Day: 084 | ၂၄ မတ် ၂၀၂၄ | တပေါင်းလပြည့် (ဘုရားဖူးနှင့် စေတိယပူဇာ) | ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ စေတိယပူဇာ | Pilgrimage Studies

 

Day: 084 | ၂၄ မတ် ၂၀၂၄ | တပေါင်းလပြည့် (ဘုရားဖူးနှင့် စေတိယပူဇာ) | ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ စေတိယပူဇာ | Pilgrimage Studies

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်နေ့၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂၄) ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ ဒီရက်မြတ်ဟာ မြန်မာတို့ရဲ့ ၁၂ လရာသီပွဲတော်တွေထဲမှာ နောက်ဆုံးလဖြစ်တဲ့ တပေါင်းလပြည့်နေ့၊ သဲပုံစေတီပွဲတော် ကျင်းပရာနေ့ ဖြစ်သလို၊ ဘုရားရှင် ပြည်တော်ဝင်တဲ့ နေ့ထူးနေ့မြတ်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ တစ်ဆက်တည်းမှာပဲ မကြာမီ ကျရောက်တော့မယ့် "တော်လှန်ရေးနေ့" (Revolutionary Day) ကိုလည်း ကြိုဆိုသောအားဖြင့် မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်မှာ ကိန်းအောင်းနေတဲ့ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ သူပုန်တွေကို ဓမ္မလက်နက်နဲ့ တော်လှန်တိုက်ထုတ်နိုင်ကြပါစေ၊ လိုအင်ဆန္ဒ မှန်သမျှ တစ်လုံးတစ်ဝတည်း ပြည့်ဝကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီကနေ့ တပေါင်းလပြည့်နေ့မှာ ဘုရားဖူး ကုသိုလ်ယူကြမယ့် အကြောင်းကို မဟောကြားမီ၊ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို ဘုရားအာရုံနဲ့ ကြည်လင်သွားအောင်၊ "သဒ္ဓါ" တရားတွေ ပွားများလာအောင် အရင်ဆုံး တည်ဆောက်ယူကြရအောင်။ ဘုရားဖူးတယ် ဆိုတာ ခြေထောက်နဲ့ သွားရုံနဲ့ မပြီးပါဘူး။ စိတ်က ရောက်မှ ဘုရားဖူး မည်တာပါ။ ဒါကြောင့် အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေကို ဆန့်၊ မျက်လွှာလေးတွေကို ချပြီးတော့ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်မျက်စိထဲမှာ ရွှေရောင်ဝင်းပနေတဲ့ စေတီတော်တစ်ဆူကို အာရုံပြုလိုက်ပါ။ ရွှေတိဂုံဘုရားပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ မဟာမြတ်မုနိပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ကိုယ် အကြည်ညိုဆုံး ဘုရားတစ်ဆူကို စိတ်ထဲမှာ ပုံဖော်လိုက်ပါ။ အဲဒီ ရွှေရောင် အဆင်းလေးကို ကြည့်ပြီး "ဗုဒ္ဓေါ... ဗုဒ္ဓေါ... မြတ်စွာဘုရား... မြတ်စွာဘုရား" လို့ စိတ်ထဲကနေ ရွတ်ဆို ပူဇော်လိုက်ပါ။ ရင်ထဲမှာ ကြည်နူးတဲ့ စိတ်ကလေး၊ အေးချမ်းတဲ့ စိတ်ကလေး ပေါ်လာလိမ့်မယ်။ အဲဒီ ကြည်နူးစိတ်ကလေးကို သတိနဲ့ ကပ်ပြီး ဆက်လက် ရှုမှတ်နေလိုက်ပါ။ အဲဒီလို ဘုရားဂုဏ်ကို အာရုံပြုပြီး ကြည်နူးနေရတာဟာ ဝမ်းမြောက်စရာ မကောင်းဘူးလား... သာဓု... သာဓု... သာဓု ခေါ်ဆိုကြပါဦး သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကဲ... စိတ်ထဲမှာ ဘုရားအာရုံနဲ့ ကြည်လင်သွားပြီ ဆိုရင်၊ ဒီကနေ့ ခေတ်သစ် "ဘုရားဖူး လေ့လာရေး ပညာ" (Pilgrimage Studies) နဲ့ မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ "စေတိယပူဇာ" (စေတီပူဇော်ခြင်း) အကြောင်းအရာတွေကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ခေတ် လူမှုဗေဒနဲ့ မနုဿဗေဒ ပညာရပ်တွေမှာ "Pilgrimage Studies" ဆိုတာ သီးခြား ဘာသာရပ် တစ်ခုအနေနဲ့ ထွန်းကားလာပါတယ်။ ဒီပညာရပ်မှာ "Liminality" (ကြားခံနယ်မြေ အတွေ့အကြုံ) ဆိုတဲ့ သဘောတရားက အင်မတန် အရေးကြီးပါတယ်။ ပညာရှင် Victor Turner ဆိုသူက ဘုရားဖူးခရီးစဉ် တစ်ခုဟာ သာမန် ခရီးသွားတာ (Tourism) နဲ့ မတူဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။ ဘုရားဖူး ခရီးသည် (Pilgrim) တစ်ယောက်ဟာ သူ့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝ (Profane World) ကနေ ခွဲထွက်ပြီး၊ သန့်ရှင်းမြင့်မြတ်တဲ့ နယ်မြေ (Sacred Space) ဆီကို သွားတဲ့အခါ၊ သူ့ရဲ့ စိတ်အခြေအနေဟာ "Liminal State" လို့ခေါ်တဲ့ ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်စဉ်ကို ဖြတ်သန်းသွားရပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... လူတစ်ယောက်ဟာ အိမ်မှာ နေတုန်းက စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး ပြဿနာတွေနဲ့ ရှုပ်ထွေးနေတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဘုရားဖူး ခရီးထွက်လိုက်ပြီ ဆိုတာနဲ့ အဲဒီ တာဝန်ဝတ္တရားတွေ၊ ရာထူး ဂုဏ်ရှိန်တွေကို ခဏတာ စွန့်လွှတ်လိုက်ရတယ်။ ဘုရားရင်ပြင်တော် ပေါ်ကို ခြေချလိုက်တဲ့ အခါမှာ သူဌေးဖြစ်စေ၊ သူဆင်းရဲဖြစ်စေ အားလုံးဟာ "ဘုရားဒါယကာ၊ ဘုရားဒါယိကာမ" ဆိုတဲ့ တန်းတူညီမျှ အဆင့်အတန်းကို ရောက်သွားကြတယ်။ အဲဒီ အချိန်မှာ စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ခံစားမှုကို စိတ်ပညာရှင်တွေက "Awe" (အံ့သြမှင်သက်၍ ကြည်ညိုလေးစားခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ကြီးမားခမ်းနားတဲ့ စေတီတော်ကြီးကို မော့ကြည့်လိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ "ငါ" ဆိုတဲ့ အတ္တ (Ego) လေး သေးငယ်သွားပြီး၊ ကိုယ့်ထက် ကြီးမြတ်တဲ့ အရာတစ်ခုနဲ့ ချိတ်ဆက်မိသွားသလို ခံစားလိုက်ရပါတယ်။ ဒါဟာ ဦးနှောက်ထဲက Parietal Lobe လို့ခေါ်တဲ့ "ငါ" ကို သတ်မှတ်တဲ့ နေရာက အလုပ်လုပ်တာ လျော့နည်းသွားပြီး၊ တစ်သားတည်း ဖြစ်မှု (Oneness) ကို ခံစားရတာလို့ သိပ္ပံပညာက ရှင်းပြပါတယ်။ ဒီလို စိတ်ဓာတ် ပြောင်းလဲသွားမှု (Transformation) ကို ရရှိတာဟာ ဘုရားဖူးခြင်းရဲ့ အနှစ်သာရပါပဲ။ ဒါကြောင့် ဘုရားဖူး သွားတာဟာ အပန်းဖြေ ခရီးထွက်တာ သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ စိတ်ဝိညာဉ် ကုစားရေး ခရီးစဉ် (Therapeutic Journey) တစ်ခု ဖြစ်နေတာပါ။

