Day: 139 | ၁၈ မေ ၂၀၂၄ | ပြတိုက်များနေ့ (ဒေါမနဿိန္ဒြေနှင့် အနိစ္စပြတိုက်) | ဝိနည်း၊ ဓာတုနိဓာန | Museology

 

Day: 139 | ၁၈ မေ ၂၀၂၄ | ပြတိုက်များနေ့ (ဒေါမနဿိန္ဒြေနှင့် အနိစ္စပြတိုက်) | ဝိနည်း၊ ဓာတုနိဓာန | Museology

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၆ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလ (၁၈) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "နိုင်ငံတကာ ပြတိုက်များနေ့" (International Museum Day) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် မြန်မာတို့ရဲ့ ၁၂-လ ရာသီပွဲတော်တွေထဲမှာ အထွတ်အမြတ်ထားရာ "ညောင်ရေသွန်းပွဲ" ကျင်းပတဲ့ ကဆုန်လပြည့်နေ့ (သို့မဟုတ် ထိုကာလ) နဲ့လည်း တိုက်ဆိုင်နေပါတယ်။

ပြတိုက် (Museum) ဆိုတာ ဘာလဲ။ ပြတိုက်ဆိုတာ အတိတ်က လူသားတွေ၊ အတိတ်က အဖြစ်အပျက်တွေကို ပစ္စုပ္ပန်မှာ ပြန်လည် ဖော်ထုတ်ပြသထားတဲ့ "အချိန်စက်" (Time Machine) ကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့လို နေ့မျိုးမှာ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေကို ကြည့်ပြီး "သြော်... ဒီပစ္စည်းတွေတော့ ကျန်ရစ်ခဲ့ပါရဲ့၊ ပိုင်ရှင်တွေကတော့ ဘယ်ဆီရောက်နေပါလိမ့်" ဆိုတဲ့ သံဝေဂတရားကို ယူတတ်ဖို့ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ "ပစ္စည်းသာ မြဲ၍ လူမမြဲ" ဆိုတဲ့ စကားအတိုင်း၊ သက်မဲ့ဝတ္ထုတွေက သက်ရှိလူသားတွေထက် ပိုအသက်ရှည်နေတာကို မြင်အောင်ကြည့်ပြီး၊ ဓမ္မအနှစ်သာရကို ရှာဖွေကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အားလုံးသော သူတော်ကောင်းများ သမိုင်းကို လေ့လာရင်း အမှန်တရားကို တွေ့ရှိနိုင်ကြပါစေ၊ ဗောဓိညောင်ပင် စိမ်းလန်းသကဲ့သို့ သာသနာတော်ကြီးလည်း စည်ပင်ဝပြောပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ကဲ... တရားမဟောမီ၊ တရားမနာမီမှာ ဒီနေ့ဟောကြားမယ့် "အတိတ်၊ ပစ္စည်းနှင့် စိတ်ခံစားမှု" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို ခဏလောက် တည်ငြိမ်သွားအောင် "မရဏနုဿတိ" (Marananussati - သေခြင်းကို ဆင်ခြင်ခြင်း) နဲ့ "ဒေါမနဿိန္ဒြေ" (Domanssindriya - ဝမ်းနည်းခြင်းသဘော) ကို တွဲဖက်ပြီး ရှုမှတ်ကြည့်ရအောင်။

သမထ ရှုမှတ်နည်း (Guided Meditation):

အားလုံးပဲ ခါးကို မတ်မတ်ထား၊ မျက်စိကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။

သူတော်ကောင်းတို့... စိတ်ကူးထဲမှာ ရှေးဟောင်းပြတိုက် တစ်ခုထဲကို လမ်းလျှောက်ဝင်သွားတယ်လို့ အာရုံပြုပါ။ ဖန်ဘောင်ထဲမှာ နှစ်ပေါင်း (၁၀၀၀) လောက် သက်တမ်းရှိတဲ့ ရွှေဆွဲကြိုးလေး တစ်ကုံးကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။

"ဒီဆွဲကြိုးကို ဝတ်ဆင်ခဲ့တဲ့ သူဟာ တစ်ချိန်တုန်းက အလွန်လှပခဲ့မှာပဲ။ သူလည်း ချစ်တတ်မယ်၊ မုန်းတတ်မယ်၊ လောဘတွေ ဒေါသတွေ ရှိခဲ့မယ်။ အခု... သူ ဘယ်မှာလဲ"။

