Day: 062 | ၀၂ မတ် ၂၀၂၄ | တောင်သူလယ်သမားနှင့် ကံ (ကံနှင့် စကြဝဠာနိယာမ) | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဗီဇနိယာမ | Agriculture Science

 

Day: 062 | ၀၂ မတ် ၂၀၂၄ | တောင်သူလယ်သမားနှင့် ကံ (ကံနှင့် စကြဝဠာနိယာမ) | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဗီဇနိယာမ | Agriculture Science

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ မြန်မာကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့၊ ဒီကနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ တောင်သူလယ်သမားနေ့ အခါသမယမှာ တရားနာလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး၊ ကျေးဇူးရှင် တောင်သူလယ်သမားကြီးများနဲ့တကွ ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားအပေါင်း စပါးဆန်ရေ ပေါများပြီး စိတ်ရောကိုယ်ပါ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လောကကြီးမှာ ငါတို့ နေ့စဉ် စားသုံးနေတဲ့ ထမင်းတစ်လုပ်၊ ဟင်းတစ်လုတ် ဖြစ်လာဖို့အတွက် မြေကြီးကို အားပြုပြီး အပင်ပန်းခံ စိုက်ပျိုးပေးနေကြတဲ့ တောင်သူဦးကြီးတွေရဲ့ ကျေးဇူးဟာ အင်မတန်မှ ကြီးမားလှပါတယ်။

ဒီတော့ကာ တရားတော်ကို မနာယူခင်မှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး ငြိမ်သက်အောင် ထားကြည့်ကြရအောင်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်သောင့်သက်သာ ထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ ဒီကနေ့ဟာ စိုက်ပျိုးရေးနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ နေ့ဖြစ်တာမို့၊ စိုက်ပျိုးခြင်းရဲ့ အခြေခံအကျဆုံးဖြစ်တဲ့ "မြေကြီး" (ပထဝီဓာတ်) ကို အာရုံပြုပြီး ကမ္မဋ္ဌာန်း ပွားများကြည့်ကြစို့။ မိမိတို့ ထိုင်နေတဲ့ နေရာကနေ မြေကြီးရဲ့ ခိုင်ခံ့တဲ့ သဘော၊ ထောက်ခံထားတဲ့ သဘောလေးကို စိတ်ထဲကနေ ခံစားကြည့်လိုက်ပါ။ ပြီးရင် "ပထဝီ... ပထဝီ..." (မြေကြီး... မြေကြီး...) လို့ စိတ်ထဲကနေ အေးအေးဆေးဆေးလေး ရှုမှတ်ပေးပါ နော်။

 "အရှင်ဘုရား... မြေကြီးကို ရှုမှတ်တော့ ဘာအကျိုးထူး ရလာမှာလဲ" တဲ့။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လောကမှာ သစ်ပင်တွေ၊ တောင်တန်းတွေ၊ သတ္တဝါတွေ အားလုံးဟာ ဒီမြေကြီး (ပထဝီဓာတ်) ပေါ်မှာပဲ မှီခိုရပ်တည်နေကြရတာပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးထဲမှာလည်း အရိုး၊ အသား၊ အကြော၊ သွား၊ ဆံပင် ဆိုတဲ့ ခိုင်မာတဲ့ သဘောတရားတွေဟာ ပထဝီဓာတ်တွေချည်းပါပဲ။ အပြင်က မြေကြီးနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်တွင်းက မြေဓာတ်ဟာ သဘာဝချင်း အတူတူပဲလို့ ဆင်ခြင်မိတဲ့အခါ "ငါ" ဆိုတဲ့ မာနတွေ တဖြည်းဖြည်း လျော့ကျသွားပါလိမ့်မယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... မြေကြီးဟာ သူ့အပေါ်ကို နံ့သာရည်နဲ့ ပက်လည်း ဝမ်းသာမသွားပါဘူး။ မစင်တွေ၊ အညစ်အကြေးတွေ စွန့်ပစ်လိုက်ရင်လည်း ဝမ်းနည်းမသွားပါဘူး၊ စိတ်ဆိုးမသွားပါဘူး။ ဘာကိုပဲ ပစ်ချပစ်ချ အားလုံးကို တည်ငြိမ်စွာနဲ့ လက်ခံထားနိုင်တဲ့ သတ္တိ ရှိပါတယ်။ အဲဒီလိုပဲ "ငါ့ရဲ့ စိတ်နှလုံးဟာလည်း လောကဓံ အကောင်းအဆိုးတွေနဲ့ ကြုံလာတဲ့အခါ၊ မြေကြီးလိုပဲ တုန်လှုပ်မှုမရှိ၊ ငြိမ်သက်တည်ကြည်ရပါလို၏" လို့ ဆင်ခြင်ပြီး "ပထဝီ... ပထဝီ" လို့ ဆက်လက် ရှုမှတ်လိုက်ပါ။

