Day: 073 | ၁၃ မတ် ၂၀၂၄ | ကျောက်ကပ်နှင့် ကံ (ကျောက်ကပ်ရောဂါဗေဒနှင့် ဝိပဿနာ) | သံယုတ္တနိကာယ်၊ ရောဂသုတ် | Nephrology

 

Day: 073 | ၁၃ မတ် ၂၀၂၄ | ကျောက်ကပ်နှင့် ကံ (ကျောက်ကပ်ရောဂါဗေဒနှင့် ဝိပဿနာ) | သံယုတ္တနိကာယ်၊ ရောဂသုတ် | Nephrology

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ မြန်မာကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁၃) ရက်နေ့၊ ဒီကနေ့ဟာ မြန်မာ့ရိုးရာ တပေါင်းလပြည့်နေ့ အကြိုကာလလည်း ဖြစ်သလို၊ ကမ္ဘာ့ကျောက်ကပ်နေ့ (World Kidney Day) လည်း ဖြစ်တဲ့အတွက် တရားနာလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး ကျောက်ကပ်ရောဂါ ဘေးဆိုးကြီးမှ ကင်းဝေးပြီး ရုပ်နာမ်နှစ်ပါး ကျန်းမာရွှင်လန်းကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တပေါင်းလ ရောက်ပြီ ဆိုရင် မြစ်ရေတွေ ကြည်လင်ပြီး သဲသောင်ပြင်တွေ ပေါ်ထွန်းလာသလို၊ တို့တစ်တွေရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာလည်း အရည်ကြည်တွေကို စစ်ထုတ်ပေးနေတဲ့ သဘာဝ စစ်ထုတ်စက်ကြီး တစ်ခု ရှိနေပါတယ်။ အဲဒါကတော့ ကျောက်ကပ် (Kidney) ပါပဲ။

ဒီတော့ကာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အရေးအကြီးဆုံး စစ်ထုတ်စက်ကြီး အကြောင်းကို မဆွေးနွေးခင်မှာ၊ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး ကြည်လင်အောင် စစ်ထုတ်ကြည့်ကြရအောင်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်သောင့်သက်သာ ထားပြီး မျက်စိလေး မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ ဒီကနေ့ဟာ ကျောက်ကပ်နဲ့ ပတ်သက်နေတာမို့၊ ကျောက်ကပ်ရဲ့ အဓိက အလုပ်ဖြစ်တဲ့ "ရေဓာတ် (အာပေါဓာတ်)" ကို အာရုံပြုပြီး ကမ္မဋ္ဌာန်း ပွားများကြည့်ကြစို့။ မိမိတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ သွေးတွေ၊ ကျင်ငယ်ရေတွေ၊ တံတွေးတွေ စီးဆင်းနေတာကို စိတ်နဲ့ တွေးကြည့်လိုက်ပါ။ အဲဒီ အရည်တွေဟာ ငါပိုင်တဲ့ အရာတွေ မဟုတ်ဘူး၊ "ယိုစီးတတ်တဲ့ သဘော၊ ဖွဲ့စည်းတတ်တဲ့ သဘော" သက်သက်ပဲလို့ ဆင်ခြင်ပြီး "အာပေါ... အာပေါ" (ရေဓာတ်... ရေဓာတ်) လို့ အေးအေးဆေးဆေးလေး ရှုမှတ်ပေးပါ နော်။

 "အရှင်ဘုရား... ကျင်ငယ်ရေ လို ညစ်ပတ်တာတွေကို ရှုမှတ်လို့ ကုသိုလ် ရပါ့မလား" တဲ့။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ကောသလမင်းကြီးကို ဟောခဲ့ဖူးပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ် ဆိုတာ အရေပါးလေး တစ်ခုနဲ့ ဖုံးအုပ်ထားလို့သာ လှတယ် ထင်နေရတာ၊ အတွင်းကို လှန်ကြည့်လိုက်ရင် ကျင်ကြီး၊ ကျင်ငယ်၊ သွေး၊ ပြည်၊ သလိပ် တွေနဲ့ ပြည့်နှက်နေတဲ့ အိတ်ကြီး တစ်လုံးပါပဲ တဲ့။ အဲဒီ အမှန်တရားကို မြင်အောင် ကြည့်တာဟာ ညစ်ပတ်တာ မဟုတ်ပါဘူး၊ "အသုဘ ဘာဝနာ" လို့ခေါ်တဲ့ ရာဂကို နိုင်တဲ့ အမြတ်ဆုံးသော ကုသိုလ်တရားကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ "ဩော်... ငါ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ သန့်ရှင်းတာ ဘာမှ မရှိပါလား" လို့ သိမြင်တဲ့ ဉာဏ်လေးနဲ့ ဆက်လက် ရှုမှတ်နေလိုက်ပါ။

ကဲ... မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်မှာ ခန္ဓာရဲ့ မတင့်တယ်တဲ့ သဘောကို မြင်ပြီး တည်ငြိမ်သွားပြီ ဆိုရင်တော့၊ ဒီကနေ့ ခေတ်သစ် ကျောက်ကပ်ဆေးပညာ (Nephrology) နဲ့ မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ နာကျင်ဖွယ်ရာ သဘောတရား (ရောဂ) တွေကို ချိန်ထိုးပြီး လေ့လာကြည့်ကြစို့။

ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာမှာ ကြည့်မယ်ဆိုရင်... လူတစ်ယောက်ရဲ့ ခါးနောက်ကျောဘက်မှာ ပဲစေ့ပုံသဏ္ဌာန် ရှိတဲ့ ကျောက်ကပ် နှစ်လုံး ရှိပါတယ်။ ဒီကျောက်ကပ်တွေဟာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အညစ်အကြေး စွန့်ပစ်စနစ် (Waste Disposal System) ရဲ့ အဓိက မန်နေဂျာကြီးတွေပါပဲ။ နှလုံးကနေ ညှစ်ထုတ်လိုက်တဲ့ သွေးတွေဟာ ကျောက်ကပ်ထဲကို ဝင်သွားပြီး၊ အဲဒီမှာ "Nephrons" လို့ခေါ်တဲ့ သန်းနဲ့ချီတဲ့ စစ်ထုတ် ယူနစ်လေးတွေက သွေးထဲမှာ ပါလာတဲ့ အဆိပ်အတောက်တွေ၊ ပိုနေတဲ့ ရေတွေကို စစ်ထုတ်လိုက်ပါတယ်။ အဲဒီ စစ်ထုတ်လိုက်တဲ့ အရာတွေက "ကျင်ငယ် (Urine)" အဖြစ် အပြင်ကို ထွက်သွားပြီး၊ သန့်ရှင်းသွားတဲ့ သွေးတွေက ခန္ဓာကိုယ်ထဲကို ပြန်လည် လည်ပတ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အိမ်တစ်အိမ်မှာ ရေပိုက်ခေါင်းကနေ ရေတွေ သုံးတယ်၊ ပြီးရင် ရေဆိုးမြောင်းကနေ ပြန်ထုတ်ပစ်တယ်။ တကယ်လို့များ ရေဆိုးမြောင်း ပိတ်သွားရင် ဘာဖြစ်မလဲ။ အိမ်ထဲမှာ ရေဆိုးတွေ လျှံလာမယ်၊ အနံ့ဆိုးတွေ ထွက်လာမယ်၊ နောက်ဆုံးမှာ အိမ်သားတွေ ရောဂါရပြီး ဒုက္ခရောက်ကြမှာပါပဲ။ ကျောက်ကပ် ပျက်စီးတယ် (Kidney Failure) ဆိုတာ အဲဒါပါပဲ။ ခန္ဓာကိုယ်က ထွက်ရမယ့် အဆိပ်အတောက် (Toxins) တွေ အပြင်ကို မထွက်နိုင်တော့ဘဲ သွေးထဲမှာ ပြန်လည် လှည့်ပတ်ပြီး တစ်ကိုယ်လုံးကို အဆိပ်သင့်စေတဲ့ အခြေအနေ (Uremia) ဖြစ်သွားတာပါ။ ဒါကြောင့် ကျောက်ကပ်ဟာ "အာပေါဓာတ် (Water Element)" ကို မျှတအောင် ထိန်းညှိပေးတဲ့ (Homeostasis) အသက်သွေးကြောကြီး ဖြစ်ပါတယ်။

 ကျောက်ကပ်ရောဂါ ဖြစ်ရတဲ့ အဓိက အကြောင်းရင်း နှစ်ချက် ရှိပါတယ်။ တစ်ချက်က "သွေးတိုး (Hypertension)" နဲ့ နောက်တစ်ချက်က "ဆီးချို (Diabetes)" ပါ။ သွေးကြောထဲမှာ သကြားဓာတ်တွေ များလွန်းရင်၊ သို့မဟုတ် သွေးဖိအား များလွန်းရင် ကျောက်ကပ်ထဲက ဇကာကွက်လေးတွေ ပျက်စီးကုန်ပါတယ်။ တစ်ခါ ပျက်စီးသွားတဲ့ ကျောက်ကပ်ဆဲလ်တွေဟာ ဘယ်တော့မှ ပြန်လည် အသစ် မဖြစ်တော့ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ခေတ်သစ် ဆေးပညာမှာ "ကျောက်ကပ်ဆေးခြင်း (Dialysis)" ဆိုပြီး စက်ကြီးတွေနဲ့ အစားထိုး သန့်စင်ပေးရတဲ့ အဆင့်ထိ ရောက်သွားကြရပါတယ်။ ဒါဟာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ပျက်စီးလွယ်မှု၊ အားကိုးရာ မရမှု (Anatta) ကို သိပ္ပံနည်းကျ ပြသနေတာပါပဲ။

ဒီတော့ သူတော်ကောင်းတို့ သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ ခေတ်သစ် ဆေးပညာက ကျောက်ကပ် ပျက်စီးခြင်းကို စက်ကိရိယာတွေနဲ့ ကုစားဖို့ ကြိုးစားနေတဲ့ အချိန်မှာ၊ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ရှင် မြတ်စွာဘုရားရှင်ဟာ သံယုတ္တနိကာယ်၊ ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ်၊ ရောဂသုတ် တော်ကြီးမှာ ခန္ဓာကိုယ် ရရှိထားသူတိုင်း ရောဂါနဲ့ မကင်းနိုင်ပုံ၊ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ဖောက်ပြန်ပျက်စီးမှု (Rupa's Corruption) ကို ဘယ်လို ရှုမြင်ရမယ် ဆိုတာကို အတိအကျ ဓာတ်ခွဲ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ကိုင်း... ဆက်လက်ပြီးတော့ သိပ္ပံပညာနဲ့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော် ဘယ်လို တစ်ထပ်တည်း ကျနေသလဲ ဆိုတာကို အသေးစိတ် ချိန်ထိုး ကြည့်ကြရအောင်...

