Day: 021 | ၂၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | ရှေးဟောင်းစာပေ (Ancient Literature) | ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ခုဒ္ဒကပါဌ | Archival Science

 

Day: 021 | ၂၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | ရှေးဟောင်းစာပေ (Ancient Literature) | ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ခုဒ္ဒကပါဌ | Archival Science

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်၊ နှစ်သစ်ရဲ့ တတိယမြောက် ပတ်ထဲကို ရောက်ရှိလာတဲ့ ဒီနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေ။ မိဘဘိုးဘွားတွေ လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့တဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တွေကို မြတ်မြတ်နိုးနိုး တန်ဖိုးထားနိုင်ကြပြီး၊ အဲဒီအမွေအနှစ်တွေထဲကနေမှ စစ်မှန်တဲ့ ဓမ္မအနှစ်သာရတွေကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ လူသားနွယ်ဖွားတွေရဲ့ သမိုင်းဆိုတာ စာပေမှတ်တမ်းတွေပေါ်မှာ အုတ်မြစ်ချ တည်ဆောက်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ စာပေမှတ်တမ်းတွေ မရှိတော့ဘူးဆိုရင် ဦးဇင်းတို့ရဲ့ သမိုင်းဟာလည်း ပျောက်ကွယ်သွားမှာ ဖြစ်သလို၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာတော်ဆိုတာလည်း မှေးမှိန်သွားမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... တရားစကားတွေ မဟောကြားခင်လေးမှာ စိတ်ကလေးကို ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ စာပေတွေထဲက ပညာအလင်းရောင်ကို လက်ခံနိုင်အောင် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို အရင် ပွားများကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့မှာတော့ "ဗုဒ္ဓါနုဿတိ" ကမ္မဋ္ဌာန်းကို အာရုံပြုပြီး စိတ်ငြိမ်အောင် ထားကြည့်ကြပါမယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ဂုဏ်တော်တွေကို အာရုံပြုမယ်။ ဘုရားရှင်ဟာ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကြီးနဲ့ သတ္တဝါဝေနေယျတို့ သိသင့်သိထိုက်တဲ့ တရားတွေကို စာပေမှတ်တမ်းတွေဖြစ်တဲ့ ပိဋကတ်တော်တွေအဖြစ် ချန်ရစ်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ နှလုံးသားထဲမှာ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပုံတော်ကိုဖြစ်စေ၊ ဒါမှမဟုတ် ဘုရားရှင်ရဲ့ ဂုဏ်တော်တစ်ခုခုကိုဖြစ်စေ အာရုံပြုပြီး၊ ဝင်လေထွက်လေလေးနဲ့အတူ စိတ်ကလေးကို ငြိမ်အောင် ထားကြည့်လိုက်ကြပါစို့ နော်။ လေလေး ဝင်လာရင် "အရဟံ"၊ လေလေး ထွက်သွားရင် "အရဟံ" လို့ စိတ်ထဲက မှတ်နေမယ်။

ဒီလို သတိလေး ကပ်ထားတဲ့အခါ လေလေး ဝင်လာရင် သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်၊ လေလေး ထွက်သွားရင်လည်း သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်။ ရှေးဟောင်း စာပေတွေထဲက အသိဉာဏ်တွေကို တူးဖော်ဖို့ဆိုရင် ပစ္စုပ္ပန်မှာ တည်ငြိမ်နေတဲ့ စိတ်အစဉ် ရှိဖို့ အင်မတန် အရေးကြီးပါတယ်။ စိတ်မငြိမ်ရင် ဘယ်စာပေကိုမှ အနှစ်သာရရှိအောင် ဖတ်လို့မရပါဘူး။ ဒါကြောင့် အခု ဝင်လေထွက်လေလေးကို စူးစိုက်ပြီး ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်မှာ စိတ်ကို ရပ်တန့်ထားကြည့်ပါ။ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံး ပေါ့ပါးသွားပြီး အေးချမ်းသွားတဲ့အထိ အာရုံစိုက်ထားလိုက်ပါ။