 ခေတ်သစ် Psychology of Religion (ဘာသာရေး စိတ်ပညာ) မှာ "Sacred Canopy" (မြင့်မြတ်သော အမိုးအကာ) ဆိုတဲ့ သဘောတရား ရှိပါတယ်။ လူသားတွေဟာ လောကဓံ မုန်တိုင်းတွေ တိုက်ခတ်တဲ့အခါ ခိုလှုံစရာ နေရာ လိုအပ်ပါတယ်။ ဘုရားစေတီတွေ၊ ပုထိုးတွေ ဆိုတာ အဲဒီ "Sacred Canopy" တွေပါပဲ။ အဲဒီ အရိပ်အာဝါသ အောက်ကို ရောက်သွားတာနဲ့ "ငါ လုံခြုံပြီ" (Sense of Security) ဆိုတဲ့ စိတ် ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။ ဒါဟာ ဦးနှောက်ထဲက စိုးရိမ်ပူပန်မှု စနစ် (Amygdala) ကို ငြိမ်းအေးစေပြီး၊ ကြည်လင်တဲ့ စိတ်ဓာတ် (Serotonin) တွေကို တိုးပွားစေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ရှေးလူကြီးတွေက "စိတ်ညစ်ရင် ဘုရားသွား" လို့ ပြောကြတာဟာ သိပ္ပံနည်းကျ အင်မတန် မှန်ကန်တဲ့ စိတ်ကုထုံး တစ်ခု ဖြစ်နေပါတယ်။ ဘုရားဖူးခြင်းဟာ ကုသိုလ်တင် မကဘူး၊ စိတ်ကျန်းမာရေး အတွက်ပါ အားဆေး တစ်ခွက် ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒီလို အကျိုးကျေးဇူးတွေ ရှိတာကို သိရတာ ဝမ်းမြောက်စရာ မကောင်းဘူးလား... သာဓု... သာဓု... သာဓု ခေါ်ဆိုကြပါဦး သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ သိပ္ပံပညာက ပြောတဲ့ စိတ်ပြောင်းလဲမှုနဲ့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်ကို နှိုင်းယှဉ် (Method #5) ပြီး ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြစို့။ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဝိမာနဝတ္ထုနဲ့ အပါဒါန် ပါဠိတော်တွေမှာ "စေတိယပူဇာ" (စေတီကို ပူဇော်ခြင်း) အကျိုးကျေးဇူးတွေကို အများကြီး ဟောကြားထားပါတယ်။ အထူးသဖြင့် "စိတ္တပသာဒ" (စိတ်၏ ကြည်လင်ခြင်း) အကြောင်းကို အလေးပေး ဟောပါတယ်။ ဘုရားရှင်က "ပသန္နစိတ္တာ သုဂတိံ ဥပပဇ္ဇန္တိ" - စိတ်ကြည်လင်ရင် သုဂတိဘုံကို ရောက်နိုင်တယ် လို့ မိန့်တော်မူပါတယ်။ ဘုရားစေတီကို ဖူးမြော်လိုက်ရတဲ့ ခဏမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ စိတ်ဟာ ရိုးရိုးစိတ် မဟုတ်ပါဘူး။ "မဟာကုသိုလ် ဉာဏသမ္ပယုတ်" စိတ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဉာဏ်နဲ့ ယှဉ်တဲ့ ကုသိုလ်စိတ်ပါ။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ "ဒီစေတီတော်ဟာ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ ဂုဏ်တော်တွေကို ကိုယ်စားပြုတယ်၊ ဓာတ်တော်တွေ ကိန်းဝပ်နေတယ်" လို့ ယုံကြည်ချက် (Saddha) နဲ့ ပညာ (Panna) ပါဝင်နေလို့ပါပဲ။

ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ကြည့်မယ်ဆိုရင် အနာဂါမိမဂ် (Non-Returner Path) အဆင့်ကို ရောက်တဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တွေရဲ့ စိတ်ထားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်နိုင်ပါတယ်။ အနာဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ်တွေဟာ "ကာမရာဂ" (Sensual Lust) လို့ခေါ်တဲ့ ကာမဂုဏ် အာရုံတွေအပေါ် တွယ်တာတဲ့ စိတ်ကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်ပြီးသား ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ ဘုရားဖူးတဲ့အခါမှာ "လှလိုက်တာ၊ သာယာလိုက်တာ" ဆိုတဲ့ တဏှာစိတ်နဲ့ မဖူးပါဘူး။ "အေးချမ်းလိုက်တာ၊ ကြည်ညိုစရာ ကောင်းလိုက်တာ" ဆိုတဲ့ ဓမ္မအရသာ သက်သက်ကိုသာ ခံစားပါတယ်။ သာမန် ပုထုဇဉ်တွေ အနေနဲ့လည်း တပေါင်းလပြည့်လို နေ့ထူးနေ့မြတ်မှာ ဘုရားဖူး ထွက်တဲ့အခါ၊ အပျော်အပါး၊ အစားအသောက်၊ အဝတ်အစား လှလှတွေ ဝတ်ဖို့ (ကာမရာဂ) ကို ဦးစားမပေးဘဲ၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဂုဏ်တော်ကို အာရုံပြုတဲ့ စိတ် (သဒ္ဓါ) ကိုသာ ဦးစားပေးမယ် ဆိုရင်၊ အဲဒီ ဘုရားဖူး ခရီးစဉ်ဟာ "အနာဂါမိမဂ်" ရဲ့ အခြေခံ ဖြစ်တဲ့ ကာမရာဂ ပါးလျားခြင်းကို လေ့ကျင့်ပေးရာ ရောက်ပါတယ်။ ဘုရားဖူးတယ် ဆိုတာ အပြင်က ဘုရားကို ဖူးရင်း၊ ကိုယ့်အတွင်းစိတ်က ကိလေသာ အပူတွေကို ငြိမ်းသတ်တဲ့ အလုပ် ဖြစ်ပါတယ်။

ပါဠိတော်မှာ "စေတိယ" ဆိုတဲ့ စကားလုံးက "စိတ္တ" (စိတ်) ဆိုတဲ့ စကားလုံးနဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။ စိတ်ကို စုစည်းပေးတဲ့ နေရာ၊ စိတ်ကို မြင့်မြတ်စေတဲ့ နေရာ လို့ အဓိပ္ပာယ် ရပါတယ်။ စေတီပုထိုးတွေရဲ့ ပုံသဏ္ဌာန် (Shape) ကိုက အောက်ခြေ ကျယ်ပြန့်ပြီး အထက်ကို ရှူးတက်သွားတာဟာ၊ ကျယ်ပြန့်တဲ့ လောကီ အာရုံတွေကနေ တစ်ခုတည်းသော နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာ (One Pointedness) ဆီကို ဦးတည်သွားရမယ် ဆိုတဲ့ သင်္ကေတကို ပြသနေတာပါ။ ဒါကြောင့် ဘုရားဖူး သွားတဲ့အခါ စေတီတော်ကို ကြည့်ပြီး "ငါ့စိတ်ကိုလည်း ဒီစေတီလိုပဲ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်အောင် ထားမယ်၊ နိဗ္ဗာန်ကိုပဲ ဦးတည်မယ်" လို့ နှလုံးသွင်းရပါမယ်။ အဲဒီလို နှလုံးသွင်းနိုင်ရင် ရရှိလာမယ့် ကုသိုလ် အကျိုးကျေးဇူးကတော့ ပြောမကုန်ပါဘူး။ သံသရာ တစ်လျှောက်လုံး အပါယ်တံခါး ပိတ်ပြီး နတ်ချမ်းသာ၊ လူချမ်းသာတွေကို ခံစားရမှာ အမှန်ပါပဲ။ ဒီလို ကုသိုလ်ထူးတွေ ရနိုင်တာ ဝမ်းမြောက်စရာ မကောင်းဘူးလား... သာဓု... သာဓု... သာဓု ခေါ်ဆိုကြပါဦး သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီ "ဘုရားဖူးခြင်း" ဖြစ်စဉ်ကို လက်တွေ့ ဝိပဿနာ ရှုထောင့်ကနေ ဘယ်လို ရှုမှတ်မလဲ၊ ကုသိုလ် စစ်စစ် ဖြစ်အောင် ဘယ်လို လုပ်မလဲ ဆိုတာကို ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြစို့။ လူတစ်ယောက် ဘုရားဖူးသွားလို့ စေတီတော်ကို မြင်လိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ယန္တရားကြီး ဘယ်လို အလုပ်လုပ်သွားသလဲ ဆိုတာကို သတိ (Sati) နဲ့ အဏုစိတ် စောင့်ကြည့်ကြစို့။