ကဲ... မြေကြီးရဲ့ တည်ငြိမ်တဲ့ သဘောကို အာရုံပြုရင်း စိတ်ကလေး ငြိမ်းအေးသွားပြီ ဆိုရင်တော့၊ ဒီကနေ့ တောင်သူလယ်သမားနေ့နဲ့ အင်မတန် ဆီလျော်တဲ့ သဘာဝ ဖြစ်စဉ်တွေ၊ စိုက်ပျိုးရေး သိပ္ပံပညာ (Agriculture Science) တွေနဲ့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ကံတရား အကြောင်းကို ချိန်ထိုးပြီး လေ့လာကြည့်ကြစို့။

ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာမှာ ကြည့်မယ်ဆိုရင်... စိုက်ပျိုးရေး သိပ္ပံပညာရှင်တွေ (Agronomists) က အပင်တစ်ပင် ရှင်သန်ကြီးထွားလာဖို့ ဆိုတာ အကြောင်းတရားတွေ အများကြီး ပေါင်းစုံမှ ဖြစ်လာတာလို့ အတိအကျ သက်သေပြထားကြပါတယ်။ မျိုးစေ့တစ်စေ့ကို မြေကြီးထဲ ချလိုက်ရုံနဲ့ ချက်ချင်း အပင်ပေါက်လာတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီ မျိုးစေ့လေး အညှောက်ပေါက်ဖို့အတွက် သင့်လျော်တဲ့ အပူချိန် (Temperature)၊ လုံလောက်တဲ့ စိုထိုင်းဆ (Moisture) နဲ့ အောက်ဆီဂျင် (Oxygen) တွေ အချိုးအစားကျကျ ပေါင်းဆုံမိမှသာ အစေ့ခွံလေး ကွဲပြီး အမြစ်လေးတွေ ထွက်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... မျိုးစေ့ထဲမှာ အပင်ဖြစ်လာမယ့် မျိုးရိုးဗီဇ (DNA) က အသင့် ပါပြီးသားပါ။ သရက်စေ့ စိုက်ရင် သရက်ပင်ပဲ ထွက်မယ်၊ တမာစေ့ စိုက်ရင် တမာပင်ပဲ ထွက်မယ်ဆိုတာ မျိုးရိုးဗီဇက ဆုံးဖြတ်ထားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ဗီဇလေး အသက်ဝင်လာဖို့ အပြင်က ရေ၊ မြေ၊ နေရောင်ခြည် ဆိုတဲ့ အထောက်အပံ့ (Environmental Factors) တွေ မဖြစ်မနေ လိုအပ်ပါတယ်။ သရက်စေ့ကို ကျောက်တုံးပေါ် တင်ထားရင် ဘယ်တော့မှ အပင် မပေါက်နိုင်ပါဘူး။ ဒါဟာ သဘာဝတရားရဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှု (Causality) ကို သိပ္ပံနည်းကျ ဓာတ်ခွဲပြထားတာပါပဲ။

