Day: 080 | ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ | ပျော်ရွှင်မှု (သုခဝဂ်နှင့် ဓမ္မအမြင်) | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဒုကနိပါတ်၊ သုခဝဂ် | Positive Psychology
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၉ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၇ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း (၃) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂၀) ရက်၊ သောကြာနေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ ဒီရက်မြတ်ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပျော်ရွှင်မှုနေ့" (International Day of Happiness) လည်း ဖြစ်တာမို့လို့ ဒီနေ့မနက်ခင်းမှာ တရားနာရောက်ရှိလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး ကမ္ဘာသူကမ္ဘာသားများအားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ကြပါစေ၊ အေးမြတဲ့ ရေစင်ပမာ စိတ်နှလုံး အေးချမ်းကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ပျော်ရွှင်မှုအကြောင်း မပြောခင်မှာ ငါတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို ပျော်ရွှင်မှုရဲ့ အခြေခံဖြစ်တဲ့ ငြိမ်းအေးမှုရအောင် အရင်ဆုံး တည်ဆောက်ယူကြရအောင်။ ပျော်ရွှင်မှုဆိုတာ အပူအလောင် ကင်းမှ ဖြစ်တာ။ အပူအလောင်ကင်းဖို့ဆိုတာ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ မေတ္တာဓာတ် ကိန်းနေမှ ရမှာ။ ဒါကြောင့် အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေကို ဆန့်၊ မျက်လွှာလေးတွေကို ချပြီးတော့ ကိုယ့်ရဲ့ နှလုံးသားအိမ်ထဲမှာ မေတ္တာစိတ်ကလေး မွေးမြူကြမယ်။ "ငါ့ရဲ့ ကိုယ်ခန္ဓာကြီး ကျန်းမာပါစေ၊ ချမ်းသာပါစေ" လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အရင် မေတ္တာပို့ပါ။ ပြီးရင် "ငါ့ပတ်ဝန်းကျင်မှာရှိတဲ့ သတ္တဝါတွေ၊ ငါ့မိသားစုတွေ၊ ၃၁ ဘုံသားတွေအားလုံး ဘေးရန်ကင်းကြပါစေ၊ စိတ်ဆင်းရဲခြင်း ကင်းကြပါစေ" လို့ ဖြန့်ကြက်ပြီး ပို့ပေးပါ။ စိတ်ထဲကနေ အေးခနဲ ဖြစ်သွားအောင်၊ ရင်ထဲမှာ ကြည်လင်တဲ့ ရေကန်ကြီး တစ်ကန် ရှိနေသလိုမျိုး ခံစားပြီး မေတ္တာပို့ကြရအောင်နော်။ ဝင်လေ ထွက်လေလေးကို မှန်မှန်လေး ရှူရင်းနဲ့ အဲဒီ လေပြည်အေးလေးနဲ့အတူ မေတ္တာဓာတ်ကို တလောကလုံး ဖြန့်လိုက်ကြရအောင်။