ပထမဆုံး အနေနဲ့ "စက္ခုဒွါရ" (မျက်စိတံခါး) နဲ့ "ရူပါရုံ" (စေတီတော်ရဲ့ ရွှေရောင် အဆင်း) တို့ တိုက်ဆိုင်လိုက်တဲ့အခါ "စက္ခုဝိညာဉ်" (မြင်သိစိတ်) ပေါ်လာတယ်။ အဲဒီ သုံးခု ပေါင်းဆုံတာကို "ဖဿ" လို့ ခေါ်တယ်။ အဲဒီ ဖဿကြောင့် "သောမနဿ ဝေဒနာ" (ဝမ်းသာ ကြည်နူးတဲ့ ခံစားမှု) ပေါ်လာတယ်။ ပြီးတော့ "သဒ္ဓါ" (ယုံကြည်မှု)၊ "ပီတိ" (နှစ်သက်မှု) ဆိုတဲ့ စေတသိက်တွေ ဖြစ်ပေါ်လာတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်ကြီး တစ်ခုလုံးမှာ "ငါ ဘုရားဖူးနေတယ်" ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ် မပါပါဘူး။ ရုပ်တရား (အဆင်း၊ မျက်စိ) နဲ့ နာမ်တရား (မြင်စိတ်၊ ကြည်နူးစိတ်) တို့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး ဖြစ်ပေါ်နေတာ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဥပမာ - သူတော်ကောင်းတို့ ဘုရားရင်ပြင်တော်ပေါ် ရောက်လို့ ရွှေတိဂုံ စေတီတော်ကြီးကို မော့ကြည့်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ "လှလိုက်တာ၊ ကြည်ညိုစရာ ကောင်းလိုက်တာ" လို့ စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်သွားမယ်။ အဲဒီ အချိန်မှာ "ငါ ကြည်ညိုနေတယ်" လို့ မမှတ်ဘဲ၊ ရင်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အေးမြတဲ့ သဘော၊ ကြည်လင်တဲ့ သဘောလေးကို စိုက်ကြည့်ပြီး "ကြည်ညိုတယ်... ကြည်ညိုတယ်... အေးတယ်... အေးတယ်" လို့ ရှုမှတ်လိုက်ပါ။ မြင်နေတဲ့ အဆင်းကိုလည်း "ရွှေရောင်... ရွှေရောင်" သို့မဟုတ် "မြင်တယ်... မြင်တယ်" လို့ ပရမတ် အာရုံ ရောက်အောင် ရှုပါ။ အဲဒီလို ရှုမှတ်လိုက်ရင် "ငါ ဘုရားဖူးတယ်" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ကွာပြီး၊ ကုသိုလ်ဇောတွေ (Impulsions of Wholesome Consciousness) တရစပ် စီးဆင်းသွားပါလိမ့်မယ်။

အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒိဋ္ဌိသုံးမျိုး ဖြုတ်ပုံကို ဒီ ဘုရားဖူး (မြင်ခြင်း၊ ကြည်ညိုခြင်း) ဖြစ်စဉ်ပေါ်မှာ တင်ပြီး ရှုမှတ်ကြည့်ကြမယ်။

