Day: 006 | ၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | ကံ (Kamma) ၏ အစ | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် | Law (Intent)

 

Day: 006 | ၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | ကံ (Kamma) ၏ အစ | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် | Law (Intent)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၆ ရက်၊ မင်္ဂလာရှိလှတဲ့ အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေ။ ကမ္ဘာ့သမိုင်း တစ်လျှောက်လုံးကို ပြန်ကြည့်မယ်ဆိုရင် လူသားတွေရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်၊ စေတနာ၊ လုပ်ရပ်တွေကပဲ သမိုင်းကြောင်းကို ပုံဖော်သွားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကနေ့ တရားနာယူနေကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများ အနေနဲ့လည်း ကမ္ဘာ့သမိုင်းကနေ သင်ခန်းစာယူပြီး၊ မိမိတို့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်ဘဝ သမိုင်းကြောင်းကို အကောင်းဆုံး တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ သမိုင်းဆိုတာ အလိုလို ဖြစ်လာတာ မဟုတ်ပါဘူး၊ ဦးဇင်းတို့ နေ့စဉ် ပြုလုပ်နေတဲ့ အသေးအမွှားလေးတွေကအစ ကံတရားတွေ စုဆောင်းမိရာကနေ ဖြစ်တည်လာတာပါ။

ကဲ... တရားစကားတွေ မဟောကြားခင်လေးမှာ စိတ်ကလေးကို ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ မိမိရဲ့ လုပ်ရပ်တိုင်းကို သတိကပ်နိုင်အောင် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို အရင် ပွားများကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ဝင်လေထွက်လေလေးကို သတိကပ်ပြီး အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ခဏလောက် ရှုမှတ်ကြည့်ပါမယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်လေးထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ နှာသီးဖျားမှာ လေလေး တိုးဝင်လာရင် ဝင်မှန်းသိမယ်၊ ပြန်ထွက်သွားရင် ထွက်မှန်းသိမယ်။ ဒီလေလေး ဝင်ထွက်နေတာဟာ သဘာဝရဲ့ ယန္တရားတစ်ခု ဖြစ်ပေမယ့်၊ အဲဒီ လေလေးကို "ငါ ရှုမှတ်မယ်" ဆိုတဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ 'စေတနာ'၊ ကိုယ့်ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်လေး ပါဝင်နေပါတယ်။

ဒီလို သတိလေး ကပ်ထားတဲ့အခါ လေလေး ဝင်လာရင် သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်၊ လေလေး ထွက်သွားရင်လည်း သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကလေး ပြင်ပကို ထွက်သွားဖို့ ကြံရွယ်လိုက်တိုင်း၊ အဲဒီ ကြံရွယ်တဲ့ သဘောလေးကို သတိထားမိအောင် ကြိုးစားကြည့်ပါ။ "သြော်... စိတ်က အပြင်ထွက်ချင်နေပြီ" လို့ သိလိုက်တာနဲ့၊ အဲဒီ ရည်ရွယ်ချက်ကို ရပ်တန့်ပြီး ဝင်လေထွက်လေဆီကို ပြန်ခေါ်လာခဲ့ပါ။ ဒီလိုမျိုး စိတ်ကို တစ်နေရာတည်းမှာ စူးစိုက်ထားနိုင်ဖို့ ဆိုတာ ကိုယ်တိုင်ရဲ့ ခိုင်မာတဲ့ ရည်ရွယ်ချက် စေတနာ မပါဘဲနဲ့ ဘယ်လိုမှ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။

ဒီလိုမျိုး စိတ်ကို ဝင်လေထွက်လေ အာရုံ တစ်နေရာတည်းမှာ စူးစိုက်ထားနိုင်ရင် သမာဓိရလာပါပြီ။ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ ပြင်ပအာရုံတွေဆီ ပြေးလွှားချင်တဲ့ ရည်ရွယ်ချက်တွေ ရပ်တန့်သွားပြီ ဆိုရင်တော့ တရားတော်ကို အေးအေးဆေးဆေး နာယူမှတ်သားနိုင်ပါပြီ။ ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လူတစ်ယောက်ရဲ့ လုပ်ရပ်တစ်ခုဟာ အပြစ်မြောက်သလား၊ မမြောက်ဘူးလား၊ ကံမြောက်သလား ဆိုတာကို ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာနဲ့ ဥပဒေပညာရပ်တွေမှာ ဘယ်လို ရှုမြင်ကြသလဲ ဆိုတာကနေ စပြီး ကြည့်ကြရအောင်။