ကဲ... စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ခေတ် ပညာရှင်တွေ ပြောကြတဲ့ "ပျော်ရွှင်မှု" ဆိုတာ ဘာလဲ၊ ဘုရားရှင် ဟောတဲ့ "သုခ" နဲ့ ဘယ်လို ကွာခြားလဲဆိုတာကို ခေတ်သစ်ပညာရပ်တွေနဲ့ ချိန်ထိုးပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ခေတ်မှာ "Positive Psychology" (အပြုသဘောဆောင်သော စိတ်ပညာ) ဆိုတဲ့ ဘာသာရပ်တစ်ခု ပေါ်ထွန်းလာပါတယ်။ အဲဒီ ပညာရပ်မှာ စိတ်ပညာရှင်တွေက ပျော်ရွှင်မှုကို အဓိကအားဖြင့် နှစ်မျိုး ခွဲခြားပြထားတာ တွေ့ရတယ်။ ပထမတစ်မျိုးက "Hedonic Well-being" လို့ ခေါ်တယ်။ ဒါက ဘာလဲဆိုတော့ အာရုံခံစားမှုကနေ ရလာတဲ့ ပျော်ရွှင်မှုပါ။ ဥပမာ - ရာသီဥတု ပူနေတဲ့အချိန်မှာ ရေခဲမုန့် အေးအေးလေး စားလိုက်ရတာမျိုး၊ ကိုယ်လိုချင်တဲ့ ဖုန်းအသစ်လေး ဝယ်လိုက်ရတာမျိုး၊ လိုင်းပေါ်မှာ ကိုယ့်ပုံကို လူတွေက Like တွေ အများကြီး ပေးလို့ ကျေနပ်သွားတာမျိုးပေါ့။ ဒါတွေက ခဏတာ ခံစားလိုက်ရတဲ့ အရသာ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒုတိယတစ်မျိုးကျတော့ "Eudaimonic Well-being" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒါကတော့ အဓိပ္ပာယ်ရှိတဲ့ ဘဝနေထိုင်မှု၊ သူတစ်ပါးကို ကူညီမှု၊ ကိုယ့်ရဲ့ အရည်အချင်းတွေကို ကောင်းမွန်တဲ့ နေရာမှာ အသုံးချမှုတွေကနေ ရလာတဲ့ နှစ်သိမ့်ကျေနပ်မှုမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ဒီနှစ်ခုကို ဦးနှောက်ထဲမှာ ဓာတ်ခွဲကြည့်တဲ့အခါ အံ့ဩစရာ ကောင်းတာကို တွေ့ရတယ်။ ပထမပြောခဲ့တဲ့ အာရုံခံစားမှု ပျော်ရွှင်မှု (Hedonic) ဖြစ်တဲ့အခါမှာ ဦးနှောက်ထဲက "Dopamine" (ဒိုပါမင်း) ဆိုတဲ့ ဓာတ်တစ်မျိုး ထွက်လာတယ်။ ဒီဓာတ်က "လိုချင်စိတ်" ကို လှုံ့ဆော်တဲ့ ဓာတ်ပါ။ သူက ကြာကြာ မခံဘူး။ ရေခဲမုန့် စားလို့ ကောင်းတုန်း ခဏပဲ။ စားပြီးသွားရင် နောက်ထပ် စားချင်လာမယ်။ ဖုန်းအသစ် ဝယ်ပြီးရင် ခဏနေတော့ ရိုးသွားပြီး နောက်မော်ဒယ် အသစ်ကို လိုချင်လာပြန်ရော။ ဒါကို စိတ်ပညာမှာ "Hedonic Treadmill" (အာရုံခံစားမှု ပြေးစက်) လို့ ခေါ်တယ်။ ပြေးစက်ပေါ်မှာ ပြေးနေသလိုပဲ၊ ခြေထောက်ကသာ ပြေးနေတာ၊ ခရီးက မရောက်ဘူး။ လိုချင်မှု နောက်ကို တကောက်ကောက် လိုက်နေရတာနဲ့တင် ပင်ပန်းပြီး ကျန်ခဲ့ရော။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ပင်လယ်ရေ သောက်ရသလိုပါပဲ။ ပင်လယ်ရေဆိုတာ သောက်လေ ငတ်လေ မဟုတ်လား။ အငန်ဓာတ်က ရေငတ်ပြေဖို့ နေနေသာသာ လည်ချောင်းကို ပိုပြီး ခြောက်သွေ့စေသလိုမျိုး၊ ဒီ "Dopamine" နဲ့ သွားတဲ့ ပျော်ရွှင်မှုကလည်း လိုချင်တပ်မက်မှုကို ပိုကြီးထွားစေပြီး သံသရာ လည်စေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒုတိယအမျိုးအစားဖြစ်တဲ့ "Eudaimonic" (ပြည့်စုံသော ပျော်ရွှင်မှု) ကျတော့ ဦးနှောက်ထဲမှာ "Serotonin" (ဆီရိုတိုနင်) နဲ့ "Oxytocin" (အောက်ဆီတိုစင်) ဆိုတဲ့ ဓာတ်တွေ ထွက်လာတယ်။ ဒီဓာတ်တွေက စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေတယ်၊ ရောင့်ရဲစေတယ်၊ လုံခြုံစေတယ်။ သူတစ်ပါးကို မေတ္တာထားတဲ့အခါ၊ ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုလုပ်တဲ့အခါ၊ တရားအားထုတ်တဲ့အခါမှာ ဒီဓာတ်တွေ ထွက်တယ်။ သူက "လိုချင်တာ ရလို့ ပျော်တာ" မဟုတ်ဘဲ "ရှိနေတာနဲ့ ကျေနပ်တတ်လို့ ပျော်တာ" မျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာက အခုမှ တွေ့ရှိလာတဲ့ ဒီအချက်တွေကို မြတ်စွာဘုရားရှင်က လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ သုခဝဂ်မှာ အတိအကျ ဟောကြားခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ သိပ္ပံပညာရှင်တွေ ပြောတဲ့ ပျော်ရွှင်မှု နှစ်မျိုးကို ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်တွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရအောင်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဒုကနိပါတ်၊ သုခဝဂ်မှာ "ဒွေမာနိ ဘိက္ခဝေ သုခါနိ" ဆိုပြီး ချမ်းသာခြင်း နှစ်ပါးကို ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ အဲဒါတွေကတော့ "သာမိသ သုခ" နဲ့ "နိရာမိသ သုခ" တို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ "သာမိသ သုခ" ဆိုတာ "အာမိသ" လို့ခေါ်တဲ့ အစူအမြှေး၊ ဒါမှမဟုတ် ငါးစာနဲ့ တူတဲ့ ကာမဂုဏ် အာရုံတွေနဲ့ ရောပြွမ်းနေတဲ့ ချမ်းသာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ စောစောက ပြောခဲ့တဲ့ သိပ္ပံပညာအရ "Hedonic Well-being" နဲ့ တူပါတယ်။ မျက်စိက လှတာလေး မြင်ရလို့ ပျော်တာ၊ နားက သာယာတာလေး ကြားရလို့ ပျော်တာ၊ လျှာက ကောင်းတာလေး စားရလို့ ပျော်တာတွေဟာ အာမိသချမ်းသာတွေပါ။ ဘုရားရှင်က ဒီချမ်းသာကို အပြစ်မပြောပေမယ့် ဒါဟာ အမြဲမရှိဘူး၊ ဖောက်ပြန်တတ်တယ်၊ ဆင်းရဲခြင်းရဲ့ အကြောင်းရင်း ဖြစ်တယ်လို့ သတိပေးထားပါတယ်။ ငါးစာကို မြိုထားတဲ့ ငါးလိုပဲ၊ စားနေတုန်း ခဏလေး အရသာ ရှိပေမယ့် ငါးမျှားချိတ်က ပါးစပ်ထဲ စူးနေသလိုမျိုး၊ ဒီကာမဂုဏ် ချမ်းသာတွေနောက်မှာ ပူလောင်မှုတွေ အမြဲ ကပ်ပါနေပါတယ်။
