Day: 054 | ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ | ပုဂံခေတ် သာသနာ | မဟာဝံသ၊ အနော်ရထာ | Bagan Architecture

 

Day: 054 | ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ | ပုဂံခေတ် သာသနာ | မဟာဝံသ၊ အနော်ရထာ | Bagan Architecture

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ အရဟတံ ဂုဏ်ရှင်၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဂုဏ်ရှင်၊ လောကဝိဒူ ဂုဏ်ရှင်ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရိုသေမြတ်နိုး လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏ ဘုရား။ ထို့အတူ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘ၊ ဆရာသမားဆိုတဲ့ အနန္တဂိုဏ်းဝင် ကျေးဇူးရှင်ကြီးများကိုလည်း ရိုသေစွာ ဦးခိုက်ပူဇော်လိုက်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့ဆိုတဲ့ ဒီကနေ့ဟာ ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်ရဲ့ အလွန် ထူးခြား မွန်မြတ်လှတဲ့ တပို့တွဲလပြည့်နေ့ (Full Moon Tabodwe) အခါသမယ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကနေ့လို မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာယူဖို့ ရောက်ရှိလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး၊ ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင် ပြသတော်မူခဲ့တဲ့ ဩဝါဒပါတိမောက် တရားတော်များကို အစဉ်အမြဲ လေးစားလိုက်နာနိုင်ကြပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ်နော်။ လောကမှာ စစ်မှန်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှုဆိုတာ ကိုယ်တွင်းက ကိလေသာတွေကို ဩဝါဒပါတိမောက် အဆုံးအမနဲ့ ပယ်သတ်နိုင်မှသာ ရနိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... တရားစကားတွေ မစတင်ခင်လေးမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့အားလုံး စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ ကြည်လင်သွားအောင် ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံလေး တစ်ခုကို စိုက်ကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်တောင့်သက်သာလေး ထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်၊ ဝင်လေ ထွက်လေလေးကို အရင်ဆုံး သတိကပ်ထားလိုက်ပါ။ ပြီးရင် လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ထောင်ချီက အလွန် စည်ကား ခမ်းနားခဲ့တဲ့ ပုဂံမြို့ဟောင်းကြီးဆီကို ဉာဏ်မျက်စိနဲ့ လှမ်းပြီး မြင်ယောင်ကြည့်လိုက်စမ်းပါ။ အဲဒီမှာ ရှိတဲ့ အုတ်ခဲတွေ၊ ဘုရားစေတီတွေဟာ ဟိုတုန်းက ဘယ်လောက်ပဲ ခိုင်ခံ့ခဲ့ ခိုင်ခံ့ခဲ့၊ အခုတော့ အိုမင်း ရင့်ရော်ပြီး တချို့ဆိုရင် မြေကြီး အတိ ဖြစ်သွားကြပါပြီ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အဲဒီခေတ်က အလွန် ခိုင်ခံ့ပါတယ် ဆိုတဲ့ အုတ်ရိုးကြီးတွေ၊ ကျုံးကြီးတွေ၊ အဆောက်အအုံကြီးတွေဟာ အခုတော့ သဘာဝတရားရဲ့ ရိုက်ခတ်မှုအောက်မှာ ပြိုကျ ပျက်စီးပြီး မြေကြီး (ပထဝီဓာတ်) အဖြစ်ကို ပြန်လည် ရောက်ရှိသွားကြပါပြီ။ ထို့အတူပါပဲ၊ ငါတို့တွေ အလွန် ဂုဏ်ယူ မြတ်နိုးပါတယ် ဆိုတဲ့ ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီး ဟာလည်း အဲဒီ ပုဂံ ဘုရားဟောင်းကြီးတွေလိုပဲ တစ်နေ့ကျရင် မလွဲမသွေ အိုမင်းလာမယ်၊ ပြိုကျ ပျက်စီးပြီး မြေကြီးထဲကို ရောက်သွားရမယ့် သဘော ရှိပါတယ်။

ဒါကြောင့်မို့လို့ ဒီကိုယ်ခန္ဓာကြီးရဲ့ မမြဲတဲ့ သဘော၊ ပျက်စီးတတ်တဲ့ သဘောကို သိမြင်ပြီး 'မရဏနုဿတိ' နဲ့ 'ပထဝီကသိုဏ်း' ကို ပေါင်းစပ်ကာ၊ ခဏလောက် စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ သံဝေဂဉာဏ်လေး ကိန်းအောင်းသွားအောင် ပွားများကြည့်ကြစို့နော်။ ဝင်လေလေး ဝင်လာရင် သိတယ်၊ ထွက်လေလေး ထွက်သွားရင် သိတယ်၊ ဒီခန္ဓာကြီးဟာ တစ်နေ့ မြေကြီး ဖြစ်သွားမှာပဲ လို့ အေးအေးဆေးဆေးလေး သတိကပ်ထားပေးပါ။

ဒီလို စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ ခန္ဓာရဲ့ မမြဲတဲ့ သဘော၊ ပြိုကျ ပျက်စီးတတ်တဲ့ သဘောလေးကို နည်းနည်းလေး သိမြင်သွားပြီဆိုရင်တော့၊ ဒီကနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လေ့လာမယ့် အကြောင်းအရာလေးကို ဆက်ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့မှာ မြန်မာ့မြေပေါ်က အကြီးကျယ်ဆုံး ယဉ်ကျေးမှု တစ်ခုဖြစ်တဲ့ ပုဂံခေတ် သာသနာနဲ့ ဗိသုကာ ပညာရပ်တွေ အကြောင်းကို၊ ပိဋကတ်တော်လာ သမိုင်းကြောင်း သဘောတရားတွေနဲ့ ချိန်ထိုးပြီးတော့၊ ယနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာရပ်တွေက ဘယ်လို ရှုမြင်သလဲဆိုတာကို ဦးပဉ္ဇင်း အသေးစိတ် ဆွေးနွေး ဟောကြားသွားပါမယ်။

ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာမှာ ကြည့်မယ်ဆိုရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ပုဂံခေတ်ရဲ့ ဗိသုကာ လက်ရာတွေ၊ အဆောက်အအုံ ဖွဲ့စည်းပုံတွေကို လေ့လာတဲ့ ပညာရပ်ကို အင်္ဂလိပ်လို Bagan Architecture သို့မဟုတ် Archaeological Engineering လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ပုဂံက ဘုရားစေတီတွေဟာ သာမန် အုတ်စီထားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီခေတ်က အင်ဂျင်နီယာ ပညာရှင်တွေဟာ 'Vaulted Arch' လို့ ခေါ်တဲ့ မုခ်ခုံး ဖွဲ့စည်းပုံတွေကို အလွန် ပညာသားပါပါ အသုံးပြုခဲ့ကြပါတယ်။

အုတ်ခဲ တစ်ချပ်နဲ့ တစ်ချပ် ကြားမှာ အင်္ဂတေ အထူကြီးတွေ မခံဘဲ၊ အုတ်ခဲတွေကို တစ်ချပ်နဲ့ တစ်ချပ် အတိအကျ ပွတ်တိုက်ပြီး၊ အရည်အသွေးမြင့် သစ်စေးတွေ၊ ထန်းစေးတွေ သုံးပြီး စီခင်းခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ပုဂံက အုတ်နံရံတွေကို ခေတ်သစ် စက်ကိရိယာတွေ၊ လေဆာတွေနဲ့ စမ်းသပ်ကြည့်တဲ့ အခါမှာ၊ အုတ်ခဲတွေရဲ့ အစီအစဉ်ဟာ အလေးချိန်ကို အောက်ခြေအထိ ညီညီမျှမျှ ဖြန့်ဝေပေးနိုင်တဲ့ (Load Distribution) အလွန် အဆင့်မြင့်တဲ့ အင်ဂျင်နီယာ နည်းပညာ ဖြစ်နေတာကို အံ့ဩဖွယ်ရာ တွေ့ရှိခဲ့ကြရပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခေတ်သစ် အဆောက်အအုံတွေဟာ သံမဏိတွေ၊ ကွန်ကရစ်တွေ သုံးထားတာတောင်မှ နှစ်ပေါင်း ရာချီ ခံဖို့ မလွယ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ပုဂံက ဘုရားတွေဟာ သံမဏိ တစ်ချောင်းမှ မပါဘဲ၊ မြေကြီးက ဖုတ်ထားတဲ့ အုတ်ခဲလေးတွေကိုပဲ စနစ်တကျ ပေါင်းစပ်ပြီး ဧရာမ မြေငလျင်ကြီးတွေကို နှစ်ပေါင်း တစ်ထောင်ကျော် ကြံ့ကြံ့ခံ နိုင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပုဂံ ဗိသုကာရဲ့ အဓိက လျှို့ဝှက်ချက်ကတော့ အုတ်ခဲ တစ်ချပ်ချင်းစီရဲ့ တန်ဖိုးကို အသိအမှတ်ပြုပြီး၊ ညီညီညွတ်ညွတ် ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ စွမ်းအား (Synergy) ပါပဲ။

 'အရှင်ဘုရား... အဲဒီလောက် ကြီးကျယ်တဲ့ ဘုရားကြီးတွေကို တည်ဖို့ အုတ်ခဲတွေ သန်းချီပြီး လိုမှာပေါ့။ အဲဒီခေတ်က လူတွေ ဘယ်လိုများ သယ်ယူ တည်ဆောက်ခဲ့ကြတာလဲ' လို့ မေးစရာ ရှိပါတယ်နော်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေ တွက်ချက်မှု အရ အဲဒီ အုတ်ခဲတွေကို သယ်ဖို့ဆိုတာ သာမန် လုပ်အားနဲ့ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ လူတွေရဲ့ ရင်ထဲမှာ အလွန် ပြင်းပြတဲ့ ယုံကြည်မှု စွမ်းအားကြီး တစ်ခု ရှိနေမှသာ ဖြစ်နိုင်မှာပါ။ အဲဒီ စွမ်းအားကြီး ကတော့ တခြား မဟုတ်ပါဘူး၊ မြတ်စွာဘုရားရှင် အပေါ်မှာ ထားရှိတဲ့ 'သဒ္ဓါတရား' ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီသဒ္ဓါတရားနဲ့ ပုဂံခေတ် သာသနာ ထွန်းကားလာပုံကို၊ သာသနာဝင် သမိုင်းဖြစ်တဲ့ မဟာဝံသ ကျမ်းစာတွေမှာ အတိအကျ မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့ပါတယ်။ ကဲ... ကျမ်းဂန်လာ အနက်ဖွင့်ဆိုချက်တွေနဲ့ ဆက်လက်ပြီး တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ကြရအောင်နော်။

မဟာဝံသ အစရှိတဲ့ သာသနာဝင် ကျမ်းတွေမှာ ပုဂံခေတ် အနော်ရထာ မင်းကြီးရဲ့ အကြောင်းကို အလွန် ကြီးကျယ် ခမ်းနားစွာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ အနော်ရထာ မင်းကြီး မတိုင်ခင်က ပုဂံမှာ စစ်မှန်တဲ့ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ မရှိသေးပါဘူး။ အရည်းကြီးတွေရဲ့ အယူမှားတွေ ဖုံးလွှမ်းနေတဲ့ အချိန်ပါ။ အဲဒီအချိန်မှာ ရှင်အရဟံ လို့ ခေါ်တဲ့ မထေရ်မြတ်ကြီး တစ်ပါး ပုဂံကို ရောက်လာပါတယ်။ ရှင်အရဟံ မထေရ်မြတ်ကြီးရဲ့ ငြိမ်သက် တည်ကြည်တဲ့ ဣန္ဒြေကို ဖူးမြင်လိုက်ရတာနဲ့တင်၊ အနော်ရထာ မင်းကြီးရဲ့ ရင်ထဲမှာ မကြုံစဖူး ကြီးမားတဲ့ သဒ္ဓါတရားတွေ ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။

