြူနိုင်ကြပါစေ၊ ဇန်နဝါရီလကုန်မှစ၍ ကျန်ရှိသော လများတွင် အမှားများကို သင်ခန်းစာယူ၍ ရှေ့ဆက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာ၊ စိတ်ချမ်းသာကြကာ၊ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၂၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.