Day: 135 | ၁၄ မေ ၂၀၂၃ | ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှု (အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဥတုဝိပရိဏာမ) | Climate Adaptation

 

Day: 135 | ၁၄ မေ ၂၀၂၃ | ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှု (အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဥတုဝိပရိဏာမ) | Climate Adaptation

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် (၁၀) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မေလ (၁၄) ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့၊ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်းအချိန်အခါသမယမှာ တရားချစ်ခင် သူတော်စင်အပေါင်းတို့ ကျန်းမာခြင်း၊ ချမ်းသာခြင်း၊ ဘေးရန်ကင်းခြင်းတို့နှင့် ပြည့်စုံကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။ ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးမှာ "လက်ဖက်ရည်နေ့" (Tea Day) အထိမ်းအမှတ်အနေနဲ့ ကျင်းပကြတဲ့ နေ့ထူးနေ့မြတ်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ လက်ဖက်ရည်ဝိုင်းလေးတွေမှာ မိတ်ဆွေအပေါင်းအသင်းတွေ စုဝေးပြီး နွေးထွေးစွာ စကားလက်ဆုံကျသလိုမျိုး၊ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ စိတ်နှလုံးမှာလည်း မေတ္တာဓာတ်တွေ စီးဆင်းပြီး ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်ခြင်း၊ ခင်မင်ရင်းနှီးခြင်းဆိုတဲ့ မင်္ဂလာတရားတွေ ထွန်းကားနိုင်ကြပါစေလို့ ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ်။

ကိုင်း... ဒီနေ့ သူတော်ကောင်းတို့ကို ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ အကြောင်းအရာကတော့ လက်ရှိ ကမ္ဘာကြီးမှာ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ "ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲမှု" ဆိုတဲ့ အခြေအနေကြီးကို ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ဓမ္မမျက်လုံးနဲ့ ဘယ်လိုကြည့်မလဲ၊ ဘယ်လို သံဝေဂယူပြီး တရားရှုမှတ်မလဲ ဆိုတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ တရားတော်မနာကြားမီမှာ စိတ်ကို ငြိမ်သက်သွားအောင် "ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း" လေးကို အရင် နှလုံးသွင်းကြရအောင်။ အားလုံးပဲ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်ထား၊ မျက်လွှာလေး ချထားပြီး မိမိတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ထင်ရှားနေတဲ့ "အပူဓာတ်" လေးကို သတိကပ်ကြည့်လိုက်ပါ။ ပတ်ဝန်းကျင်က ပူအိုက်တဲ့သဘောပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ကိုယ်ခန္ဓာထဲက နွေးထွေးတဲ့သဘောပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ အဲဒီ "တေဇောဓာတ်" လို့ခေါ်တဲ့ အပူသဘောလေးကို "ပူတယ်... ပူတယ်" လို့ မှတ်ရင်း၊ ဒီအပူဓာတ်ဟာ ငါမဟုတ်၊ ငါ့ဥစ္စာမဟုတ်၊ ရုပ်တရား သက်သက်ပါလားလို့ ဆင်ခြင်ရင်း စိတ်ကို ငြိမ်သက်အောင် ထားလိုက်ကြပါစို့။