သံယုတ္တနိကာယ်၊ ခန္ဓဝဂ္ဂ၊ ရောဂသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ဒွေမေ ဘိက္ခဝေ ရောဂါ" ဆိုပြီး ရောဂါ နှစ်မျိုး ရှိကြောင်း ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ "ကာယိကော ရောဂေါ၊ စေတသိကော ရောဂေါ" တဲ့။ ကိုယ်၌ ဖြစ်သော ရောဂါနဲ့ စိတ်၌ ဖြစ်သော ရောဂါ ပါပဲ။ ဘုရားရှင်က ဆက်လက်ပြီး "လောကမှာ တစ်နှစ်၊ နှစ်နှစ်၊ နှစ်ပေါင်း တစ်ရာလောက် အထိ ကိုယ်ရောဂါ (ကာယိက ရောဂါ) ကင်းရှင်းပြီး ကျန်းမာတဲ့ သူတွေ ရှိကောင်း ရှိနိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ရဟန္တာ အရှင်မြတ်ကြီးတွေက လွဲရင်၊ စိတ်ရောဂါ (စေတသိက ရောဂါ) ကင်းရှင်းပြီး တစ်ခဏလေးတောင် နေနိုင်တဲ့သူ ဆိုတာ မရှိသလောက် ရှားပါးတယ်" လို့ အတိအကျ မိန့်တော်မူပါတယ်။

ဒီပါဠိတော်ကို ခေတ်သစ် ဆေးပညာနဲ့ ချိန်ထိုးပြီး အနက် (Nissaya) ဖွင့်ကြည့်ကြရအောင်။ ကာယိကော ရောဂေါ - ကိုယ်၌ ဖြစ်သော ကျောက်ကပ်ရောဂါ၊ နှလုံးရောဂါ စသည်တို့သည်၊ ဇရာမရဏ - အိုခြင်း သေခြင်း သဘောတရား၌၊ ပဋိဗဒ္ဓ - ဆက်စပ်လျက် ရှိကုန်၏။ ဆိုလိုတာက ခန္ဓာရလာရင် ဒီရောဂါတွေက ပါလာပြီးသားပါ။ ကျောက်ကပ် ဆိုတာ "အာပေါဓာတ်" နဲ့ "ပထဝီဓာတ်" ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ အသားတစ်ုံး ပါ။ အာပေါဓာတ် ဖောက်ပြန်ရင် ရေဖော ရေရောင် ဖြစ်မယ်။ ပထဝီဓာတ် ဖောက်ပြန်ရင် ကျောက်တည်မယ်၊ မာကျောမယ်။ ဒါဟာ ရုပ်ရဲ့ သဘော (Nature of Rupa) သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ကားတစ်စီး ဝယ်လိုက်တာနဲ့ အဲဒီကားရဲ့ တာယာတွေ ပွန်းစားမယ်၊ အင်ဂျင် ဝိုင်ယာရှော့ ဖြစ်မယ် ဆိုတာဟာ ကားဝယ်ကတည်းက ပါလာတဲ့ အလားအလာ (Potential) တွေပါပဲ။ ကားရှိလို့ ကားပျက်တာပါ။ လူဖြစ်လာလို့ ကျောက်ကပ်ရောဂါ ဖြစ်တာပါ။ ဒါကို ဘုရားရှင်က "ဣဒံ ခေါ ပန ဘိက္ခဝေ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ" (ဒုက္ခသစ္စာ) လို့ ဟောတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ရှိနေခြင်းသည်ပင်လျှင် ဆင်းရဲခြင်း အမှန်တရား ပါပဲ။ ကျောက်ကပ်ကောင်းနေတုန်း ခဏတာမှာ "ငါ ကျန်းမာတယ်" လို့ ထင်နေတာကတော့ သစ္စာကို မမြင်တဲ့ မောဟ (Delusion) သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ "မေးခွန်း နှစ်မျိုး နှိုင်းယှဉ်ဖြေရှင်းနည်း (Method #34)" ကို သုံးပြီး ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြစို့။ လူတစ်ယောက် ကျောက်ကပ် ရောဂါ ဖြစ်တဲ့အခါ မေးခွန်း နှစ်မျိုး မေးလေ့ ရှိပါတယ်။

ပထမ မေးခွန်းက "ငါ့မှ ဘာလို့ ဒီရောဂါ ဖြစ်ရတာလဲ။ ငါ ဘယ်လို ကုရမလဲ။ ဘယ်တော့ ပျောက်မလဲ" ဆိုတဲ့ လောကီ မေးခွန်း (Worldly Question) ပါ။ ဒီမေးခွန်းက ပူလောင်မှုကို ဖြစ်စေပါတယ်။ "ငါ" ပါနေလို့ပါ။

ဒုတိယ မေးခွန်းကတော့ "ဒီရောဂါ ဆိုတာ ဘာလဲ။ ဘာကြောင့် ဖြစ်တာလဲ" ဆိုတဲ့ ဓမ္မ မေးခွန်း (Dhamma Question) ပါ။ ဒီမေးခွန်းက အဖြေမှန်ကို ပေးပါတယ်။ "ရောဂါ ဆိုတာ ဓာတ်ကြီးလေးပါး မညီမျှမှုကြောင့် ဖြစ်တာ။ အတိတ်က ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဆိုတဲ့ အကြောင်းတရား လေးပါးကြောင့် ဖြစ်တာ။ ရုပ်ဖောက်ပြန်တာ သက်သက်ပဲ" လို့ သိလိုက်ရရင် ပူလောင်မှုတွေ ငြိမ်းအေးသွားပါတယ်။