ဒီနေ့ခေတ် ခေတ်သစ် ဥပဒေပညာရပ် (Law) ထဲမှာ အထူးသဖြင့် ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေ (Criminal Law) မှာ အလွန် အရေးပါတဲ့ အခြေခံ သဘောတရား နှစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ လက်တွေ့ ပြုလုပ်မှုဖြစ်တဲ့ 'Actus Reus' (The Guilty Act) နဲ့ စိတ်ထဲက ရည်ရွယ်ချက်ဖြစ်တဲ့ 'Mens Rea' (The Guilty Mind) တို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပဒေပညာရှင်တွေက လူတစ်ယောက်ဟာ ပြစ်မှုတစ်ခုကို ကျူးလွန်တယ်လို့ ဆုံးဖြတ်ဖို့ဆိုရင်၊ အပြင်ပန်း လုပ်ရပ်တစ်ခုတည်းကို ကြည့်လို့ မရဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။ အဲဒီ လုပ်ရပ်ကို ကျူးလွန်ချိန်မှာ သူ ဘယ်လို ရည်ရွယ်ချက်မျိုး ရှိခဲ့သလဲ (Intent) ဆိုတာကို အဓိကထားပြီး စစ်ဆေးရပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဥပမာ - ကားမောင်းနေတဲ့ လူနှစ်ယောက်ကို ကြည့်ကြစို့။ ပထမ တစ်ယောက်က ကားမောင်းလာရင်းနဲ့ ရုတ်တရက် ဘရိတ်ပေါက်သွားတယ်။ သူ မတိုက်ချင်ဘဲနဲ့ လမ်းကူးနေတဲ့ လူတစ်ယောက်ကို ဝင်တိုက်မိပြီး အဲဒီလူ သေဆုံးသွားတယ်။ ဒုတိယ တစ်ယောက်ကကျတော့ သူ့ရန်သူကို သတ်ချင်လို့ ကားပေါ်ကနေ အသင့်စောင့်နေပြီး၊ လမ်းကူးလာတဲ့ အချိန်မှာ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိနဲ့ တမင်တကာ အရှိန်တင်ပြီး ဝင်တိုက်သတ်လိုက်တယ်။ အပြင်ပန်း လုပ်ရပ် (Actus Reus) ကို ကြည့်ရင် နှစ်ယောက်စလုံးဟာ လူတစ်ယောက်ကို ကားနဲ့ တိုက်သတ်လိုက်တာ ချည်းပါပဲ။