ကဲ... စိတ်ငြိမ်ပြီဆိုရင် ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာနဲ့ ဓမ္မကို ချိန်ထိုးပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ကမ္ဘာမှာ ပညာရှင်တွေ အော်နေကြတဲ့ အသံကတော့ "Climate Change" (ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှု) ဆိုတဲ့ အသံပါပဲ။ သိပ္ပံပညာရပ်မှာတော့ ဒါကို "Climate Adaptation" (ရာသီဥတုနှင့် လိုက်လျောညီထွေ နေထိုင်ခြင်း) ဆိုတဲ့ ဘာသာရပ်တစ်ခုအနေနဲ့ အကျယ်တဝင့် လေ့လာကြတယ်။ ကမ္ဘာကြီးက အဖျားတက်နေသလို ဖြစ်နေပြီ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဖန်လုံအိမ် အာနိသင်တွေ များလာလို့ ကမ္ဘာ့လေထုကြီး ပူနွေးလာတယ်။ ဒီလို ပူနွေးလာတဲ့အတွက် ရေခဲတောင်တွေ အရည်ပျော်၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်၊ မုန်တိုင်းတွေက ပိုကြမ်းတမ်းလာတယ်။ ဒါကို သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ဘာပြောလဲဆိုတော့ "Systemic Collapse" သို့မဟုတ် စနစ်တစ်ခုလုံး ပြိုလဲနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်လို့ သတိပေးကြတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... လူတစ်ယောက် ဖျားနေတာနဲ့ တူပါတယ်။ လူတစ်ယောက်ရဲ့ ကိုယ်အပူချိန် ၉၈ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ရှိရမယ့်အစား ၁၀၄ လောက် တက်သွားရင် ဘာဖြစ်မလဲ။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတွေ အလုပ်မလုပ်နိုင်တော့ဘဲ တက်ပြီး သေဆုံးသွားနိုင်သလိုပေါ့။ အခုလည်း ကမ္ဘာကြီးက အဲဒီလို အဖျားတက်နေတာပါ။ ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်တယ်ဆိုတာ သာမန် ပူတာ၊ အေးတာလောက် မဟုတ်တော့ပါဘူး။ စိုက်ပျိုးရေးတွေ ပျက်စီးမယ်၊ သောက်သုံးရေ ရှားပါးမယ်၊ ကပ်ရောဂါတွေ ပိုများလာမယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေကတော့ ဒါကို ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် လျှော့ချနည်းတွေ၊ နည်းပညာတွေနဲ့ ဖြေရှင်းဖို့ ကြိုးစားနေကြပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီလို ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖြေရှင်းနည်းတွေက အပေါ်ယံ အဖျားရှပ် ကုသနည်းတွေသာ ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... သိပ္ပံပညာက အဲဒီလို ပြောနေချိန်မှာ ဗုဒ္ဓတရားတော်ကရော ဒီ ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်မှုကို ဘယ်လိုမြင်ပါသလဲ" တဲ့။ မှန်ပါ့၊ အလွန်ကောင်းတဲ့ မေးခွန်းပါ။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားက လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက "အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်" ထဲမှာ ဒီအကြောင်းကို ဟောကြားထားခဲ့ပါတယ်။ ဘုရားရှင်က ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်ခြင်း (ဥတုဝိပရိဏာမ) ဟာ သက်ရှိသတ္တဝါတွေရဲ့ ကျန်းမာရေးနဲ့ အသက်ရှင်သန်မှုကို တိုက်ရိုက် ခြိမ်းခြောက်နိုင်တယ်ဆိုတာ မိန့်မှာခဲ့ပါတယ်။ ဒါတင်မကပါဘူး၊ ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်ရခြင်းရဲ့ အဓိက လက်သည်တရားခံဟာ လူသားတွေရဲ့ စိတ်ဓာတ် (Moral Decline) နဲ့ သက်ဆိုင်နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် လာ တရားတော်တွေကို လေ့လာကြည့်ရင် "မင်းတို့ တရားမစောင့်ရင်၊ မင်းချင်းတွေ တရားမစောင့်ရင်၊ တိုင်းသူပြည်သားတွေ တရားမစောင့်ရင် လ၊ နေ နက္ခတ်တာရာတွေ လမ်းကြောင်းလွဲမယ်။ မိုးလေဝသတွေ ဖောက်ပြန်မယ်" လို့ အတိအလင်း ဟောထားတာ ရှိပါတယ်။ ပါဠိလိုတော့ "ဥတုဝိပရိဏာမ" ပေါ့။ "ဥတု" ဆိုတာ ရာသီဥတု၊ အပူအအေး မျှတမှု။ "ဝိပရိဏာမ" ဆိုတာက ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲခြင်း။ ပုံမှန်ရှိရမယ့် သဘာဝကနေ ဖောက်ပြန်သွားတာကို ဆိုလိုတာပါ။ ဘုရားရှင်က ရုပ်တရားတွေ ဖြစ်ပေါ်စေတဲ့ အကြောင်းတရား လေးပါးကို ဟောတဲ့အခါ "ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ" ဆိုပြီး ဥတုကို အဓိက အကြောင်းရင်း တစ်ခုအနေနဲ့ ထည့်သွင်းထားပါတယ်။