အဲဒီတော့ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဆေးပညာက ကျောက်ကပ်ကို ကုသဖို့ ကြိုးစားနေချိန်မှာ၊ ဝိပဿနာကတော့ ကျောက်ကပ် ရောဂါကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "စိတ်ဆင်းရဲမှု" ကို ကုသဖို့ ကြိုးစားပါတယ်။ ရောဂါ ဆိုတာ ရုပ်ရဲ့ အလုပ်၊ မခံစားတာက စိတ်ရဲ့ အလုပ်ပါ။ "ရောဂါသာ ရှိစေ၊ ဒုက္ခ မရှိစေနဲ့" ဆိုတဲ့ မူဝါဒကို ကျင့်သုံးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီရောဂါဝေဒနာကို အကြောင်းပြုပြီး ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေကို ဘယ်လို ဖြိုခွဲမလဲ ဆိုတဲ့ ဝိပဿနာ အလုပ်ပေး ရှုကွက်ဘက်ကို ကူးကြရအောင်။

ကျောက်ကပ်ရောဂါ ဝေဒနာ ခံစားနေရတဲ့ သူတစ်ယောက်၊ သို့မဟုတ် ဆီးသွားရ ခက်ခဲနေတဲ့ အချိန်မျိုးမှာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ယန္တရားကြီး ဘယ်လို အလုပ်လုပ်သွားသလဲ ဆိုတာကို သတိ (Sati) နဲ့ အဏုစိတ် စောင့်ကြည့်ကြစို့။ ပထမဆုံး အနေနဲ့ ကျောက်ကပ် သို့မဟုတ် ဆီးလမ်းကြောင်း တစ်နေရာရာမှာ ဖောက်ပြန်မှု (ရုပ်) ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ ဖောက်ပြန်မှုကို ကိုယ်ကာယ အကြည်ဓာတ် (ကာယဒွါရ) က သွားပြီး ထိတွေ့လိုက်ပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ နာကျင်မှုကို သိတဲ့ စိတ် (ကာယဝိညာဉ်) လေး ဖျတ်ကနဲ ပေါ်လာပါတယ်။

အဲဒီ ကာယဝိညာဉ်လေး ပေါ်လာတဲ့ အချိန်အထိ "ငါ့ ကျောက်ကပ် နာတယ်" ဆိုတဲ့ အသိ မပါသေးပါဘူး။ နာကျင်မှုကို နာကျင်မှု သက်သက် သိရုံ (Pure Sensation) သက်သက်မျှသာ ရှိပါသေးတယ်။ အဲဒီလို ဒွါရ၊ အာရုံ၊ ဝိညာဉ် သုံးပါး ပေါင်းဆုံသွားတာကို "ဖဿ" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဖဿ ဖြစ်ပေါ်လာပြီးတာနဲ့ နောက်ကနေ ကပ်လျက် "ဝေဒနာ" ဆိုတဲ့ ခံစားမှု ပေါ်လာပါတယ်။ အင်မတန် နာကျင် ကိုက်ခဲတဲ့ ဒုက္ခဝေဒနာ ကြီး ပေါ်လာပါတော့တယ်။ အဲဒီ ဝေဒနာ ပေါ်လာပြီးတဲ့နောက်မှာတော့ "သညာ" (မှတ်သားမှု) က ဝင်လာပါပြီ။ "ဒါ ကျောက်ကပ်ရောဂါ၊ ဒါ အန္တရာယ်ရှိတယ်" လို့ ချက်ချင်း ဘာသာပြန်ပြီး တံဆိပ်ကပ်လိုက်ပါတယ်။

ဒီဖြစ်စဉ်လေးကို နှေးပြကွက် (Slow-motion) နဲ့ သေသေချာချာ ကြည့်လိုက်ကြစို့ နော်။ သညာက "ဒါ ရောဂါ" လို့ မှတ်သားလိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်၊ "သင်္ခါရ" (ပြုပြင်စီရင်မှု) က အလုပ်ဆက်လုပ်ပါတော့တယ်။ ကြောက်ရွံ့တဲ့ ဒေါသ တွေ၊ ကျန်းမာချင်တဲ့ လောဘ တွေ၊ "ငါ ဒုက္ခရောက်ပြီ" ဆိုတဲ့ သောက တွေ တဟုန်းဟုန်း တောက်လောင်လာပါတော့တယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ အမှန်တရားကို ဖုံးကွယ်ထားတဲ့ အဝိဇ္ဇာ က အခိုင်အမာ ဝင်နေပါပြီ။ "အာပေါဓာတ် ဖောက်ပြန်မှု" သက်သက်ကို "ငါ နာတယ်" လို့ ထင်သွားပါတယ်။ ရုပ်နာမ်ကို "ငါ" လို့ စွဲလမ်းတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝင်လာတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်၊ ခါးက နာတာတင် မကတော့ဘဲ၊ ရင်ဘတ်ထဲမှာပါ ပူလောင်တဲ့ ဒုက္ခ မီးကြီး စွဲလောင်သွားပါတော့တယ်။

ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့ အထူး သတိပြုရမယ့် အချက်တစ်ခု ရှိပါတယ်။  (Verse 229) မှာ လာရှိတဲ့အတိုင်း "သောတာပတ္တိမဂ်" ဉာဏ်ကို ဆိုက်ရောက်သွားတဲ့ အရိယာ သူတော်စင်ကြီးတွေရဲ့ အမြင်မှာတော့ ဒီလို ရောဂါအပေါ်မှာ ကြောက်ရွံ့ တုန်လှုပ်တဲ့ ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေ လုံးဝ မရှိတော့ပါဘူး။ သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်ဟာ ကျောက်ကပ်ပျက်လို့ တစ်ကိုယ်လုံး ဖောရောင်နေရင်တောင် "ငါ ရောင်နေတယ်" လို့ မညည်းပါဘူး။ "အာပေါဓာတ်တွေ လွန်ကဲပြီး ပထဝီဓာတ်ကို တွန်းကန်နေတာပါလား။ ရုပ်တရားရဲ့ သဘောအတိုင်း ဖောက်ပြန်နေတာပါလား" လို့ ပရမတ် မျက်လုံးနဲ့ ကြည့်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ရောဂါ ရှိပေမဲ့ စိတ်ဆင်းရဲမှု (Mental Suffering) လုံးဝ မရှိတော့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို ထပ်ပြီး မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဥပမာပေးရရင်... အိမ်ခေါင်မိုးပေါက်လို့ မိုးရေတွေ ယိုကျလာတဲ့အခါ၊ "ငါ့အိမ် ယိုတယ်" ဆိုပြီး စိတ်ညစ်နေတဲ့ သူနဲ့၊ "အမိုးဟောင်းလို့ ရေကျတာ သဘာဝပဲ" ဆိုပြီး ခံယူထားသူဟာ မတူပါဘူး။ ရေယိုတာချင်း တူပေမဲ့၊ စိတ်ထားပုံချင်း ကွာခြားပါတယ်။ သောတာပန် ဆိုတာ ခန္ဓာအိမ်ကြီး ယိုယွင်းပျက်စီးတာကို သဘာဝကျကျ လက်ခံနိုင်သူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျောက်ကပ် ဆိုတာ စစ်ထုတ်စက် (Filter) တစ်ခုပါ။ စစ်ထုတ်စက် ပျက်တာကို စက်ပြင်ဆရာက အေးအေးဆေးဆေး ပြင်သလို၊ အရိယာတွေကလည်း ခန္ဓာစက်ကြီး ပျက်တာကို ဉာဏ်နဲ့ ကြည့်ပြီး ပြုပြင် ကုသရုံသာ ကုသပါတယ်။ စိတ်နှလုံးကိုတော့ အပျက်စီး မခံပါဘူး။ ဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ ဆိုရင်... လက်တွေ့ အလုပ်ပေး အနေနဲ့ ကျောက်ကပ်ကြောင့် ခါးနာလာရင်၊ သို့မဟုတ် ဆီးသွားရ ခက်ခဲရင် "ငါ နာတယ်၊ ငါ ဒုက္ခရောက်တယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ နာကျင်တဲ့ နေရာကို စိတ်နဲ့ စိုက်ကြည့်ပြီး "နာတယ်... နာတယ်... တင်းတယ်... တင်းတယ်" လို့သာ မှတ်ပါ။ ရေငတ်လို့ ရေကို သောက်လိုက်တဲ့ အခါမှာလည်း "ငါ သောက်တယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ ရေရဲ့ အေးတဲ့ သဘော (အာပေါ) နဲ့ လည်ချောင်း၊ အစာအိမ်တို့ ထိတွေ့သွားတဲ့ အာရုံ (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ) ကိုသာ "အေးတယ်... ထိတယ်... ဆင်းသွားတယ်" လို့ အဆင့်ဆင့် ရှုမှတ်ပါ။ အဲဒီလို ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ ဖြစ်စဉ်၊ ဓာတ်သဘာဝရဲ့ လှုပ်ရှားမှု သက်သက်ကိုသာ အာရုံပြုနေတာဟာ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" ကို အမြစ်ကနေ ဆွဲနှုတ်လိုက်တာပါပဲ။

အဲဒီလို ရှုမှတ်နေရင်းနဲ့ နောက်တစ်ဆင့် တက်ပြီး သဿတဒိဋ္ဌိ (မြဲတယ်လို့ ယူဆတဲ့ အမြင်) ကို ဖြုတ်ကြစို့။ ကိုယ် ခံစားနေရတဲ့ ရောဂါ ဝေဒနာဟာ တစ်ချိန်လုံး တူညီနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဆေးသောက်လိုက်ရင် သက်သာသွားတယ်၊ ဆေးရှိန်ကုန်ရင် ပြန်နာတယ်။ ရေဓာတ် များရင် ဖောလာတယ်၊ ဆေးစစ်ရင် ကျသွားတယ်။ ပြောင်းလဲနေတာပါ။ "ဩော်... ကျောက်ကပ် ရောဂါ ဆိုတာလည်း မမြဲပါလား။ အကြောင်းတရား (Medicine/Diet) ပြောင်းရင် အကျိုးတရား (Symptoms) လည်း ပြောင်းသွားတာ (အနိစ္စ) ပါလား" လို့ မြင်လိုက်ရင် ရောဂါကြီးက ငါ့ကို အမြဲ နှိပ်စက်နေတယ် ဆိုတဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ကျသွားပါပြီ။

ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ (ပြတ်တောက်တယ်၊ အကြောင်းအကျိုး မရှိဘူးလို့ ယူဆတဲ့ အမြင်) ကို ဖြုတ်ဖို့ ဆိုရင်တော့... ဒီဘဝမှာ ကျောက်ကပ်ပျက်လို့ သေဆုံးသွားရင်တောင်၊ အဲဒီ ရောဂါ ဝေဒနာကို သည်းခံပြီး ကုသိုလ်စိတ်နဲ့ နေခဲ့တဲ့ "ကံ (Kamma)" ကတော့ ပျက်စီးမသွားပါဘူး။ ပျက်ပင် ပျက်ငြားသော်လည်း၊ အဲဒီ သည်းခံခြင်း ပါရမီ ကံတရားက နောက်ဘဝမှာ ကျန်းမာသန်စွမ်းတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကို ပြန်လည် အကျိုးပေး (Rebirth) ဦးမယ် ဆိုတဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကို အကြွင်းမဲ့ ယုံကြည် သိမြင်လိုက်ရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ အမြစ်ပြတ်သွားပါတယ်။

တရားရှုမှတ်ကာစမှာတော့ "နာရင် နာတယ်" လို့ ဆရာသမားတွေ ညွှန်ပြတဲ့ ဉာဏ်ကို မှီပြီး ပညတ်ကိုခွာကာ ပရမတ်ကို ရှုရပါတယ်။ ဉာဏ်ရင့်လာတဲ့ အခါမှာတော့ မိမိခန္ဓာကိုယ်မှာ ရောဂါပဲ ပေါ်ပေါ်၊ ဘာပဲ ပေါ်ပေါ် ပေါ်လိုက်၊ ပျက်လိုက်၊ အစားထိုးလိုက် ဆိုတဲ့ ဓမ္မအစဉ်၊ ဓာတ်သဘာဝတွေသာ ဖြစ်နေပါလားလို့ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်လာပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီလို ဒိဋ္ဌိသုံးပါးလုံး ကွာကျသွားတဲ့ အချိန်မှာတော့၊ ရောဂါဘယတွေ ကြားထဲမှာပဲ စိတ်နှလုံး အေးချမ်းစွာ နေထိုင်နိုင်သူ (Arahant amidst illness) ဖြစ်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ပိုပြီး ပီပြင်သွားအောင် သွာဂတ ဓာတ်တော်တိုက် ပြတိုက်ကြီးမှာ တကယ်ဖြစ်ခဲ့တဲ့ သင်ခန်းစာ ယူဖွယ်ရာ ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ပြတိုက်ကြီးကို မကြာခဏ လာရောက် လှူဒါန်းလေ့ရှိတဲ့ ဦးလှ ဆိုတဲ့ သူဌေးကြီး တစ်ယောက် ရှိပါတယ်။ ဦးလှဟာ စီးပွားရေး အလွန် အဆင်ပြေပေမဲ့၊ ကံဆိုးချင်တော့ နာတာရှည် ကျောက်ကပ် ပျက်စီးခြင်း ရောဂါ (Chronic Kidney Disease) ကို ခံစားနေရပါတယ်။ ဆရာဝန်တွေက ကျောက်ကပ် ဆေးရမယ် (Dialysis) လို့ ပြောတဲ့အခါ၊ ဦးလှဟာ အလွန် ကြောက်ရွံ့ပြီး စိတ်ဓာတ်တွေ ကျသွားပါတယ်။

ဦးလှရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ငါ့မှာ ပိုက်ဆံတွေ ဒီလောက်ရှိတာ၊ ဘာလို့ ဒီရောဂါ ဖြစ်ရတာလဲ" ဆိုတဲ့ မေးခွန်း (Method #34 - ပထမ မေးခွန်း) နဲ့ လုံးလည်လိုက်နေပါတယ်။ အဲဒီတော့ သူက ဖြတ်လမ်းနည်းကို ရှာပါတယ်။ ရွှေပန်းထိမ်ဆိုင်မှာ ရွှေသားအစစ်နဲ့ "ရွှေကျောက်ကပ်" ပုံစံတူ တစ်ခု လုပ်ခိုင်းပြီး၊ သွာဂတ ပြတိုက်က ဓာတ်တော်တွေရှေ့မှာ လာလှူဖို့ စီစဉ်ပါတယ်။ သူ့ရဲ့ အယူအဆက "ဒီရွှေကျောက်ကပ်ကို လှူလိုက်ရင်၊ ဓာတ်တော်တန်ခိုးနဲ့ ငါ့ကျောက်ကပ် ပြန်ကောင်းလာမယ်" ဆိုတဲ့ ယုံကြည်ချက်ပါပဲ။ ဒါဟာ ကုသိုလ် ပြုတာ ဟုတ်ပေမဲ့၊ "ငါ ကျန်းမာချင်တယ်" ဆိုတဲ့ လောဘနဲ့၊ ကံတရားကို အရောင်းအဝယ် လုပ်သလို သဘောထားတဲ့ အဝိဇ္ဇာ ဖုံးလွှမ်းနေတဲ့ လုပ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။

ဦးလှ ရောက်လာတဲ့အခါ ပြတိုက်တာဝန်ခံ ကိုမင်း က ကြိုဆိုပြီး စကားစမြည် ပြောပါတယ်။ ဦးလှက သူ့ရဲ့ ရွှေကျောက်ကပ်ကို ထုတ်ပြပြီး "ကိုမင်း... ဒါလေး လှူပြီးရင် ဦး ကျောက်ကပ် ပြန်ကောင်းမလား" လို့ မျှော်လင့်တကြီး မေးပါတယ်။ ကိုမင်းက ဦးလှရဲ့ မျက်လုံးထဲက ကြောက်ရွံ့မှုကို မြင်လိုက်ရတော့ စိတ်မကောင်း ဖြစ်သွားပါတယ်။ ကိုမင်းဟာ ပြတိုက်ရဲ့ အခြေခံ စည်းမျဉ်း မူဝါဒ အမှတ် ၇၊ အပိုဒ်ခွဲ ၇.၆ (Pol 7, Art 7.6) ဖြစ်တဲ့ "ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ အလှူခံခြင်း ဆိုင်ရာ ကျင့်ဝတ်" ကို ကောင်းကောင်း နားလည်ထားသူပါ။ ဒီမူဝါဒက အလှူရှင်တွေကို မှားယွင်းတဲ့ မျှော်လင့်ချက် (False Hope) မပေးရဘူးလို့ တားမြစ်ထားပါတယ်။

ကိုမင်းက ဦးလှကို ရေနွေးကြမ်းလေး ငှဲ့ပေးရင်း အေးအေးဆေးဆေး ရှင်းပြပါတယ်။ "ဦးလှ... ဦးလှရဲ့ သဒ္ဓါတရားကို လေးစားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဓမ္မနဲ့ ဆေးပညာကို ခွဲခြားမြင်ဖို့ လိုပါတယ် ခင်ဗျာ။ ဒီရွှေကျောက်ကပ်ကို လှူလိုက်လို့ ရတဲ့ ကုသိုလ်က ဦးလှရဲ့ စိတ်ကို ချမ်းသာစေပါလိမ့်မယ်။ စိတ်ချမ်းသာရင် ကိုယ်ခံအား တက်လာပြီး ရောဂါ ကုသရာမှာ အထောက်အကူ ပြုနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပျက်စီးသွားတဲ့ ကျောက်ကပ်ဆဲလ်တွေ ချက်ချင်း ပြန်ကောင်းလာဖို့ ဆိုတာကတော့ ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ အကြောင်းတရား (၄) ပါးလုံး ညီညွတ်မှ ရမှာပါ" လို့ မှန်ကန်တဲ့ အမြင် (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) ရအောင် ရှင်းပြပါတယ်။

ကိုမင်းက ဆက်ပြီး "ဦးလှ... ဆရာဝန် ညွှန်ကြားတဲ့ အတိုင်း ကျောက်ကပ်ဆေးတာ၊ ဆေးသောက်တာက 'ရုပ်' ကို ပြုပြင်တာပါ။ အခု ဘုရားမှာ လှူဒါန်းတာက 'စိတ်' ကို ပြုပြင်တာပါ။ ဦးလှ အနေနဲ့ 'ငါ့ ကျောက်ကပ် ပြန်ကောင်းမှ ဖြစ်မယ်' ဆိုတဲ့ လောဘ (Desire) ကို လျှော့ချပြီး၊ 'ငါ့ ခန္ဓာကိုယ်က သဘာဝအတိုင်း ဖောက်ပြန်နေတာပါလား၊ ငါ တတ်နိုင်သလောက် ကုသမယ်၊ ကျန်တာကို ကံတရားအတိုင်း လက်ခံမယ်' ဆိုတဲ့ ဥပေက္ခာ (Equanimity) စိတ်ကို မွေးမြူလိုက်ရင်၊ ရောဂါ ရှိပေမဲ့ စိတ်ကတော့ ဒုက္ခ မရောက်တော့ပါဘူး" လို့ ဝိပဿနာ ရှုထောင့်ကနေ လမ်းညွှန်ပေးလိုက်ပါတယ်။

အဲဒီ စကားကို ကြားလိုက်ရတဲ့ အခါမှာတော့ ဦးလှဟာ ငြိမ်သက်သွားပါတယ်။ သူ တစ်ချိန်လုံး ပူလောင်နေတာက ရောဂါကြောင့် သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ ရောဂါကို လက်မခံချင်တဲ့ သူ့ရဲ့ "ဒေါသ နဲ့ လောဘ" ကြောင့် ဆိုတာကို သဘောပေါက်သွားပါတယ်။ "အေးကွ... ဦးက ကြောက်လွန်းလို့ ဘုရားကို လာဘ်ထိုးသလို ဖြစ်သွားတာကိုး။ တကယ်တော့ ရောဂါဆိုတာ ခန္ဓာရဲ့ အပြစ်၊ ကုသိုလ်ဆိုတာ စိတ်ရဲ့ အားဆေးပဲ။ ဦး သဘောပေါက်ပါပြီ" လို့ ဝန်ခံပါတယ်။ ဦးလှဟာ ရွှေကျောက်ကပ်ကို လှူဒါန်းခဲ့ပေမဲ့၊ အရင်ကလို "ပျောက်ရမယ်" ဆိုတဲ့ တောင်းဆိုမှု မပါတော့ဘဲ၊ "သံသရာ တစ်လျှောက်လုံး ကျန်းမာပါစေ" ဆိုတဲ့ မျှော်လင့်ချက် သန့်သန့်လေးနဲ့သာ လှူဒါန်းခဲ့ပါတယ်။