သူ မရှိတော့ပါဘူး။ အရိုးတောင် မကျန်တော့ပါဘူး။ ဆွဲကြိုးလေးပဲ အေးစက်စက် ကျန်ရစ်တယ်။

အဲဒီ အသိ ဝင်လာတဲ့အခါ ရင်ထဲမှာ "ဟာ" ခနဲ ဖြစ်သွားတဲ့၊ ဆွေးမြေ့သွားတဲ့ ခံစားမှုလေး ပေါ်လာလိမ့်မယ်။ အဲဒါ "ဒေါမနဿ" (Mental Sadness) အနုစားလေးပါပဲ။ အဲဒီ ခံစားမှုလေးကို သတိထားကြည့်ပါ။

"သြော်... ငါလည်း တစ်နေ့ ဒီလိုပဲ ထားခဲ့ရမှာပါလား" လို့ နှလုံးသွင်းရင်း၊ အဲဒီ ဝမ်းနည်းမှုကို "သံဝေဂ" (Spiritual Urgency) အဖြစ် ပြောင်းလဲပြီး (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်သက်စွာ ရှုမှတ်လိုက်ကြရအောင်...။

ကဲ... စိတ်ကလေး အတော်အတန် ငြိမ်သက်သွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ခေတ် "ပြတိုက်ပညာ" (Museology) နဲ့ "ထိန်းသိမ်းမှု သိပ္ပံ" (Conservation Science) ရှုထောင့်ကနေ ဓမ္မကို ချိတ်ဆက် ကြည့်ကြရအောင်။

လူတွေက ထင်ကြတယ်၊ ပြတိုက်ဆိုတာ ပစ္စည်းအဟောင်းတွေ စုထားတဲ့ ဂိုဒေါင်ကြီးပဲလို့။ မဟုတ်ပါဘူး။ ပြတိုက်ပညာဆိုတာ "သဘာဝတရားကို ဆန့်ကျင်ပြီး တိုက်ပွဲဝင်နေတဲ့ သိပ္ပံပညာ" တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

ရူပဗေဒမှာ "Entropy" (ဖရိုဖရဲဖြစ်မှု/ပျက်စီးမှု) ဆိုတာ အချိန်နဲ့အမျှ တိုးပွားစမြဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အရာဝတ္ထုတိုင်းဟာ ဆွေးမြေ့မယ်၊ သံချေးတက်မယ်၊ ဖုန်မှုန့် (Dust) ဖြစ်သွားမယ်။ ဒါဟာ သဘာဝနိယာမ (Second Law of Thermodynamics) ပါပဲ။ ပြတိုက်မှူး (Curator) တွေရဲ့ အလုပ်က ဒီပျက်စီးခြင်း တရားကို "နှေးကွေးသွားအောင်" (Decelerate) လုပ်ဆောင်ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အပူချိန် (Temperature)၊ စိုထိုင်းဆ (Humidity)၊ အလင်းရောင် (Light) နဲ့ ပိုးမွှား (Pests) တွေဟာ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေရဲ့ ရန်သူတွေပါပဲ။ ဒါကြောင့် ပြတိုက်တွေမှာ အဲကွန်းတွေ ၂၄ နာရီ ဖွင့်ရတယ်၊ မီးရောင်ကို မှိန်ထားရတယ်၊ မှန်လုံအိမ် (Vacuum Case) တွေထဲ ထည့်ထားရတယ်။ ဒါဟာ ဘာလုပ်နေတာလဲ။ "အနိစ္စ" (Impermanence) ကို အတတ်နိုင်ဆုံး တားဆီးနေတာပါ။

ဒါပေမဲ့ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သိပ္ပံပညာ ဘယ်လောက်တိုးတက်တိုးတက်၊ "ထာဝရ" (Eternal) ထိန်းသိမ်းနိုင်တဲ့ နည်းလမ်းတော့ မရှိပါဘူး။ ပလပ်စတစ်တောင် နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ကြာရင် ဆွေးတာပါပဲ။ ပြတိုက်ပစ္စည်းတွေဟာ "ပျက်စီးနေဆဲ" (Decaying Process) ဖြစ်ပါတယ်။ ငါတို့က သူတို့ ပျက်စီးတာကို မျက်စိနဲ့ မမြင်ရလို့ "တည်မြဲတယ်" လို့ ထင်နေတာ။ မော်လီကျူး (Molecule) အဆင့်မှာတော့ စက္ကန့်တိုင်း ပြိုကွဲနေပါတယ်။