ဒီအချက်ကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ဆင်ခြင်ကြည့်ကြစို့။ လူတွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတွေ များလာတဲ့အခါ အဲဒီ စိတ်တွေက ထုတ်လုပ်လိုက်တဲ့ စွမ်းအင်တွေဟာ လေထုထဲကို ရောက်သွားပါတယ်။ ဒါကို ခေတ်ပညာနဲ့ ပြောရင်တော့ "Human Activities" (လူသားတွေရဲ့ လုပ်ဆောင်မှုများ) ကြောင့် Pollution တွေ ဖြစ်လာတာပေါ့။ တောမီးရှို့တယ်၊ စက်ရုံတွေ တည်ဆောက်တယ်၊ လောဘဇောနဲ့ သဘာဝသယံဇာတတွေကို အလွန်အကျွံ ထုတ်ယူသုံးစွဲတယ်။ ဒီလို လောဘတွေကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ အပူတွေဟာ နောက်ဆုံးမှာ "ဥတုဇရုပ်" တွေကို သွားပြီး သက်ရောက်မှု ရှိစေပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ အပူအအေး မမျှတတော့ဘဲ ကမ္ဘာကြီး ဖျားနာလာရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် "ကမ္ဘာကြီး ဖျားနာနေတာ လူတွေရဲ့ လောဘ ဒေါသ ကြောင့်" လို့ ပြောရင် လုံးဝ မမှားပါဘူး သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဆက်လက်ပြီးတော့ ဓမ္မသဘောတရားကို ပိုပြီး သိမ်မွေ့စွာ နှလုံးသွင်းကြည့်ရအောင်။ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးထဲက အနှစ်သာရဖြစ်တဲ့ "ဇီဝိတိန္ဒြေ" ဆိုတဲ့ သဘောတရားလေးကို ချိတ်ဆက်ဟောကြားချင်ပါတယ်။ "ဇီဝိတိန္ဒြေ" ဆိုတာ "ဇီဝိတ" (အသက်) နဲ့ "ဣန္ဒြိယ" (အစိုးရခြင်း) ပေါင်းထားတာပါ။ ရုပ်တရားတွေ မပုပ်မသိုးအောင်၊ ဆက်လက် တည်တံ့နေအောင် စောင့်ရှောက်ထားတဲ့ သဘောတရား ဖြစ်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာရှိတဲ့ ကမ္မဇရုပ်တွေကို ဒီ ဇီဝိတိန္ဒြေ ရုပ်ကလေးက စောင့်ရှောက်ထားလို့သာ အသက်ရှင်နေနိုင်တာပါ။ ဒါပေမယ့် ဒီ ဇီဝိတိန္ဒြေ ဟာ ဘယ်သူ့အပေါ်မှာ မှီခိုနေရသလဲဆိုတော့ အပြင်ပက "ဥတု" ပေါ်မှာလည်း အများကြီး မှီခိုနေရပါတယ်။