ဖြစ်ရပ်အပြီးမှာ ကိုမင်းက ဒီကိစ္စကို "ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်နှင့် အလှူခံ မှတ်တမ်း (Template T211)" မှာ စနစ်တကျ ဖြည့်စွက်ပါတယ်။ ဒါဟာ ဦးလှကို ငြင်းပယ်တာ မဟုတ်ဘဲ၊ အလှူရှင်တွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်တတ်တဲ့ "ကုသိုလ်ကို အရောင်းအဝယ် လုပ်ချင်တဲ့ စိတ်" (Transactional Faith) ကို ဓမ္မနည်းကျ ဘယ်လို တည့်မတ်ပေးရမယ် ဆိုတာကို သမိုင်းမှတ်တမ်း တင်ထားခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးလှဟာ ဆေးကုသမှုကိုလည်း စနစ်တကျ ခံယူသလို၊ တရားဘာဝနာကိုလည်း ပုံမှန် အားထုတ်တဲ့အတွက်၊ သူ့ရဲ့ နောက်ဆုံး အချိန်တွေအထိ စိတ်ရောဂါ ကင်းရှင်းပြီး အေးချမ်းစွာ နေထိုင်သွားနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တကယ့်ကို တန်ဖိုးရှိတဲ့ ဓမ္မဆေးဝါးပါပဲ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ ကျောက်ကပ်ရောဂါနဲ့ ကံတရား အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ကြစို့။ လောကကြီးမှာ ရောဂါဝေဒနာတွေ ခံစားရပြီး နာကျင်ရတာ၊ ဆေးရုံဆေးခန်း သွားရပြီး စိတ်ဆင်းရဲရတာ အားလုံးဟာ ခန္ဓာရဲ့ ဖောက်ပြန်မှု သဘောဖြစ်တဲ့ "ဒုက္ခသစ္စာ" တွေချည်း ဖြစ်နေပါတယ်။ အဲဒီလို ဒုက္ခရောက်အောင် "ငါ မနာချင်ဘူး၊ ငါ မသေချင်ဘူး" ဆိုပြီး ခန္ဓာကို စွဲလမ်းနေတဲ့ တဏှာ၊ လောဘ နဲ့၊ ရောဂါရဲ့ သဘောမှန်ကို မသိတဲ့ အဝိဇ္ဇာ တရားတွေဟာ ဒီဆင်းရဲကို ဖြစ်စေတဲ့ "သမုဒယသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

အဲဒီလို ရောဂါကို ကြောက်ရွံ့တဲ့ စိတ်တွေ၊ မဖြစ်နိုင်တာကို တောင့်တတဲ့ စိတ်တွေ အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းသွားပြီး၊ "နာတာက ရုပ်၊ သိတာက နာမ်၊ ငါ မဟုတ်ပါလား" လို့ မှန်ကန်စွာ သိမြင်သွားတဲ့အခါ ရရှိလာတဲ့ ငြိမ်းအေးမှု သဘောဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို ငြိမ်းအေးသွားဖို့အတွက် မိမိရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဝေဒနာ ပေါ်လာတိုင်း "နာတယ်၊ သိတယ်" လို့ ပစ္စုပ္ပန် တည့်တည့်မှာ သတိကပ်ပြီး အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုမှတ်ပွားများနေတဲ့ ဝိပဿနာ ကျင့်စဉ် လမ်းကြောင်းကြီးဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။ သစ္စာလေးပါး စိုက်သွားပြီ၊ ကိုက်ညီသွားပြီ ဆိုရင်တော့ တို့တစ်တွေရဲ့ သန္တာန်မှာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိကြောင့် ဖြစ်တဲ့ စိတ်ဆင်းရဲမှုတွေ အမြစ်ပြတ်ပြီး ရောဂါဘယ ကင်းစင်ရာ နိဗ္ဗာန် လမ်းမကြီးပေါ်ကို ရောက်ရှိပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီတော့ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခန္ဓာကိုယ်မှာ ကျောက်ကပ် ရှိနေသရွေ့ ပျက်စီးခြင်း၊ ဖောက်ပြန်ခြင်း ဆိုတာ ရှိနေမှာပါပဲ။ ဒါကို တားဆီးလို့ မရပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်နှလုံးကိုတော့ ကိလေသာ အညစ်အကြေးတွေ မဝင်ရောက်အောင် သတိ၊ ပညာတည်းဟူသော စစ်ထုတ်စက် (Filter) ဖြင့် နေ့စဉ်မပြတ် စစ်ထုတ် သန့်စင်သွားကြပါလို့ တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်။

ဒီကနေ့ တပေါင်းလပြည့် အကြိုနေ့နဲ့ ကမ္ဘာ့ကျောက်ကပ်နေ့မှာ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ စိတ်ချမ်းသာကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာကြပါစေ၊ ကျောက်ကပ်ရောဂါ အပါအဝင် ၉၆ ပါးသော ရောဂါဘေးများ ကင်းဝေးကြပါစေ၊ ရုပ်၏ ဖောက်ပြန်မှုကို ဉာဏ်ဖြင့် ရှုမြင်နိုင်ပြီး ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး ရောက်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၁၃ မတ် ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.