ပြတိုက်တစ်ခုလုံးဟာ "ရုပ်ဝတ္ထုများ၏ သုသာန်" (Graveyard of Matter) ကြီးပါပဲ။ အတိတ်က လူတွေရဲ့ စွမ်းရည် (Skill)၊ အနုပညာ (Art) တွေကို ပြသနေသလို၊ တစ်ဖက်ကလည်း "ဘယ်အရာမှ မမြဲဘူး" ဆိုတဲ့ အမှန်တရားကို သိပ္ပံနည်းကျ သက်သေပြနေတဲ့ နေရာကြီး ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... သိပ္ပံဘက်ကနေ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်ဘက်ကို ကူးပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ ဝိနည်းပိဋက (Vinaya) နဲ့ သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေမှာ "ဓာတုနိဓာန" (Dhatu Nidhana - ဓာတ်တော်များကို မြှုပ်နှံသိမ်းဆည်းခြင်း) ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာ ပါရှိပါတယ်။ ဒါဟာ ဗုဒ္ဓဘာသာရဲ့ "ရှေးဦးပြတိုက်ပညာ" (Early Museology) လို့ ပြောလို့ ရပါတယ်။

ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံပြီးတဲ့နောက်၊ အဇာတသတ်မင်းကြီးနဲ့ အရှင်မဟာကဿပ ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးတို့ ဦးဆောင်ပြီး ဓာတ်တော်တွေကို စုစည်းကာ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်မှာ "ဒြောဏ" (Droṇa) အတိုင်းအတာနဲ့ ဓာတ်တော်တိုက်ကြီး တည်ဆောက်ခဲ့တယ်။ အဲဒီ ဓာတ်တော်တိုက်ကို သာမန်လူတွေ မဝင်နိုင်အောင် "စက်ရုပ်" (Yanta-rūpa) တွေနဲ့ စောင့်ကြပ်ထားတယ်လို့ သမိုင်းအဆိုတွေ ရှိပါတယ်။ ဓာတ်တော်တွေကို ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်၊ ပတ္တမြားကြုတ် စသဖြင့် အထပ်ထပ် ထည့်ပြီး လေလုံ မိုးလုံ သိမ်းဆည်းခဲ့တာဟာ ဒီနေ့ခေတ် "Conservation" (ထိန်းသိမ်းရေး) သဘောတရားနဲ့ အတူတူပါပဲ။

ဒါပေမဲ့ ဘုရားရှင်က ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းတွေကို ကိုးကွယ်ဖို့ (Worshiping the Material) သက်သက် ညွှန်ကြားခဲ့တာ မဟုတ်ပါဘူး။ "ဓာတု စေတိယ" (Relic Stupa) တွေကို ဖူးမြော်ပြီး "စိတ်ကြည်လင်ခြင်း" (Pasada) နဲ့ "သံဝေဂရခြင်း" (Samvega) ဖြစ်ဖို့ ရည်ရွယ်ပါတယ်။

ဝိနည်းတော်မှာ "သံဃိက ပစ္စည်း" (Sanghika Property) တွေကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ဖို့ "ဘဏ္ဍာဂါရိက" (Storekeeper) ရဟန်းကို ခန့်ထားရမယ်လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။ ကျောင်းတိုက်ပိုင် ပစ္စည်းတွေကို စာရင်းဇယား (Inventory) လုပ်ရမယ်၊ ပျက်စီးရင် ပြုပြင်ရမယ်၊ မပျောက်ပျက်အောင် စောင့်ရှောက်ရမယ်။ ဒါဟာ "Stewardship" (ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သူ) ရဲ့ တာဝန်ဝတ္တရား (Duty) ပါပဲ။ ပြတိုက်မှူးတွေ၊ ဂေါပကတွေဟာ ဒီဝိနည်းတော်လာ စိတ်ဓာတ်ကို အခြေခံပြီး ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်တွေကို ကာကွယ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... ပါဠိတော်နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီးပြီဆိုတော့... အခု အပိုင်းမှာတော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ထဲကို ရောက်နေတဲ့အချိန်၊ အတိတ်က ပစ္စည်းတွေကို ကြည့်ပြီး စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "လွမ်းဆွတ်မှု" သို့မဟုတ် "စိတ်မကောင်းဖြစ်မှု" ကို "ဒေါမနဿိန္ဒြေ" (Domanssindriya) နဲ့ တွဲဖက်ပြီး ဝိပဿနာရှုကွက် အသေးစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြရအောင်။