ဥပမာအားဖြင့် ပြောရရင်... ရေကန်ထဲက ကြာပင်လေးတစ်ပင် ရှင်သန်ဖို့အတွက် ရေလိုသလို၊ နေရောင်ခြည် လိုသလိုပါပဲ။ အပြင်မှာ နေပူလွန်းရင် ကြာပင်လေး ညှိုးသွားတတ်သလို၊ အပြင် ဥတုရာသီ ဖောက်ပြန်လာရင် သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ဇီဝိတိန္ဒြေ ရုပ်လေးတွေလည်း အားနည်းလာတတ်ပါတယ်။ အခုခေတ်မှာ Heat Stroke (အပူရှပ်ခြင်း) ကြောင့် သေဆုံးကြတာတွေ၊ ရာသီဥတုကြောင့် ဖြစ်တဲ့ ရောဂါတွေ များလာတာဟာ ဒီ ဇီဝိတိန္ဒြေကို ထောက်ပံ့နေတဲ့ ဥတုဓာတ်ကြီး ပျက်စီးလာလို့ပါပဲ။ ဒါကြောင့် ဒီဘေးအန္တရာယ်တွေကနေ ကာကွယ်ဖို့ဆိုတာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြင်ဆင်မှု (Adaptation) လိုအပ်သလို၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဓမ္မအသိနဲ့ ပြင်ဆင်မှုကလည်း အလွန် အရေးကြီးလှပါတယ်။

ကိုင်း... ဒါဆိုရင် ဒီ ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်တဲ့ ဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင်၊ ပြီးတော့ ဒီ အခြေအနေကို အကြောင်းပြုပြီး ဝိပဿနာဉာဏ် ရအောင် ဘယ်လို ကျင့်ကြမလဲ။ လက်တွေ့ ရှုမှတ်ပွားများရမယ့် အပိုင်းကို ရောက်ပါပြီ။ သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးပဲ... အခု တရားထိုင်နေရင်း ရာသီဥတု ပူတယ်လို့ ခံစားရရင် ဘယ်လို ရှုမှတ်မလဲ။ အများစုကတော့ "ငါ ပူတယ်၊ ငါ့အသားတွေ ပူလိုက်တာ၊ နေလို့ မကောင်းဘူး" လို့ ညည်းတွားတတ်ကြတယ်။ အဲဒီလို "ငါ" ပါနေသမျှ ကာလပတ်လုံး ဒေါသဖြစ်မယ်၊ ပူလောင်မယ်၊ ဒုက္ခရောက်မယ်။

တကယ့် ဝိပဿနာ ရှုကွက် အစစ်ကတော့ ဒွါရ နဲ့ အာရုံ တိုက်ဆိုင်မှုကို မြင်အောင် ကြည့်ရတာပါ။ ဒီဖြစ်စဉ်ကို ဓာတ်ခွဲကြည့်ရအောင်။

ပထမအဆင့် - အပြင်က အပူဓာတ် (တေဇောဓာတ်) ရှိတယ်။ ဒါက "ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ" ပါ။

ဒုတိယအဆင့် - မိမိရဲ့ ခန္ဓာကိုယ် အရေပြား (ကာယဒွါရ) မှာရှိတဲ့ အာရုံခံစားနိုင်တဲ့ ရုပ်ကလေးတွေ ရှိတယ်။ ဒါက "ကာယပသာဒ" ပါ။

တတိယအဆင့် - အဲဒီ အပူဓာတ်က အရေပြားကို လာထိတဲ့အခါ "ထိမှန်းသိတဲ့စိတ်" (ကာယဝိညာဉ်) ပေါ်လာတယ်။

စတုတ္ထအဆင့် - အာရုံ၊ ဒွါရ၊ ဝိညာဉ် သုံးပါးဆုံလိုက်တော့ "ဖဿ" ဆိုတဲ့ တွေ့ထိမှု ဖြစ်သွားတယ်။