ဒါကို ဥပမာလေးတစ်ခုနဲ့ ထပ်ရှင်းပြရရင်... အနာရောဂါ ရှိတဲ့သူတစ်ယောက်ဟာ အနာယားတဲ့အခါ ကုတ်လိုက်ရရင် အရသာ ရှိတယ်လို့ ထင်ရတယ်။ တကယ်တော့ ကုတ်လို့ ပျော်တာ မဟုတ်ဘူး၊ ယားလို့ ကုတ်နေရတာ။ ကုတ်လေ အနာရင်းလေ၊ ပိုယားလေ ဖြစ်သလိုပဲ၊ ကာမဂုဏ် အာရုံတွေကို ခံစားနေရတဲ့ ပျော်ရွှင်မှုဆိုတာလည်း တဏှာအနာ ယားနေလို့ ယာယီ ကုတ်ဖဲ့ ဖြေဖျောက်နေရတဲ့ သဘောမျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ "နိရာမိသ သုခ" ကျတော့ "အာမိသ" ကင်းတဲ့ ချမ်းသာ၊ ကာမဂုဏ် အာရုံတွေအပေါ်မှာ မမှီခိုဘဲ စိတ်ရဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှု သက်သက်နဲ့ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ချမ်းသာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါက သိပ္ပံပညာမှာ ပြောတဲ့ "Eudaimonic Well-being" ထက်တောင် ပိုမို နက်ရှိုင်းပါတယ်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ လောကီ ကုသိုလ်စိတ်ကြောင့် ဖြစ်တဲ့ ချမ်းသာတင် မကဘဲ၊ ကိလေသာ ငြိမ်းသွားတဲ့ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာအထိ ရည်ညွှန်းလို့ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ကြည့်မယ်ဆိုရင် သကဒါဂါမိမဂ်နဲ့ ဆိုင်တဲ့ အပိုင်းမှာ "ကာမရာဂ" (လိုချင်တပ်မက်မှု) နဲ့ "ဗျာပါဒ" (စိတ်ဆိုးပူလောင်မှု) တွေကို ပါးလျားအောင် လုပ်ဆောင်ခြင်းသည်သာ စစ်မှန်တဲ့ ပျော်ရွှင်မှုဆီကို ဦးတည်ကြောင်း ညွှန်ပြထားပါတယ်။ ပုထုဇဉ်တွေက လိုချင်တာ ရမှ ပျော်မယ်လို့ ထင်ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ သကဒါဂါမိ ပုဂ္ဂိုလ်တွေကျတော့ လိုချင်စိတ် နည်းသွားလေလေ၊ စိတ်ထဲမှာ ပိုပြီး ပေါ့ပါးလွတ်လပ်လေလေ၊ ပိုပြီး ပျော်ရွှင်လေလေ ဆိုတာကို လက်တွေ့ သိမြင်သွားကြတယ်။ လောကကြီးမှာ လူတွေက ပစ္စည်းတွေ များများ ပိုင်ဆိုင်ရင် ပျော်မယ် ထင်ကြပေမယ့်၊ တကယ်တမ်းကျတော့ "ပိုင်ဆိုင်မှု" ဆိုတာ "တာဝန်" ဖြစ်လာပြီး၊ အဲဒီ တာဝန်တွေကပဲ စိတ်ဖိစီးမှုကို ဖြစ်စေတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဘုရားရှင်က ကိလေသာ အပူမီးတွေ ကင်းစင်သွားတဲ့၊ ရာဂ ဒေါသ မောဟ ကင်းသွားတဲ့ စိတ်အခြေအနေသည်သာ အမြတ်ဆုံးသော ချမ်းသာ (နိဗ္ဗာနံ ပရမံ သုခံ) လို့ ဟောကြားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီ ပျော်ရွှင်မှု၊ ဒီ သုခဝေဒနာ ဆိုတာကို ဝိပဿနာ ရှုထောင့်ကနေ ဘယ်လို ရှုမှတ်မလဲ၊ ဒိဋ္ဌိ ဘယ်လို ခွာမလဲဆိုတာ လက်တွေ့ ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြစို့။ ငါတို့က "ငါ ပျော်တယ်၊ ငါ စိတ်ချမ်းသာတယ်" လို့ ပြောလေ့ရှိကြတယ်။ တကယ်တော့ အဲဒီမှာ "ငါ" ဆိုတဲ့ ကောင် ရှိရဲ့လား။ မရှိပါဘူး။ ဖြစ်စဉ် တစ်ခုသာ ရှိပါတယ်။ ဘယ်လို