ဒီလိုမျိုး စိတ်ကို တစ်နေရာတည်းမှာ စူးစိုက်ထားနိုင်ရင် သမာဓိရလာပြီး၊ ဉာဏ်ပွင့်လာပါမယ်။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေကို ထိန်းသိမ်းရသလိုပဲ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်အစဉ်ကိုလည်း ကိလေသာဖုန်မှုန့်တွေ မဝင်အောင် သတိနဲ့ ထိန်းသိမ်းကြည့်ကြစို့။ စိတ်ကလေး တည်ငြိမ်သွားပြီ၊ ငြိမ်းချမ်းသွားပြီ ဆိုရင်တော့ တရားတော်ကို အေးအေးဆေးဆေး နာယူမှတ်သားနိုင်ပါပြီ။ ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ရှေးဟောင်းပေစာတွေ၊ ပုရပိုက်တွေကို ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာနဲ့ မော်ကွန်းထိန်းသိမ်းရေးပညာ (Archival Science) တွေမှာ ဘယ်လိုမျိုး အလေးအမြတ်ထားပြီး စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းကြသလဲ ဆိုတာကနေ စပြီး ကြည့်ကြရအောင်။

ဒီနေ့ခေတ် တက္ကသိုလ်ကြီးတွေမှာ 'Archival Science' လို့ခေါ်တဲ့ မော်ကွန်းပညာရပ်ဟာ အင်မတန်မှ ကျယ်ပြန့် နက်နဲလှပါတယ်။ ဒီပညာရပ်ဟာ ရှေးဟောင်းစာရွက်စာတမ်းတွေ၊ ပေစာတွေ၊ ပုရပိုက်တွေကို ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ မပျက်စီးအောင် ဘယ်လို ကာကွယ်မလဲ၊ ပြီးတော့ အဲဒီထဲက သတင်းအချက်အလက်တွေကို ဘယ်လို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်မလဲ ဆိုတာကို လေ့လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပေစာတစ်ရွက်ဟာ အလွန် နုနယ်ပါတယ်။ စိုထိုင်းဆ (Humidity) နည်းနည်းလေး များသွားရင် မှိုတက်ပြီး ဆွေးမြေ့သွားတတ်သလို၊ ပိုးဟပ်တွေ၊ ခြတွေရဲ့ အန္တရာယ်ကလည်း အမြဲတမ်း ရှိနေပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ရှေးဟောင်းစာကြည့်တိုက် တစ်ခုကို သွားကြည့်လိုက်ပါ။ အဲဒီမှာရှိတဲ့ ပေစာထုပ်တွေကို သာမန်လက်နဲ့ ကိုင်လို့မရပါဘူး။ ကိုင်လိုက်တဲ့အခါ လက်မှာပါတဲ့ အဆီဓာတ်တွေ၊ ချွေးဓာတ်တွေက ပေရွက်ပေါ်က မှင်တွေကို ပျက်စီးစေနိုင်သလို၊ ပေရွက်ရဲ့ သားရေပြား သဘာဝကိုလည်း ယိုယွင်းစေပါတယ်။ ဒါကြောင့် မော်ကွန်းပညာရှင်တွေဟာ အမြဲတမ်း အဖြူရောင် လက်အိတ်တွေကို ဝတ်ပြီးမှ အင်မတန် ညင်သာစွာ ကိုင်တွယ်ကြရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ သိပ္ပံနည်းကျ ထိန်းသိမ်းမှု (Scientific Preservation) ရဲ့ အခြေခံ အုတ်မြစ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

 'အရှင်ဘုရား၊ ဒီစာရွက်ဟောင်းတွေ၊ ပေစာဆွေးတွေကို ဘာဖြစ်လို့ ဒီလောက်တောင် အပင်ပန်းခံပြီး ထိန်းသိမ်းနေရတာလဲ' လို့ မေးစရာ ရှိပါတယ်။ တကယ်တော့ ဒီပေစာတွေဟာ ရိုးရိုး စာရွက်တွေ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီထဲမှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဘိုးဘွားတွေ ဘယ်လို တွေးခေါ်ခဲ့သလဲ၊ ဘယ်လို နေထိုင်ခဲ့သလဲ၊ ဘယ်လို အသိဉာဏ်တွေ ရှိခဲ့သလဲ ဆိုတဲ့ 'သတင်းအချက်အလက် DNA' (Information DNA) တွေ ကိန်းအောင်းနေလို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ စာပေမှတ်တမ်းတွေ မရှိတော့ဘူးဆိုရင် ဦးဇင်းတို့ဟာ မျက်စိကန်းနေတဲ့သူတွေလို ဖြစ်သွားမှာပါ။ အတိတ်ကို မမြင်နိုင်ရင် အနာဂတ်ကိုလည်း မှန်ကန်စွာ တည်ဆောက်လို့ မရပါဘူး။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... Archival Science မှာ 'Document Integrity' ဆိုတဲ့ အယူအဆ ရှိပါတယ်။ စာရွက်တစ်ရွက်ရဲ့ မူရင်းအဆင့်အတန်းကို မပျက်စီးအောင် ထိန်းသိမ်းရသလိုပဲ၊ အဲဒီထဲမှာ ပါတဲ့ အချက်အလက်တွေ မှားယွင်းမသွားအောင်လည်း အဆင့်ဆင့် ကူးယူမှတ်တမ်းတင်ရပါတယ်။ ဒီနေ့ခေတ်မှာတော့ Digitization လို့ခေါ်တဲ့ ဒီဂျစ်တယ် စနစ်နဲ့ ဓာတ်ပုံရိုက်ပြီး သိမ်းဆည်းတဲ့ နည်းပညာတွေ သုံးလာကြပါတယ်။ ဒါဟာ နောင်နှစ်ပေါင်း ထောင်ချီတဲ့အထိ ဉာဏ်ပညာတွေ မပျောက်ပျက်အောင် သိပ္ပံပညာက ကူညီပေးနေခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကဲ... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်နဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိတော်ကြီးမှာ စာပေပညာရဲ့ အရေးပါပုံကို အတိအကျ ဟောကြားတော်မူခဲ့တာ ရှိပါတယ်။ အထူးသဖြင့် မဟာမင်္ဂလာသုတ်ထဲက "ဗာဟုသစ္စဉ္စ သိပ္ပဉ္စ" ဆိုတဲ့ စကားရပ်ကို ကြည့်ပါ။ 'ဗာဟုသစ္စ' ဆိုတာ အကြားအမြင် များခြင်း၊ စာပေဗဟုသုတ ကြွယ်ဝခြင်းကို ဆိုလိုပါတယ်။ ဘုရားရှင်က စာပေပညာ ကြွယ်ဝခြင်းဟာ မင်္ဂလာတစ်ပါး ဖြစ်တယ်လို့ ဟောခဲ့တာပါ။