ပဉ္စမအဆင့် - အဲဒီ ဖဿ ကြောင့် "ပူတယ်" ဆိုတဲ့ ခံစားမှု "ဝေဒနာ" ပေါ်လာတယ်။

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီဖြစ်စဉ်ကို သေချာကြည့်ပါ။ ဘယ်နားမှာ "ငါ" ပါသလဲ။ အပူဓာတ်က "ငါ" လား... မဟုတ်ဘူး၊ တေဇောဓာတ်။ အရေပြားက "ငါ" လား... မဟုတ်ဘူး၊ ကာယပသာဒ ရုပ်။ သိတဲ့စိတ်က "ငါ" လား... မဟုတ်ဘူး၊ ဝိညာဉ်နဲ့ ယှဉ်တွဲနေတဲ့ နာမ်တရားစု။ ခံစားတာက "ငါ" လား... မဟုတ်ဘူး၊ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ။ ဒါကို ဉာဏ်နဲ့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး မြင်အောင် ကြည့်ရပါမယ်။ "ပူတယ်" လို့ မမှတ်ဘဲ "တေဇောဓာတ် လွန်ကဲနေတယ်... ဖောက်ပြန်မှု သက်သက်ပဲ" လို့ ရှုမှတ်ရပါမယ်။

ဒီနေရာမှာ ဒိဋ္ဌိဖြုတ်ဖို့အတွက် နေ့စဉ်ကြုံတွေ့နေရတဲ့ ဥပမာလေးတစ်ခုနဲ့ ရှင်းပြချင်ပါတယ်။ ခုနက ဦးပဉ္ဇင်း ပြောခဲ့တဲ့ "လက်ဖက်ရည်" သောက်တဲ့ ဖြစ်စဉ်ကိုပဲ ယူကြည့်ရအောင်။ လက်ဖက်ရည် ပူပူလေး တစ်ခွက်ကို သောက်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ လျှာပေါ်မှာ ပူခနဲ ဖြစ်သွားတယ်။

သာမန်လူကတော့ "ငါ လက်ဖက်ရည် သောက်တယ်၊ ငါ့လျှာ ပူသွားတယ်" လို့ ထင်တယ်။ ဒါက "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" (ငါစွဲ) ပါ။

တကယ်တော့ လက်ဖက်ရည်ရဲ့ အပူ (တေဇော) နဲ့ လျှာ (ဇိဝှါပသာဒ) တိုက်ဆိုင်လို့ ပူတဲ့အသိ (ဝိညာဉ်) ဖြစ်တာပါ။ "ငါ" မပါပါဘူး။ ဒါကို သိရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ စင်ပါတယ်။

ပြီးတော့ အဲဒီ အပူအရသာလေးက လည်ချောင်းထဲ ရောက်သွားရင် ပျောက်မသွားဘူးလား။ ပျောက်သွားပါတယ်။ လျှာပေါ်မှာ ရှိမနေတော့ပါဘူး။ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားတဲ့ သဘောပါလားလို့ သိလိုက်ရင် "မြဲတယ်" လို့ ထင်တဲ့ "သဿတဒိဋ္ဌိ" စင်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် အဲဒီ ပူတဲ့အကြောင်းကြောင့် နောက်ထပ် အရသာသိစိတ်တွေ၊ မျိုချချင်တဲ့ စိတ်တွေ ဆက်ဖြစ်လာတယ်။ အကြောင်းမကင်းဘူး၊ အကျိုးဆက်တွေ ရှိနေသေးတယ်လို့ သိရင် "ပြတ်တယ်" လို့ ထင်တဲ့ "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" စင်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် လက်ဖက်ရည် တစ်ခွက်သောက်ရင်တောင် "ငါသောက်တာ မဟုတ်ဘူး၊ ဓာတ်ကြီးလေးပါး မျှတအောင် ဖြည့်ဆည်းပေးနေတာ၊ ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ် တစ်ခုသာ ဖြစ်တယ်" လို့ နှလုံးသွင်းနိုင်ရင် ဒါဟာ ဝိပဿနာပါပဲ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကဲ... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒီ ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုနဲ့ ပတ်သက်လို့ လက်တွေ့ဘဝမှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့  သာဓက ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဟိုတစ်လောက ပြတိုက်တစ်ခုမှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာလေးပါ။ အဲဒီနေ့ကလည်း အခုလိုပဲ အလွန်ပူပြင်းတဲ့ နွေရာသီကာလပါပဲ။ ပြတိုက်မှူး ဦးဘလှ နဲ့ သူ့ရဲ့ လက်ထောက် ဒေါ်မြတို့ ရုံးခန်းထဲမှာ အလုပ်ရှုပ်နေကြတယ်။ ပြတိုက်ထဲမှာက ရှေးဟောင်း ပေစာတွေ၊ ရုပ်ပွားတော်တွေ ထိန်းသိမ်းထားတာဆိုတော့ အပူချိန် ထိန်းဖို့က သိပ်အရေးကြီးတာကိုး။

