Day: 074 | ၁၄ မတ် ၂၀၂၄ | မြစ်ချောင်းများ ထိန်းသိမ်းရေး (မြစ်ရေစီးကြောင်းနှင့် သံသရာ) | ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဗုဒ္ဓဝံသ | River Ecology

 

Day: 074 | ၁၄ မတ် ၂၀၂၄ | မြစ်ချောင်းများ ထိန်းသိမ်းရေး (မြစ်ရေစီးကြောင်းနှင့် သံသရာ) | ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဗုဒ္ဓဝံသ | River Ecology

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ မြန်မာကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁၄) ရက်နေ့၊ ဒီကနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ နိုင်ငံတကာ မြစ်ချောင်းများ ထိန်းသိမ်းရေးနေ့ (International Day of Action for Rivers) အခါသမယမှာ တရားနာလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး၊ မိမိတို့ ဘဝရဲ့ ရည်မှန်းချက် ပန်းတိုင်များဆီသို့ မြစ်ရေစီးသကဲ့သို့ အဆီးအတားမရှိ အောင်မြင်စွာ လှမ်းချီနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လောကကြီးမှာ မြစ်ချောင်းအင်းအိုင်တွေဟာ သက်ရှိလောကတစ်ခုလုံးအတွက် အသက်သွေးကြော ဖြစ်သလို၊ ငါတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ဟာလည်း သံသရာ ခရီးလမ်းမှာ မရပ်မနား စီးဆင်းနေတဲ့ နာမ်တရား မြစ်တစ်စင်းနဲ့ အင်မတန် တူညီလှပါတယ်။

ဒီတော့ကာ သံသရာ ရေစီးကြောင်းအကြောင်း မဟောကြားမီမှာ၊ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး ငြိမ်သက်အောင်၊ စီးဆင်းမှု မှန်ကန်အောင် ထားကြည့်ကြရအောင်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်သောင့်သက်သာ ထားပြီး မျက်စိလေး မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ ဒီကနေ့ဟာ "မြစ်ချောင်းများ" နဲ့ ပတ်သက်နေတာမို့၊ ရေရဲ့ စီးဆင်းတတ်တဲ့ သဘော၊ ယိုစီးဖွဲ့စည်းတတ်တဲ့ "အာပေါဓာတ်" ကို အာရုံပြုပြီး ကမ္မဋ္ဌာန်း ပွားများကြည့်ကြစို့။ နှာသီးဖျားမှာ ဝင်လာတဲ့ လေကလေးဟာ ဝင်လာလိုက်၊ ထွက်သွားလိုက်နဲ့ အဆက်မပြတ် စီးဆင်းနေပါတယ်။ အဲဒီ လေအလျဉ်လေးကို မြစ်ရေစီးကြောင်းလေး တစ်ခုလို သဘောထားပြီး "စီးဆင်းတယ်... စီးဆင်းတယ်... သိတယ်" လို့ ညင်ညင်သာသာလေး ရှုမှတ်ပေးပါ နော်။

 "အရှင်ဘုရား... စီးဆင်းတာကို ရှုမှတ်တော့ ဘာအကျိုးထူး ရမှာလဲ" တဲ့။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ရေဆိုတာ တစ်နေရာတည်းမှာ ကြာကြာ ရပ်တန့်နေရင် ပုပ်သိုးသွားတတ်ပါတယ်။ စီးဆင်းနေမှသာ သန့်ရှင်းလတ်ဆတ်တာပါ။ ထို့အတူပါပဲ၊ ငါတို့ရဲ့ စိတ်ဟာလည်း အတိတ်က အာရုံဟောင်းတွေ၊ အနာဂတ်က စိုးရိမ်မှုတွေမှာ ရပ်တန့် ပိတ်မိနေရင် ပူလောင်မှု (Kilesa) တွေ ဖြစ်လာပါတယ်။ "အရာရာဟာ စီးဆင်းပြောင်းလဲနေပါလား" လို့ သိလိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ၊ စွဲလမ်းမှုတွေ လျော့ပါးပြီး စိတ်ရေယာဉ်ကြောလေး ကြည်လင်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ ကြည်လင်တဲ့ သတိလေးနဲ့ ဆက်လက် ရှုမှတ်နေလိုက်ပါ။