ဒါပေမယ့် တရားရုံးရောက်တဲ့အခါ တရားသူကြီးက ဒီလူနှစ်ယောက်ကို ပေးတဲ့ ပြစ်ဒဏ်ချင်း လုံးဝ မတူပါဘူး။ ပထမ တစ်ယောက်ကို မတော်တဆ လူသေမှု၊ ပေါ့ဆမှု ဆိုတဲ့ ပုဒ်မနဲ့ သာမန် ပြစ်ဒဏ်ပဲ ပေးပါတယ်။ ဒုတိယ တစ်ယောက်ကိုတော့ ကြိုတင် ကြံစည်ပြီး ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ လူသတ်မှု ဆိုတဲ့ ပုဒ်မနဲ့ သေဒဏ် ဒါမှမဟုတ် တစ်သက်တစ်ကျွန်း ပြစ်ဒဏ် အထိ အပြစ်ပေးပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲ။ ဥပဒေရဲ့ အမြင်မှာ 'ရည်ရွယ်ချက်' (Intent) မပါရင် အဲဒီလုပ်ရပ်ဟာ အပြည့်အဝ အပြစ်မမြောက်ဘူးလို့ သတ်မှတ်ထားလို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက 'အရှင်ဘုရား၊ သူများ ရင်ထဲက ရည်ရွယ်ချက်ကို ဘယ်လိုလုပ် သိနိုင်မှာလဲ' တဲ့။ မှန်ပါတယ်။ ဥပဒေပညာရှင်တွေ၊ စုံထောက်တွေဟာ အဲဒီ Mens Rea လို့ခေါ်တဲ့ စိတ်ထားကို သိဖို့အတွက် အထောက်အထား အမျိုးမျိုးကို စုဆောင်းရပါတယ်။ သူ ကြိုတင်ပြီး လက်နက် ဝယ်ထားသလား၊ ခြိမ်းခြောက်စာ ပို့ထားသလား၊ သူ့ရဲ့ အတိတ်က အပြုအမူတွေက ဘယ်လို ရှိသလဲ ဆိုတာတွေကို သိပ္ပံနည်းကျ စစ်ဆေးပြီးမှ "ဒီလူဟာ တမင်တကာ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ လုပ်တာပါ" လို့ ကောက်ချက်ချရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီဥပဒေ သဘောတရားဟာ လူသားတွေရဲ့ လွတ်လပ်စွာ ရွေးချယ်ခွင့် (Free Will) နဲ့ တိုက်ရိုက် ဆက်စပ်နေပါတယ်။ လူတစ်ယောက်ဟာ သူ့ရဲ့ စိတ်နဲ့ သူ ဘာလုပ်နေတယ် ဆိုတာကို အသိအမှတ်ပြုပြီး၊ ရွေးချယ် ဆုံးဖြတ်ပြီး လုပ်မှသာ အဲဒီလုပ်ရပ်အတွက် သူ တာဝန်ယူရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ စိတ်မနှံ့တဲ့သူ တစ်ယောက် ကျူးလွန်တဲ့ ပြစ်မှုတွေကို ဥပဒေက အပြည့်အဝ အပြစ်မပေးတာဟာလည်း၊ သူ့မှာ မှန်ကန်တဲ့ ရည်ရွယ်ချက် 'Intent' ကို တည်ဆောက်နိုင်စွမ်း မရှိလို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ခေတ်သစ် ကမ္ဘာကြီးက လက်ခံကျင့်သုံးနေတဲ့ အင်မတန် အဆင့်မြင့်တဲ့ တရားစီရင်ရေး စနစ်ကြီးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်နဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က ဒီခေတ်သစ် ဥပဒေပညာရပ်တွေ မပေါ်ပေါက်ခင် လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ စာမျက်နှာ (၁) မှာ "စေတနာဟံ ဘိက္ခဝေ ကမ္မံ ဝဒါမိ" လို့ အတိအကျ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ "ချစ်သား ရဟန်းတို့၊ စေတနာကိုသာလျှင် ကံဟူ၍ ငါဘုရား ဟောတော်မူ၏။ စေတနာဖြင့် ကြံရွယ်၍သာလျှင် ကိုယ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း ကံကို ပြုလုပ်ကြကုန်၏" လို့ အနက်အဓိပ္ပာယ် ရပါတယ်။

ဒီပါဠိတော်ဟာ လောကကြီး တစ်ခုလုံးရဲ့ အခြေခံ ဥပဒေသကြီးကို တိုတိုနဲ့ လိုရင်း အမိအရ ဖွင့်ဟပြလိုက်တာပါပဲ။ စေတနာဆိုတာ ကိုယ်လုပ်မယ့် အလုပ်တစ်ခု အပေါ်မှာ စိတ်ကနေ တိုက်တွန်းလှုံ့ဆော်ပေးတဲ့ သဘောတရားပါ။ အဘိဓမ္မာမှာ စေတနာကို 'ကမ္မပစ္စယော'၊ ကံရဲ့ အကြောင်းတရားလို့ ပြဆိုပါတယ်။ ခေတ်သစ် ဥပဒေပညာက 'Mens Rea' လို့ ခေါ်တဲ့ ရည်ရွယ်ချက် ဆိုတာ၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ ဟောကြားခဲ့တဲ့ 'စေတနာ' သက်သက်ပါပဲ။ လုပ်ရပ်တစ်ခုမှာ စေတနာ မပါရင် အဲဒါဟာ အကုသိုလ်ကံ မမြောက်ပါဘူး။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ရဟန်းတော် တစ်ပါးဟာ တောထဲမှာ လမ်းလျှောက်သွားရင်းနဲ့၊ မြက်ပင်တွေ ကြားထဲမှာ ရှိနေတဲ့ ပိုးကောင်လေး တစ်ကောင်ကို မမြင်ဘဲ နင်းမိပြီး သေသွားတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီ ရဟန်းမှာ ပါဏာတိပါတ (သူ့အသက်သတ်မှု) ကံ ထိုက်သလား လို့ မေးရင်၊ ဘုရားရှင်က "မထိုက်ဘူး" လို့ ဖြေပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲ။ သတ်လိုတဲ့ 'စေတနာ' မှ မပါတာ။ ဒါပေမယ့် ခြင်တစ်ကောင် ကိုယ့်ကို လာကိုက်လို့ "ဒီကောင်တော့ သေလိုက်စမ်း" ဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ ရိုက်သတ်လိုက်ရင်တော့၊ စေတနာ ပါသွားတဲ့အတွက် ကံအပြည့်အဝ မြောက်သွားပါပြီ။ ဥပဒေအမြင်နဲ့ ဓမ္မအမြင်ဟာ တစ်ထပ်တည်း ကျနေတာကို အံ့သြဖွယ်ရာ တွေ့ရပါမယ်။

ဒီတော့ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဦးဇင်းတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အရေးအကြီးဆုံးဟာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ လှုပ်ရှားမှုထက်၊ စိတ်ထဲက စေတနာ ရည်ရွယ်ချက်ပါပဲ။ ကောင်းတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ လှူဒါန်းရင် ကုသိုလ်ကံ မြောက်တယ်၊ ဆိုးတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ ပြောဆိုရင် အကုသိုလ်ကံ မြောက်တယ်။ သမိုင်းကြောင်းကို ပုံဖော်တယ် ဆိုတာ တကယ်တော့ ဒီစေတနာလေးတွေ စုဆောင်းပြီး ပုံဖော်နေတာ သက်သက်ပါပဲ။ စေတနာဟာ စိတ်အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုလုံးကို ဦးဆောင်တဲ့ စစ်သေနာပတိချုပ်ကြီးနဲ့ တူပါတယ်။ သူက ခိုင်းတဲ့အတိုင်း ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်တွေက လိုက်လုပ်ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု ဒီလို ကံမြောက်သွားစေတဲ့ ခန္ဓာဖြစ်စဉ်ကြီးကို၊ ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ဘယ်လို ရှုမှတ်မလဲဆိုတာ အသေးစိတ် ဓာတ်ခွဲ ကြည့်ရအောင်။ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ ပုဒ်ရေ ၁၆၂ မှာ လာရှိတဲ့အတိုင်း "နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတန၊ သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿ" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအကျိုး ယန္တရားကြီးကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ကြည့်ကြစို့။ ဦးဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အာယတန (၁၂) ပါး ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် ဆိုတဲ့ အတွင်း အာယတန (၆) ပါး (သဠာယတန) ရယ်၊ အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိ၊ ဓမ္မာရုံ ဆိုတဲ့ အပြင် အာယတန (၆) ပါးရယ် ဖြစ်ပါတယ်။

ဥပမာ - မျက်စိ (စက္ခုဒွါရ) လို့ခေါ်တဲ့ အတွင်းအာယတနနဲ့، မိမိ မနှစ်သက်တဲ့ ရန်သူရဲ့ မျက်နှာ (ရူပါရုံ) လို့ခေါ်တဲ့ အပြင်အာယတနတို့ လာရောက် တိုက်ခိုက်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီလို တိုက်ခိုက်လိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ 'စက္ခုဝိညာဏဓာတ်' လို့ခေါ်တဲ့ မြင်သိစိတ်လေးဟာ ချက်ချင်း ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။ မျက်စိရယ်၊ အဆင်းရယ်၊ မြင်သိစိတ်ရယ် ဒီသုံးပါး ဆုံမိသွားတာကို အဘိဓမ္မာမှာ 'ဖဿ' (Contact) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ တွေ့ထိမှုလေး ဖြစ်သွားတာပါ။

ဖဿဖြစ်လာတာနဲ့ တစ်ဆက်တည်းမှာပဲ ဘာပေါ်လာသလဲ ဆိုတော့ "ဒီလူ့မျက်နှာကြီး မြင်ရတာ စိတ်ဆင်းရဲလိုက်တာ" ဆိုတဲ့ မသာယာတဲ့ ခံစားမှု 'ဒေါမနဿ ဝေဒနာ' လေး ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။ ဝေဒနာ ဖြစ်ပြီးတာနဲ့ "ဒါ ငါ့ရန်သူပဲ" လို့ မှတ်သားလိုက်တဲ့ 'သညာ' ဆိုတဲ့ သဘောတရားလေး ပေါ်လာတယ်။ အဲဒီနောက်မှာ အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ "ဒီကောင့်ကို တစ်ခုခု ပြောပစ်လိုက်ရမှ၊ ရိုက်ပစ်လိုက်ရမှ" ဆိုတဲ့ တိုက်တွန်းနှိုးဆော်တဲ့ 'စေတနာ' (သင်္ခါရ) တရားတွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။

ဒီဖြစ်စဉ်ကို ခန္ဓာငါးပါး အနေနဲ့ ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြစို့။ ရန်သူရဲ့ အဆင်းနဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ မျက်စိအကြည်ဓာတ်က 'ရူပက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ မြင်သိစိတ်က 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ'၊ မကျေနပ်တဲ့ ခံစားမှုက 'ဝေဒနာက္ခန္ဓာ'၊ ရန်သူလို့ မှတ်သားတာက 'သညာက္ခန္ဓာ'၊ သွားရိုက်မယ်လို့ စေတနာနဲ့ စီရင်တာက 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ စေတနာ (သင်္ခါရက္ခန္ဓာ) အလုပ်လုပ်သွားတာဟာ ဥပဒေအမြင်အရ 'Mens Rea' (Guilty Intent) မြောက်သွားပါပြီ။ ကိုယ်ထိလက်ရောက် မလုပ်ရသေးခင် စိတ်ထဲမှာတင် အကုသိုလ်ကံ (မနောကံ) အပြည့်အဝ မြောက်သွားပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ ဒီလောက် ရှင်းလင်းနေတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာအစဉ်ကြီး လည်ပတ်သွားတာကို ငါတို့က ဘာကြောင့် "ငါ ဒေါသထွက်တယ်၊ ငါ သွားရိုက်မယ်" လို့ ထင်နေကြတာလဲ။ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို ပြန်စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မျက်လှည့်ဆရာက ကြိုးတစ်ချောင်းကို မြွေဖြစ်အောင် လှည့်စားပြတဲ့အခါ၊ အမှန်ကို မသိတဲ့သူက တကယ့် မြွေအစစ်ကြီး၊ အကောင်အထည်ကြီး လို့ ထင်ပါတယ်။ အဲဒီလိုပဲ အလွန် မြန်ဆန်လွန်းတဲ့ ဒွါရ၊ အာရုံ၊ ဝိညာဏ် ဆိုတဲ့ ဓာတ်တရားတွေရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုကို အမှန်အတိုင်း မသိတဲ့အခါ "ဒါ ငါပဲ၊ ငါ့ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ပဲ" လို့ အကောင်အထည် 'ငါ' အနေနဲ့ ဆုပ်ကိုင်ထားတာဟာ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" အစစ်ပါပဲ။

အဲဒီ "ငါ" ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးကပဲ အခုလည်း ဒေါသထွက်တယ်၊ မနက်ဖြန်လည်း ဒီလူ့ကို မကျေနပ်ဘူး၊ ဒီစိတ်ကြီးက ထာဝရ ရှိနေမယ် လို့ ခိုင်မြဲတဲ့ အတ္တကြီး အနေနဲ့ ထင်နေတာက "သဿတဒိဋ္ဌိ" ပါ။ ပြီးတော့ သတ်ပစ်လိုက်မှ အေးမယ်၊ သေရင် ဘာမှ မရှိတော့ဘူး လို့ ကံ၊ ကံ၏ အကျိုးကို ပယ်ဖျက်ပြီး အပြတ်ယူတာက "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" ပါ။

တကယ်တမ်း ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ရှုမှတ်ကြည့်လိုက်ရင် မျက်လှည့်ဆရာရဲ့ လှည့်စားမှုကို ချက်ချင်း သိသွားသလိုပါပဲ။ "သြော်... သွားရိုက်ချင်တဲ့ ရည်ရွယ်ချက် ဆိုတာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ (စေတနာ) သက်သက်ပဲ။ ငါ မဟုတ်ဘူး။ ဓာတ်သဘောတွေ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတာပါလား" လို့ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်လိုက်တာနဲ့ "ငါ" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ချက်ချင်း ပြုတ်ကျသွားပါတယ်။

ဒါဆိုရင် လက်တွေ့မှာ စိတ်ထဲက စေတနာတွေ ပေါ်လာရင် ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ။ ဥပမာ- တစ်ယောက်ယောက်ကို ဒေါသထွက်ပြီး ဆဲချင်တဲ့စိတ် ပေါ်လာတယ် ဆိုပါစို့။ "ငါ ဆဲမယ်" လို့ ပညတ်အာရုံနောက်ကို လိုက်ပြီး မမှတ်ပါနဲ့။ အဲဒီလို မှတ်ရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝင်သွားပါပြီ။ "ဆဲချင်တဲ့ စေတနာလေး ပေါ်လာတယ်... သတိနဲ့ သိတယ်၊ ဒေါသဆိုတဲ့ နီဝရဏတရားလေး ပေါ်လာတယ်... သိတယ်" လို့ပဲ ပရမတ်ကို ဦးစားပေး မှတ်ပါ။

အဲဒီ ဆဲချင်တဲ့ ရည်ရွယ်ချက် စေတနာလေးဟာ အကြောင်းကြောင့် ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်းပဲ အသစ်အသစ် အစားထိုးကာ ပျက်စီးသွားတဲ့ ဓမ္မသဘောလေးပါ။ သတိလေးနဲ့ စောင့်ကြည့်နေရင် အဲဒီစေတနာလေး ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို အထင်အရှား မြင်ရပါမယ်။ ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို မြင်တော့ "ခိုင်တယ်၊ မြဲတယ်" လို့ ထင်တဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ လုံးဝ ပြုတ်ပါတယ်။ ပျက်သွားပေမယ့် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ရင် နောက်ထပ် စိတ်အသစ် ဖြစ်ပေါ်တာကို မြင်တဲ့အတွက် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိလည်း ပြုတ်ပါတယ်။ ရုပ်နဲ့နာမ်ပဲ ရှိတယ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မပါဘူးလို့ သိတဲ့အတွက် "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိ အားလုံး ကွာကျပြီး ဝိပဿနာ ဉာဏ်အမြင်ကို ရရှိလာမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာကို ပြတိုက်ကြီး တစ်ခုက ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ အချိန်ကတော့ လူအသွားအလာ များပြားနေတဲ့ ပြတိုက်ရဲ့ နေ့လည်ခင်း တစ်ခုပါ။ ပြတိုက်မှာ ရှေးဟောင်း ပစ္စည်းတွေကို ပြုစုထိန်းသိမ်းရတဲ့ အဖွဲ့ထဲက ဝန်ထမ်းငယ်လေး မောင်ဘ ဟာ ဖန်ပေါင်းချောင် တစ်ခုကို သန့်ရှင်းရေး လုပ်နေပါတယ်။ အဲဒီ ဖန်ပေါင်းချောင်ထဲမှာ အလွန် အဖိုးတန်တဲ့ ရှေးဟောင်း ရွှေပေလွှာ တစ်ခု (Case-2406) ရှိပါတယ်။

မောင်ဘဟာ သန့်ရှင်းရေး လုပ်နေရင်းနဲ့ ကြမ်းပြင်က ရေစိုနေတာကို သတိမထားမိလိုက်ဘူး။ ရုတ်တရက် ခြေချော်ပြီး လဲကျသွားတဲ့ အခါမှာ၊ သူ့လက်က ဖန်ပေါင်းချောင်ကို သွားရိုက်မိပြီး၊ ဖန်ကွဲစတွေက ရွှေပေလွှာပေါ်ကို ကျကာ အနည်းငယ် ပွန်းပဲ့ ပျက်စီးသွားပါတယ်။ အသံကျယ်ကြီး ထွက်လာတော့ အားလုံး ဝိုင်းအုံလာကြတယ်။ အဲဒီအထဲမှာ မောင်ဘကို မကြည်ဖြူတဲ့ ဝန်ထမ်း တစ်ယောက်က "ဟောဒီမှာ ကြည့်ကြစမ်း... မောင်ဘက ပြတိုက်ရဲ့ ပြပွဲကြီး ပျက်စီးအောင် တမင်တကာ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဖျက်ဆီးလိုက်တာဗျ၊ ဒီကောင့်ကို အလုပ်ထုတ်ပြီး တရားစွဲရမယ်" လို့ ဒေါသတကြီးနဲ့ စွပ်စွဲပါတော့တယ်။

မောင်ဘခမျာ မျက်ရည်တွေ ကျပြီး၊ ပြာပြာသလဲနဲ့ "ကျွန်တော် တမင်လုပ်တာ မဟုတ်ရပါဘူးဗျာ၊ ကြမ်းပြင် ရေစိုနေလို့ ခြေချော်ကျသွားတာပါ" လို့ ရှင်းပြနေပေမယ့်၊ စွပ်စွဲတဲ့သူက လက်မခံပါဘူး။ ခန်းမထဲမှာ အခြေအနေတွေက တင်းမာလာပါတယ်။ မောင်ဘရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ငါတော့ ဒုက္ခရောက်ပါပြီ၊ ငါ့ကို ဝိုင်းအပြစ်တင်နေကြပြီ" ဆိုတဲ့ သောကတွေ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိတွေ အပြည့်အဝ ဖုံးလွှမ်းနေပါတယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်မှူးကြီး ဦးစံလင်း ရောက်လာပါတယ်။ သူဟာ ကွဲနေတဲ့ ဖန်စတွေကို ကြည့်လိုက်တယ်၊ ရေစိုနေတဲ့ ကြမ်းပြင်ကို ကြည့်လိုက်တယ်။ ပြီးတော့ တည်ငြိမ်တဲ့ အသံနဲ့ "အားလုံး ခဏလောက် ငြိမ်ပေးကြပါ။ ပြဿနာ တစ်ခု ဖြစ်လာရင် အပြင်ပန်း လုပ်ရပ် (Actus Reus) တစ်ခုတည်းကို ကြည့်ပြီး ဆုံးဖြတ်လို့ မရဘူး။ လုပ်တဲ့သူရဲ့ ရည်ရွယ်ချက် (Mens Rea) ကို အရင် ရှာရမယ်" လို့ ဥပဒေသဘောတရား၊ ဓမ္မသဘောတရားနဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောလိုက်ပါတယ်။

ဆက်ပြီး ဦးစံလင်းက ပြတိုက်ရဲ့ အရေးပေါ် အခြေအနေ စစ်ဆေးရေး မူဝါဒ (Policy 8) ကို ထုတ်ယူလိုက်ပါတယ်။ "အပိုဒ် ၈.၁ (Art 8.1: Incident analysis based on intent) အရ၊ ကျွန်တော်တို့ဟာ ဘယ်သူ့ကိုမှ စေတနာ (ရည်ရွယ်ချက်) မပါဘဲနဲ့ အပြစ်မပေးပါဘူး။ ကဲ... Template T200 (Incident Report Form) ကို ယူခဲ့။ မောင်ဘ လဲကျတဲ့ အချိန်မှာ သူ သန့်ရှင်းရေး ကိရိယာတွေ ကိုင်ထားသလား၊ ကြမ်းပြင်က တကယ် ရေစိုနေသလား ဆိုတာ CCTV ကနေ ပြန်ကြည့်မယ်" လို့ အမိန့်ပေးလိုက်ပါတယ်။

CCTV မှတ်တမ်းကို ပြန်ကြည့်တဲ့အခါ မောင်ဘဟာ တကယ်ပဲ ခြေချော်ကျသွားတာကို တွေ့ရပါတယ်။ မဖျက်ဆီးချင်တဲ့ စေတနာ (No Intent) ဆိုတာ အထင်အရှား ပေါ်လွင်သွားပါတယ်။ အဲဒီအခါ ဦးစံလင်းက "တွေ့လား... ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ ဟောခဲ့တဲ့အတိုင်းပဲ၊ စေတနာ မပါရင် ကံမမြောက်ဘူး။ ဥပဒေအရလည်း ရည်ရွယ်ချက် မပါရင် ပြစ်မှု မမြောက်ဘူး။ ဒါဟာ မတော်တဆမှု သက်သက်ပဲ။ မောင်ဘကို သတိထားဖို့ပဲ ဆုံးမရမယ်၊ အလုပ်ထုတ်စရာ၊ တရားစွဲစရာ မလိုဘူး" လို့ တရားမျှတစွာ ဆုံးဖြတ်ပေးလိုက်ပါတယ်။