"ဒေါမနဿိန္ဒြေ" ဆိုတာ စိတ်ဆင်းရဲခြင်း (Mental Pain/Grief) ကို အစိုးရတဲ့ သဘောတရား ဖြစ်ပါတယ်။ ပါဠိလို "ဒု" (မကောင်းသော) + "မန" (စိတ်) = စိတ်မချမ်းသာခြင်း။

ပြတိုက်ရောက်ရင် လူတွေက ပျော်ကြသလား။ အများအားဖြင့်တော့ "အံ့သြ" (Wonder) ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ သိမ်မွေ့တဲ့ စိတ်အလွှာမှာတော့ "Nostalgia" လို့ခေါ်တဲ့ လွမ်းဆွတ်မှု ရှိနေတတ်တယ်။ "ရှေးတုန်းက ဒီလို ခမ်းနားခဲ့ပါလား၊ အခုတော့ ပျက်စီးသွားပြီ" ဆိုတဲ့ အတွေးဟာ "ဒေါမနဿ" အနုစားလေးပါပဲ။ ဝိပဿနာ ယောဂီက ဒီစိတ်ကို ဖမ်းဆုပ်ရပါမယ်။

သူတော်ကောင်းတို့... ပြတိုက်ထဲမှာ ရှေးဟောင်း ပန်းကန်ကွဲလေး တစ်ခုကို ကြည့်နေတယ် ဆိုပါစို့။

၁။ စက္ခုဒွါရ (Eye Door): ပန်းကန်ကွဲရဲ့ အရောင်၊ ပုံသဏ္ဌာန်ကို မြင်တယ်။

၂။ မနော (Mind): စိတ်က အတိတ်ကို တွေးလိုက်တယ်။ "ဒါကို ဘယ်သူတွေ သုံးခဲ့မလဲ"။

၃။ ဝေဒနာ (Feeling):

• "သူတို့တွေ သေကုန်ကြပြီ" ဆိုတဲ့ အသိဝင်လာတော့ ရင်ထဲမှာ လေးလံသွားတယ်။ ဒါ "ဒေါမနဿ ဝေဒနာ"။

• "ငါလည်း သေရဦးမယ်" ဆိုတဲ့ အသိဝင်လာတော့ ကြောက်စိတ် (Fear) ပါလာတယ်။

လက်တွေ့ ရှုမှတ်ပုံ:

• အဲဒီ လေးလံတဲ့ စိတ်ခံစားမှုလေးကို စောင့်ကြည့်ပါ။ "ဝမ်းနည်းတယ်... ဝမ်းနည်းတယ်..." လို့ မမှတ်ဘဲ၊ "ဒေါမနဿ... ဒေါမနဿ..." လို့ ဓာတ်သဘောအနေနဲ့ မှတ်ပါ။

• "ဒီဝမ်းနည်းမှုဟာ ဘာကြောင့်ဖြစ်တာလဲ"။ "အနိစ္စ" (မမြဲခြင်း) ကို မြင်လို့ ဖြစ်တာ။

• သာမန်လူတွေက ဒီဝမ်းနည်းမှုကို မကြိုက်လို့ အမြန်မေ့ပစ်ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ယောဂီကတော့ ဒီဝမ်းနည်းမှုကို "လောင်စာ" (Fuel) အဖြစ် သုံးရမယ်။

• "ဒေါမနဿ ဖြစ်စရာ ကောင်းလိုက်တဲ့ ဘဝပါလား။ ဘာတစ်ခုမှ ပိုင်ဆိုင်လို့ မရပါလား"။

• အဲဒီ ဒေါမနဿကို "သံဝေဂ ဉာဏ်" (Insight of Urgency) အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်ပါ။ "ငါ မသေခင် တရားအားထုတ်မှ ဖြစ်မယ်" ဆိုတဲ့ ဝီရိယ ဝင်လာရင်၊ အဲဒီ ဒေါမနဿဟာ ကုသိုလ်ဖြစ်သွားပါပြီ။ အဆိပ်ကနေ ဆေးဖြစ်သွားတာပါ။