ရှင်အရဟံ မထေရ်မြတ်ကြီးက "အပ္ပမာဒေါ အမတံ ပဒံ၊ ပမာဒေါ မစ္စုနော ပဒံ" ဆိုတဲ့ ဓမ္မပဒ ပါဠိတော်လာ တရားဂါထာလေးကို ဟောကြားလိုက်ပါတယ်။ မေ့လျော့ခြင်းဟာ သေခြင်းရဲ့ လမ်းဖြစ်ပြီး၊ မမေ့လျော့ခြင်းဟာ သေခြင်းကင်းရာ နိဗ္ဗာန်ရဲ့ လမ်းဖြစ်တယ် ဆိုတဲ့ တရားပါ။ ဒီတရားကို နာကြားရပြီးတဲ့ နောက်မှာ၊ အနော်ရထာ မင်းကြီးဟာ သထုံပြည်ကနေ ပိဋကတ်တော် တွေကို ပင့်ဆောင်ပြီး ပုဂံပြည်မှာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို အမြစ်တွယ်အောင် တည်ထောင်ခဲ့ပါတော့တယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အနော်ရထာ မင်းကြီးဟာ ပိဋကတ်တော်တွေကို ပင့်ဆောင်ရုံတင် မကဘူး။ အဲဒီ ပိဋကတ်တော်ထဲက တရားတွေကို အများပြည်သူ သိရှိ ကြည်ညိုနိုင်အောင်၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဓာတ်တော် မွေတော်တွေကို ပူဇော်နိုင်အောင် ရွှေစည်းခုံ အစရှိတဲ့ ဧရာမ စေတီကြီးတွေကို တည်ထားခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီလို တည်ထားတဲ့ နေရာမှာ ပြည်သူတွေကလည်း အတင်းအကျပ် ခိုင်းစေလို့ လုပ်ရတာ မဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ့်ရဲ့ ရင်ထဲက သဒ္ဓါတရားနဲ့ အုတ်ခဲ တစ်ချပ်၊ သဲတစ်ပွင့် ကအစ ကိုယ်တိုင် ပါဝင် ကုသိုလ်ယူ ခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က ထပ်ပြီး မေးစရာ ရှိတာက 'အရှင်ဘုရား... အုတ်ခဲ တစ်ချပ်လေး လှူတာက ဘယ်လောက်များ ကုသိုလ် ရနိုင်မှာ မို့လို့လဲ' လို့ မေးစရာ ရှိပါတယ်နော်။ သေချာ စဉ်းစားကြည့်စမ်းပါ။ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဓာတ်တော်ကို ကိန်းဝပ်ဖို့ နေရာ တစ်ခု ဖြစ်လာအောင်၊ အဲဒီ အုတ်ခဲလေး တစ်ချပ်က ထောက်ကန် ပေးထားတာပါ။ အဲဒီ အုတ်ခဲလေး မရှိရင် အပေါ်က အုတ်ခဲတွေလည်း တင်လို့ မရတော့ဘူး၊ စေတီကြီးလည်း ဖြစ်လာမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ပုဂံဘုရားတွေဟာ သဒ္ဓါတရားရဲ့ သက်သေ အစစ်တွေ ဖြစ်ပြီး၊ အုတ်ခဲ တစ်ချပ်၊ သဲတစ်ပွင့်တိုင်းဟာ ကြီးမားလှတဲ့ ကုသိုလ် အမွေတွေ ဖြစ်နေတာပါ။

ဒါပေမဲ့ သူတော်ကောင်းတို့ သေချာ ကြည့်ပါ။ အဲဒီလောက် ကြီးကျယ် ခမ်းနားပါတယ် ဆိုတဲ့ ပုဂံက စေတီကြီးတွေ ဟာလည်း အချိန်ကာလ ကြာလာတဲ့ အခါမှာ တဖြည်းဖြည်း အိုမင်း ရင့်ရော်လာရတာပါပဲ။  ပုဒ်ရေ (၁၉၈) မှာ 'ဇရာ' ဆိုတဲ့ အိုမင်းခြင်း၊ ဟောင်းနွမ်းခြင်း သဘောတရားကို အတိအလင်း ဟောကြားထားပါတယ်။ သံမဏိ မပါဘဲ တည်ဆောက်ထားတဲ့ အုတ်ရိုးကြီးတွေတောင် နှစ်ပေါင်း ထောင်ချီရင် အက်ကွဲ ပြိုကျရသေးတာ၊ ငါတို့ရဲ့ ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးကရော ဘယ်လိုလုပ် မအိုဘဲ၊ မနာဘဲ နေနိုင်မှာလဲ။

ဒီဇရာ ဆိုတဲ့ ဖောက်ပြန်မှုကို အမှန်တိုင်း မသိရင်၊ အဲဒီ အရာတွေ အပေါ်မှာ တွယ်တာ လုံးထွေးပြီး သောက မီးတွေ လောင်ကျွမ်းရပါလိမ့်မယ်။ ဒီဇရာဒုက္ခကို ပယ်သတ်ဖို့ (ပယ်ခြင်း) ဆိုတာ အပြင်က ပစ္စည်းတွေကို သွားပြင်နေလို့ မရပါဘူး၊ အတွင်းက ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်မှသာ ရနိုင်တာပါ။ ကဲ... ဒါဆိုရင် ဟောင်းနွမ်းနေတဲ့ ပုဂံ ဘုရားကြီးတွေကို ဖူးမြော်တဲ့ အခါ၊ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အိုမင်းမှုကို တွေးမိတဲ့ အခါ ခန္ဓာကိုယ် ယန္တရားကြီး ဘယ်လို အလုပ်လုပ်နေသလဲ ဆိုတာကို အဏုစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြစို့။