ကဲ... မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်မှာ စီးဆင်းမှုသဘောကို မြင်ပြီး တည်ငြိမ်သွားပြီ ဆိုရင်တော့၊ ဒီကနေ့ ခေတ်သစ် မြစ်ချောင်း ဂေဟစနစ် သိပ္ပံပညာ (River Ecology) နဲ့ မြတ်စွာဘုရားရှင် ပါဠိတော်မှာ လာရှိတဲ့ နေရဉ္ဇရာမြစ် ကမ်းပါးက ဖြစ်ရပ်တွေကို ချိန်ထိုးပြီး လေ့လာကြည့်ကြစို့။

ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာမှာ ကြည့်မယ်ဆိုရင်... မြစ်ချောင်းများ ဂေဟဗေဒ (River Ecology) အရ မြစ်တစ်စင်း ကျန်းမာဖို့ (Healthy River) ဆိုတာ ရေစီးဆင်းမှု (Flow) အပေါ်မှာ မူတည်ပါတယ်။ မြစ်တွေဟာ ရေကို သယ်ဆောင်ရုံ သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ အနည်အနှစ် (Sediment) တွေ၊ အာဟာရဓာတ် (Nutrients) တွေကိုပါ သယ်ဆောင်ပြီး ဂေဟစနစ် တစ်ခုလုံးကို ကျွေးမွေးနေတာပါ။ တကယ်လို့များ လူတွေက ဆည်တွေ အများကြီး ပိတ်ဆို့လိုက်မယ်၊ သို့မဟုတ် အမှိုက်တွေနဲ့ ပိတ်ဆို့လိုက်မယ် ဆိုရင်၊ ရေစီးဆင်းမှု ရပ်တန့်သွားပြီး "Eutrophication" လို့ခေါ်တဲ့ ရေပုပ်ပြီး ရေညှိတွေ တက်လာတဲ့ ဖြစ်စဉ် ဆိုးကြီး ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။ အောက်ဆီဂျင် ပြတ်လပ်ပြီး ငါးတွေ သေ၊ ရေတွေ အဆိပ်သင့်ကုန်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... မြစ်ရေဟာ ပင်လယ်ဆီကို ရောက်အောင် စီးဆင်းရမယ့် သဘာဝ တာဝန် ရှိပါတယ်။ လမ်းမှာ ကျောက်ဆောင်တွေ၊ သစ်တုံးတွေ ပိတ်နေရင် ရေဟာ ဝဲဂယက်တွေ ထပြီး ချာလပတ် လည်နေတတ်ပါတယ်။ အဲဒီ ဝဲဂယက် (Whirlpool) ထဲမှာ အမှိုက်တွေ စုပုံလာပြီး ရေစီးလမ်းကြောင်း ပျောက်သွားတတ်ပါတယ်။ ငါတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ဟာလည်း နိဗ္ဗာန် ဆိုတဲ့ ငြိမ်းအေးရာ မဟာသမုဒ္ဒရာကြီးဆီကို စီးဆင်းရမှာ ဖြစ်ပေမဲ့၊ လောဘ၊ ဒေါသ ဆိုတဲ့ အမှိုက်သရိုက်တွေ၊ မာန ဆိုတဲ့ ကျောက်ဆောင်တွေ ပိတ်ဆို့နေရင် သံသရာ ဝဲဂယက်ထဲမှာတင် တစ်ဝဲလည်လည် ဖြစ်ပြီး ဒုက္ခရောက်ကြရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