ရုတ်တရက် အဲဒီနေ့မှာပဲ လျှပ်စစ်မီးက ပြတ်သွားတယ်။ Backup Generator ကလည်း ချို့ယွင်းနေတဲ့အချိန်နဲ့ သွားတိုးတယ်။ ပြတိုက်ထဲက အဲကွန်းတွေ ရပ်သွားတော့ အပူချိန်က တရိပ်ရိပ် တက်လာတယ်။ ဒေါ်မြက ပြာပြာသလဲလဲ ဖြစ်လာတယ်။

"ဆရာ... အပူချိန်က ၃၅ ဒီဂရီ ကျော်နေပြီ။ ဒီအတိုင်းဆိုရင် ဟို ပေစာတွေ ကြွပ်ဆတ်ပြီး ပျက်စီးကုန်တော့မယ်။ ပြီးတော့ ဒီနေ့က ဧည့်သည်တွေ လာမယ့်ရက်၊ လက်ဖက်ရည်ဧည့်ခံပွဲလည်း ရှိသေးတယ်။ ဘယ်လိုလုပ်ကြမလဲ" လို့ စိုးရိမ်တကြီး မေးတယ်။

ဦးဘလှကတော့ ဝါရင့် ပြတိုက်မှူးပီပီ တည်ငြိမ်နေတယ်။ သူက Policy အမှတ် ၂၆၊ အပိုဒ်ခွဲ ၂၆.၄ ကို ချက်ချင်း သတိရလိုက်တယ်။ အဲဒီ မူဝါဒက "Climate Adaptation & Emergency Response" (ရာသီဥတုနှင့် အရေးပေါ် တုံ့ပြန်မှု) အကြောင်း ရေးဆွဲထားတာပါ။

"ဒေါ်မြ... မပူပါနဲ့။ တို့မှာ Plan ရှိပြီးသားပါ။ ပထမဆုံး... ပြတင်းပေါက်တွေ အကုန်ဖွင့်ပြီး လေဝင်လေထွက် (Ventilation) ကောင်းအောင် လုပ်မယ်။ ဒုတိယ... ပေစာတွေကို 'Micro-climate Box' (အပူချိန်ထိန်း သေတ္တာငယ်) တွေထဲ ယာယီ ရွှေ့မယ်။ တတိယ... လာမယ့် ဧည့်သည်တွေကို အခြေအနေမှန် ရှင်းပြပြီး အေးတဲ့ အဆောင်ဘက်မှာပဲ ဧည့်ခံမယ်" လို့ ညွှန်ကြားလိုက်တယ်။

ဦးဘလှရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုက ဓမ္မနဲ့လည်း ကိုက်ညီနေပါတယ်။ သူက ပြဿနာကို ဒေါသနဲ့ မတုံ့ပြန်ဘူး။ ကြောက်စိတ် (Panic) နဲ့ မတုံ့ပြန်ဘူး။ ပညာနဲ့ ယှဉ်ပြီး အကြောင်းအကျိုး ဆင်ခြင်တယ်။ "အပူ" ဆိုတာ တေဇောဓာတ် လွန်ကဲမှုပဲ။ ဒီလွန်ကဲမှုကို ဖြေရှင်းဖို့ ဝါယောဓာတ် (လေ) ကို သုံးရမယ်၊ အာပေါဓာတ် (ရေ/အအေး) ကို သုံးရမယ်ဆိုတဲ့ ဓာတ်သဘာဝကို သူ နားလည်တယ်။ အဲဒီနေ့က ဝန်ထမ်းတွေအားလုံး ဦးဘလှရဲ့ ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း ညီညီညွတ်ညွတ် လုပ်ဆောင်ကြတဲ့အတွက် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေလည်း မပျက်စီးသလို၊ လာတဲ့ ဧည့်သည်တွေကလည်း "ဟာ... မီးပျက်ပေမယ့် ပြတိုက်ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်မှုကတော့ သိပ်ကောင်းတာပဲ၊ အေးမြတဲ့ လက်ဖက်ရည်လေးတွေ တိုက်တာ သိပ်ကျေးဇူးတင်တယ်" ဆိုပြီး ချီးမွမ်းသွားကြသတဲ့။

ဒီဖြစ်ရပ်ကို ကြည့်ရင်... ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်မှုဆိုတာ ရှောင်လွှဲလို့ မရတဲ့ လောကဓမ္မတာ တစ်ခုပါပဲ။ ဒါပေမယ့် အဲဒီ လောကဓမ္မတာကို "ငါ့ပြဿနာ" လို့ ဆွဲယူပြီး ပူလောင်နေမလား၊ ဒါမှမဟုတ် "ဒါဟာ ဖြေရှင်းရမယ့် သင်္ခါရသဘောတရား" လို့ ရှုမြင်ပြီး ပညာနဲ့ ပြင်ဆင်မလား ဆိုတာကတော့ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ ရွေးချယ်မှုပါပဲ။ ဦးဘလှတို့လို မူဝါဒ (Policy) နဲ့ ဓမ္မ (Dhamma) ကို ပေါင်းစပ်ပြီး ကျင့်သုံးနိုင်ရင် ဘယ်လို အခက်အခဲမျိုးကိုမဆို ကျော်လွှားနိုင်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်ကြည့်ရင် ဒီလောကကြီးမှာ ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်တာ၊ ပူတာ၊ အေးတာ၊ ဖျားနာတာတွေဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒီဒုက္ခတွေ ဖြစ်လာရတာဟာ လူတွေရဲ့ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဆိုတဲ့ သဘာဝတရားကို ဖျက်ဆီးလိုတဲ့ "သမုဒယသစ္စာ" ကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလောဘ ဒေါသတွေ ချုပ်ငြိမ်းသွားရင်တော့ အေးငြိမ်းရာ "နိရောဓသစ္စာ" ဖြစ်လာမှာပါ။ အဲဒီလို ချုပ်ငြိမ်းဖို့အတွက် အခုလို ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ခြင်း၊ ပညာနဲ့ ဆင်ခြင်ခြင်းဆိုတဲ့ "မဂ္ဂသစ္စာ" လမ်းစဉ်ကို လိုက်နာရမှာ ဖြစ်ပါတယ်ဆိုတာ အလွန် ပေါ်လွင်နေပါတယ်။ ဟုတ်လား...။

ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက်၊ ပြီးတော့ လက်ဖက်ရည်နေ့ရဲ့ အနှစ်သာရဖြစ်တဲ့ မိတ်ဆွေဖွဲ့ခြင်း၊ ဧည့်ဝတ်ပြုခြင်း ကုသိုလ်တွေကြောင့်... အားလုံးပဲ စိတ်ချမ်းသာကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာကြပါစေ၊ ရာသီဥတု ဘေးအန္တရာယ် အမျိုးမျိုးမှ ကင်းဝေးပြီး ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်နိုင်ကြပါစေ၊ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး ရောက်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၁၄ မေ ၂၀၂၃

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.