ပထမဆုံး သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ။

ဘုရားဖူးနေတုန်း "ငါ ကုသိုလ်ရနေပြီ၊ ငါ့ဘုရား၊ ငါ့ကုသိုလ်" လို့ စွဲလမ်းမနေပါနဲ့။ "အာရုံ (စေတီ) နဲ့ ဒွါရ (မျက်စိ) တိုက်လို့ ကုသိုလ်စိတ် (နာမ်) ဖြစ်ပေါ်လာတာပါလား"၊ "အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ဓမ္မသဘော သက်သက်ပါလား" လို့ မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ ဘုရားရုပ်ပွားတော် ဆိုတာ "ရုပ်" (Material)၊ ကြည်ညိုတဲ့ စိတ် ဆိုတာ "နာမ်" (Mind)။ ဒီနှစ်ခုပဲ ရှိတယ်။ "ငါ" မရှိဘူး။ ဒီလို မြင်ရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။

ဒုတိယ သဿတဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ။

အဲဒီ ကြည်ညိုတဲ့ စိတ်ကလေး၊ ပီတိဖြစ်တဲ့ စိတ်ကလေးဟာ မြဲသလား။ မမြဲပါဘူး။ ဘုရားဖူးပြီး ပြန်လှည့်လိုက်တာနဲ့ အဲဒီ စိတ်ကလေး ချုပ်ပျောက်သွားပြီး၊ တခြား အာရုံ (ဆိုင်ခန်းတွေ၊ လူတွေ) ဆီ စိတ်ရောက်သွားတာပါပဲ။ "ဪ... ကုသိုလ်စိတ်ဆိုတာလည်း မမြဲပါလား။ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားတာ (အနိစ္စ) ချည်းပါလား" လို့ မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ ဘုရားဖူးနေတုန်း ခဏလေးမှာတောင် မြင်လိုက်၊ ကြားလိုက်၊ တွေးလိုက်နဲ့ စိတ်တွေက တရစပ် ပြောင်းလဲနေတာကို သတိထားကြည့်ရင် သဿတဒိဋ္ဌိ (မြဲတယ်ဟူသော အယူ) ပြုတ်ကျသွားပါလိမ့်မယ်။