 မြစ်တစ်စင်းရဲ့ အသက်ဟာ "ဆက်နွှယ်စီးဆင်းမှု (Connectivity)" ပါပဲ။ အထက်မြစ်ဖျားနဲ့ အောက်မြစ်ခြေ ဆက်စပ်နေသလို၊ မြစ်ရေနဲ့ မြေအောက်ရေလည်း ဆက်စပ်နေပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "River Continuum Concept" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ တစ်နေရာမှာ အဆိပ်ခတ်လိုက်ရင် တစ်မြစ်လုံး ခံစားရပါတယ်။ လူသားတွေရဲ့ စိတ်အစဉ် (Stream of Consciousness) ဟာလည်း အဲဒီအတိုင်းပါပဲ။ အတိတ်က ပြုခဲ့တဲ့ ကံ၊ ပစ္စုပ္ပန် စိတ်ထားနဲ့ အနာဂတ် အကျိုးပေးတွေဟာ တစ်ဆက်တည်း စီးဆင်းနေတဲ့ မြစ်ကြီး တစ်စင်းလိုပါပဲ။ ဒီနေရာမှာ အကုသိုလ် အဆိပ် ခတ်လိုက်ရင်၊ နောင်ဘဝ အဆက်ဆက်အထိ အဆိပ်သင့်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီတော့ သူတော်ကောင်းတို့ သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ သိပ္ပံပညာက မြစ်ရေစီးဆင်းမှု မရပ်တန့်ရေးကို ပြောနေတဲ့ အချိန်မှာ၊ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက မြတ်စွာဘုရားရှင်ဟာ နေရဉ္ဇရာ မြစ်ကမ်းပါးမှာ မျှောလိုက်တဲ့ ရွှေခွက်ဖောင်တော် ဥပမာနဲ့ သံသရာ ရေစီးကြောင်းကို ဘယ်လို ဆန်တက်ရမယ် ဆိုတာကို အတိအကျ ပြသတော်မူခဲ့ပါတယ်။ သဘာဝ မြစ်ရေက အောက်ကို စီးပေမဲ့၊ ဓမ္မရေစီးကြောင်းကတော့ ကိလေသာကို ဆန်တက်ရမယ်လို့ သင်ခန်းစာ ပေးခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုင်း... ဆက်လက်ပြီးတော့ ပါဠိတော်နဲ့ ချိန်ထိုး ကြည့်ကြရအောင်...

ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဗုဒ္ဓဝံသပါဠိတော် နဲ့ ဇာတက အဋ္ဌကထာ (နိဒါန်း) မှာ ဘုရားလောင်း သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားဟာ ဘုရားမဖြစ်မီ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးပြီးတဲ့အခါ နေရဉ္ဇရာ မြစ်ကမ်းမှာ အဓိဋ္ဌာန် ပြုခဲ့ပါတယ်။ "ငါသည် ယနေ့ ဘုရားစင်စစ် ဖြစ်မည်မှန်က၊ ဤ ရွှေခွက်သည် ရေကို ဆန်၍ တက်ပါစေသား" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြီး ရွှေခွက်ကို ရေထဲ မျှောလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ ရွှေခွက်ဟာ မြစ်ရေစီးကြောင်းကို ဆန်ပြီး အထက်ကို မိုင်ပေါင်းများစွာ တက်သွားတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါဟာ သာမန် မျက်စိနဲ့ ကြည့်ရင် တန်ခိုးပြာဋိဟာ လို့ ထင်ရပေမဲ့၊ ဓမ္မသဘောနဲ့ ကြည့်ရင် အင်မတန် လေးနက်တဲ့ "ပဋိသောတဂါမိ (ရေဆန်လမ်း)" သဘောတရားကို ပြသနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီဖြစ်ရပ်ကို ဝိပဿနာ ဉာဏ်နဲ့ ဖြန့်ကျက်ပြီး အနက် (Nissaya) ဖွင့်ကြည့်ကြရအောင်။ လောက သဘာဝ (Samsara) ဆိုတာ တဏှာ ရေစီးကြောင်း အတိုင်း အောက်ဘက် (အပါယ်) ကိုပဲ စီးဆင်းဖို့ ဝန်မလေးပါဘူး။ လောဘ နောက်ကို လိုက်ရတာ လွယ်တယ်၊ ဒေါသ နောက်ကို လိုက်ရတာ လွယ်တယ်။ ဒါပေမဲ့ နိဗ္ဗာန်ကို ရောက်ချင်တဲ့ သူကတော့ အဲဒီ လောကီ ရေစီးကြောင်းကို အံတုပြီး "သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ" ဆိုတဲ့ ဉာဏ်အား၊ ဝီရိယအားနဲ့ ဆန်တက်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ရေစီးအတိုင်း မျောပါသွားရင် ပင်လယ်ဝ (သံသရာ) မှာပဲ ဆုံးမှာပါ။ ရေကို ဆန်တက်နိုင်မှ မြစ်ဖျားခံရာ (နိဗ္ဗာန်) ကို ရောက်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... လှေတစ်စင်းဟာ ရေစီးနဲ့ လိုက်ရင် ဘာမှ လုပ်စရာ မလိုပါဘူး၊ သူ့အလိုလို မျောပါသွားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ရေဆန်ကို တက်ချင်ရင်တော့ လှော်တက်နဲ့ အားကုန် ခတ်ရပါတယ်။ "ဝီရိယ" ဆိုတာ အဲဒါပါပဲ။ ဘုရားရှင်က "ရေစီးဆန်၍ သွားသောသူ (ပဋိသောတဂါမိ)" ကိုသာ ချီးမွမ်းတော်မူပါတယ်။ သဘာဝ မြစ်ချောင်းတွေကို ထိန်းသိမ်းရမှာ ဖြစ်သလို၊ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်အစဉ်ကိုလည်း အကုသိုလ် ရေစီးကြောင်းထဲ မမျောပါသွားအောင် "သတိ" ဆိုတဲ့ ဆည်တမံတွေ၊ "ပညာ" ဆိုတဲ့ ရေစစ်တွေနဲ့ ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