ဖြစ်စဉ်လဲဆိုတော့ - မျက်စိ ဆိုတဲ့ "စက္ခုဒွါရ" ရယ်၊ အဆင်း ဆိုတဲ့ "ရူပါရုံ" ရယ် တိုက်ဆိုင်လိုက်တဲ့အခါ "မြင်သိစိတ်" (စက္ခုဝိညာဉ်) ပေါ်လာတယ်။ အဲဒီ သုံးခု ပေါင်းဆုံမိတာကို "ဖဿ" လို့ ခေါ်တယ်။ အဲဒီ ဖဿကြောင့် "ဝေဒနာ" ဆိုတဲ့ ခံစားမှု ပေါ်လာတာ။ အဆင်းလေးက လှနေရင် "သုခ ဝေဒနာ" (ပျော်ရွှင်မှု) ဖြစ်လာမယ်။ ရုပ်ဆိုးနေရင် "ဒုက္ခ ဝေဒနာ" (စိတ်ညစ်မှု) ဖြစ်လာမယ်။ ဆိုတော့ "ပျော်ရွှင်မှု" ဆိုတာ ဝေဒနာက္ခန္ဓာ သက်သက်မျှသာ ဖြစ်တယ်။ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ မဟုတ်ပါဘူး။
ဥပမာ - သူတော်ကောင်းတို့ လမ်းမှာ ပိုက်ဆံအိတ် တစ်လုံး ကောက်ရတယ် ဆိုပါစို့။ ပိုက်ဆံအိတ်ကို မြင်လိုက်ရတဲ့ အချိန်မှာ (စက္ခုဒွါရ + ရူပါရုံ + စက္ခုဝိညာဉ်) ပေါင်းဆုံပြီး ဖဿ ဖြစ်တယ်။ အဲဒီ ဖဿကြောင့် "ဟာ... ငါ ကံကောင်းပြီ" ဆိုပြီး ဝမ်းသာတဲ့ "သောမနဿ ဝေဒနာ" ပေါ်လာတယ်။ ဒီနေရာမှာ သတိထားရမှာက အဲဒီ "ဝမ်းသာမှု" ဟာ ပိုက်ဆံအိတ်ထဲမှာ ရှိနေတာ မဟုတ်ဘူး။ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ခဏလေး ပေါ်လာတဲ့ သဘောတရားသာ ဖြစ်တယ်။ အဲဒီ ပိုက်ဆံအိတ်က သူများဆီက ခိုးလာတဲ့ သက်သေခံပစ္စည်း ဖြစ်နေမယ်၊ ရဲက လိုက်လာမယ် ဆိုရင်တော့ စောစောက "ဝမ်းသာမှု" ဟာ ချက်ချင်း ပျောက်ပြီး "ကြောက်ရွံ့မှု" ဆိုတဲ့ "ဒေါမနဿ ဝေဒနာ" ပြောင်းသွားမှာပဲ။ ဒါကို ကြည့်ရင် ပျော်ရွှင်မှု ဆိုတာ ကိုယ်ပိုင်တဲ့အရာ မဟုတ်ဘူး၊ အခြေအနေ အကြောင်းတရားပေါ် မူတည်ပြီး ပြောင်းလဲနေတဲ့ သဘောတရားသာ ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားပါတယ်။
အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒိဋ္ဌိသုံးမျိုး ဖြုတ်ပုံကို ဒီ ပျော်ရွှင်မှု (သုခဝေဒနာ) ပေါ်မှာ တင်ပြီး ရှုမှတ်ကြည့်ကြမယ်။
ပထမဆုံး သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ။
သူတော်ကောင်းတို့ စိတ်ထဲမှာ ပျော်စရာ ကိစ္စလေးတစ်ခု ပေါ်လာရင် "ငါ ပျော်တယ်" လို့ မမှတ်လိုက်ပါနဲ့။ "အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်လို့ သုခဝေဒနာလေး ဖြစ်လာတာပါလား"၊ "ဒါ ဝေဒနာက္ခန္ဓာရဲ့ သဘောပါလား" လို့ သိလိုက်ရင် ပျော်ရွှင်မှုကို "ငါ" လို့ စွဲလမ်းတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ မျက်လှည့်ဆရာက အရုပ်တွေ ဖန်ဆင်းပြသလိုပဲ၊ အကြောင်းတရားတွေက ဖန်ဆင်းပြလိုက်တဲ့ "ပျော်ရွှင်မှု" အတုအယောင်ကို အဟုတ်ထင်ပြီး ငါ မလုပ်လိုက်ပါနဲ့။
ဒုတိယ သဿတဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ။
အဲဒီ ပျော်ရွှင်မှု ဝေဒနာလေးကို ဆက်ပြီး စောင့်ကြည့်နေပါ။ သူက အမြဲတမ်း တည်မြဲနေလား။ မနေပါဘူး။ ခဏလေး နေရင် ပျောက်သွားတာပါပဲ။ ရယ်စရာ ဟာသတစ်ခုကို ကြားလို့ ရယ်လိုက်တယ်၊ ရယ်ပြီးတာနဲ့ အဲဒီ ပျော်မှုက ချုပ်သွားပြီ။ နောက်ထပ် အာရုံသစ် တစ်ခုကို စိတ်က ကူးသွားပြီ။ ဒီလို ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို မြင်အောင် ကြည့်နိုင်ရင် "ဒီပျော်ရွှင်မှုက ခိုင်မြဲတယ်၊ ထာဝရပဲ" လို့ ယူဆတဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ ရေပွက်ကလေးတွေ ပေါ်လာလိုက် ပျောက်သွားလိုက် ဖြစ်နေသလို၊ ငါ့စိတ်ထဲက ခံစားမှုတွေကလည်း မမြဲပါလားလို့ ဆင်ခြင်ပါ။
တတိယ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ပုံ။
ပျော်ရွှင်မှု ပျက်သွားပေမယ့် ပြီးသွားတာ မဟုတ်ဘူးနော်။ အဲဒီ ပျော်ရွှင်မှုကို စွဲလမ်းတဲ့ "တဏှာ" ကြောင့် နောက်ထပ် ရှာဖွေမှု "သင်္ခါရ" တွေ၊ နောက်ထပ် ဘဝသစ် "ဝိညာဉ်" တွေ ဆက်ဖြစ်ဦးမယ် ဆိုတဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကို နားလည်ရမယ်။ ပျော်ရွှင်မှု ချုပ်သွားပေမယ့် အကျိုးဆက်တွေ ကျန်ရစ်တယ်လို့ သိရင် "သေရင် ပြတ်တာပဲ၊ ဘာမှ မထူးပါဘူး" ဆိုတဲ့ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ ဒီလို နည်းအားဖြင့် ပျော်ရွှင်မှု ဝေဒနာ တစ်ခုပေါ်မှာ ဒိဋ္ဌိ ၃ ပါးလုံး ကွာအောင် ရှုမှတ်နိုင်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ မေးစရာ ရှိတာက "ပျော်ရွှင်မှုကို မခံစားရဘူးဆိုရင် ဘဝက ခြောက်ကပ်မနေဘူးလား ဘုရား" လို့ မေးချင်ကြလိမ့်မယ်။ တကယ်တော့ ဝိပဿနာ ရှုတယ်ဆိုတာ ခံစားမှု မရှိအောင် လုပ်တာ မဟုတ်ဘူး။ ခံစားမှုရဲ့ "ကျွန်" မဖြစ်အောင် လုပ်တာပါ။ သာမန်လူတွေက ပျော်ရင် ပျော်မှန်းမသိဘဲ အဲဒီအထဲမှာ နစ်မွန်းပြီး စွဲလမ်းသွားတယ်။ ဝိပဿနာ ယောဂီကတော့ ပျော်ရင်လည်း "ဪ... ပျော်တဲ့စိတ်ကလေး ပေါ်လာပါလား" လို့ သတိနဲ့ သိလိုက်တော့ အဲဒီ ပျော်ရွှင်မှုက ကိလေသာ မဖြစ်တော့ဘဲ ဉာဏ်ဖြစ်သွားတယ်။ ဒါဟာ ပိုပြီး သန့်ရှင်းတဲ့၊ ပိုပြီး လွတ်လပ်တဲ့ ပျော်ရွှင်မှုမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ ဆိုတာကို ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ တခါတုန်းက ပြတိုက်တစ်ခုမှာ (Case-2480 လို့ မှတ်သားနိုင်ပါတယ်) သူဌေးကြီး တစ်ယောက် ရောက်လာတယ်။ သူ့နာမည်ကို ဦးလှမောင် လို့ပဲ ဆိုကြပါစို့။ ဦးလှမောင်က ရတနာကုန်သည်၊ ပိုက်ဆံတွေ သိပ်ချမ်းသာတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့မျက်နှာက