အတိတ်အကြောင်း တွေးရင်း၊ အမွေအနှစ်တွေကို ကြည့်ရင်း ဝင်လာတတ်တဲ့ ဒိဋ္ဌိ (၃) မျိုးကို အခုလို ဖြုတ်ကြရအောင်။

၁။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ (The "My Heritage" Illusion):

"ဒါ ငါတို့လူမျိုးရဲ့ အမွေ၊ ငါတို့ပိုင်တာ" လို့ မာနတက်နေရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပါ။

တကယ်တော့ "ငါတို့" မရှိပါဘူး။ အတိတ်က လူတွေ (Past Aggregates) က သူတို့ခေတ်၊ သူတို့ကံနဲ့ သူတို့ ဖန်တီးခဲ့တာ။ အခု ငါတို့က ကြည့်ခွင့်ရရုံပဲ ရှိတယ်။ "ငါပိုင်တယ်" လို့ စွဲလမ်းမနေပါနဲ့။ "လူသားမျိုးနွယ်ရဲ့ သင်ခန်းစာ" (Human Lesson) အနေနဲ့သာ ရှုမြင်ပါ။

၂။ သဿတဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ (The "Immortal Glory" Illusion):

"ငါတို့ရဲ့ ဂုဏ်ဒြပ်တွေ ထာဝရ တည်တံ့နေမယ်" လို့ ထင်တာ သဿတဒိဋ္ဌိပါ။

ပြတိုက်ထဲက ကျိုးပဲ့နေတဲ့ ဘုရားဆင်းတုတွေ၊ သံချေးတက်နေတဲ့ ဓားတွေကို ကြည့်ပါ။ ဘယ်အရာမှ ထာဝရ မဟုတ်ပါဘူး။ မင်းဘုရင်တွေရဲ့ သရဖူတောင် ဖုန်တက်နေတာပါပဲ။ ကိုယ့်ရဲ့ စည်းစိမ်ဥစ္စာလည်း ဒီအတိုင်း ဖြစ်သွားမှာပဲလို့ "အနိစ္စ" ကို မြင်အောင်ကြည့်ပါ။

၃။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ (The "Dead Past" Illusion):

"သေသွားရင် ပြီးတာပဲ၊ အတိတ်က ဘာအရေးကြီးလဲ" လို့ သမိုင်းကို ပစ်ပယ်တာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ (သို့မဟုတ် ကျေးဇူးကန်းခြင်း) ပါ။

အတိတ်က လူတွေရဲ့ "ကံ" (Karma) ကြောင့် အခု ငါတို့ ဒီအခြေအနေကို ရောက်နေတာ။ အကြောင်း (Cause) ရှိလို့ အကျိုး (Effect) ဖြစ်တာ။ ရှေးလူတွေရဲ့ စွမ်းရည်၊ ဝီရိယကို အသိအမှတ်ပြုပြီး၊ သူတို့ရဲ့ ကောင်းကွက်ကို ယူ၊ ဆိုးကွက်ကို ရှောင်တာဟာ "ပညာရှိ" တို့ရဲ့ အလုပ်ပါပဲ။

ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ ပုဒ်ရေ (၄၈) မှာ လာရှိတဲ့ "ဘေးရန်ကာကွယ်မှု (၇)" ကို ဆက်စပ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ ပုဒ်ရေ (၄၈) မှာ "စိတ်ဆင်းရဲခြင်း ကင်းဝေးခြင်း" အကျိုးကို ညွှန်းဆိုထားပါတယ်။ သရဏဂုံတည်သူဟာ အတိတ်ကို တွေးပြီး ပူဆွေးမနေဘူး။ အနာဂတ်ကို တွေးပြီး ကြောက်လန့်မနေဘူး။ ပစ္စုပ္ပန်မှာပဲ နေတယ်။ ဒါကြောင့် "ဒေါမနဿိန္ဒြေ" (စိတ်ဆင်းရဲမှု) က သူ့ကို မလွှမ်းမိုးနိုင်ပါဘူး။ ပြတိုက်ထဲမှာ လမ်းလျှောက်ရင်းတောင် သူက "တရားရ" နေတတ်ပါတယ်။ "သြော်... အရာရာဟာ ပျက်စီးခြင်းမှာ အဆုံးသတ်ပါလား" ဆိုတဲ့ အသိက သူ့စိတ်ကို ငြိမ်းအေးစေပါတယ်။