 "အရှင်ဘုရား... မြစ်ရေက ပင်လယ်ကို စီးတာ သဘာဝပဲလေ၊ စိတ်ကရော ဘယ်ကို စီးဆင်းရမှာလဲ" တဲ့။ မှန်ပါတယ်။ မြစ်ရေက မဟာသမုဒ္ဒရာကို ဦးတည်သလို၊ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ဟာလည်း "နိဗ္ဗာန်" ဆိုတဲ့ ငြိမ်းအေးရာ ဓာတ်ကို ဦးတည်ပြီး စီးဆင်းရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို စီးဆင်းဖို့အတွက် လမ်းကြောင်းလွဲနေတဲ့ ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေကို ဘယ်လို တည့်မတ်မလဲ ဆိုတဲ့ ဝိပဿနာ အလုပ်ပေး ရှုကွက်ဘက်ကို ကူးကြရအောင်။

မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ အတွေးတွေ တရစပ် ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အခါ၊ သို့မဟုတ် တစ်ခုခုကို လိုချင်တပ်မက်တဲ့ လောဘ (တဏှာ) ရေစီးကြောင်းကြီး ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အခါမှာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ယန္တရားကြီး ဘယ်လို အလုပ်လုပ်သွားသလဲ ဆိုတာကို သတိ (Sati) နဲ့ အဏုစိတ် စောင့်ကြည့်ကြစို့။ ဥပမာ- လှပတဲ့ အဆင်းတစ်ခုကို မြင်ပြီး လိုချင်စိတ် ဖြစ်လာတယ် ဆိုပါစို့။ မျက်စိ (စက္ခုဒွါရ) နဲ့ အဆင်း (ရူပါရုံ) တိုက်ဆိုင်မှုကြောင့် မြင်သိစိတ် (စက္ခုဝိညာဉ်) ပေါ်လာပါတယ်။