အမြဲတမ်း မှုန်ကုပ်နေတယ်။ သူက ပြတိုက်ကို လာတာ သမိုင်းကို လေ့လာဖို့ မဟုတ်ဘူး၊ သူ့စိတ်ထဲက ပူလောင်မှုတွေကို ဖြေဖျောက်ဖို့ လာတာ။ သူရောက်လာတော့ ပြတိုက်ဝန်ထမ်းတွေကို အော်ကြီးဟစ်ကျယ်နဲ့ "ငါက အလှူငွေ သိန်းရာချီ လှူမယ့်လူ၊ ငါ့ကို သီးသန့် VIP အခန်း ပေးရမယ်၊ ဘယ်သူနဲ့မှ မရောချင်ဘူး၊ ငါ့စိတ်တိုင်းကျ စီစဉ်ပေးရမယ်" ဆိုပြီး အမိန့်တွေ ပေးတော့တာပဲ။
အဲဒီအချိန်မှာ တာဝန်ကျတဲ့ ဝန်ထမ်းမလေးက ဦးလှမောင်ရဲ့ အမူအရာကို ကြည့်ပြီး သဘောပေါက်လိုက်တယ်။ ဒီလူကြီးဟာ "သာမိသ သုခ" (အာမိသနဲ့ စပ်တဲ့ ချမ်းသာ) ကို လိုက်ရှာနေတာပဲ။ ငွေပေးရင် ပျော်ရွှင်မှု ရမယ်၊ အထူးအခွင့်အရေး ရရင် စိတ်ချမ်းသာမယ်လို့ ထင်နေတာကိုး။ ဝန်ထမ်းမလေးက ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ (Policy 7) ဖြစ်တဲ့ "ဧည့်သည်တော် စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ကျင့်ဝတ်" (Article 7.5 - Ethical Engagement) ကို ချက်ချင်း သတိရလိုက်တယ်။ ဒီမူဝါဒမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့ "ဧည့်သည်တော်များကို ငွေကြေး ပမာဏပေါ် မူတည်ပြီး ခွဲခြား ဆက်ဆံခြင်း မပြုရ၊ ဓမ္မနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရကို တန်းတူညီမျှ ခံစားခွင့် ပေးရမယ်" လို့ ဆိုထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဝန်ထမ်းမလေးက ပြာပြာသလဲ မလုပ်ဘဲ တည်ငြိမ်စွာနဲ့ပဲ ဦးလှမောင်ကို စကားဆိုလိုက်တယ်။
"ဘကြီး... ဘကြီးရဲ့ စေတနာကို လေးစားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီပြတိုက်မှာ အရေးကြီးဆုံး ရတနာက ငွေကြေးနဲ့ ဝယ်လို့မရတဲ့ စိတ်အေးချမ်းမှုပါပဲ။ ဘကြီး တစ်ယောက်တည်း သီးသန့်နေရင် အထီးကျန်မှုက ပိုပြီး ကြီးစိုးလာပါလိမ့်မယ်။ တခြား ဘုရားဖူးတွေနဲ့အတူ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တွေကို ကြည့်ရင်း၊ သူတို့ရဲ့ ပီတိဖြစ်နေတဲ့ မျက်နှာလေးတွေကို မြင်ရရင် ဘကြီးရဲ့ စိတ်ထဲမှာလည်း အလိုလို ကူးစက်ပြီး ကြည်နူးမှု (Sympathetic Joy) ရလာပါလိမ့်မယ်။ အဲဒါက ပိုက်ဆံပေးစရာ မလိုတဲ့ စစ်မှန်တဲ့ ပျော်ရွှင်မှုပါ ဘကြီး" လို့ ပြောလိုက်တယ်။