ငါတို့တွေ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ တွေ့ကြုံနေရတာဟာ ဒွါရ (၆) ပါးနဲ့ အာရုံ (၆) ပါး တိုက်ခိုက်မှုတွေချည်းပါပဲ။ ဥပမာလေး တစ်ခုနဲ့ အဏုစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့က ပုဂံကို ရောက်သွားပြီး၊ အလွန် ဟောင်းနွမ်း ဆွေးမြည့်နေတဲ့ စေတီဟောင်းကြီး တစ်ဆူကို မျက်စိနဲ့ လှမ်းမြင်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။

အဲဒီအချိန်မှာ ပထမဆုံး အလုပ်လုပ်တာက ဘာလဲ။ ကိုယ့်ရဲ့ မျက်လုံးထဲက အကြည်ဓာတ် (စက္ခုပသာဒ) လေးပါ။ အဲဒီ မျက်စိအကြည်ဓာတ် ဆိုတဲ့ 'ဒွါရ' (တံခါးပေါက်) ဟာ ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ 'ရူပက္ခန္ဓာ' (ရုပ်တရား) အစုအဝေးကြီး ပါပဲ။ အပြင်က မြင်လိုက်ရတဲ့ ဟောင်းနွမ်းနေတဲ့ စေတီကြီးရဲ့ အဆင်း၊ အုတ်ခဲ ကျိုးပဲ့နေတဲ့ ပုံသဏ္ဌာန် (ရူပါရုံ) ဆိုတဲ့ 'အာရုံ' ကလည်း ဓာတ်ကြီးလေးပါးနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ 'ရူပက္ခန္ဓာ' (ရုပ်တရား) သက်သက်ပါပဲ။

အဲဒီ မျက်စိအကြည်ရုပ်နဲ့ အုတ်ခဲဟောင်းရဲ့ အဆင်းရုပ်တို့ အလင်းရောင်ရဲ့ အကူအညီနဲ့ ထိခိုက်မိလိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်း၊ 'အော်... မြင်တယ်' ဆိုပြီး သိလိုက်တဲ့ မြင်သိစိတ် (စက္ခုဝိညာဉ်) လေးက ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ မြင်သိစိတ်ကလေးကတော့ ရုပ်မဟုတ်တော့ဘူး၊ 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ' ဆိုတဲ့ နာမ်တရား ဖြစ်သွားပါပြီ။

စတုတ္ထ အဆင့်မှာ၊ အဲဒီလို ဒွါရ၊ အာရုံ၊ ဝိညာဉ် သုံးခု ပေါင်းဆုံသွားတာကို အဘိဓမ္မာ သဘောအရ 'ဖဿ' (အတွေ့အထိ) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ မီးခတ်ကျောက် နှစ်ခု ပွတ်တိုက်မိလို့ မီးပွင့်လေး ထွက်လာသလို၊ ရုပ်နဲ့ နာမ် ပွတ်တိုက်မိလို့ ဖဿ ဆိုတဲ့ သဘောတရားလေး ပေါ်လာတာပါ။

ပဉ္စမ အဆင့် အနေနဲ့၊ ဖဿ ဖြစ်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်း အဲဒီ ဟောင်းနွမ်း ပျက်စီးနေတဲ့ မြင်ကွင်းကို ကြည့်ပြီး နှမြောတသ ဖြစ်တဲ့၊ ဝမ်းနည်းတဲ့ ခံစားမှု 'ဒေါမနဿ ဝေဒနာ' ဆိုတဲ့ 'ဝေဒနာက္ခန္ဓာ' (နာမ်တရား) က ဆက်ပေါ်လာပါတယ်။

ဆဋ္ဌမ အဆင့်မှာ၊ အဲဒီနောက် ချက်ချင်း ဆိုသလိုပဲ၊ ဒါဟာ ငါတို့ရဲ့ သမိုင်းဝင် ပုဂံ ဘုရားကြီးပဲ၊ အခုတော့ ပျက်စီးနေပြီ လို့ အတိတ်က သင်ယူခဲ့ဖူးတဲ့ အမှတ်အသားတွေနဲ့ ချက်ချင်း မှတ်သားလိုက်တဲ့ 'သညာက္ခန္ဓာ' က အလုပ်လုပ်သွားပါတယ်။

သတ္တမ အဆင့်မှာတော့၊ အဲဒီ သညာကနေ တစ်ဆင့် 'ဒီဘုရားကြီးကို အသစ် ပြန်ဖြစ်အောင် ရွှေတွေ ပြန်ချမယ်၊ အင်္ဂတေတွေ အသစ် ပြန်သုတ်မယ်' ဆိုပြီး တွေးတော ကြံစည်တဲ့ တပ်မက်မှု လောဘ၊ အသစ် ဖြစ်ချင်တဲ့ 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' တွေ တသီတတန်းကြီး ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။ အဝိဇ္ဇာ ဖုံးလွှမ်းသွားလို့၊ ဇရာရဲ့ သဘောကို လက်မခံချင်လို့ ဒီလို စိတ်တွေ ဝင်လာတာပါ။ ဒါဟာ ခန္ဓာငါးပါး အလုပ်လုပ်သွားတဲ့ ယန္တရား အပြည့်အစုံ ပါပဲ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အဲဒီ ဖြစ်စဉ်ကြီး တစ်ခုလုံးမှာ သေချာ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း ကြည့်လိုက်ရင် ဘယ်နေရာမှာမှ 'ငါ' ဆိုတာ မပါပါဘူး။ 'ငါ မြင်တယ်၊ ငါ နှမြောတယ်၊ ငါ ပြင်မယ်' ဆိုတဲ့ အကောင်အထည် မရှိပါဘူး။ မျက်စိအကြည်ရုပ်၊ အဆင်းရုပ်၊ မြင်သိစိတ်၊ ခံစားတဲ့ ဝေဒနာ၊ မှတ်သားတဲ့ သညာ၊ ပြုပြင်တဲ့ သင်္ခါရ... ဒီရုပ်နာမ် ဓာတ်သဘောတရား တွေပဲ စက်ရုံက စက်သွားတွေလို အဆင့်ဆင့် အလိုအလျောက် အလုပ်လုပ်သွားတာပါ။

ဒါပေမဲ့ ငါတို့က သတိမကပ်နိုင်တဲ့အခါ 'ငါ မြင်တယ်၊ ဒါ ငါတို့ရဲ့ ဘုရား၊ အဟောင်းကြီး ဖြစ်နေတာ ရှက်စရာ ကောင်းတယ်' ဆိုပြီး ရုပ်အဆင်းနဲ့ ကိုယ်နဲ့၊ မာနစိတ်နဲ့ ကိုယ်နဲ့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစပ်လိုက်ကြပါတယ်။ အဲဒီလို ခန္ဓာငါးပါးကို အကောင်အထည် အဖြစ်၊ ငါ သူတစ်ပါး အဖြစ် အခိုင်အမာ ယူလိုက်တာဟာ 'သက္ကာယဒိဋ္ဌိ' (အမှားအယွင်း အစွဲအလမ်း) ကြီး ဝင်ရောက်လာတာပါပဲ။ အဲဒီ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစွဲကြောင့်ပဲ သဘာဝတရားရဲ့ ဇရာကို ဆန့်ကျင်ပြီး ဒုက္ခ ရောက်နေကြတာပါ။

ဒီသက္ကာယဒိဋ္ဌိကြီးကို ဘယ်လို ဖြုတ်မလဲ။ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာလိုပါပဲ။ မျက်လှည့်ဆရာက ကြိုးလေးတွေ ဆွဲပြီး အရုပ်လေးတွေကို အိုမင်းသွားသလို၊ ပျက်စီးသွားသလို လှုပ်ရှားပြတဲ့အခါ၊ ပွဲကြည့်ပရိသတ်က အဟုတ်ကြီး ထင်ပြီး ဝမ်းနည်းနေကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ နောက်ကွယ်က ကြိုးတွေကို မြင်သွားတဲ့အခါ၊ 'အော်... ဒါ သစ်သားရုပ်လေးတွေ ပါလား' ဆိုတဲ့ အစွဲ ပြုတ်သွားပါတယ်။

ထို့အတူပါပဲ၊ သတိပဋ္ဌာန် ရှုဉာဏ်နဲ့ သေချာ ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ၊ ဟောင်းနွမ်းနေတဲ့ ဘုရားကြီးကို မြင်လို့ ဝမ်းနည်းစိတ်၊ အသစ် ပြင်ချင်တဲ့ စိတ် ပေါ်လာတဲ့ အချိန်မှာ ဘယ်လို မှတ်ရမလဲ။ 'ငါ နှမြောတယ်၊ ငါ ပြင်မယ်' လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ မျက်စိက မြင်ရင် 'မြင်တယ်... မြင်တယ်... ဝမ်းနည်းစိတ် ပေါ်တယ်... သိတယ်... ပြင်ချင်တဲ့ စိတ် ပေါ်တယ်... သိတယ်' လို့ ဓာတ်သဘောသက်သက် အနေနဲ့သာ စောင့်ကြည့်ပါ။ အဲဒီလို ကြည့်နိုင်ရင် 'အော်... မျက်စိနဲ့ အဆင်း တိုက်လို့ မြင်သိစိတ် ပေါ်လာတာပါလား၊ နှမြောတယ် ဆိုတာ သညာက မှတ်ပေးလို့ ပေါ်လာတဲ့ သင်္ခါရ နာမ်တရား သက်သက်ပါလား' လို့ ကွဲကွဲပြားပြား မြင်လာပြီး သက္ကာယဒိဋ္ဌိကြီး အလိုလို ပြုတ်ကျသွားပါတော့တယ်။

သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ရုံနဲ့ မပြီးသေးဘူး သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဆက်ပြီး ရှုရပါဦးမယ်။ အဲဒီလို ပေါ်လာတဲ့ မြင်သိစိတ်ကလေး၊ ဝမ်းနည်းတဲ့ ဝေဒနာကလေးတွေဟာ အမြဲတမ်း တည်မြဲနေသလား။ သေချာ စောင့်ကြည့်လိုက်ပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ မျက်စိကို လွှဲလိုက်တာနဲ့ ဖြစ်ဖြစ်၊ အခြား မြင်ကွင်း တစ်ခုကို လှည့်ကြည့်လိုက်တာနဲ့ ဖြစ်ဖြစ်၊ အဲဒီ မြင်သိစိတ်ကလေးလည်း ချက်ချင်း ပျောက်သွားတယ်၊ စောစောက နှမြောနေတဲ့ စိတ်ကလေးလည်း တဖြည်းဖြည်း လျော့ကျပြီး ချက်ချင်း ချုပ်ငြိမ်းသွားတာပါပဲ။

ဒီလို ဖြစ်ပေါ်လာသမျှ ရုပ်နာမ် သင်္ခါရတရား မှန်သမျှဟာ ဖြစ်ပြီးရင် ချက်ချင်း ပျက်စီးသွားတာပါလား ဆိုတဲ့ 'အနိစ္စ' သဘောကို ဉာဏ်နဲ့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လိုက်တာနဲ့၊ ဒီဘုရားကြီးကို ငါတို့က အမြဲတမ်း ခိုင်မြဲနေအောင်၊ အသစ်စက်စက် ဖြစ်နေအောင် လုပ်လို့ ရတယ် လို့ ယူဆထားတဲ့ 'သဿတဒိဋ္ဌိ' ကြီး ကွာကျသွားပါတော့တယ်။ ပြင်ပက ရှေးဟောင်း ရုပ်ဝတ္ထု အုတ်ခဲတွေလည်း အချိန်တန်ရင် ဇရာ သဘောအရ ဆွေးမြည့် ပြိုကျမှာပဲ၊ အဲဒီ အရာကို ခံစားသိမြင်တဲ့ စိတ်ကလည်း စက္ကန့်မလပ် ပျက်စီးနေတာပါပဲ။ ဘာတစ်ခုမှ ထာဝရ မခိုင်မာပါဘူး။

ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က ထပ်မေးပြန်ရော၊ 'အရှင်ဘုရား... မြင်သိစိတ်လည်း ပျောက်သွားပြီ၊ နှမြောစိတ်လည်း ပျက်သွားပြီ ဆိုရင် ဘာမှ မရှိတော့ဘူးပေါ့။ အကုန်လုံး သုဉ်းသွားပြီပေါ့' လို့ အပြတ်ယူစရာ ရှိပါတယ်။ မဟုတ်ပါဘူး သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ မျက်စိက မြင်သိစိတ်လေး ပျက်သွားပေမယ့်၊ နားကနေ လူတွေ စကားပြောသံကို ပြန်ကြားလိုက်တာနဲ့ ကြားသိစိတ် ဆိုတဲ့ စိတ်အသစ် တစ်ခုက ချက်ချင်း ဆိုသလို အစားထိုး ဝင်ရောက်လာပါတယ်။ တစ်ခုပျက်သွားတိုင်း နောက်တစ်ခုက အဆက်မပြတ် အစားထိုးနေတာပါ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... မြစ်ရေ စီးဆင်းနေသလိုပါပဲ။ ရှေ့ရေက ထွက်သွားပေမယ့် နောက်ရေက အဆက်မပြတ် အစားထိုး ဝင်ရောက်လာတဲ့အတွက် ရေစီးကြောင်းကြီး အနေနဲ့ ဆက်ရှိနေသလိုပါပဲ။ စိတ်အစဉ်ဆိုတာလည်း အကြောင်းတရား ရှိနေသရွေ့ အကျိုးတရား အနေနဲ့ ဆက်တိုက် အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို အကြောင်းရှိလို့ အကျိုးဆက်စပ်ပြီး အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ သဘောတရားကို သေချာ သိမြင်သွားတဲ့ အခါမှာတော့၊ သေရင် ဘာမှ မဖြစ်တော့ဘူး၊ ပြတ်သွားပြီ လို့ အပြတ်ယူထားတဲ့ 'ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ' ဆိုတဲ့ အမှားကြီးလည်း လုံးဝ ကျွတ်ထွက်သွားပါတော့တယ်။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဘာပဲ ပေါ်လာပေါ်လာ၊ ဟောင်းနွမ်းနေတဲ့ အရာတွေကို မြင်တာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ အသစ် ပြင်ချင်တဲ့ စိတ် ပေါ်တာပဲ ဖြစ်ဖြစ် 'ဒါဟာ ငါမဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နာမ် သက်သက်ပဲ။ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားတာပဲ။ ပျက်ပြီးရင်လည်း အစားထိုးနေတာပဲ' ဆိုတဲ့ ဓမ္မအစဉ်၊ ခန္ဓာအစဉ်တွေကို အမှန်အတိုင်း ရှုမှတ်နိုင်မယ် ဆိုရင်၊ ဒိဋ္ဌိသုံးပါးလုံး ပြုတ်ပြီး၊ ဇရာရဲ့ ဖောက်ပြန်မှုကြောင့် ဖြစ်ရတဲ့ ဒုက္ခတွေကို ပယ်သတ်ကာ နိဗ္ဗာန်နဲ့ အနီးဆုံး အနေအထားကို ရောက်ရှိသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်လို့ တိုက်တွန်း အလုပ်ပေးလိုက်ရပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီလို ဓမ္မသဘောတရားတွေကို နားလည်သွားပြီဆိုရင်၊ လက်တွေ့ဘဝမှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ ပြဿနာတွေကိုလည်း ဘယ်လို သတိပညာနဲ့ ငြိမ်းချမ်းအောင် ဖြေရှင်းနိုင်သလဲ ဆိုတာကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ထပ်ပြီး ရှင်းပြချင်ပါသေးတယ်။

ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ပုဂံခေတ်က အလွန် ရှေးကျတဲ့၊ ဓာတ်တော်တွေ ဌာပနာထားတဲ့ စေတီငယ်လေး တစ်ဆူကို မူလ လက်ရာ မပျက် အပူဇော်ခံ ထားရှိပါတယ်။ အဲဒီ စေတီငယ်လေးဟာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာပြီ ဖြစ်တဲ့အတွက် အုတ်ခဲ အရောင်တွေက နီညိုရောင် သမ်းနေပြီး၊ အင်္ဂတေတွေ ကွာကျနေပါပြီ။

တစ်နေ့တော့ ပြတိုက်ကို အမြဲတမ်း အလှူငွေ ထည့်ဝင်နေတဲ့ ဒေါ်နီ ဆိုတဲ့ ဒကာမကြီး တစ်ယောက် ရောက်လာပါတယ်။ ဒေါ်နီ က အဲဒီ စေတီငယ်လေးကို မြင်တော့ နှာခေါင်းရှုံ့သွားတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက် တာဝန်ခံ ภัณฑာထိန်းချုပ် ဦးမြတ် ကို ခေါ်ပြီး ပြောပါတော့တယ်။

"ဦးမြတ်... ဒီစေတီလေးက ဓာတ်တော်တွေ ကိန်းဝပ်နေတာ မှန်ပေမယ့်၊ ကြည့်ရတာ အရမ်း ဟောင်းနွမ်းပြီး ရုပ်ဆိုးနေပြီ။ ကျမ က အလှူရှင်ပဲ။ ဒါကြောင့် ကျမရဲ့ စရိတ်နဲ့ အကောင်းဆုံး ပန်းရန်ဆရာတွေကို ခေါ်ပြီး၊ ဒီစေတီလေး တစ်ဆူလုံးကို အင်္ဂတေ အသစ်တွေ ထပ်မံပြီး ရွှေဆေးတွေ အပြောင်လက်ဆုံး သုတ်ချယ် ပူဇော်ချင်တယ်။ ဒါမှ ဘုရားက ကြည့်ကောင်းမှာ။ ချက်ချင်း လုပ်ခိုင်းလိုက်ပါ" လို့ အမိန့်ပေးသလို လာပြောပါတယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်ရဲ့ ရှေးဟောင်း သုတေသန လက်ထောက်လေး မောင်သုတ က ချက်ချင်း ဝင်တားပါတယ်။ မောင်သုတ ဟာ ပြတိုက်ရဲ့ ဇာတ်လမ်း မှတ်တမ်း (Case-2454) နဲ့ ထိန်းသိမ်းရေး လမ်းညွှန်ချက် (Template T112) တွေကို သေချာ လေ့လာထားသူ ဖြစ်ပါတယ်။ "ဒေါ်နီ... အဲဒီလို လုံးဝ လုပ်လို့ မရပါဘူး။ ပြတိုက်ရဲ့ ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံများ မူလလက်ရာ မပျက် ထိန်းသိမ်းရေး မူဝါဒ (Policy 27, Art 27.6) အရ၊ သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ်တွေကို အသစ်ဖြစ်သွားအောင်၊ မူလ အုတ်သားတွေ ပျောက်ကွယ်သွားအောင် ခေတ်ပေါ် ဆေးတွေ၊ အင်္ဂတေတွေနဲ့ ထပ်မံ ဖုံးအုပ်ခြင်း (Modern Over-restoration) ကို လုံးဝ တားမြစ်ထားပါတယ်။ အဲဒီလို လုပ်လိုက်ရင် ပုဂံခေတ်က အင်ဂျင်နီယာ ပညာရပ်တွေ၊ သမိုင်း အထောက်အထားတွေ အားလုံး ပျက်စီးသွားပါလိမ့်မယ်" လို့ သိပ္ပံနည်းကျ ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။

ဒီစကားကို ကြားတော့ ဒေါ်နီ က အရမ်း ဒေါသထွက်သွားတယ်။ "မင်းက ဘာသိလို့လဲ။ ဓာတ်တော် ပူဇော်တဲ့ နေရာမှာ ရွှေချမှ၊ အသစ်စက်စက် ဖြစ်နေမှ ကုသိုလ် ပိုရတာပေါ့။ ဟောင်းနွမ်းနေတာကြီးက ဘယ်လိုလုပ် သဒ္ဓါတရား ဖြစ်စရာ ကောင်းမလဲ" ဆိုပြီး အသံကျယ်လာပါတော့တယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အလှအပ အပေါ်မှာ တွယ်တာတဲ့ အတ္တ၊ ကိုယ့်အမြင်ကိုသာ အမှန်လို့ ထင်တဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိဟာ သိပ်ကြောက်စရာ ကောင်းပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက် တာဝန်ခံ ဦးမြတ် က ဓမ္မအသိနဲ့ ဝင်ရောက် ရှင်းပြရပါတယ်။

"ဒကာမကြီး ဒေါ်နီ... ဒကာမကြီးရဲ့ ပူဇော်ချင်တဲ့ စေတနာကို နားလည်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ပုဂံခေတ်က လူတွေဟာ ဒီဘုရားကို တည်တုန်းက၊ သူတို့ရဲ့ ရင်ထဲမှာ ရှိတဲ့ ဖြူစင်တဲ့ သဒ္ဓါတရားကို ဒီအုတ်ခဲလေးတွေနဲ့ ပုံဖော်ခဲ့တာပါ။ အဲဒီ အုတ်ခဲ တစ်ချပ်ချင်းစီဟာ ကုသိုလ်ရဲ့ သက်သေ အစစ်တွေပါ။ အကယ်၍ ဒကာမကြီးက အသစ် ဖြစ်ချင်တဲ့ လောဘနဲ့ ခေတ်ပေါ် ရွှေဆေးတွေ သွားဖုံးလိုက်ရင်၊ အဲဒီ ရှေးခေတ်က လူတွေရဲ့ ဖြူစင်တဲ့ သဒ္ဓါတရား သမိုင်းကြောင်းကို ဖျက်ဆီးလိုက်တာနဲ့ အတူတူပါပဲ။

နောက်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကြီး အိုမင်းလာတာကို မိတ်ကပ်တွေ အထပ်ထပ် လိမ်းပြီး ဖုံးကွယ်ထားလို့ မရသလို၊ ဇရာရဲ့ သဘောတရား အရ ဟောင်းနွမ်း ယိုယွင်းမှုကို လက်ခံတတ်မှသာ အစစ်အမှန် တရားကို မြင်တာပါ။ ဒကာမကြီး တကယ် ကုသိုလ် လိုချင်ရင်၊ ဒီအဟောင်းကြီးကို အသစ်လုပ်ဖို့ ကြိုးစားမယ့် အစား၊ ဒီစေတီလေး ဆက်ပြီး မပြိုကျအောင်၊ မူလ အတိုင်းလေး ခိုင်ခံ့အောင် အောက်ခြေကနေ သိပ္ပံနည်းကျ ထိန်းသိမ်းတဲ့ နေရာမှာ ပါဝင် လှူဒါန်းပါ" လို့ ဓမ္မနဲ့ ရှေးဟောင်း သုတေသန ပညာကို ယှဉ်တွဲပြီး ဆုံးမလိုက်ပါတယ်။

ဒီစကားကို ကြားမှ ဒေါ်နီ လည်း သတိဝင်လာတယ်။ "မှန်လှပါ ဆရာ။ ကျွန်မက အပြင်ပန်း အလှအပနဲ့ အသစ်ဖြစ်ချင်တဲ့ လောဘ တွေ ဖုံးလွှမ်းသွားလို့၊ ဇရာရဲ့ သဘောတရားကို ဆန့်ကျင်ပြီး တကယ့် သမိုင်းရဲ့ အနှစ်သာရကို ဖျက်ဆီးမိမလို ဖြစ်သွားပါတယ်။ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ အတိုင်းပဲ၊ မူလလက်ရာ မပျက် ဆက်မပျက်စီးအောင် ထိန်းသိမ်းတဲ့ ကုန်ကျစရိတ်ကိုပဲ လှူဒါန်းပါတော့မယ်" လို့ ဝန်ခံသွားပါတယ်။ နောက်ဆုံးမှာတော့ အဲဒီ စေတီငယ်လေးဟာ သိပ္ပံနည်းကျ ခိုင်ခံ့အောင် ထိန်းသိမ်းမှုတွေ လုပ်ပြီး၊ မူလ အုတ်သား အလှအပ မပျက်ယွင်းဘဲ ခမ်းနားစွာ ဆက်လက် တည်ရှိသွားပါတော့တယ်။ ဒါဟာ အသစ်ဖြစ်ချင်တဲ့ လောဘကို ဓမ္မအသိနဲ့ ထိန်းချုပ်လိုက်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းသော အဖြေ တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်ကြည့်ကြစို့။ ငါတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးနဲ့တကွ လောကမှာ ရှိတဲ့ ပုဂံ ဘုရားဟောင်းကြီးတွေ၊ အုတ်ခဲတွေ မှန်သမျှဟာ အချိန်တန်ရင် ဖောက်ပြန် ပြောင်းလဲ အိုမင်း ဆွေးမြည့် (ဇရာ) သွားရတဲ့ သဘောတရားတွေ ရှိနေတာဟာ ဘာသစ္စာလဲ... 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပါပဲ။

အဲဒီလို ပျက်စီး အိုမင်းတတ်တဲ့ အရာတွေကို အမြဲတမ်း အသစ် ဖြစ်နေရမယ်၊ ရွှေချမှ ကောင်းတယ် ဆိုပြီး ဒေါ်နီရဲ့ စိတ်လိုမျိုး တပ်မက်နေတဲ့ အတ္တ၊ လောဘ၊ အသစ်ဖြစ်ချင်တဲ့ ကိလေသာ တွေက ဘာသစ္စာလဲ... 'သမုဒယသစ္စာ' ပါပဲ။ ဒီတဏှာလောဘ၊ သဘာဝတရားကို ဆန့်ကျင်မှု ကြောင့်ပဲ ဒုက္ခတွေ၊ ပူလောင်မှုတွေ အသစ် အသစ် ထပ်ဖြစ်နေရတာပါ။

ဒီလို ဖောက်ပြန်တတ်တဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီးကို အမှန်အတိုင်း သိမြင်လာပြီး၊ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အသစ်ဖြစ်ချင်မှု၊ လောဘ၊ အတ္တ တွေကို စွန့်လွှတ်လိုက်နိုင်မယ် ဆိုရင်၊ ပူလောင်မှုတွေ ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ သဘောဟာ ဘာသစ္စာလဲ... 'နိရောဓသစ္စာ' ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို ငြိမ်းအေးသွားဖို့အတွက်၊ အပြင်ပန်း အလှအပတွေ အပေါ် တွယ်တာ မနေဘဲ၊ ဇရာရဲ့ သဘောကို လက်ခံပြီး ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်အောင် ရှုမှတ်ကာ၊ ရုပ်နာမ် ဓာတ်သဘောသက်သက်ပဲလို့ သိမြင်ပြီး ဒိဋ္ဌိသုံးပါး ဖြုတ်နေတဲ့ သတိပဋ္ဌာန် ဝိပဿနာ ကျင့်စဉ်ကြီးကတော့ လမ်းမှန်ဖြစ်တဲ့ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပါပဲ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီမဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်မှသာ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာကို ရောက်မှာ ပေါ်လွင်နေပါတယ် ဟုတ်လား။

ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ပုဂံခေတ် သာသနာ ဓမ္မဒေသနာတော် အတိုင်း မိမိတို့၏ စိတ်အစဉ်တွင် ကိန်းအောင်းနေသော အသစ်ဖြစ်ချင်မှု၊ ခန္ဓာကိုယ် အပေါ် တွယ်တာမှု သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစွဲများကို ဝိပဿနာ ဉာဏ်ဖြင့် ဖြုတ်ခွာနိုင်ကြပါစေ၊ ဇရာ၏ သဘောတရားကို ထိုးထွင်း သိမြင်ကာ၊ ပုဂံခေတ် ဘိုးဘွားများ၏ ဖြူစင်သော သဒ္ဓါတရားကို အတုယူ၍ အုတ်ခဲတစ်ချပ် သဲတစ်ပွင့်မျှ ကုသိုလ်မှစ၍ ကြီးမားသော ပါရမီများ ဖြည့်ဆည်းနိုင်ကြပါစေ။ တပို့တွဲ လပြည့်နေ့တွင် ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့သော ဩဝါဒပါတိမောက် အဆုံးအမများကို လေးစားလိုက်နာ၍ လောကီ လောကုတ္တရာ နှစ်ဖြာသော အကျိုးကို ရရှိကြပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ အားလုံးပဲ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာ ချမ်းသာပြီး မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ လွယ်ကူသော အကျင့်ဖြင့် အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.