အဲဒီ မြင်သိစိတ်လေး ပေါ်လာပြီးတာနဲ့ "ဖဿ"၊ "ဝေဒနာ" တွေ ဆက်ဖြစ်ပြီး၊ နောက်ဆုံးမှာ "တဏှာ (Craving)" ဆိုတဲ့ ရေစီးကြောင်းကြီး စတင် စီးဆင်းလာပါတယ်။ "လိုချင်တယ်... ရမှ ဖြစ်မယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်အရှိန်အဟုန်ဟာ ရေကာတာကျိုးသလို ဒလဟော စီးဆင်းလာပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ "သညာ" နဲ့ "သင်္ခါရ" ကလည်း "ဒါ ငါ့အတွက်၊ ငါ ပိုင်ဆိုင်ရမယ်" ဆိုပြီး ပိုမို တွန်းအားပေးလိုက်ပါတယ်။ အဲဒါဟာ သံသရာ ရေစီးကြောင်း (Stream of Samsara) ထဲကို မျောပါသွားတာပါပဲ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အဲဒီလို တဏှာနောက်ကို လိုက်နေတဲ့ အချိန်မှာ အမှန်တရားကို ဖုံးကွယ်ထားတဲ့ အဝိဇ္ဇာ က ဝင်လာပါပြီ။ စိတ်အစဉ်ရဲ့ ဖြစ်ပျက်ပြောင်းလဲနေမှု (Santati) ကို မမြင်တော့ဘဲ၊ "ငါ... ငါ့စိတ်" ဆိုပြီး ခိုင်မြဲနေတဲ့ အရာတစ်ခု (Atta/Soul) အနေနဲ့ ထင်မှတ်မှားတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝင်လာပါတယ်။ မြစ်ရေဟာ တစ်စက်ချင်း စီးနေတာ ဖြစ်ပေမဲ့ အဝေးက ကြည့်ရင် တန်းနေတဲ့ ရေပြင်ကြီးလို ထင်ရသလိုပါပဲ။ စိတ်အစဉ်ဟာလည်း တစ်စိတ်ပြီး တစ်စိတ် ဖြစ်ပျက်နေတာကို မမြင်ဘဲ၊ "ငါ" ဆိုတဲ့ အကောင်အထည်ကြီး ရှိနေတယ်လို့ ထင်မြင်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့ အထူး သတိပြုရမယ့် အချက်တစ်ခု ရှိပါတယ်။  (Verse 229) မှာ လာရှိတဲ့အတိုင်း "သောတာပတ္တိမဂ်" ဉာဏ်ကို ဆိုက်ရောက်သွားတဲ့ အရိယာ သူတော်စင်ကြီးတွေရဲ့ အမြင်မှာတော့ ဒီလို အမြင်မှားတွေ မရှိတော့ပါဘူး။ သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်ဟာ သူ့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ကို ပြန်ကြည့်တဲ့အခါ "ငါ့စိတ်" လို့ မမြင်တော့ပါဘူး။ "အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး၊ အကြောင်းကုန်ရင် ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ နာမ်တရား အလျဉ် (Stream of Consciousness) သက်သက်ပါလား" လို့ ပရမတ်ကို ထိုးထွင်း မြင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် တဏှာရေစီးကြောင်းကို ဖြတ်ကျော်ပြီး နိဗ္ဗာန်ဘက်ကမ်းကို လှမ်းမြင်နိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို ထပ်ပြီး မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဥပမာပေးရရင်... မြစ်ကမ်းပါးမှာ ထိုင်ပြီး ရေစီးကို ကြည့်နေတဲ့ သူတစ်ယောက်လိုပါပဲ။ ရေထဲမှာ အမှိုက်တွေ မျောပါသွားတာကို မြင်ပေမဲ့၊ ကိုယ်တိုင် ဆင်းမဆယ်ပါဘူး။ "အမှိုက်က အမှိုက်လမ်း သွားနေတာပဲ" လို့ ဥပေက္ခာ ပြုလိုက်ပါတယ်။ ထို့အတူပါပဲ၊ ဝိပဿနာ ရှုမှတ်သူဟာ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ လောဘ၊ ဒေါသတွေ ပေါ်လာတာကို "ငါ" နဲ့ ဝင်မရောဘဲ၊ "ဒါက စိတ်အစဉ်ရဲ့ သဘောပဲ" လို့ ကမ်းပါးကနေ ကြည့်သလို (Observer) သတိနဲ့ စောင့်ကြည့်လိုက်ပါတယ်။ အဲဒီလို ကြည့်လိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် ရေစီးနဲ့ ကိုယ်နဲ့ ပြတ်သွားပြီး၊ မျောပါမှု ရပ်တန့်သွားပါတယ်။ ဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ ဆိုရင်... လက်တွေ့ အလုပ်ပေး အနေနဲ့ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ အတွေးတွေ များနေတဲ့အခါ၊ သို့မဟုတ် စိတ်လှုပ်ရှားနေတဲ့အခါ "ငါ တွေးနေတယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ မြစ်ရေစီးသလိုပဲ "တွေးတယ်... တွေးတယ်... ပျက်တယ်... ပျက်တယ်" လို့ စိတ်ရဲ့ ဖြစ်စဉ်ကိုသာ အဆက်မပြတ် (Continuous) ရှုမှတ်ပေးပါ။ ရေစီးသံကို ကြားရင်လည်း "ကြားတယ်... ကြားတယ်" လို့ သောတဝိညာဉ်ကိုသာ မှတ်ပါ။ အဲဒီလို ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ ဖြစ်စဉ်၊ နာမ်တရားရဲ့ စီးဆင်းမှု သက်သက်ကိုသာ အာရုံပြုနေတာဟာ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" ကို ဖြိုခွဲနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို ရှုမှတ်နေရင်းနဲ့ နောက်တစ်ဆင့် တက်ပြီး သဿတဒိဋ္ဌိ (မြဲတယ်လို့ ယူဆတဲ့ အမြင်) ကို ဖြုတ်ကြစို့။ မြစ်ရေဟာ မနေ့က ရေနဲ့ ဒီနေ့ ရေ မတူတော့ပါဘူး။ စီးသွားတဲ့ ရေဟာ ပြန်မလာတော့ပါဘူး။ အဲဒီလိုပါပဲ၊ ငါတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးတွေဟာလည်း ဖြစ်ပြီးရင် ချက်ချင်း ပျက်စီးသွားပါတယ် (အနိစ္စ)။ "ဩော်... ဘာမှ မမြဲပါလား။ ရေစီးကြောင်းလိုပဲ အသစ် အသစ် အစားထိုးနေတာပါလား" လို့ မြင်လိုက်ရင် ခိုင်မြဲတယ်လို့ ယူဆတဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ကျသွားပါပြီ။

ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ (ပြတ်တောက်တယ်၊ အကြောင်းအကျိုး မရှိဘူးလို့ ယူဆတဲ့ အမြင်) ကို ဖြုတ်ဖို့ ဆိုရင်တော့... ရေဟောင်း ကုန်သွားပေမဲ့ ရေသစ်တွေ ဆက်စီးလာသလို၊ ဒီဘဝ စုတိစိတ် ချုပ်သွားပေမဲ့ ကံအရှိန်ကြောင့် နောက်ဘဝ ပဋိသန္ဓေစိတ် ဆက်ဖြစ်ဦးမယ် ဆိုတဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကို နားလည်လိုက်ရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ အမြစ်ပြတ်သွားပါတယ်။

တရားရှုမှတ်ကာစမှာတော့ "စီးဆင်းတယ်၊ သိတယ်" လို့ ဆရာသမားတွေ ညွှန်ပြတဲ့ ဉာဏ်ကို မှီပြီး ပညတ်ကိုခွာကာ ပရမတ်ကို ရှုရပါတယ်။ သမာဓိနဲ့ ဉာဏ်ရင့်လာတဲ့ အခါမှာတော့ မိမိခန္ဓာကိုယ်မှာ ဘာစိတ်ပဲ ပေါ်ပေါ်၊ ရေစီးကြောင်းလိုပဲ ဖြစ်လိုက်၊ ပျက်လိုက်၊ အစားထိုးလိုက် ဆိုတဲ့ ဓမ္မအစဉ်တွေသာ ဖြစ်နေပါလားလို့ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်လာပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီလို ဒိဋ္ဌိသုံးပါးလုံး ကွာကျသွားတဲ့ အချိန်မှာတော့၊ သံသရာ ရေစီးကြောင်းထဲမှာ မျောပါမသွားတော့ဘဲ၊ နိဗ္ဗာန် ဆိပ်ကမ်းကို ဦးတည် စီးဆင်းနိုင်သူ ဖြစ်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ပိုပြီး ပီပြင်သွားအောင် သွာဂတ ဓာတ်တော်တိုက် ပြတိုက်ကြီးမှာ တကယ်ဖြစ်ခဲ့တဲ့ သင်ခန်းစာ ယူဖွယ်ရာ ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ပြတိုက်ကြီးရဲ့ အနောက်ဘက်မှာ သဘာဝ ချောင်းငယ်လေး တစ်ခု စီးဆင်းနေပါတယ်။ တစ်နှစ်မှာတော့ မိုးရာသီ ရောက်ပေမဲ့ ပြတိုက်ဝင်းထဲမှာ ရေတွေ လျှံမကျဘဲ၊ အနံ့ဆိုးတွေ ထွက်လာပါတယ်။ ခြင်တွေလည်း ပေါလာပြီး ဝန်ထမ်းတွေ ဖျားနာကုန်ပါတယ်။ ပြတိုက်တာဝန်ခံ ကိုမင်း က လိုက်လံ စစ်ဆေးကြည့်တဲ့ အခါ၊ ချောင်းရဲ့ ထွက်ပေါက်နားမှာ အမှိုက်တွေ၊ ပလပ်စတစ်တွေ၊ သစ်ကိုင်းဆွေးတွေ ပိတ်ဆို့ပြီး ရေစီးရေလာ ရပ်တန့်နေတာ (Stagnation) ကို တွေ့လိုက်ရပါတယ်။