ဒီနေ့ရဲ့  ပုဒ်ရေ ၁၇၇ မှာ "ဇာတိ" (Jati) ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို အခြေခံပြီး ဟောထားတာ ရှိပါတယ်။ 'ဇာတိ' ဆိုတာ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း၊ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းလို့ အနက်ရပါတယ်။ ဝိပဿနာ ရှုကွက်အရ ကြည့်မယ်ဆိုရင် ဉာဏ်ပညာဆိုတာ အလိုလို ပေါ်လာတာ မဟုတ်ပါဘူး။ စာပေတွေ၊ ပိဋကတ်တော်တွေကို သင်ကြားနာယူတဲ့ 'ဗာဟုသစ္စ' ဆိုတဲ့ အကြောင်းတရားကြောင့်သာ ဉာဏ်ပညာဆိုတဲ့ 'ဇာတိ' ပေါ်ပေါက်လာရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ စာပေမရှိရင် ဉာဏ်မပွင့်နိုင်ပါဘူး။ စာပေမရှိရင် သမိုင်းပျောက်ပြီး ဓမ္မပါ ပျောက်ကွယ်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ပါဠိတော်နဲ့ ကဗျာကို နှိုင်းယှဉ်ပြချင်ပါတယ်။ (Method #9)။ ရှေးစာဆိုတော်ကြီးတွေက "စာမတတ်တော့ အကန်း၊ စာတတ်တော့ အလင်း" လို့ ကဗျာဖွဲ့ခဲ့ကြပါတယ်။ "စာပေဟူသည် မြတ်နိုးဖွယ်၊ ပညာဘဏ်တိုက် သော့ချက်နှယ်၊ ပေလွှာပေါ်မှာ စာစီထား၊ နောင်လာသူအတွက် လမ်းပြငြား" လို့ ဆိုခဲ့ကြပါတယ်။ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်မှာလည်း "ပညာ နရာနံ ရတနံ" (ပညာသည် လူတို့၏ ရတနာဖြစ်၏) လို့ ဟောခဲ့တာနဲ့ အင်မတန် တူညီလှပါတယ်။ ကဗျာဆရာက စာပေကို လမ်းပြမီးအိမ်လို့ တင်စားသလို၊ ဘုရားရှင်ကလည်း စာပေပညာကို သံသရာခရီးအတွက် ရတနာလို့ တင်စားခဲ့ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဦးဇင်းတို့ဟာ ပေစာတစ်ရွက်ကို ဖတ်လိုက်တဲ့အခါ၊ အဲဒီစာရွက်ပေါ်က အက္ခရာလေးတွေဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်းများစွာက ပညာရှိတွေရဲ့ အသံကို ပြန်ကြားနေရသလိုပါပဲ။ စာပေဆိုတာ အချိန်ကာလကို ဖြတ်ကျော်နိုင်တဲ့ သံတမန်ကြီး တစ်ဦးနဲ့ တူပါတယ်။ ဘုရားရှင်ရဲ့ စကားတော်တွေကို နှုတ်တိုက်ဆောင်ခဲ့ကြသလို၊ နောက်ပိုင်းမှာ ပေထက်အက္ခရာ တင်ခဲ့ကြလို့သာ ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ဟာ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း တရားတွေကို နာယူခွင့် ရနေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ရှေးဟောင်းစာပေတွေကို ပညာရဲ့ ရင်းမြစ်အဖြစ် ရှုမြင်တတ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု ခန္ဓာဖြစ်စဉ်ကြီးကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ဘယ်လို ရှုမှတ်မလဲဆိုတာ ဆက်ကြည့်ရအောင်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အာရုံတွေနဲ့ ဒွါရတွေ တိုက်ခိုက်ပြီး သိစိတ်တွေ အမြဲတမ်း ပေါ်နေပါတယ်။ အခု သူတော်ကောင်းတို့ ဦးပဉ္ဇင်းရဲ့ တရားကို နာနေကြတယ်၊ စာအုပ်တွေကို ဖတ်နေကြတယ်ဆိုပါစို့။ မျက်စိ (စက္ခုဒွါရ) နဲ့ စာရွက်ပေါ်က အဆင်း (ရူပါရုံ) တိုက်ခိုက်လိုက်တဲ့အခါ မြင်သိစိတ် (စက္ခုဝိညာဉ်) ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ မျက်စိရယ်၊ အဆင်းရယ်၊ မြင်သိစိတ်ရယ် ဒီသုံးပါး ဆုံမိတာကို 'ဖဿ' လို့ ခေါ်ပါတယ်။

ဒီဖြစ်စဉ်ကို ဓာတ် ၁၈ ပါးနဲ့ အသေးစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြစို့။ မျက်စိအကြည်ဓာတ်က 'စက္ခုဓာတ်'၊ စာရွက်ပေါ်က အက္ခရာပုံစံတွေက 'ရူပဓာတ်'၊ အဲဒါကို သိလိုက်တာက 'စက္ခုဝိညာဏဓာတ်' ဖြစ်ပါတယ်။ ဖဿဖြစ်လာပြီ ဆိုတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ ဘာဆက်ဖြစ်သလဲဆိုတော့ ခံစားမှု 'ဝေဒနာ' ဆိုတာ ဖြစ်လာပါတယ်။ စာပေထဲက အနှစ်သာရကို သိလိုက်ရလို့ ဝမ်းသာရင် 'သောမနဿဝေဒနာ' ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီနောက်မှာ "ဒါဟာ အက္ခရာပဲ၊ ဒါဟာ အဓိပ္ပာယ်ပဲ" လို့ မှတ်သားလိုက်တဲ့ 'သညာက္ခန္ဓာ' ပေါ်လာပါတယ်။ ပြီးတော့ "ဒီတရားကို ငါ မှတ်ထားရမယ်" လို့ တိုက်တွန်းစီရင်တဲ့ 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' တွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။

ကြည့်စမ်း... စာပေဖတ်နေတဲ့ တစ်ခဏလေးအတွင်းမှာတင် ခန္ဓာငါးပါး ယန္တရားကြီးဟာ အမြန်နှုန်းနဲ့ လည်ပတ်သွားတာပါ။ ဒီနေရာမှာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကို ပိုင်းခြားသိဖို့ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ "ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ၊ ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ" လို့ ဆိုတဲ့အတိုင်း၊ စာဖတ်လို့ ရတဲ့ အသိပညာအပေါ်မှာ တပ်မက်စွဲလမ်းမှုတွေ ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။ ဒါကို "ငါ သိတယ်၊ ငါ တတ်တယ်" လို့ စွဲနေရင်တော့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝင်သွားပါပြီ။ တကယ်တော့ စာဖတ်နေတာဟာ "ငါ" မဟုတ်ပါဘူး။ ဓာတ်သဘောတွေ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာလိုက်၊ ပျက်သွားလိုက် ဖြစ်နေတဲ့ ဖြစ်စဉ် သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ ဒီလောက် ရှင်းလင်းနေတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာအစဉ်ကြီးကို ငါတို့က ဘာကြောင့် "ငါ ဖတ်နေတာ၊ ငါ မှတ်နေတာ" လို့ ထင်နေကြတာလဲ။ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို ကြည့်ပါ။ မျက်လှည့်ဆရာက ကြိုးတစ်ချောင်းကို မြွေဖြစ်အောင် ဖန်ဆင်းပြတဲ့အခါ၊ အမှန်ကို မသိတဲ့သူက တကယ့်မြွေကြီး (အကောင်အထည်) လို့ ထင်ပါတယ်။ အဲဒီလိုပဲ ခန္ဓာငါးပါး ပေါင်းစပ်ပြီး စာဖတ်နေတဲ့ ဖြစ်စဉ်ကို "ငါ" လို့ ထင်နေတာဟာ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" ပါ။ အဲဒီ "ငါ" ကပဲ အမြဲတမ်း ပညာတွေ တိုးနေမယ်လို့ ထင်တာက "သဿတဒိဋ္ဌိ" ပါ။ ပြီးတော့ စာအုပ်တွေ ပျက်စီးသွားရင် အရာရာ ပြီးဆုံးပြီလို့ ယူတာက "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" ပါ။

တကယ်တမ်း ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ကြည့်လိုက်ရင် မျက်လှည့်ဆရာရဲ့ လှည့်စားမှုကို သိသွားသလိုပါပဲ။ "မြင်သိစိတ်ကလေး ပေါ်လာတယ်... သိတယ်၊ မှတ်သားတဲ့စိတ်ကလေး ပေါ်လာတယ်... သိတယ်" လို့ ရှုမှတ်ရပါမယ်။ အက္ခရာဆိုတာ ရုပ်ဓာတ်၊ သိတာက နာမ်ဓာတ်။ ရုပ်နဲ့နာမ်လို့ သိရင် အမှန်သိ အမှန်မြင်တဲ့အတွက် ငါဆိုတဲ့ အတ္တဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ စာပေတွေက သမိုင်းကို ပြောပြနေပေမယ့်၊ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကတော့ "အနိစ္စ" ဆိုတဲ့ မမြဲခြင်း သမိုင်းကြောင်းကို တစ်စက္ကန့်ချင်းစီ ပြောပြနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါဆိုရင် လက်တွေ့မှာ စာဖတ်တဲ့အခါ ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ။ "ငါ ဖတ်နေတယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ "အဆင်းအာရုံနဲ့ မျက်စိ တိုက်လိုက်တယ်... မြင်သိစိတ်ကလေး ပေါ်လာတယ်... သိတယ်" လို့ မှတ်ပါ။ အဲဒီ မြင်သိစိတ်ကလေးဟာ အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်လာပြီး၊ အကြောင်းကုန်ရင် ပျက်သွားမယ့် သဘောလေးပါ။ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားတာကို မြင်တော့ "ခိုင်တယ်၊ မြဲတယ်" လို့ ထင်တဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ ပျက်သွားပေမယ့် နောက်ထပ် ရုပ်နာမ်အသစ် အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်လာတာကို မြင်တဲ့အတွက် "ဘာမှ မရှိတော့ဘူး" ဆိုတဲ့ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိလည်း ပြုတ်ပါတယ်။ ရုပ်နဲ့နာမ်ပဲ ရှိတယ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မပါဘူးလို့ သိတဲ့အတွက် "ငါ" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိလည်း အလိုလို ကွာကျသွားပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာကို ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ အချိန်ကတော့ ဇန်နဝါရီလရဲ့ အေးမြတဲ့ နေ့လည်ခင်း တစ်ခုပါ။ ပြတိုက်ကြီး တစ်ခုရဲ့ ရှေးဟောင်း မော်ကွန်းတိုက်ထဲမှာ သုတေသီ ဒေါ်မြတ် ဆိုတဲ့ အမျိုးသမီးကြီး တစ်ယောက် ရှိပါတယ်။ သူဟာ နှစ်ပေါင်းများစွာ စာပေမှတ်တမ်းတွေကို ထိန်းသိမ်းလာခဲ့တဲ့သူပါ။ တစ်နေ့တော့ သူတို့ဆီကို အင်မတန် ဟောင်းနွမ်းပြီး ဆွေးမြေ့နေတဲ့ ပေစာထုပ်ကြီး တစ်ခု (Case-2421) ရောက်လာပါတယ်။ အဲဒီ ပေစာထုပ်ဟာ မှိုတွေ တက်နေပြီး၊ စာမျက်နှာတွေကလည်း အချင်းချင်း ကပ်နေတာမို့ လှန်ဖတ်ဖို့တောင် မလွယ်ပါဘူး။

ဒေါ်မြတ်ဟာ ဒီပေစာထုပ်ကို ကြည့်ပြီး အင်မတန် စိတ်မကောင်း ဖြစ်သွားပါတယ်။ "နှမြောစရာ ကောင်းလိုက်တာ။ ဒါကြီးသာ ပျက်စီးသွားရင် ငါတို့ ဘိုးဘွားတွေရဲ့ ဉာဏ်ပညာတွေ အကုန် ဆုံးရှုံးသွားတော့မှာပဲ" လို့ တွေးပြီး ပူပန်နေပါတယ်။ သူ့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ငါ့ရဲ့ တာဝန်၊ ငါတို့ရဲ့ အမွေ" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစွဲတွေကြောင့် စိုးရိမ်သောက (ပရိဒေဝ) တွေ ဖြစ်နေပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်မှူးကြီး ဦးစံလင်း ရောက်လာပါတယ်။ ဦးစံလင်းက ဒေါ်မြတ်ကို ပြုံးပြီး ကြည့်လိုက်ပါတယ်။

"ဒေါ်မြတ်... အရမ်း မစိုးရိမ်ပါနဲ့။ အရာရာဟာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ဖြစ်လာပြီး၊ အချိန်တန်ရင် ပျက်စီးတတ်တဲ့ သဘော ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ သဘာဝတရားရဲ့ 'ဇာတိ' နဲ့ 'မရဏ' ပဲ။ ဒါပေမယ့် ငါတို့မှာ ဒီအမွေအနှစ်တွေကို အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်းရမယ့် တာဝန်ရှိတယ်" လို့ ဦးစံလင်းက တည်ငြိမ်တဲ့ အသံနဲ့ ပြောပါတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ ရှေးဟောင်းစာပေ ထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒ (Policy 20) ကို ထုတ်ယူလိုက်ပါတယ်။

ဦးစံလင်းက "ဒေါ်မြတ်... အပိုဒ် ၂၀.၃ (Art 20.3: Restoring damaged intellectual property) အရ၊ ငါတို့ဟာ ဒီပေစာကို အတင်းအကျပ် လှန်လို့ မရဘူး။ အရင်ဆုံး စိုထိုင်းဆကို ထိန်းညှိတဲ့ အခန်းထဲ ထည့်ရမယ်။ ပြီးရင် Template T249 (Ancient Manuscript Recovery Protocol) အရ၊ တစ်ရွက်ချင်းစီကို ဓာတုဆေးရည် အပျော့စားနဲ့ သန့်ရှင်းပြီး၊ မှင်တွေ မလွင့်အောင် ကာကွယ်ရမယ်။ အရာရာကို စနစ်တကျ လုပ်ရင် ပျက်စီးတာကို တားဆီးနိုင်ပါတယ်" လို့ လမ်းညွှန်လိုက်ပါတယ်။

ဒေါ်မြတ်ဟာ ဦးစံလင်းရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်အတိုင်း စိတ်ရှည်လက်ရှည်နဲ့ အလုပ်လုပ်ပါတယ်။ (Method #20: ဇာတ်လမ်းအလယ်ရပ်၍ စဉ်းစားခိုင်းနည်း)။ ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ ခဏလောက် စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ ဒေါ်မြတ်ဟာ ဒီပေစာကို သန့်ရှင်းနေရင်းနဲ့ ဘာကို ရှာတွေ့သွားမယ် ထင်သလဲ။ သူ တွေ့လိုက်ရတာက ပေရွက်တွေ ကြားထဲမှာ ညပ်နေတဲ့ သေးငယ်တဲ့ ရွှေပြားလေး တစ်ချပ်ပါ။ အဲဒီ ရွှေပြားလေးပေါ်မှာ ဘာရေးထားသလဲဆိုတော့ "ပညာရှိသော်၊ အမွေတည်အံ့" ဆိုတဲ့ စာသားလေးပါ။

ဒါကို မြင်လိုက်ရတဲ့ အခါမှာ ဒေါ်မြတ်ရဲ့ ရင်ထဲမှာ ကြည်နူးမှုတွေ အပြည့် ဖြစ်သွားပါတယ်။ "သြော်... မှန်လိုက်တာ။ စာပေမရှိရင် သမိုင်းပျောက်မယ်၊ ဓမ္မပျောက်မယ် ဆိုတာ ဒါကို ပြောတာပါလား" လို့ နားလည်သွားပါတယ်။ သူဟာ အတ္တစွဲနဲ့ စိုးရိမ်နေတာကို လွှတ်ချလိုက်ပြီး၊ ပညာကို မြတ်နိုးတဲ့ စိတ်နဲ့ အလုပ်ကို ဆက်လုပ်ပါတော့တယ်။ နောက်ဆုံးမှာတော့ အဲဒီ ပေစာထုပ်ကြီးဟာ အောင်မြင်စွာ ပြန်လည် နုပျိုလာပြီး၊ နောင်လာနောက်သားတွေ ဖတ်ရှုနိုင်ဖို့ မော်ကွန်းတင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ကြည့်စမ်း သူတော်ကောင်းတို့ရေ... စာပေကို ထိန်းသိမ်းခြင်းဟာ အနာဂတ်အတွက် အလင်းရောင်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး ကြည့်ကြစို့။ လောကမှာ ရှေးဟောင်းစာပေတွေ၊ ပေစာတွေလိုပဲ အမြဲတမ်း ဖောက်ပြန်ပျက်စီးနေတဲ့ မိမိတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်၊ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အစဉ်အဆက်ဟာ အမှန်တကယ်တော့ မခိုင်မြဲတဲ့၊ ဆင်းရဲတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီး ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါကို သေချာ ပိုင်းခြားသိဖို့ လိုပါတယ်။

ဒီပျက်စီးတတ်တဲ့ ရုပ်နာမ်တွေပေါ်မှာ "ဒါ ငါ့စာအုပ်၊ ငါ့ပညာ၊ ငါ့အမွေ" ဆိုပြီး အတ္တနဲ့ တပ်မက်စွဲလမ်းနေတဲ့ တဏှာ နဲ့ ဥပါဒါန် တွေဟာ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို တဏှာအစွဲတွေ၊ "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေ၊ ပညာမာနတွေ လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ အခြေအနေ၊ အသိဉာဏ်နဲ့ ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ အငြိမ်းဓာတ် နိဗ္ဗာန်ဟာ နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရရှိဖို့အတွက်၊ အကြောင်းအကျိုး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီး၊ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်လို့ 'ဖဿ' ဖြစ်တိုင်း၊ ဝေဒနာ ပေါ်လာတိုင်း "ငါ မဟုတ်ဘူး၊ စာပေ မဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါး ဓာတ်သဘော သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်" လို့ သတိပဋ္ဌာန်နဲ့ အစဉ်မပြတ် ရှုမှတ်နေတဲ့ ကျင့်စဉ်ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံးနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဆိုတာ အလွန်ပဲ ပေါ်လွင်နေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ ရှိတဲ့ ရုပ်နဲ့ နာမ်ရဲ့ သဘောကို အမှန်အတိုင်း ပိုင်းခြား သိမြင်နိုင်ကြပါစေ၊ ရှေးဟောင်းစာပေများကို ပညာ၏ ရင်းမြစ်အဖြစ် တန်ဖိုးထား ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြပါစေ၊ စာပေမရှိလျှင် သမိုင်းပျောက်၊ ဓမ္မပျောက်မည်ကို သတိမူလျက် သာသနာတော်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြပါစေ၊ ကောင်းမှုမှတ်တမ်းများ ခိုင်မြဲပြီး၊ ကိုယ်ကျန်းမာ၊ စိတ်ချမ်းသာကြကာ၊ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၂၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.