ဦးလှမောင်က အစမှာတော့ ဒေါသထွက်ချင်သလို ဖြစ်သွားပေမယ့် ဝန်ထမ်းမလေးရဲ့ မေတ္တာပါတဲ့ စကား၊ ပြီးတော့ သူ့ကို VIP အဖြစ် သီးခြားခွဲမထုတ်ဘဲ လူသားချင်း တန်းတူ ဆက်ဆံပေးတဲ့ မူဝါဒရဲ့ သဘောကို နားလည်သွားတဲ့အခါ သူ့မျက်နှာကြီးက တဖြည်းဖြည်း ပြေလျော့သွားတယ်။ သူ တခြား သာမန် လာရောက်လေ့လာသူတွေကြားထဲမှာ ဝင်ထိုင်လိုက်တယ်။ ဘေးက ကလေးလေး တစ်ယောက်က ဘုရားပုံတော်ကို ကြည့်ပြီး လက်အုပ်ချီတာကို မြင်တော့ သူ့မျက်ရည်တွေ ဝဲလာတယ်။ "ငါ ငွေတွေ အများကြီး ရှာခဲ့ပေမယ့် ဒီလို အေးချမ်းမှုကို မရခဲ့ပါလား" ဆိုပြီး သတိဝင်သွားတယ်။ အဲဒီနေ့က ဦးလှမောင်ဟာ ငွေလှူလို့ ရတဲ့ ပျော်ရွှင်မှုထက်၊ မာနကို ချပြီး တခြားသူတွေနဲ့ တစ်သားတည်း ဖြစ်သွားတဲ့၊ အတ္တဘောင်ကို ခွာလိုက်နိုင်တဲ့ ပျော်ရွှင်မှုကို ကိုယ်တိုင် ခံစားသွားရပါတယ်။ ဒါဟာ မူဝါဒ (Policy) တစ်ခုကို ဓမ္မနဲ့ ယှဉ်ပြီး အသက်သွင်းလိုက်နိုင်တဲ့ ဖြစ်ရပ်တစ်ခုပါပဲ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြရအောင်။ လောကမှာ လူတွေ ရှာဖွေနေကြတဲ့ အာရုံခံစားမှု ပျော်ရွှင်မှုတွေ၊ အာမိသသုခတွေဟာ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်လို့ "ဒုက္ခသစ္စာ" မည်ပါတယ်။ အဲဒီ ပျော်ရွှင်မှုကို လိုချင်ပြီး တောင့်တနေတဲ့ လောဘတဏှာဟာ "သမုဒယသစ္စာ" မည်ပါတယ်။ အဲဒီ တဏှာချုပ်ငြိမ်းပြီး ရာဂ ဒေါသ မောဟ ကင်းစင်သွားတဲ့၊ စစ်မှန်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှု နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာဟာ "နိရောဓသစ္စာ" မည်ပါတယ်။ အဲဒီ ချမ်းသာကို ရဖို့အတွက် မေတ္တာပွားခြင်း၊ ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ခြင်း ဆိုတဲ့ ကျင့်စဉ်တွေဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" မည်ပါတယ်။
ဒီနေ့ ကျရောက်တဲ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပျော်ရွှင်မှုနေ့မှာ သူတော်ကောင်းများ အားလုံး အာရုံနောက်ကို လိုက်တဲ့ ပျော်ရွှင်မှု အတုအယောင်တွေမှာပဲ ရပ်တန့်မနေဘဲ၊ ကိုယ့်စိတ်ကို ဖြူစင်အောင် ထားခြင်း၊ ဒိဋ္ဌိကို ခွာခြင်း၊ သူတစ်ပါးအပေါ် မေတ္တာထားခြင်း ဆိုတဲ့ နည်းလမ်းကောင်းများနဲ့ စစ်မှန်တဲ့ ပျော်ရွှင်မှုကို ရှာဖွေနိုင်ကြပါစေ။ ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ စိတ်ချမ်းသာကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာကြပါစေ၊ ပညာရှိမှု တိုးပွားကြပါစေ၊ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး ရောက်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀ မတ် ၂၀၂၆
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website:
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
No comments:
Post a Comment
Note: Only a member of this blog may post a comment.