ဒီအချက်ကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာ ပေါ်လွင်စေဖို့ Hswagata ပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့  ဇာတ်လမ်း (Case-2539) လေးတစ်ခုကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းက Template T105 (Relic & Artifact Handling Log) နဲ့ Policy 1, Art 1.5 (Preservation Ethics) ကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးခဲ့တဲ့ ဖြစ်စဉ်လေးပါ။

ဇာတ်လမ်းအစ:

ပြတိုက်ကို ရှေးဟောင်း ကြေးဆင်းတုတော် တစ်ဆူ လာလှူတဲ့ အလှူရှင် "ဒေါ်မြ" (အမည်လွှဲ) ဆိုတာ ရှိတယ်။ ဆင်းတုတော်က နှစ်ပေါင်း (၃၀၀) လောက် ရှိပြီမို့ ကြေးညှိတွေ တက်နေတယ်၊ အရောင်မွဲနေတယ်။ ဒေါ်မြက စေတနာ အရမ်းကောင်းပေမဲ့ "အလှ" (Beauty) ကို စွဲလမ်းသူ။

သူက ပြတိုက်မှူးကို ပြောတယ်။ "ဆရာတို့... ဒီဘုရားက မွဲခြောက်ခြောက်ကြီး။ ကျွန်မ ရွှေဆေး သုတ်ပေးချင်တယ်။ ဒါမှမဟုတ် ကြေးတွေ ပြောင်အောင် ပွတ်လိုက်ချင်တယ်။ လှမှ ကုသိုလ်ရမှာပေါ့" တဲ့။

ပြဿနာ:

ပြတိုက်မှူး "ကိုစိုး" က Museology ပညာရှင်။ သူက Policy 1, Art 1.5 (Integrity of Object) အရ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းကို မူလအတိုင်း ထားရမယ်ဆိုတာ သိတယ်။ ကြေးညှိ (Patina) ဆိုတာ သမိုင်းတန်ဖိုးပဲ။ အဲဒါကို ခွာလိုက်ရင် ပစ္စည်းပျက်စီးသွားမယ်။

ကိုစိုးက တားတော့ ဒေါ်မြက စိတ်ဆိုးတယ်။ "ရှင်တို့က ဘုရားကို ညစ်ပတ်အောင် ထားချင်တာလား။ ကျွန်မက ကုသိုလ်လိုချင်လို့ လုပ်တာကို တားရသလား" ဆိုပြီး "ဒေါမနဿ" (စိတ်ဆင်းရဲ/ဒေါသ) ဖြစ်နေတယ်။

ဖြေရှင်းချက်:

ပြတိုက်မှူးချုပ် ဆရာတော် ကြွလာတယ်။ ဆရာတော်က ဒေါ်မြရဲ့ "စေတနာ" ကို အသိအမှတ်ပြုရင်း၊ "ပညာ" ကို ထည့်ပေးတယ်။

"ဒကာမကြီး ဒေါ်မြ... ဒကာမကြီးရဲ့ အဘွား ဓာတ်ပုံဟောင်းလေး တစ်ပုံ ရှိတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီဓာတ်ပုံက ညိုနေပြီ။ အဲဒါကို ဒကာမကြီးက ဆေးရောင်စုံတွေ ထပ်ခြယ်လိုက်ရင်၊ အဘွားရဲ့ မူလပုံစံ ပျောက်မသွားပေဘူးလား"

"ပျောက်သွားမှာပေါ့ ဘုရား"

"အေး... ဒီဆင်းတုတော်ကြီးကလည်း သူ့ခေတ်သူ့အခါက လက်ရာ၊ သူ့ရဲ့ သမိုင်းကြောင်းတွေ ဒီ ကြေးညှိတွေထဲမှာ ပါနေတာ။ ဒါကို ပွတ်လိုက်ရင် 'သမိုင်း' ပျောက်သွားမယ်။ ဒကာမကြီး မြင်ချင်တာက 'ရွှေရောင်' (Tanha - လိုချင်မှု)၊ ဒါပေမဲ့ တကယ်တန်ဖိုးရှိတာက 'ရှေးဟောင်း' (History)။ အဟောင်းကို အဟောင်းအတိုင်း ပူဇော်တာက 'သစ္စာ' ကို ပူဇော်တာပဲ။ ပစ္စည်းတွေ ကျန်ရစ်ပေမဲ့ လူတွေ မရှိတော့တဲ့ အနိစ္စသဘောကို ဒီ ကြေးညှိတွေက တရားပြနေတာ"

