Day: 075 | ၁၅ မတ် ၂၀၂၄ | စားသုံးသူ အခွင့်အရေး (သမ္မာအာဇီဝနှင့် ဓမ္မေနဝါဏိဇ္ဇာ) | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ပဉ္စကနိပါတ် | Consumer Rights

 

Day: 075 | ၁၅ မတ် ၂၀၂၄ | စားသုံးသူ အခွင့်အရေး (သမ္မာအာဇီဝနှင့် ဓမ္မေနဝါဏိဇ္ဇာ) | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ပဉ္စကနိပါတ် | Consumer Rights

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ မြန်မာကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁၅) ရက်နေ့၊ ဒီကနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့စားသုံးသူ အခွင့်အရေးများနေ့ (World Consumer Rights Day) ဖြစ်သလို၊ မြန်မာတို့ရဲ့ အထွတ်အမြတ်ထားရာ တပေါင်းလပြည့်နေ့ အခါသမယလည်း ဖြစ်တဲ့အတွက် တရားနာလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး စိတ်၏ ချမ်းသာခြင်း၊ ကိုယ်၏ ကျန်းမာခြင်းနှင့် ပြည့်စုံပြီး၊ လိမ်ညာလှည့်ဖြားခြင်း ဘေးအပေါင်းမှ ကင်းဝေးကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တပေါင်းလပြည့် ဆိုတာ ဘုရားပွဲတော်တွေ ကျင်းပတဲ့ ရာသီ၊ ဈေးသည်တွေ စည်ကားတဲ့ ရာသီပါ။ ဒီလို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားကြတဲ့ နေရာမှာ "တရားသဖြင့် ရောင်းဝယ်ခြင်း" ဆိုတာ ဘယ်လောက် အရေးကြီးသလဲ၊ စားသုံးသူကို စောင့်ရှောက်ခြင်းဟာ ကိုယ့်ရဲ့ သီလကို စောင့်ရှောက်ခြင်းပဲ ဆိုတာကို ဒီကနေ့ ဆွေးနွေးကြရအောင်။

ဒီတော့ကာ တရားတော်ကို မနာယူခင်မှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး ဖြူစင်သန့်ရှင်းအောင် ထားကြည့်ကြရအောင်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်သောင့်သက်သာ ထားပြီး မျက်စိလေး မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ ဒီကနေ့ဟာ "သစ္စာ (Truthfulness)" နဲ့ ပတ်သက်နေတာမို့၊ မိမိတို့ရဲ့ နှုတ်ထွက်စကား၊ စိတ်စေတနာတွေမှာ လိမ်ညာလိုစိတ် ကင်းစင်တဲ့ "သစ္စာပါရမီ" ကို အာရုံပြုပြီး ကမ္မဋ္ဌာန်း ပွားများကြည့်ကြစို့။ နှာသီးဖျားမှာ ဝင်လာတဲ့ လေကလေးကို ဝင်မှန်းသိ၊ ထွက်သွားတဲ့ လေကလေးကို ထွက်မှန်းသိအောင် သတိလေး ကပ်ထားလိုက်ပါ။ ဝင်လေဟာ ဝင်လေ အစစ်ဖြစ်သလို၊ ထွက်လေဟာ ထွက်လေ အစစ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဘာမှ လိမ်ညာလို့ မရပါဘူး။ "ငါ၏ စိတ်အစဉ်သည် လိမ်ညာခြင်း ကင်းရှင်းပြီး ရိုးသားဖြူစင်ပါစေ" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး "သိတယ်... သိတယ်" လို့ အေးအေးဆေးဆေးလေး ရှုမှတ်ပေးပါ နော်။

 "အရှင်ဘုရား... စီးပွားရေး လုပ်တဲ့သူက နည်းနည်းပါးပါးတော့ မြှောက်ပင့်ပြောမှ ရောင်းရတာ မဟုတ်ဘူးလား" တဲ့။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ တစ်ခဏတာ အမြတ်အစွန်းအတွက် သူတစ်ပါးကို လိမ်ညာလိုက်တာဟာ ငွေကြေး အမြတ်ရကောင်း ရနိုင်ပေမဲ့၊ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်နှလုံးမှာတော့ "မုသာဝါဒ" ဆိုတဲ့ အမည်းစက်ကြီး ထင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပါပြီ။ အဲဒီ အမည်းစက်ဟာ သံသရာ တစ်လျှောက်လုံး ကိုယ့်ရဲ့ ယုံကြည်မှု (Credit) ကို ဖျက်ဆီးမယ့် အရာပါပဲ။ ရိုးသားမှု (Integrity) ဆိုတာ ငွေနဲ့ ဝယ်လို့ မရတဲ့ အဖိုးတန်ဆုံး အရင်းအနှီးပါပဲ။ အဲဒီ ရိုးသားတဲ့ သတိစိတ်ကလေးနဲ့ ဆက်လက် ရှုမှတ်နေလိုက်ပါ။

ကဲ... မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်မှာ ရိုးသားမှုသဘောကို မြင်ပြီး တည်ငြိမ်သွားပြီ ဆိုရင်တော့၊ ဒီကနေ့ ခေတ်သစ် စီးပွားရေး ဥပဒေ (Consumer Rights Law) နဲ့ မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ "ဓမ္မေန ဝါဏိဇ္ဇာ (တရားသဖြင့် ရောင်းဝယ်ခြင်း)" သဘောတရားတွေကို နှိုင်းယှဉ် (Method #13) ပြီး လေ့လာကြည့်ကြစို့။

ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာနဲ့ ဥပဒေပညာမှာ ကြည့်မယ်ဆိုရင်... ရှေးတုန်းက စီးပွားရေး လောကမှာ "Caveat Emptor" (ဝယ်ယူသူ သတိရှိပါစေ) ဆိုတဲ့ မူဝါဒ ရှိခဲ့ပါတယ်။ ပစ္စည်းမကောင်းရင် ဝယ်တဲ့သူ အညံ့ပဲ၊ ရောင်းတဲ့သူ တာဝန်မရှိဘူး ဆိုတဲ့ သဘောပါ။ ဒါပေမဲ့ ခေတ်သစ် စီးပွားရေး သိပ္ပံမှာတော့ "Information Asymmetry" (သတင်းအချက်အလက် မညီမျှမှု) ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို လက်ခံလာကြပါတယ်။ ရောင်းသူက ပစ္စည်းအကြောင်း၊ အပြစ်အနာအဆာအကြောင်းကို ဝယ်သူထက် ပိုသိနေပါတယ်။ အဲဒီ "ပိုသိမှု" ကို အခွင့်ကောင်းယူပြီး လိမ်ညာရောင်းချရင် ဈေးကွက်တစ်ခုလုံး ပျက်စီးသွားနိုင်တယ်လို့ စီးပွားရေး ပညာရှင်တွေ (ဥပမာ- George Akerlof) က ထောက်ပြကြပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဆေးပုလင်း တစ်လုံးကို ဝယ်တဲ့အခါ၊ အထဲမှာ ဘာပါလဲ ဆိုတာ ဝယ်သူက ဓာတ်ခွဲကြည့်လို့ မရပါဘူး။ ရောင်းသူရဲ့ အာမခံချက်ကိုပဲ ယုံကြည်ပြီး သောက်ရတာပါ။ တကယ်လို့ ရောင်းသူက အမြတ်ကြီးစားချင်လို့ ဆေးအတု ရောင်းလိုက်ရင်၊ ဝယ်သူဟာ ငွေကုန်ရုံတင် မကဘူး၊ အသက်ပါ ဆုံးရှုံးရနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် နိုင်ငံတကာမှာ "စားသုံးသူ အကာအကွယ်ပေးရေး ဥပဒေ (Consumer Protection Act)" တွေကို ပြဋ္ဌာန်းပြီး၊ ရောင်းသူတွေဟာ ကုန်ပစ္စည်းနဲ့ ပတ်သက်ရင် မှန်ကန်တဲ့ သတင်းအချက်အလက် ပေးရမယ်၊ ဘေးကင်းလုံခြုံမှု ရှိစေရမယ်လို့ တင်းတင်းကျပ်ကျပ် သတ်မှတ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

 ခေတ်သစ် ဥပဒေတွေက "ကုန်ပစ္စည်း (Product)" နဲ့ "ငွေကြေး (Money)" မျှတမှု ရှိစေဖို့ ထိန်းကျောင်းပေးတာပါ။ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဓမ္မကတော့ "ပစ္စည်း" နဲ့ "ကံ (Kamma)" မျှတမှု ရှိစေဖို့ ထိန်းကျောင်းပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပဒေအရ လိမ်ရောင်းရင် ဒဏ်ငွေ ဆောင်ရမယ်၊ ထောင်ကျမယ်။ ဓမ္မအရ လိမ်ရောင်းရင် အပါယ်ငရဲ ကျမယ်၊ သံသရာမှာ ဆင်းရဲမယ်။ ခေတ်သစ် ဥပဒေက ပြင်ပ လောက (External World) ကို ကာကွယ်ပေးသလို၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ တရားတော်က အတွင်းစိတ် (Internal World) ကို ကာကွယ်ပေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီတော့ သူတော်ကောင်းတို့ သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ ခေတ်သစ် ဥပဒေက စားသုံးသူ အခွင့်အရေးကို အခုမှ အလေးထား ပြောဆိုနေတဲ့ အချိန်မှာ၊ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ရှင် မြတ်စွာဘုရားရှင်ဟာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ပါဠိတော်တွေမှာ "ကူဋ (လိမ်ညာခြင်း)" အမျိုးမျိုးကို ရှောင်ကြဉ်ပြီး၊ "သမ္မာအာဇီဝ (မှန်ကန်သော အသက်မွေးမှု)" ပြုကြဖို့ အတိအကျ ဓာတ်ခွဲ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ကိုင်း... ဆက်လက်ပြီးတော့ ပါဠိတော်နဲ့ ချိန်ထိုး ကြည့်ကြရအောင်...

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ဝါဏိဇ္ဇာသုတ် နဲ့ အခြားသော သုတ္တန်တွေမှာ ဘုရားရှင်က ကုန်သည်တွေ ရှောင်ကြဉ်ရမယ့် လိမ်ညာမှု (Kuta) တွေကို ဟောကြားထားပါတယ်။ "တုလာကူဋ (ချိန်ခွင် လိမ်ခြင်း)၊ ကံသကူဋ (ဒင်္ဂါးအတု၊ ရွှေအတု ပြုလုပ်ခြင်း)၊ မာနကူဋ (တင်းတောင်း တင်းခွက် လိမ်ခြင်း)" ဆိုပြီး အသေးစိတ် မိန့်တော်မူပါတယ်။ ဘုရားရှင်က "ယော ခေါ ပန ဘိက္ခဝေ တုလာကူဋံ ကရောတိ... သော ပါပကမ္မံ ပသဝတိ" လို့ ဟောပါတယ်။ ချိန်ခွင်ကို ကလိမ်ကကျစ် လုပ်တဲ့သူဟာ မကောင်းမှု အကုသိုလ်ကံကို မွေးဖွားလိုက်တာပါပဲ တဲ့။

ဒီပါဠိတော်ကို ခေတ်သစ် စီးပွားရေးနဲ့ ချိန်ထိုးပြီး အနက် (Nissaya) ဖွင့်ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ခေတ်မှာ ချိန်ခွင် လိမ်တာတင် မကတော့ပါဘူး။ အွန်လိုင်းကနေ ပုံအလှပြပြီး ပစ္စည်းအစုတ် ပို့တာ (Digital Fraud)၊ မပါဝင်တဲ့ အာနိသင်တွေကို ပါတယ်လို့ လိမ်ညာ ကြော်ငြာတာ (False Advertising) တွေ အားလုံးဟာ ဘုရားရှင် ဟောတဲ့ "မုသာဝါဒ" နဲ့ "အဒိန္နာဒါန (သူတစ်ပါးဥစ္စာကို မတရားယူခြင်း)" ထဲမှာ အကျုံးဝင်နေပါတယ်။ တရားသဖြင့် ရှာဖွေတာကို "ဓမ္မိယ လဒ္ဓ" လို့ ခေါ်ပြီး၊ မတရား ရှာဖွေတာကို "အဓမ္မိယ လဒ္ဓ" လို့ ခေါ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဈေးသည် တစ်ယောက်က ပုပ်နေတဲ့ ငါးကို လတ်ဆတ်ပါတယ်လို့ ပြောပြီး ရောင်းလိုက်ရင်၊ ဝယ်သူက ယုံပြီး ဝယ်သွားတယ်။ ဝယ်သူက ငွေဆုံးရှုံးတယ်၊ ကျန်းမာရေး ထိခိုက်တယ်။ ရောင်းသူကတော့ ငွေရလိုက်ပေမဲ့၊ သူ့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ငါ လိမ်လိုက်ပြီ" ဆိုတဲ့ လိပ်ပြာမလုံမှု၊ "နောက်ဘဝ ငရဲကျမလား" ဆိုတဲ့ ကြောက်ရွံ့မှု (Guilt & Fear) တွေကို အပိုဆု အနေနဲ့ ရလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီ ရလိုက်တဲ့ ငွေလေးက ခဏတာ စားသုံးရင် ကုန်သွားမှာ ဖြစ်ပေမဲ့၊ ပြုလုပ်လိုက်တဲ့ အကုသိုလ်ကံကတော့ သံသရာ တစ်လျှောက်လုံး အတိုးနဲ့ အရင်း ပေါင်းပြီး ပြန်ပေးဆပ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

 "အရှင်ဘုရား... စီးပွားရေးမှာ အမြတ်ကြီးစားတာကော အပြစ်ရှိလား" တဲ့။ ဘုရားရှင်က အမြတ်ရတာကို အပြစ်မပြောပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ "လောဘ" လွန်ကဲပြီး သူတစ်ပါး ဒုက္ခရောက်အောင် ဈေးကစားတာ၊ မရှိမဖြစ် ပစ္စည်းတွေကို လှောင်ထားပြီး ဈေးတင်တာမျိုးကျတော့ သူတစ်ပါးရဲ့ မျက်ရည်ကျမှ ကိုယ်ချမ်းသာမယ့် (Parupakkama) စီးပွားရှာနည်း ဖြစ်လို့ "မိစ္ဆာအာဇီဝ" ဘက်ကို ရောက်သွားပါတယ်။ မှန်ကန်တဲ့ ကုန်သည် ဆိုတာ "ဓမ္မေန ဝါဏိဇ္ဇာ" (တရားသဖြင့် ရောင်းဝယ်ခြင်း) ဖြင့်သာ ကြီးပွားချမ်းသာအောင် လုပ်ဆောင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီတော့ကား... နေ့စဉ် ရောင်းဝယ်မှုတွေ ပြုလုပ်နေကြတဲ့ သူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့၊ ကိုယ့်ရဲ့ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းခွင်မှာ "လောဘ" နဲ့ "မောဟ" ဝင်လာတဲ့ အခါ၊ အဲဒါကို ဝိပဿနာ ဉာဏ်နဲ့ ဘယ်လို တားဆီးမလဲ ဆိုတာကို လက်တွေ့ ဝိပဿနာ အလုပ်ပေး ရှုကွက်ဘက်ကို ကူးကြရအောင်။

ပစ္စည်းတစ်ခုကို ရောင်းချတော့မယ့် အချိန်၊ သို့မဟုတ် ဝယ်ယူတော့မယ့် အချိန်မှာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ယန္တရားကြီး ဘယ်လို အလုပ်လုပ်သွားသလဲ ဆိုတာကို သတိ (Sati) နဲ့ အဏုစိတ် စောင့်ကြည့်ကြစို့။ ဥပမာ- ရောင်းသူ တစ်ယောက်က ပစ္စည်းကို ဝယ်သူလက်ထဲ ထည့်ပေးတော့မယ့် အခိုက်အတန့်ကို ကြည့်မယ်။ မျက်စိ (စက္ခုဒွါရ) က ဝယ်သူနဲ့ ငွေကို မြင်တယ်။ စိတ် (မနောဒွါရ) မှာ "ရောင်းချင်တယ်၊ ငွေလိုချင်တယ်" ဆိုတဲ့ စေတနာ ပေါ်လာတယ်။

အဲဒီ စေတနာ ပေါ်လာတဲ့ အချိန်မှာ "လောဘ" က ဝင်လာတတ်ပါတယ်။ "ဒီပစ္စည်းက နည်းနည်းတော့ အပြစ်ရှိတယ်၊ ဒါပေမဲ့ မပြောဘဲ ရောင်းလိုက်ရင် ပိုက်ဆံ ပိုရမယ်" ဆိုတဲ့ အတွေး (Vici-sankhara) လေး ဖြတ်ကနဲ ပေါ်လာတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီ အတွေးဟာ "ကံ" မြောက်တော့မယ့် အစပျိုးမှုပါပဲ။ အဲဒီအချိန်မှာ သတိမကပ်နိုင်ရင် မုသာဝါဒ ကျူးလွန်မိပါလိမ့်မယ်။ ဒါပေမဲ့ ဝိပဿနာ ရှုမှတ်သူကတော့ "တွေးတယ်... တွေးတယ်... လောဘ ဖြစ်နေတယ်" လို့ ချက်ချင်း သိလိုက်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အဲဒီလို လောဘ ဖြစ်နေတဲ့ အချိန်မှာ အမှန်တရားကို ဖုံးကွယ်ထားတဲ့ အဝိဇ္ဇာ က ဝင်လာပါပြီ။ "ငါ ရောင်းနေတာ၊ ငါ့ ပိုက်ဆံ၊ ငါ အမြတ်ရမှ ဖြစ်မယ်" ဆိုပြီး "ငါ" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အခိုင်အမာ ဝင်သွားပါတယ်။ တစ်ဖက်က ဝယ်သူကိုလည်း "ငါ့ဆီက ဝယ်မယ့်သူ" လို့ပဲ မြင်ပြီး၊ "သူလည်း ငါ့လိုပဲ ဆင်းရဲဒုက္ခ ရောက်မှာ ကြောက်တဲ့ လူသားပါလား" ဆိုတဲ့ ကိုယ်ချင်းစာတရား (Empathy) ပျောက်ဆုံးသွားပါတယ်။ ဒါကြောင့် ညာရောင်းဖို့ ဝန်မလေးတော့တာပါ။

ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့ အထူး သတိပြုရမယ့် အချက်တစ်ခု ရှိပါတယ်။  တရားအနှစ်သာရ အပိုဒ်ရေ ၂၃၀ (Verse 230) မှာ လာရှိတဲ့အတိုင်း "သောတာပတ္တိမဂ်" ဉာဏ်ကို ဆိုက်ရောက်သွားတဲ့ အရိယာ သူတော်စင်ကြီးတွေရဲ့ အမြင်မှာတော့ ဒီလို လိမ်ညာလိုတဲ့ စိတ် (Deceitful Intent) လုံးဝ မရှိတော့ပါဘူး။ သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်ဟာ ဈေးရောင်းတဲ့အခါ "ငါ ရောင်းတယ်" လို့ မယူဆတော့ပါဘူး။ "ဝစီကံ (စကားပြောခြင်း)၊ ကာယကံ (ပစ္စည်းပေးခြင်း) ဆိုတဲ့ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်တွေ အလုပ်လုပ်နေတာပါလား" လို့ ပရမတ်ကို ထိုးထွင်း မြင်ပါတယ်။ သူတစ်ပါးကို လှည့်ဖြားခြင်းဟာ ကိုယ့်ရဲ့ သီလကို ဖျက်ဆီးရာ ရောက်တယ်လို့ သိတဲ့အတွက်၊ အသက်သာ အသေခံမယ်၊ သီလကိုတော့ အကျိုးမခံပါဘူး။ ဒါဟာ "သမ္မာအာဇီဝ မဂ္ဂင်" ကို ပြည့်စုံစေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ ဆိုရင်... လက်တွေ့ အလုပ်ပေး အနေနဲ့ ကိုယ်က ဈေးရောင်းသူ ဖြစ်ရင်၊ ဝယ်သူကို စကားပြောနေတုန်း "ပြောတယ်... ပြောတယ်... လိုချင်တယ်... လိုချင်တယ်" လို့ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်စေတနာကို စောင့်ကြည့်ပါ။ လိမ်ပြောချင်တဲ့ စိတ်ကလေး ပေါ်လာရင် "လိမ်ချင်တယ်... လိမ်ချင်တယ်" လို့ မှတ်လိုက်ပါ။ အဲဒီလို မှတ်လိုက်တာနဲ့ လိမ်ချင်တဲ့ စိတ် (ကိလေသာ) ဟာ ရှက်ပြီး ပျောက်သွားပါလိမ့်မယ်။ ကိုယ်က ဝယ်သူ ဖြစ်လို့ လိမ်ခံရတယ်လို့ သိလိုက်ရင်လည်း "ဒေါသထွက်တယ်" လို့ မမှတ်ဘဲ "ပူတယ်... ပူတယ်... မကျေနပ်တဲ့ စိတ်ကလေး ပေါ်တယ်" လို့ စိတ်သက်သက် အနေနဲ့သာ ရှုပါ။ အဲဒီလို ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ ဖြစ်စဉ်၊ နာမ်တရားရဲ့ လှုပ်ရှားမှု သက်သက်ကိုသာ အာရုံပြုနေတာဟာ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" ကို ဖြိုခွဲနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို ရှုမှတ်နေရင်းနဲ့ နောက်တစ်ဆင့် တက်ပြီး သဿတဒိဋ္ဌိ (မြဲတယ်လို့ ယူဆတဲ့ အမြင်) ကို ဖြုတ်ကြစို့။ ကိုယ် ရလိုက်တဲ့ အမြတ်ငွေတွေ၊ ပစ္စည်းတွေဟာ အမြဲတမ်း တည်မြဲနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သုံးလိုက်ရင် ကုန်သွားမယ်၊ ပျက်စီးသွားမယ် (အနိစ္စ)။ ဒါပေမဲ့ မတရား ရောင်းဝယ်ခဲ့တဲ့ အကုသိုလ် ကံကတော့ မပျက်စီးဘဲ ကျန်ရစ်မယ်။ "ဩော်... ရလိုက်တဲ့ အရာတွေက မမြဲပါလား၊ ပြုလိုက်တဲ့ ကံကသာ ကိုယ်ပိုင် ဥစ္စာပါလား" လို့ မြင်လိုက်ရင် လောဘနောက်ကို လိုက်ချင်တဲ့ စိတ်တွေ လျော့နည်းသွားပြီး သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ကျသွားပါပြီ။

ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ (ပြတ်တောက်တယ်၊ အကြောင်းအကျိုး မရှိဘူးလို့ ယူဆတဲ့ အမြင်) ကို ဖြုတ်ဖို့ ဆိုရင်တော့... ဒီဘဝမှာ လိမ်ညာလို့ ချမ်းသာသွားရင် ပြီးတာပဲလို့ မယူဆပါနဲ့။ ဒီဘဝမှာ လိမ်ညာခဲ့တဲ့ ကံကြောင့်၊ နောင်ဘဝမှာ ဆင်းရဲမွဲတေပြီး သူတစ်ပါးရဲ့ လှည့်ဖြားခြင်းကို ခံရမယ့် အကျိုးပေး (Vipaka) လာဦးမယ် ဆိုတဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကို နားလည်လိုက်ရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ အမြစ်ပြတ်သွားပါတယ်။

တရားရှုမှတ်ကာစမှာတော့ "လိုချင်တယ်၊ သိတယ်" လို့ ဆရာသမားတွေ ညွှန်ပြတဲ့ ဉာဏ်ကို မှီပြီး ပညတ်ကိုခွာကာ ပရမတ်ကို ရှုရပါတယ်။ သမာဓိနဲ့ ဉာဏ်ရင့်လာတဲ့ အခါမှာတော့ မိမိခန္ဓာကိုယ်မှာ လောဘပဲ ပေါ်ပေါ်၊ ဒေါသပဲ ပေါ်ပေါ် ပေါ်လိုက်၊ ပျက်လိုက်၊ အစားထိုးလိုက် ဆိုတဲ့ ဓမ္မအစဉ်တွေသာ ဖြစ်နေပါလားလို့ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်လာပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီလို ဒိဋ္ဌိသုံးပါးလုံး ကွာကျသွားတဲ့ အချိန်မှာတော့၊ မတရားမှုတွေနဲ့ ကင်းဝေးပြီး၊ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်တဲ့ အသက်မွေးမှု (Right Livelihood) နဲ့ အေးချမ်းစွာ နေထိုင်နိုင်သူ ဖြစ်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ပိုပြီး ပီပြင်သွားအောင် သွာဂတ ဓာတ်တော်တိုက် ပြတိုက်ကြီးမှာ တကယ်ဖြစ်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ပြတိုက်ကြီးရဲ့ အနီးအနားမှာ ဖွင့်လှစ်ထားတဲ့ အမှတ်တရပစ္စည်း အရောင်းဆိုင်လေးတွေ ရှိပါတယ်။ တစ်နေ့တော့ နိုင်ငံခြားသား ဧည့်သည် တစ်ယောက်ဟာ အဲဒီဆိုင်တန်းက ဆိုင်တစ်ဆိုင်မှာ "ပတ္တမြား ဓာတ်တော်ကြုတ်" ဆိုပြီး အလွန် ဈေးကြီးပေး ဝယ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြတိုက်ထဲ ရောက်လို့ ပညာရှင်တွေ ကြည့်လိုက်တော့ အဲဒါဟာ ပလပ်စတစ်နဲ့ လုပ်ထားတဲ့ အတု ဖြစ်နေတာကို တွေ့လိုက်ရပါတယ်။

ဧည့်သည်က အကြီးအကျယ် စိတ်ဆိုးပြီး ပြတိုက်ကို တိုင်ကြားပါတယ်။ "ခင်ဗျားတို့ ဘုရားမြေမှာ ဒီလို လိမ်ညာ ရောင်းစားတာတွေ ရှိနေတာ၊ ဘာသာရေးကို ခုတုံးလုပ်တာပဲ" ဆိုပြီး ဒေါသတကြီး ပြောဆိုပါတယ်။ ပြတိုက်တာဝန်ခံ ကိုမင်း ရောက်လာပြီး ဖြေရှင်းပေးရပါတယ်။ ကိုမင်းဟာ ပြတိုက်ရဲ့ အခြေခံ စည်းမျဉ်း မူဝါဒ အမှတ် ၈၊ အပိုဒ်ခွဲ ၈.၄ (Pol 8, Art 8.4) ဖြစ်တဲ့ "ပြတိုက် ဝန်းကျင်ရှိ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ၏ ကျင့်ဝတ်နှင့် စံချိန်စံညွှန်း" အရ ချက်ချင်း ဆောင်ရွက်ပါတယ်။

ကိုမင်းက ဆိုင်ရှင် ဒေါ်လှကို ခေါ်ပြီး မေးမြန်းပါတယ်။ ဒေါ်လှက "ကျွန်မလည်း ဝမ်းရေးမို့ပါ၊ သူတို့က နိုင်ငံခြားသားတွေဆိုတော့ ပိုက်ဆံ ပေါပါတယ်" လို့ ဆင်ခြေပေးပါတယ်။ ကိုမင်းက ဒေါ်လှကို သေချာ ရှင်းပြပါတယ်။ "အစ်မ ဒေါ်လှ... စီးပွားရှာတာ မမှားပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ အစ်မ ရလိုက်တဲ့ ပိုက်ဆံက ခဏပဲ ခံမယ်။ အစ်မ ဖျက်ဆီးလိုက်တဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာနဲ့၊ အစ်မ ရယူလိုက်တဲ့ မုသာဝါဒ ကံကတော့ ဘယ်တော့မှ ဖျက်လို့ မရဘူး။ ပြီးတော့ ဒီဧည့်သည်က စားသုံးသူ ကာကွယ်ရေး အသင်းကို တိုင်လိုက်ရင် အစ်မ ဆိုင်ပါ ပိတ်ရလိမ့်မယ်" လို့ ဥပဒေရော၊ ဓမ္မရော (Law & Dhamma) ယှဉ်ပြီး ပြောပြလိုက်ပါတယ်။

ကိုမင်းရဲ့ စကားကြောင့် ဒေါ်လှဟာ သတိဝင်သွားပြီး၊ ဧည့်သည်ကို ငွေပြန်အမ်းကာ တောင်းပန်လိုက်ပါတယ်။ ကိုမင်းက ဧည့်သည်ကိုလည်း "မိတ်ဆွေ... ဖြစ်သွားတဲ့ အပေါ်မှာ စိတ်မဆိုးပါနဲ့။ ဒေါ်လှရဲ့ လောဘကြောင့် ဖြစ်ရတာပါ။ မိတ်ဆွေရဲ့ ခွင့်လွှတ်ခြင်းက မိတ်ဆွေရဲ့ စိတ်ကို အေးချမ်းစေပါလိမ့်မယ်" လို့ မေတ္တာပွားနည်းနဲ့ နှစ်သိမ့်ပေးလိုက်ပါတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ် "Case-2475" ဟာ ပြတိုက်ဝန်းကျင်မှာ တရားသဖြင့် ရောင်းဝယ်ခြင်း (Fair Trade) ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားလာစေဖို့ အကြီးမားဆုံး သင်ခန်းစာ ဖြစ်သွားခဲ့ပါတယ်။

ဆိုင်ရှင်တွေဟာ နောက်ပိုင်းမှာ "အစစ်ဆို အစစ်၊ အတုဆို အတု" ဟုတ်တိုင်းမှန်ရာ ပြောဆို ရောင်းချလာကြလို့၊ ဝယ်သူတွေရဲ့ ယုံကြည်မှု (Trust) ပိုရလာပြီး ရောင်းအားတောင် တက်လာပါသေးတယ်။ ဒါဟာ "သမ္မာအာဇီဝ" ရဲ့ မျက်မှောက် အကျိုးကျေးဇူးပါပဲ။ ဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ...။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ စားသုံးသူ အခွင့်အရေးနဲ့ သမ္မာအာဇီဝ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ကြစို့။ လောကကြီးမှာ လိမ်ညာခံရလို့ ငွေကြေး ဆုံးရှုံးရတာ၊ စိတ်ဆင်းရဲရတာ၊ ကိုယ်တိုင် လိမ်ညာမိလို့ သံသရာမှာ အပါယ်ကျရတာ အားလုံးဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" တွေချည်း ဖြစ်နေပါတယ်။ အဲဒီလို ဒုက္ခရောက်အောင် တွန်းပို့နေတဲ့ "ငါ အမြတ်လိုချင်တယ်" ဆိုတဲ့ လောဘ၊ "ငါ့ကို လိမ်ရမလား" ဆိုတဲ့ ဒေါသ နဲ့၊ ကံတရားကို မယုံကြည်တဲ့ အဝိဇ္ဇာ တရားတွေဟာ ဒီဆင်းရဲကို ဖြစ်စေတဲ့ "သမုဒယသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

အဲဒီလို လိမ်ညာလိုစိတ်တွေ၊ မတရားလိုချင်တဲ့ စိတ်တွေ အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းသွားပြီး၊ ရိုးသားမှုနဲ့ အေးချမ်းသွားတဲ့ အခါ ရရှိလာတဲ့ ဓာတ်သဘောဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို ငြိမ်းအေးသွားဖို့အတွက် ရောင်းဝယ်တိုင်း၊ ပြောဆိုတိုင်းမှာ "ငါ လိမ်နေသလား၊ ငါ မှန်ကန်သလား" လို့ သတိနဲ့ စောင့်ကြည့်ပြီး အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုမှတ်ပွားများနေတဲ့ ဝိပဿနာ ကျင့်စဉ် လမ်းကြောင်းကြီးဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။ သစ္စာလေးပါး စိုက်သွားပြီ၊ ကိုက်ညီသွားပြီ ဆိုရင်တော့ တို့တစ်တွေရဲ့ သန္တာန်မှာ မိစ္ဆာအာဇီဝတွေ ကင်းစင်ပြီး သမ္မာအာဇီဝ လမ်းကြောင်းပေါ်ကနေ နိဗ္ဗာန်ကို ရောက်ရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီတော့ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... စားသုံးသူ ဥပဒေက အပြင်က လူတွေကို ကာကွယ်ပေးသလို၊ မိမိတို့ရဲ့ သီလနဲ့ သမ္မာအာဇီဝ ကျင့်စဉ်က မိမိတို့ရဲ့ ဘဝနဲ့ သံသရာကို ကာကွယ်ပေးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ "တရားသဖြင့် ရောင်းဝယ်ခြင်းသည်သာ ချမ်းသာစစ်ကို ပေးနိုင်သည်" ဆိုတဲ့ အသိတရားကို လက်ကိုင်ထားပြီး နေ့စဉ်မပြတ် ကြိုးစား အားထုတ်သွားကြပါလို့ တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်။

ဒီကနေ့ တပေါင်းလပြည့်နေ့ နဲ့ ကမ္ဘာ့စားသုံးသူ အခွင့်အရေးများနေ့မှာ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ စိတ်ချမ်းသာကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာကြပါစေ၊ လိမ်ညာလှည့်ဖြားခြင်း ကင်းဝေးပြီး သစ္စာတရားဖြင့် ကြီးပွားတိုးတက်ကြပါစေ၊ သမ္မာအာဇီဝ ကျင့်စဉ်ဖြင့် ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး ရောက်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၁၅ မတ် ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.