တတိယ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ။

ကြည်ညိုစိတ်ကလေး ပျက်သွားပေမယ့် အလကား ဖြစ်သွားတာ မဟုတ်ဘူး။ အဲဒီ စေတနာ (Kamma) မျိုးစေ့လေးဟာ ကိုယ့်ရဲ့ သန္တာန်မှာ ကိန်းအောင်းသွားပြီး၊ နောင်သံသရာ တစ်လျှောက်လုံး ကောင်းကျိုးချမ်းသာတွေ ပေးဦးမယ်။ "ပျက်သွားပေမယ့် အကျိုးပေး မပျက်ဘူး" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကို နားလည်ရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ (ပြတ်စဲတယ်ဟူသော အယူ) ပြုတ်ပါတယ်။ ဒီလို ဒိဋ္ဌိဖြုတ်ပြီး ဘုရားဖူးရတာဟာ ပါရမီ အမြောက်ဆုံး ဖြစ်တယ်ဆိုတာ သိရတော့ ဝမ်းမြောက်စရာ မကောင်းဘူးလား... သာဓု... သာဓု... သာဓု ခေါ်ဆိုကြပါဦး သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကဲ... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ ဆိုတာကို ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး (Case-2484) နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ တပေါင်းလပြည့်နေ့ တစ်ရက်မှာ သွာဂတ ဓာတ်တော်တိုက် ပြတိုက်ကြီးကို ဘုရားဖူးအဖွဲ့ တစ်ဖွဲ့ ရောက်လာပါတယ်။ အဲဒီ အဖွဲ့ထဲမှာ "ဒေါ်မြ" ဆိုတဲ့ အမျိုးသမီးကြီး တစ်ယောက် ပါလာတယ်။ ဒေါ်မြက အသံကျယ်ကျယ်နဲ့ စကားတွေပြော၊ ဖုန်းတွေဆက်၊ ဓာတ်ပုံတွေ တဖျပ်ဖျပ် ရိုက်ပြီး၊ ဘုရားဖူးတာနဲ့ မတူဘဲ ပျော်ပွဲစားထွက်လာသလို ဖြစ်နေပါတယ်။ သူက "ဟဲ့... ဒီနေရာမှာ ဓာတ်ပုံလှတယ်၊ လာရိုက်ကြ၊ ပြီးရင် ဈေးသွားဝယ်မယ်" ဆိုပြီး ဆူညံနေတော့ တခြား တိတ်တိတ်ဆိတ်ဆိတ် ဘုရားဖူးနေတဲ့ သူတွေရဲ့ သမာဓိကို သွားပြီး နှောင့်ယှက်သလို ဖြစ်နေပါတယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်တာဝန်ခံ "ကိုမင်း" ရောက်လာပါတယ်။ ကိုမင်းက ဒေါ်မြကို တွေ့တော့ ချက်ချင်း ဒေါသနဲ့ မဟန့်တားပါဘူး။ သူက ပြတိုက်ရဲ့ "ဧည့်သည်တော်များ လိုက်နာရမည့် ကျင့်ဝတ်နှင့် သန့်ရှင်းသော ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး မူဝါဒ" (Policy 17, Article 17.1 - Visitor Etiquette) ကို ကျွမ်းကျင်စွာ အသုံးချပါတယ်။ ကိုမင်းက ဒေါ်မြ အနားကို ဖြည်းဖြည်းချင်း လျှောက်သွားပြီး၊ လက်အုပ်ချီကာ ယဉ်ယဉ်ကျေးကျေး နှုတ်ဆက်လိုက်ပါတယ်။ "အမေ ဒေါ်မြ... ဘုရားဖူးရတာ ဝမ်းမြောက်စရာ ကောင်းလိုက်တာနော်။ ဒါပေမဲ့ သား တစ်ခုလောက် မေတ္တာရပ်ခံချင်ပါတယ်။ ဒီနေရာက ဓာတ်တော်တွေ ကိန်းဝပ်ရာ မြင့်မြတ်တဲ့ နေရာ (Sacred Space) ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ အမေတို့ အနေနဲ့ စကားသံလေးတွေ လျှော့ပြီး၊ စိတ်ကို ငြိမ်ငြိမ်လေး ထားမယ်ဆိုရင် ကုသိုလ် ပိုရပါလိမ့်မယ်။ အမေတို့ရဲ့ အသံကျယ်တာက တခြားသူတွေရဲ့ ကုသိုလ်စိတ် (Citta Pasada) ကို အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်" လို့ ဓမ္မနဲ့ ယှဉ်ပြီး ရှင်းပြပါတယ်။

ကိုမင်းက ဆက်ပြီး "အမေ... ဘုရားဖူးတယ် ဆိုတာ ဓာတ်ပုံရိုက်ဖို့ သက်သက် မဟုတ်ဘူးဗျ။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ဓာတ် (Photo of the Mind) ကို ရိုက်ကူးဖို့ပါ။ အမေ အခုလို ပျော်ရွှင်နေတာ ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ပျော်ရွှင်မှုကို 'ပီတိ' အဖြစ် ပြောင်းလဲပြီး၊ တိတ်ဆိတ် ငြိမ်သက်စွာ ပူဇော်ကြည့်ပါ။ အဲဒီ အရသာက ပိုပြီး နက်ရှိုင်းပါတယ်" လို့ အကြံပေးလိုက်ပါတယ်။ ဒေါ်မြဟာ ကိုမင်းရဲ့ မေတ္တာပါတဲ့ စကား၊ ပြီးတော့ ပတ်ဝန်းကျင်က ငြိမ်းချမ်းနေတဲ့ အငွေ့အသက်ကို သတိထားမိသွားတယ်။ သူ့မျက်နှာမှာ ရှိတဲ့ လောဘဇော၊ မောဟဇောတွေ လျော့ကျသွားပြီး၊ "အေးကွယ်... သားပြောတာ ဟုတ်တယ်။ အမေတို့က ပျော်လွန်းလို့ သတိလွတ်သွားတာပါ။ ကဲ... တိတ်တိတ်နေကြမယ်၊ ဘုရားစာ ရွတ်ကြမယ်" ဆိုပြီး သူ့အဖွဲ့ကို ပြန်ထိန်းလိုက်ပါတယ်။

အဲဒီနောက်ပိုင်းမှာ ဒေါ်မြတို့ အဖွဲ့ဟာ ဘုရားရင်ပြင်မှာ တိတ်ဆိတ်စွာ ထိုင်ပြီး ပုတီးစိပ်ကြ၊ မေတ္တာပို့ကြနဲ့ တကယ့် ဘုရားဖူး ပီသသွားကြပါတယ်။ ဒေါ်မြ ပြန်ခါနီးမှာ ကိုမင်းကို ပြောတယ် "သားရေ... အမေ ဒီနေ့ ဘုရားဖူးရတာ တခြား အခါတွေနဲ့ မတူဘူး။ ရင်ထဲမှာ တကယ်ကို အေးချမ်းသွားတယ်။ ဓာတ်ပုံထဲက အလှထက် စိတ်ထဲက အလှကို မြင်သွားပြီ" တဲ့။ ဒါဟာ Policy တစ်ခုကို အမိန့်နဲ့ မဟုတ်ဘဲ၊ ဓမ္မနဲ့ အသက်သွင်းလိုက်လို့ ရရှိလာတဲ့ ရလဒ်ကောင်း တစ်ခုပါပဲ။ ဒီလို ပြောင်းလဲသွားတာကို ကြားရတာ ဝမ်းမြောက်စရာ မကောင်းဘူးလား... သာဓု... သာဓု... သာဓု ခေါ်ဆိုကြပါဦး သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တပေါင်းလပြည့် ဘုရားဖူး တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြရအောင်။ လောကမှာ လူတွေဟာ စိတ်မွန်းကျပ်မှုတွေ၊ ပူလောင်မှုတွေ၊ မပြည့်စုံမှုတွေ ခံစားနေရတာဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" မည်ပါတယ်။ အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြေဖျောက်ဖို့အတွက် အပျော်အပါးတွေ၊ ကာမဂုဏ် အာရုံတွေနောက်ကို လိုက်ပြီး ပြေးလွှားနေရတဲ့ တဏှာ လောဘ ဟာ "သမုဒယသစ္စာ" မည်ပါတယ်။ အဲဒီ ပူလောင်မှုတွေ ငြိမ်းအေးပြီး၊ ဘုရားရိပ် တရားရိပ်မှာ ခိုလှုံရင်း ရရှိလာတဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှု၊ ကိလေသာ ကင်းစင်မှုဟာ "နိရောဓသစ္စာ" မည်ပါတယ်။ အဲဒီ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရဖို့အတွက် သဒ္ဓါတရားကို အရင်းခံပြီး၊ သတိ၊ ပညာတို့နဲ့ ဘုရားဖူးခြင်း၊ ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ခြင်း ဆိုတဲ့ ကျင့်စဉ်တွေဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" မည်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ကျရောက်တဲ့ တပေါင်းလပြည့်နေ့မှာ သူတော်ကောင်းများ အားလုံး အပြင်ပန်း ဘုရားဖူးခြင်းကနေ အတွင်းစိတ် ဘုရားဖူးခြင်း (Inner Pilgrimage) ဆီသို့ တက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေ။ "ဘုရားမြင်ရင် စိတ်ကြည်၊ စိတ်ကြည်ရင် ကုသိုလ်ရ" ဆိုတဲ့အတိုင်း၊ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ကို အမြဲတမ်း ကြည်လင်အောင် ထားရှိပြီး၊ လိုအင်ဆန္ဒ မှန်သမျှ ပြည့်ဝကြပါစေ။ တော်လှန်ရေးနေ့မှာ မကောင်းမှု ဟူသမျှကို တော်လှန်ပြီး၊ ကောင်းမှု ဟူသမျှကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။ ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ စိတ်ချမ်းသာကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာကြပါစေ၊ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းပြီး ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး ရောက်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၂၄ မတ် ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.