ဆရာတော်ရဲ့ ရှင်းပြချက်ကြောင့် ဒေါ်မြ သဘောပေါက်သွားတယ်။ သူက ဆင်းတုတော်ကို အရောင်မတင်တော့ဘဲ၊ မှန်ဘောင် ကောင်းကောင်းလေး လုပ်ပြီး လှူလိုက်တယ်။ မှန်ဘောင်ရှေ့မှာ "ဤဆင်းတုတော်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ် ၃၀၀ က ဘိုးဘွားများ၏ လက်ရာဖြစ်သည်" လို့ စာတမ်းထိုးလိုက်တော့ ဖူးမြော်သူတွေက ပိုပြီး ကြည်ညိုကြတယ်။ ဒေါ်မြလည်း သူ့ရဲ့ "အလှအပ စွဲလမ်းမှု" ကို လွှတ်ချလိုက်ပြီး၊ "အမှန်တရား" (Truth) ကို လက်ခံလိုက်နိုင်လို့ စိတ်ချမ်းသာသွားတယ်။

တွေ့လိုက်တယ် မဟုတ်လား... ပြတိုက်ပစ္စည်းဆိုတာ အလှကြည့်ဖို့ မဟုတ်ပါဘူး၊ အမှန်တရား (သစ္စာ) ကို ကြည့်ဖို့ပါ။

ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ပြတိုက်များနေ့" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး နိဂုံးချုပ် ကြည့်ကြရအောင်။

၁။ ဒုက္ခသစ္စာ: ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော နန်းတော်များ၊ အဖိုးတန်ပစ္စည်းများပင်လျှင် နောက်ဆုံး၌ ပျက်စီးဆွေးမြေ့ရခြင်း၊ ပိုင်ရှင်များ သေဆုံးကွယ်ပျောက်ရခြင်းသည် ဆင်းရဲခြင်း အစစ်အမှန် ဖြစ်သည်။

၂။ သမုဒယသစ္စာ: မမြဲသော အရာဝတ္ထုများကို "ငါ့ဟာ၊ ငါ့အမွေ" ဟု စွဲလမ်းခြင်း၊ အတိတ်ကို တမ်းတပြီး ပစ္စုပ္ပန်ကို မေ့လျော့နေခြင်းသည် ဒုက္ခဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်း ဖြစ်သည်။

၃။ နိရောဓသစ္စာ: အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် ကာလသုံးပါးလုံးရှိ ရုပ်နာမ်တို့၏ အနိစ္စသဘောကို သိမြင်ပြီး၊ တွယ်တာမှုကင်းစွာ ငြိမ်းအေးခြင်းသည် ဒုက္ခချုပ်ရာ ဖြစ်သည်။

၄။ မဂ္ဂသစ္စာ: ပြတိုက်ပစ္စည်းများကို ကြည့်၍ သံဝေဂယူခြင်း၊ ဒေါမနဿိန္ဒြေကို ဝိပဿနာရှုခြင်း၊ သမိုင်းမှ သင်ခန်းစာယူ၍ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ကျင့်စဉ်ကို ပွားများခြင်းသည် နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း လမ်းစဉ် ဖြစ်သည်။

သူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့လည်း ဒီနေ့ နိုင်ငံတကာ ပြတိုက်များနေ့မှာ ပြတိုက်များကို လေ့လာရင်း "လောကကြီးသည် အနိစ္စပြတိုက်ကြီး ပါလား" ဟု ဉာဏ်သက်ဝင်နိုင်ကြပါစေ။

ကဆုန်လပြည့် အခါသမယမှာ ဗောဓိညောင်ပင်ကို ရေသွန်းလောင်းရင်း၊ မိမိတို့၏ သာသနာပြုစိတ်ဓာတ်များ စိမ်းလန်းစိုပြေကြပြီး၊ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်မြတ်သို့ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၁၈ မေ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration