Day: 026 | ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | ကမ္ဘာ့အကောက်ခွန်နေ့ (Customs) | ဇာတက၊ သုင်္က | Customs

 

Day: 026 | ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | ကမ္ဘာ့အကောက်ခွန်နေ့ (Customs) | ဇာတက၊ သုင်္က | Customs

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်၊ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးမှာ အသိအမှတ်ပြုထားတဲ့ ကမ္ဘာ့အကောက်ခွန်နေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာယူကြတဲ့ သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေ။ ဒီနေ့ အကောက်ခွန်နေ့မှာ အကောက်ခွန်ဆိုင်ရာ ကိစ္စအဝဝ အဆင်ပြေချောမွေ့ကြပါစေ၊ နိုင်ငံသားတိုင်း ကိုယ့်တာဝန်ကိုယ် ကျေပွန်စွာ ထမ်းဆောင်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ လောကမှာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ နယ်စပ်ဂိတ်တွေကနေ ပစ္စည်းတွေ ဝင်ထွက်သွားလာတာကို စစ်ဆေးဖို့ အကောက်ခွန်ဌာနတွေ လိုအပ်သလိုပဲ၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ဆိုတဲ့ တိုင်းပြည်ကြီးမှာလည်း အာရုံတွေ ဝင်ထွက်နေတာကို စစ်ဆေးဖို့ 'သတိ' ဆိုတဲ့ အကောက်ခွန် အရာရှိလေးတွေ လိုအပ်လှပါတယ်။

ကဲ... တရားစကားတွေ မဟောကြားခင်လေးမှာ စိတ်ကလေးကို ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်တံခါးဝမှာ အစောင့်အကြပ်လေးတွေ ချထားနိုင်အောင် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို အရင် ပွားများကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ဝင်လေထွက်လေလေးကို သတိကပ်ပြီး အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ခဏလောက် ရှုမှတ်ကြည့်ပါမယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်လေးထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ နှာသီးဖျားမှာ လေလေး တိုးဝင်လာရင် ဝင်မှန်းသိမယ်၊ ပြန်ထွက်သွားရင် ထွက်မှန်းသိမယ်။ လေလေး ဝင်ထွက်နေတာကို သိနေတဲ့ စိတ်ကလေးဟာ နှာသီးဖျားဆိုတဲ့ နယ်စပ်ဂိတ်မှာ စောင့်နေတဲ့ အကောက်ခွန် အရာရှိလေး တစ်ဦးလိုပါပဲ။

ဒီလို သတိလေး ကပ်ထားတဲ့အခါ လေလေး ဝင်လာရင် သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်၊ လေလေး ထွက်သွားရင်လည်း သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကလေး ပြင်ပကို ထွက်သွားဖို့ ကြံရွယ်လိုက်တိုင်း၊ "သြော်... အပြင်ကို ခိုးထွက်ချင်နေပြန်ပြီ" လို့ သတိပြုမိပါစေ။ အဲဒီအတွေးကို ဖြတ်တောက်လိုက်ပြီး၊ ဝင်လေထွက်လေလေးရဲ့ သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်နေမှုကို ညင်သာစွာ စောင့်ကြည့်ပေးပါ။ ဦးဇင်းတို့ဟာ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးရဲ့ အရှင်သခင် မဟုတ်ပါဘူး၊ ဒီဝင်လေထွက်လေလေး အလုပ်လုပ်နေတာကို အနီးကပ် စောင့်ကြည့်နေတဲ့ အရာရှိလေး တစ်ယောက်လို သဘောထားပြီး နှလုံးသွင်းကြည့်ကြစို့ နော်။

ဒီနေရာမှာ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်ဖို့ဆိုတာ တိုင်းပြည်ရဲ့ လုံခြုံရေးအတွက် နယ်စပ်ဂိတ်ကို သေချာ ပိတ်ဆို့ စစ်ဆေးနေတာနဲ့ တူပါတယ်။ အပြင်က အညစ်အကြေးတွေ၊ တရားမဝင် ပစ္စည်းတွေ စိတ်ထဲ ဝင်မလာအောင် သတိနဲ့ တားဆီးနေခြင်းပါပဲ။ စိတ်ကလေး တည်ငြိမ်သွားမှသာ အရာရာကို အမှန်အတိုင်း မြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အခု ဝင်လေထွက်လေလေးပေါ်မှာပဲ စိတ်ကို တစ်နေရာတည်းမှာ စူးစိုက်ထားနိုင်ရင် ခိုင်မာတဲ့ သမာဓိ ရလာပါပြီ။ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ အတုအယောင် အာရုံတွေဆီ ပြေးလွှားချင်တဲ့ စိတ်တွေ ခေတ္တခဏ ရပ်တန့်သွားပြီ ဆိုရင်တော့ တရားတော်ကို အေးအေးဆေးဆေး နာယူမှတ်သားနိုင်ပါပြီ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လောကမှာ အကောက်ခွန် (Customs) ဆိုတာ ဘာလဲ၊ အဲဒီ လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာနဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု နယ်ပယ်တွေမှာ ဘယ်လိုမျိုး အလေးအမြတ်ထားပြီး လုပ်ဆောင်ကြသလဲ ဆိုတာကနေ စပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ခေတ် နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်မှုလောကမှာ 'Customs' လို့ခေါ်တဲ့ အကောက်ခွန် လုပ်ငန်းစဉ်ဟာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့ စီးပွားရေး လုံခြုံမှုနဲ့ တရားဥပဒေ စိုးမိုးရေးအတွက် အင်မတန်မှ အရေးကြီးလှပါတယ်။ အကောက်ခွန်ဆိုတာ နိုင်ငံတစ်ခုရဲ့ နယ်နိမိတ်ကို ဖြတ်ကျော်ဝင်ထွက်လာတဲ့ ကုန်စည်တွေကို စစ်ဆေးတာ၊ ခွင့်ပြုတာနဲ့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ အခွန်အခတွေကို ကောက်ခံတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အကောက်ခွန် ဌာနတွေဟာ တိုင်းပြည်ရဲ့ 'Gateway' လို့ခေါ်တဲ့ တံခါးပေါက်ကြီးတွေပါပဲ။ အဲဒီ တံခါးပေါက်ကနေ တရားမဝင်တဲ့ လက်နက်တွေ၊ မူးယစ်ဆေးဝါးတွေ၊ ဒါမှမဟုတ် သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ်တွေကို ခိုးထုတ်တာမျိုး မရှိအောင် သိပ္ပံနည်းကျ ကိရိယာတွေနဲ့ စစ်ဆေးကြရပါတယ်။ X-ray Scanner ကြီးတွေ သုံးပြီး ကုန်သေတ္တာတွေထဲမှာ ဘာတွေပါသလဲဆိုတာကို အပြင်ကနေ ကြည့်ကြပါတယ်။ အဲဒီလို စစ်ဆေးနိုင်မှသာ တိုင်းပြည်ရဲ့ လုံခြုံရေးနဲ့ စီးပွားရေးဟာ တည်ငြိမ်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အကောက်ခွန် ပေးဆောင်ခြင်းဟာလည်း နိုင်ငံသားတိုင်းရဲ့ မလွှဲမရှောင်သာတဲ့ တာဝန်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

 'အရှင်ဘုရား၊ အကောက်ခွန်တွေက ဘာဖြစ်လို့ ဒီလောက်တောင် တင်းကျပ်နေရတာလဲ' တဲ့။ အလွန်ကောင်းတဲ့ မေးခွန်းပါ။ သိပ္ပံပညာနဲ့ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး အမြင်အရ အကောက်ခွန် တင်းကျပ်ခြင်းဟာ နိုင်ငံသားတွေကို ကာကွယ်ပေးခြင်းပါပဲ။ တရားမဝင် ကုန်စည်တွေ ဝင်လာရင် ပြည်တွင်းက စီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင်တွေ နစ်နာမယ်၊ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ ပစ္စည်းတွေ ဝင်လာရင် ပြည်သူတွေရဲ့ အသက်အန္တရာယ် စိုးရိမ်ရမယ်။ ဒါကြောင့် အကောက်ခွန် အရာရှိတွေဟာ အရာရာကို စနစ်တကျ စစ်ဆေးရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ စနစ်ကျတဲ့ လုပ်ငန်းခွင် ယဉ်ကျေးမှု (Work System) တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို လုပ်ငန်းခွင် စနစ် (Method #47) နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရင် ပိုမြင်သာပါတယ်။ ကုမ္ပဏီတစ်ခုမှာ ပစ္စည်းတွေ ဝယ်ယူတဲ့အခါ Inventory Control ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ အဝင်အထွက်ကို တိတိကျကျ စာရင်းမမှတ်ရင် အဲဒီလုပ်ငန်းဟာ မကြာခင်မှာ အရှုံးပေါ်ပြီး ပျက်စီးသွားမှာပါပဲ။ အဲဒီလိုပဲ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာလည်း အာရုံတွေ ဝင်လာတိုင်း၊ ထွက်သွားတိုင်း သတိနဲ့ စစ်ဆေးနိုင်တဲ့ 'အတွင်းအကောက်ခွန်' စနစ်တစ်ခု ရှိနေဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ အဲဒီ စနစ်သာ မရှိဘူးဆိုရင် ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ထဲကို ကိလေသာဆိုတဲ့ မှောင်ခိုပစ္စည်းတွေ အလုံးအရင်းနဲ့ ဝင်လာပြီး၊ ဘဝတစ်ခုလုံးကို ဖျက်ဆီးပစ်ပါလိမ့်မယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကဲ... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာတော်မှာ အကောက်ခွန် (သို့မဟုတ်) အခွန် (Sunka) နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဘယ်လို ဟောကြားခဲ့သလဲ ဆိုတာကို ပီဋကတ်တော်လာ ကျမ်းဂန်တွေနဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဇာတကကျမ်းဂန်တွေထဲမှာ "သုင်္က" (အခွန်) နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေ အများကြီး ပါရှိပါတယ်။ ရှေးခေတ် ဘုရင်တွေဟာ မြို့တံခါးတွေမှာ အကောက်ခွန်ရုံးတွေ ထားပြီး၊ ကုန်သည်တွေဆီကနေ အခွန် ကောက်ခံလေ့ ရှိပါတယ်။ အဲဒီ အခွန်တွေနဲ့ပဲ တိုင်းပြည်ရဲ့ လမ်းတံတားတွေ၊ စေတီပုထိုးတွေကို ပြုပြင် တည်ဆောက်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အခွန်ပေးဆောင်ခြင်းဟာ နိုင်ငံသား တာဝန် ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို ဘုရားရှင်က အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပါတယ်။

ဒီပါဠိတော်လာ စကားလုံးတွေကို တစ်လုံးချင်းစီ အနက်ဖွင့်ကြည့်မယ်ဆိုရင်၊ 'သုင်္က' ဆိုတာက တရားဝင် ကောက်ခံအပ်သော အခွန်အခ၊ 'တာဝန်' လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဘုရားရှင်က ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခွန်ထက် ပိုပြီး အရေးကြီးတဲ့ 'သံသရာအခွန်' အကြောင်းကို ညွှန်ပြခဲ့ပါတယ်။  ပုဒ်ရေ ၁၈၂ မှာ လာရှိတဲ့အတိုင်း 'ဒုက္ခ' (Suffering) ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို သတိပြုဖို့ လိုပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ဟာ သံသရာထဲမှာ ကျင်လည်နေရတာဟာ ဘဝဆိုတဲ့ ခရီးကို သွားနေကြရတာပါ။ အဲဒီ ခရီးမှာ နိဗ္ဗာန်ဆိုတဲ့ မြို့တော်ကြီးကို ဝင်ခွင့်ရဖို့ဆိုရင် 'ကုသိုလ်' ဆိုတဲ့ အခွန်ကို မလွဲမသွေ ပေးဆောင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... နိုင်ငံခြားကို သွားတဲ့အခါ ဗီဇာ (Visa) လိုသလို၊ အကောက်ခွန် စစ်ဆေးမှု (Customs Check) ခံယူရသလိုပါပဲ၊ သံသရာ ခရီးသည်တွေ ဖြစ်တဲ့ ဦးဇင်းတို့ဟာလည်း နိဗ္ဗာန်ကို ဝင်ချင်ရင် ကုသိုလ်ရိက္ခာတွေ ပြည့်စုံနေဖို့ လိုပါတယ်။ ကုသိုလ်အခွန် မဆောင်တဲ့သူ၊ ဒါမှမဟုတ် အကုသိုလ်ဆိုတဲ့ တရားမဝင် ပစ္စည်းတွေကို ခိုးထုတ်ဖို့ ကြိုးစားတဲ့သူဟာ နိဗ္ဗာန် တံခါးဝမှာတင် 'ဒုက္ခ' ဆိုတဲ့ ပြစ်ဒဏ်ကို ခံစားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အခွန်မဆောင်ရင် မြို့ထဲ ဝင်ခွင့်မရသလို၊ ကုသိုလ်မရှိရင်လည်း ချမ်းသာတဲ့ ဘဝတွေဆီ ဝင်ခွင့်မရဘဲ အပါယ်လေးပါးဆိုတဲ့ အကျဉ်းထောင်ထဲမှာ ပိတ်မိနေတတ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု မိမိတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ် ယန္တရားကြီးထဲမှာ အကောက်ခွန် အရာရှိလေး တစ်ယောက်လို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ဘယ်လို ဓာတ်ခွဲ ရှုမှတ်မလဲ ဆိုတာကို လေ့လာကြစို့။ ဦးဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အာယတန (၁၂) ပါး၊ တံခါးပေါက် ၆ ပေါက် ရှိပါတယ်။ အပြင်က အာရုံတွေက အမြဲတမ်း လာရောက် တိုက်ခိုက်နေတာပါ။ ဥပမာ - မျက်စိ (စက္ခုဒွါရ) ဆိုတဲ့ အတွင်းတံခါးပေါက်နဲ့၊ အလွန် လှပတဲ့ အဆင်း (ရူပါရုံ) လာရောက် တိုက်ခိုက်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီအချိန်မှာ 'စက္ခုဝိညာဏဓာတ်' လို့ခေါ်တဲ့ မြင်သိစိတ်လေးဟာ ချက်ချင်း ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။ မျက်စိရယ်၊ အဆင်းရယ်၊ မြင်သိစိတ်ရယ် ဒီတရား သုံးပါး ဆုံမိသွားတာကို အဘိဓမ္မာမှာ 'ဖဿ' (Contact) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ တွေ့ထိမှုလေး ဖြစ်သွားတာပါ။

ဖဿဖြစ်လာတာနဲ့ တစ်ဆက်တည်းမှာပဲ ဘာပေါ်လာသလဲ ဆိုတော့ "ဟယ်... သိပ်လှတာပဲ၊ ဒါလေးကို ငါ ပိုင်ချင်လိုက်တာ" ဆိုတဲ့ သာယာတဲ့ ခံစားမှု 'သုခဝေဒနာ' လေး ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။ ဝေဒနာ ဖြစ်ပြီးတာနဲ့ "ဒါဟာ အဖိုးတန်တဲ့ ရွှေထည်ပဲ၊ ဒါဟာ ငါ့ပစ္စည်းပဲ" လို့ မှတ်သားလိုက်တဲ့ 'သညာ' ဆိုတဲ့ သဘောတရားလေး ပေါ်လာတယ်။ အဲဒီနောက်မှာ အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ "ဒါကို ဘယ်သူမှ မမြင်တုန်း အကောက်ခွန် မပေးဘဲ ခိုးထုတ်မယ်" ဆိုတဲ့ တိုက်တွန်းစီရင်တဲ့ 'သင်္ခါရ' (လောဘစေတနာ) တရားတွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။ ကြည့်စမ်း... စက္ကန့်ပိုင်းလေး အတွင်းမှာတင် ခန္ဓာငါးပါး ယန္တရားကြီးက 'တဏှာ ဥပါဒါန်' ဆိုတဲ့ မှောင်ခိုပစ္စည်းတွေကို စိတ်ထဲ သွင်းလိုက်ပါပြီ။

ဒီဖြစ်စဉ်ကို ခန္ဓာငါးပါး အနေနဲ့ ပြန်ဖွဲ့ကြည့်ကြစို့။ ရွှေထည်ရဲ့ အဆင်းက 'ရူပက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ မြင်သိစိတ်က 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ'၊ လိုချင်လို့ ဝမ်းသာတာက 'ဝေဒနာက္ခန္ဓာ'၊ ရွှေလို့ မှတ်သားတာက 'သညာက္ခန္ဓာ'၊ ခိုးယူဖို့ ဒါမှမဟုတ် လိမ်ညာဖို့ ကြံစည်တာက 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးတာက "ငါ မြင်နေတာ၊ ငါ လိုချင်တာ" ဆိုတဲ့ 'သက္ကာယဒိဋ္ဌိ' ပါပဲ။ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို ပြန်စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မျက်လှည့်ဆရာက ကြိုးကို မြွေဖြစ်အောင် လုပ်ပြတဲ့အခါ၊ အမှန်ကို မသိတဲ့သူက တကယ့် မြွေအစစ်ကြီး လို့ ထင်ပြီး ကြောက်လန့် သလိုပါပဲ။ အခုလည်း ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်လေး ပေါ်လာတာကို "ငါ" လို့ ထင်ပြီး အစစ်အမှန် (Paramattha) ကို မမြင်ဘဲ အတုအယောင် (Sammuti) အပေါ်မှာ ပူလောင်နေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ  ပုဒ်ရေ ၁၈၂ မှာ လာရှိတဲ့အတိုင်း 'ဒုက္ခ' (Suffering) ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို သတိပြုဖို့ လိုပါတယ်။ အတ္တစွဲနဲ့ ပစ္စည်းတွေကို ဖက်တွယ်ထားတဲ့သူ၊ ကျင့်ဝတ်ကို ဖောက်ဖျက်တဲ့သူဟာ နောက်ဆုံးမှာတော့ အကြီးအကျယ် နောင်တရပြီး ဆင်းရဲဒုက္ခတွေကို ခံစားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အကောက်ခွန် စောင့်တဲ့သူကတော့ ဘယ်တော့မှ မပူလောင်ရပါဘူး။ သူဟာ သူ့ရဲ့ သီလအအေးဓာတ်နဲ့ အမြဲတမ်း ငြိမ်းချမ်းနေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ ဒီလောက် ရှင်းလင်းနေတဲ့ ခန္ဓာအစဉ်ကြီး လည်ပတ်သွားတာကို ငါတို့က ဘာကြောင့် "ဒါ ငါပဲ၊ ဒါ ငါ့ရဲ့ လုပ်ရပ်" လို့ ထင်နေကြတာလဲ။ အဲဒီ "ငါ" ဆိုတဲ့ အကောင်အထည်ကြီးကပဲ အမြဲတမ်း တည်တံ့နေမယ်၊ ဒီပစ္စည်းရရင် ငါ ထာဝရ ချမ်းသာမယ် လို့ ထင်နေတာက "သဿတဒိဋ္ဌိ" ပါ။ ပြီးတော့ ကျင့်ဝတ်တွေ ဘာတွေ မလိုပါဘူး၊ သေရင် ပြီးတာပဲ လို့ အပြတ်ယူတာက "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" ပါ။ တကယ်တော့ အရာအားလုံးဟာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်းပဲ ချုပ်ပျောက်သွားမယ့် ဓမ္မသဘောတွေ ချည်းပါပဲ။ အကောက်ခွန်ဆိုတာ အပြင်က ကုန်စည်တွေကို စစ်ဆေးတာထက်၊ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်အစဉ်မှာ ဒီလို ဒိဋ္ဌိတွေ မဝင်အောင် သတိနဲ့ စောင့်ကြပ်ခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါဆိုရင် လက်တွေ့မှာ ရှုမှတ်တဲ့အခါ ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ။ အာရုံတစ်ခုကို တွေ့လို့ လိုချင်စိတ် ပေါ်လာတဲ့အခါ "ငါ လိုချင်တယ်" လို့ ပညတ်အာရုံနောက်ကို လိုက်မမှတ်ပါနဲ့။ အဲဒီလို မှတ်ရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝင်ပြီး ဒုက္ခရောက်ပါပြီ။ "မြင်သိစိတ်လေး ပေါ်လာတယ်... သတိနဲ့ သိတယ်၊ လိုချင်တဲ့ လောဘစိတ်လေး ပေါ်လာတယ်... သိတယ်" လို့ပဲ ပရမတ်ကို ဦးစားပေး မှတ်ပါ။ အဲဒီ စိတ်ကလေးဟာ အကြောင်းကြောင့် ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်းပဲ အသစ်အသစ် အစားထိုးကာ ပျက်စီးသွားတဲ့ ဓမ္မသဘောလေးပါ။ သတိလေးနဲ့ စောင့်ကြည့်နေရင် အဲဒီစိတ်ကလေး ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို အထင်အရှား မြင်ရပါမယ်။ ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို မြင်တော့ "ခိုင်တယ်" ထင်တဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ ပျက်သွားပေမယ့် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ရင် နောက်ထပ် စိတ်အသစ် ဖြစ်ပေါ်တာကို မြင်တဲ့အတွက် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိလည်း ပြုတ်ပါတယ်။ ရုပ်နဲ့နာမ်ပဲ ရှိတယ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မပါဘူးလို့ သိတဲ့အတွက် ဒိဋ္ဌိသုံးပါးလုံး ကွာကျပြီး၊ သံသရာအခွန်ကို အကောင်းဆုံး ပေးဆောင်နိုင်တဲ့ ဝိပဿနာ ဉာဏ်အမြင်ကို ရရှိလာမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာကို ပြတိုက်ကြီး တစ်ခုက ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ အချိန်ကတော့ ဇန်နဝါရီလရဲ့ ညနေခင်း တစ်ခုပါ။ ပြတိုက်ကြီးထဲမှာ နိုင်ငံတကာက လာရောက် ပြသတဲ့ အထူး ပြပွဲကြီး တစ်ခုကို ကျင်းပဖို့ ပြင်ဆင်နေကြပါတယ်။ ပြဿနာကတော့ (Case-2426) ပြည်ပကနေ ပင့်ဆောင်လာတဲ့ အလွန် အဖိုးတန်လှတဲ့ ရှေးဟောင်း စွယ်တော်မြတ် မိတ္တူတော် တစ်ဆူနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အကောက်ခွန် စာရွက်စာတမ်းတွေ အရှုပ်အထွေး ဖြစ်နေလို့ပါပဲ။

အကောက်ခွန် အရာရှိတွေက "ဒီပစ္စည်းက သမိုင်းဝင် တန်ဖိုး အရမ်းကြီးမားတယ်၊ တရားဝင် ကြေညာချက် (Declaration) မှာ အချက်အလက်တွေ လိုနေတယ်၊ ဒါကြောင့် ပြည်တွင်းကို ပေးမဝင်နိုင်ဘူး" လို့ တားမြစ်ထားပါတယ်။ ပြပွဲ တာဝန်ခံ လူငယ်လေး မောင်စံ ဟာ အလွန် စိတ်ပူနေပါတယ်။ "ဆရာကြီး... ဒုက္ခပါပဲ။ မနက်ဖြန် ပြပွဲ စတော့မယ်၊ ပစ္စည်းက အကောက်ခွန်မှာ ပိတ်မိနေတယ်။ အဲဒီ အရာရှိတွေကို တစ်ခုခု ပေးကမ်းပြီး လာဘ်ထိုးလိုက်ရင် မကောင်းဘူးလား၊ ဒါမှ မြန်မြန် ရမှာ" လို့ အကြံပေးပါတယ်။ မောင်စံရဲ့ စိတ်ထဲမှာ အတ္တနဲ့ လောဘတွေ ကြီးစိုးနေပြီး 'ဒုက္ခ' ရောက်မှာကိုပဲ ကြောက်နေပါတယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်မှူးကြီး ဦးစံလင်း ရောက်လာပါတယ်။ ဦးစံလင်းဟာ မောင်စံရဲ့ စကားကို နားထောင်ပြီး တည်ငြိမ်တဲ့ အမူအရာနဲ့ "မောင်စံ... ငါတို့ဟာ သာသနာ့အမွေကို ထိန်းသိမ်းတဲ့သူတွေ။ သာသနာ့အမွေကို မတရားတဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ ရယူလို့ မရဘူး။ အကောက်ခွန် ဥပဒေဆိုတာ တိုင်းပြည်ရဲ့ စည်းကမ်းပဲ။ စည်းကမ်းကို ဖောက်ဖျက်ရင် အဲဒီ ပစ္စည်းက ဘယ်လောက် မြတ်မြတ် ဂုဏ်သိက္ခာ မရှိတော့ဘူး" လို့ ဆုံးမပါတယ်။

ဆက်ပြီး ဦးစံလင်းက ပြတိုက်ရဲ့ ပစ္စည်းများ တရားဝင် ရယူခြင်းနှင့် အကောက်ခွန်ဆိုင်ရာ မူဝါဒ (Policy 4) ကို ထုတ်ပြလိုက်ပါတယ်။ "မောင်ဘ... အပိုဒ် ၄.၂ (Art 4.2: Compliance with national and international customs laws) အရ၊ ငါတို့ဟာ အရာရာကို ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ လုပ်ရမယ်။ ကဲ... Template T228 (Heritage Artifact Declaration Form) ကို ယူခဲ့။ လိုအပ်တဲ့ သမိုင်းကြောင်း အထောက်အထားတွေကို ပြန်လည် စုစည်းပြီး အကောက်ခွန် အရာရှိတွေကို စနစ်တကျ ရှင်းပြမယ်။ ငါတို့က မှန်မှန်ကန်ကန် လုပ်ရင်၊ ဥပဒေက ငါတို့ကို ကူညီမှာပါ" လို့ လမ်းညွှန်လိုက်ပါတယ်။

ဦးစံလင်းတို့ အဖွဲ့ဟာ တစ်ညလုံး မအိပ်ဘဲ အထောက်အထားတွေကို စနစ်တကျ ပြင်ဆင်ပြီး အကောက်ခွန် ဌာနကို တင်ပြလိုက်ပါတယ်။ အရာရှိတွေကလည်း အချက်အလက်တွေ ပြည့်စုံမှန်ကန်တာကို တွေ့တော့၊ အေးချမ်းစွာနဲ့ ပစ္စည်းကို ခွင့်ပြုပေးလိုက်ပါတော့တယ်။ မောင်စံဟာ လာဘ်ထိုးစရာ မလိုဘဲ၊ တရားဝင် နည်းလမ်းနဲ့ အောင်မြင်သွားတာကို ကြည့်ပြီး အလွန် အံ့သြသွားပါတယ်။ "သြော်... ဆရာကြီး ပြောတာ သိပ်မှန်တာပဲ။ ကျင့်ဝတ် (Sila) ကို စောင့်ထိန်းပြီး လုပ်ဆောင်တာဟာ အမြဲတမ်း အေးချမ်းပြီး တန်ဖိုးရှိတာပါလား" လို့ နားလည်သွားပါတယ်။

ကြည့်စမ်း သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အကောက်ခွန် ဥပဒေကို လိုက်နာသလိုပဲ၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဘဝမှာလည်း ဓမ္မကျင့်ဝတ်တွေကို လိုက်နာလိုက်တဲ့ အခါမှာ ဘယ်လောက် ခမ်းနားသွားသလဲ ဆိုတာ ဒီဇာတ်လမ်းလေးက သက်သေပြနေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး ကြည့်ကြစို့။ လောကမှာ အကောက်ခွန်တွေ၊ ဥပဒေတွေအတွက် ပူလောင်နေရတာ၊ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်တိုင်း ပူလောင်စွာ လည်ပတ်နေတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အစဉ်အဆက်ဟာ အမှန်တကယ်တော့ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်တဲ့၊ ဆင်းရဲတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီး ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါကို သေချာ ပိုင်းခြားသိဖို့ လိုပါတယ်။

ဒီဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ရုပ်နာမ်တွေ၊ အာရုံတွေပေါ်မှာ "ငါ လိုချင်တယ်၊ ငါ ခိုးထုတ်မယ်" ဆိုပြီး အတ္တနဲ့ တပ်မက်စွဲလမ်းနေတဲ့ တဏှာ နဲ့ အဝိဇ္ဇာ တွေဟာ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို တဏှာအစွဲတွေ၊ "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေ၊ ကျင့်ဝတ်ဖောက်ဖျက်မှုတွေ လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ အခြေအနေ၊ အမှန်တရားကို သိပြီး ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ အငြိမ်းဓာတ် နိဗ္ဗာန်ဟာ နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို ငြိမ်းချမ်းရာကို ရောက်ရှိဖို့အတွက်၊ အကြောင်းအကျိုး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီး၊ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်လို့ ဝေဒနာတွေ ပေါ်လာတိုင်း ဥပါဒါန်သို့ မကူးစေဘဲ "ငါ မဟုတ်ဘူး၊ အကောက်ခွန် အရာရှိ မဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါး ဓာတ်သဘော သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်" လို့ သတိပဋ္ဌာန်နဲ့ အစဉ်မပြတ် ရှုမှတ်နေတဲ့ ကျင့်စဉ်ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံးနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဆိုတာ အလွန်ပဲ ပေါ်လွင်နေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ အကောက်ခွန် အရာရှိလေးများကဲ့သို့ သတိတရားဖြင့် စောင့်ကြပ်နိုင်ကြပါစေ၊ နိုင်ငံသား တာဝန်များကို ကျေပွန်စွာ ထမ်းဆောင်ရင်း တစ်ဖက်ကလည်း သံသရာအခွန်ဖြစ်သော ကုသိုလ်တရားများကို အစဉ်တစိုက် စုဆောင်းနိုင်ကြပါစေ၊ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ တို့၏ မှောင်ခိုသွင်းမှုနောက်သို့ မပါဘဲ မိမိတို့၏ ဘဝသမိုင်းကို လှပစွာ တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ၊ ကုသိုလ်ရိက္ခာများ ပြည့်စုံကြပြီး၊ ကိုယ်ကျန်းမာ၊ စိတ်ချမ်းသာကြကာ၊ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.