ကိုမင်းက ဝန်ထမ်းတွေကို ခေါ်ပြီး ရှင်းပြပါတယ်။ "ဒီချောင်းလေး ပုပ်နေတာဟာ ရေမကောင်းလို့ မဟုတ်ဘူး၊ စီးဆင်းမှု (Flow) ရပ်သွားလို့ ဖြစ်တာ။ ငါတို့ရဲ့ စိတ်တွေလည်း ဒီအတိုင်းပဲ။ ဒေါသတွေ၊ အာဃာတတွေ ပိတ်ဆို့ထားရင် စိတ်ဓာတ်တွေ ပုပ်သိုးပြီး ကျန်းမာရေး ထိခိုက်လာလိမ့်မယ်" လို့ သဘာဝ ဖြစ်စဉ်နဲ့ နှိုင်းယှဉ် (Method #49) ပြီး ပြောပြလိုက်ပါတယ်။ ကိုမင်းဟာ ပြတိုက်ရဲ့ အခြေခံ စည်းမျဉ်း မူဝါဒ အမှတ် ၁၂၊ အပိုဒ်ခွဲ ၁၂.၈ (Pol 12, Art 12.8) ဖြစ်တဲ့ "သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် ရေစီးရေလာ စီမံခန့်ခွဲမှု" အရ ချောင်းကို ပြန်လည် တူးဖော်ဖို့ စီမံချက် ချလိုက်ပါတယ်။

ကိုမင်းနဲ့ ဝန်ထမ်းတွေ၊ စေတနာ့ဝန်ထမ်းတွေ ပေါင်းပြီး "Case-2474 (မြစ်ချောင်း သန့်ရှင်းရေး စီမံချက်)" ကို လက်တွေ့ ဆောင်ရွက်ကြပါတယ်။ ရွှံ့တွေ၊ အမှိုက်တွေကို ဆယ်ယူလိုက်တဲ့ အခါ၊ ပိတ်မိနေတဲ့ ရေမည်းကြီးတွေဟာ ဒလဟော စီးဆင်းသွားပြီး၊ အထက်က ရေကြည်အေးတွေ အစားထိုး ဝင်ရောက်လာပါတော့တယ်။ ရက်ပိုင်း အတွင်းမှာပဲ အနံ့ဆိုးတွေ ပျောက်သွားပြီး၊ ချောင်းရေဟာ ကြည်လင် အေးမြသွားပါတယ်။ ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာလည်း အလုပ်လုပ်ရတာ လန်းဆန်း ပေါ့ပါးသွားပါတယ်။

အလုပ်ပြီးတဲ့အခါ ကိုမင်းက ဝန်ထမ်းတွေကို စုပြီး ဝိပဿနာ ရှုကွက်နဲ့ ချိတ်ဆက် သင်ကြားပေးပါတယ်။ "ညီတို့ ညီမတို့... တွေ့လိုက်တယ် မဟုတ်လား။ အမှိုက်ကို ဖယ်လိုက်တာနဲ့ ရေက ကြည်သွားတာပဲ။ ငါတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာလည်း 'ငါ မကျေနပ်ဘူး' ဆိုတဲ့ ဒေါသအမှိုက်တွေ၊ 'ငါ့ ဟာ' ဆိုတဲ့ လောဘ အမှိုက်တွေကို ဖယ်ရှားပေးလိုက်ရင်၊ စိတ်ရေယာဉ်ကြောဟာ နိဗ္ဗာန်ကို အေးအေးဆေးဆေး စီးဆင်းသွားမှာပဲ။ ရေစီးကြောင်းကို ပိတ်ဆို့မထားဘဲ လွှတ်ပေးလိုက်ဖို့ လိုပါတယ်" လို့ ဓမ္မအသိ ပေးလိုက်ပါတယ်။

ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ ဝန်ထမ်းတွေဟာ ပြင်ပ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်းအားဖြင့် မိမိတို့ရဲ့ အတွင်းစိတ် (Internal Environment) ကိုပါ ဘယ်လို သန့်ရှင်းရမယ် ဆိုတာကို လက်တွေ့ နားလည်သွားကြပါတယ်။ မြစ်ချောင်းတွေ စီးဆင်းသလို၊ သူတို့ရဲ့ စေတနာတွေ၊ မေတ္တာတွေဟာလည်း အဆီးအတား မရှိ စီးဆင်းလာပြီး ပြတိုက်ကြီး တစ်ခုလုံး အေးချမ်းသာယာ သွားခဲ့ရပါတယ်။ ဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ...။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ မြစ်ချောင်းများ ထိန်းသိမ်းရေးနဲ့ သံသရာ ရေစီးကြောင်း အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ကြစို့။ လောကကြီးမှာ ရေစီးကမ်းပြို ဖြစ်သလို အိုမင်းပျက်စီးရတာ၊ တဏှာ ရေစီးကြောင်းထဲမှာ မျောပါပြီး ဒုက္ခရောက်ရတာ အားလုံးဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" တွေချည်း ဖြစ်နေပါတယ်။ အဲဒီလို ဒုက္ခရောက်အောင် တွန်းပို့နေတဲ့ တဏှာ၊ လောဘ နဲ့၊ ရေစီးကြောင်းကို "ငါ" လို့ ထင်မှတ်နေတဲ့ အဝိဇ္ဇာ တရားတွေဟာ ဒီဆင်းရဲကို ဖြစ်စေတဲ့ "သမုဒယသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

အဲဒီလို မျောပါစေတဲ့ တဏှာ ရေစီးကြောင်းကြီး ပြတ်တောက်သွားပြီး၊ ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ အခါ ရရှိလာတဲ့ နိဗ္ဗာန် ဓာတ်သဘောဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို ငြိမ်းအေးသွားဖို့အတွက် မြစ်ရေစီးသလို ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ရုပ်နာမ်တွေကို "ဖြစ်တယ်၊ ပျက်တယ်" လို့ အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုမှတ်ပွားများနေတဲ့ ဝိပဿနာ ကျင့်စဉ် လမ်းကြောင်းကြီးဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။ သစ္စာလေးပါး စိုက်သွားပြီ၊ ကိုက်ညီသွားပြီ ဆိုရင်တော့ တို့တစ်တွေရဲ့ သန္တာန်မှာ သံသရာ ဝဲဂယက်ထဲကနေ လွတ်မြောက်ပြီး နိဗ္ဗာန် ခရီးသည်တွေ ဖြစ်သွားကြပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီတော့ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ပြင်ပက မြစ်ချောင်းတွေကို အမှိုက်ကင်းစင်အောင် ထိန်းသိမ်းသလို၊ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ရေယာဉ်ကြောကိုလည်း ကိလေသာ အမှိုက်သရိုက်များ ကင်းစင်အောင် သတိ၊ ပညာဖြင့် နေ့စဉ်မပြတ် စစ်ဆေး ထိန်းသိမ်းသွားကြပါလို့ တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်။

ဒီကနေ့ နိုင်ငံတကာ မြစ်ချောင်းများ ထိန်းသိမ်းရေးနေ့မှာ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ စိတ်ချမ်းသာကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာကြပါစေ၊ မြစ်ရေစီးသကဲ့သို့ အေးချမ်းသော စိတ်နှလုံး ရှိကြပါစေ၊ သံသရာ ရေစီးကြောင်းကို ဆန်တက်နိုင်ပြီး ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး ရောက်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၁၄ မတ် ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.