ဒီအခါမှာ မောင်ဘရဲ့ ရင်ထဲက ပူလောင်နေတဲ့ စိုးရိမ်သောကတွေဟာ ချက်ချင်း ငြိမ်းအေးသွားပါတယ်။ စွပ်စွဲတဲ့ သူလည်း ကိုယ့်အမှားကို ကိုယ်သိပြီး ငြိမ်ကျသွားပါတယ်။ ကြည့်စမ်း သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ပြဿနာ တစ်ခုကို "ငါ့အမြင်၊ ငါ့ဒေါသ" နဲ့ မဆုံးဖြတ်ဘဲ၊ ဓမ္မအမြင်ဖြစ်တဲ့ 'စေတနာ' သဘောတရားနဲ့ ခေတ်သစ် ဥပဒေပညာကို ပေါင်းစပ်ပြီး ဖြေရှင်းလိုက်တဲ့ အခါမှာ ဘယ်လောက် အေးချမ်းသွားသလဲ။ သာသနာ့အမွေအနှစ်တွေကို ထိန်းသိမ်းရာမှာ ရုပ်ဝတ္ထုတွေကို ထိန်းသိမ်းတာထက်၊ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ထား စေတနာတွေကို မှန်ကန်စွာ ထိန်းသိမ်းနိုင်ခြင်းဟာသာ အရေးအကြီးဆုံး ဖြစ်တယ်ဆိုတာ ဒီဇာတ်လမ်းလေးက သက်သေပြနေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး ကြည့်ကြစို့။ လောကမှာ စေတနာ အမှားတွေကြောင့်ဖြစ်စေ၊ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်ပြီး လည်ပတ်နေတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အစဉ်အဆက်ဟာ အမှန်တကယ်တော့ ကိုယ်ပိုင်မရတဲ့၊ ဆင်းရဲတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီး ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါကို သေချာ ပိုင်းခြားသိဖို့ လိုပါတယ်။

ဒီဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ရုပ်နာမ်တွေပေါ်မှာ၊ စေတနာတွေပေါ်မှာ "ဒါက ငါပဲ၊ ငါ လုပ်တာပဲ၊ ငါ့ရည်ရွယ်ချက်ပဲ" ဆိုပြီး အတ္တနဲ့ တပ်မက်စွဲလမ်းနေတာ၊ အဝိဇ္ဇာကြောင့် အကုသိုလ် ကံတွေ ပြုလုပ်နေတာဟာ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို တဏှာအစွဲတွေ၊ "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေ၊ အကုသိုလ် စေတနာတွေ လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ အခြေအနေ၊ ကံတရားတို့ရဲ့ အဆုံးသတ်ရာ အငြိမ်းဓာတ် နိဗ္ဗာန်ဟာ နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို ကံတရားတွေ ချုပ်ငြိမ်းရာကို ရောက်ရှိဖို့အတွက်၊ အကြောင်းအကျိုး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီး၊ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်တိုင်း စေတနာလေး ပေါ်လာတာကို "ငါ မဟုတ်ဘူး၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်" လို့ သတိပဋ္ဌာန်နဲ့ အစဉ်မပြတ် ရှုမှတ်နေတဲ့ ကျင့်စဉ်ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံးနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဆိုတာ အလွန်ပဲ ပေါ်လွင်နေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ စေတနာတိုင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်တိုင်းကို သတိပညာဖြင့် ထိန်းကျောင်းနိုင်ကြပါစေ၊ ကိုယ် နှုတ် စိတ် သုံးပါးလုံးဖြင့် ကောင်းသော ကုသိုလ်ကံများကိုသာ ပြုလုပ်နိုင်ကြပါစေ၊ သမိုင်းဝင် သာသနာ့အမွေအနှစ်များကို တန်ဖိုးထား ထိန်းသိမ်းသကဲ့သို့၊ မိမိတို့၏ ဘဝသမိုင်း၊ သာသနာ့သမိုင်းကိုလည်း ကောင်းမွန်စွာ တန်ဖိုးထား ရေးထိုးနိုင်ကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာ၊ စိတ်ချမ်းသာကြပြီး၊ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.