 "အရှင်ဘုရား... ဒါဆိုရင် လယ်သမားက အပင်ကို ဖန်တီးလိုက်တာ မဟုတ်ဘူးလား" တဲ့။ သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့ နော်။ တောင်သူလယ်သမား ဆိုတာ အပင်ကို ကိုယ်တိုင် ဖန်တီးသူ (Creator) မဟုတ်ပါဘူး။ သူက အပင်ပေါက်လာဖို့ လိုအပ်တဲ့ "အကြောင်းတရား" (Conditions) တွေကို ဖန်တီးပေးတဲ့သူ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ မြေကြီးကို မှုဖြစ်အောင် ထွန်ယက်ပေးတယ်၊ ရေသွင်းပေးတယ်၊ ပေါင်းသင်ပေးတယ်။ တကယ်တမ်း အပင်ပေါက်လာတာကတော့ မျိုးစေ့ရဲ့ သဘာဝစွမ်းအင်နဲ့ ရေ၊ မြေ ဓာတ်သဘာဝတွေ ပေါင်းဆုံသွားတဲ့ အကြောင်းတရားကြောင့်သာ အကျိုးတရား အဖြစ် အလိုအလျောက် ပေါ်ထွက်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။

စိုက်ပျိုးရေး သိပ္ပံမှာ မြေဆီလွှာ အာဟာရ (Soil Nutrients) ဟာလည်း အလွန် အရေးကြီးပါတယ်။ နိုက်ထရိုဂျင် (Nitrogen) က အရွက်တွေကို စိမ်းလန်းစေတယ်၊ ဖော့စဖရပ်စ် (Phosphorus) က အမြစ်တွေ သန်မာစေတယ်၊ ပိုတက်စီယမ် (Potassium) က အသီးအပွင့်တွေကို အားကောင်းစေပါတယ်။ မျိုးစေ့က ဘယ်လောက်ပဲ ကောင်းကောင်း၊ ဒီလို အထောက်အပံ့ အာဟာရတွေ ချို့တဲ့နေရင် အပင်က ညှက်သွားတတ်ပါတယ်။ ဒါဟာ အပင်တစ်ပင်ရဲ့ ရှင်သန်မှုမှာ ဘယ်အရာတစ်ခုကမှ သီးခြားလွတ်လပ်ပြီး သူ့ချည်းသက်သက် ရပ်တည်နေတာ မဟုတ်ဘူး၊ အချင်းချင်း အမှီသဟဲ ပြုနေရတယ်ဆိုတဲ့ သဘာဝဂေဟစနစ် (Ecology) ကို ပြသနေတာပါပဲ။

ဒါကို ထပ်ပြီး မျက်စိထဲ မြင်အောင် ကြည့်ရရင်... တောင်သူလယ်သမား တစ်ယောက်ဟာ စပါးစိုက်ချင်ရင် စပါးစေ့ကိုပဲ ရွေးချယ်စိုက်ပျိုးရပါတယ်။ စပါးစေ့ စိုက်ပြီးတော့ ဂျုံပင် ထွက်လာပါစေလို့ ဆုတောင်းနေလို့ မရပါဘူး။ သဘာဝတရားမှာ မျက်နှာလိုက်ခြင်း ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ ကိုယ်စိုက်တဲ့ မျိုးစေ့အတိုင်း အသီးအပွင့်ကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို စိုက်ပျိုးရေး သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "မျိုးစေ့မှန်မှ အပင်သန်မယ်" လို့ အတိအကျ သတ်မှတ်ထားကြတာပါ။ ဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

အဲဒီတော့ သဘာဝတရားမှာ မျိုးစေ့နဲ့ အပင်ဟာ အကြောင်းနဲ့ အကျိုး ဆက်စပ်နေသလို၊ လူသားတွေရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာလည်း မိမိပြုလုပ်လိုက်တဲ့ လုပ်ရပ် (ကံ) နဲ့ အကျိုးပေး (ဝိပါက) ဟာ ကွက်တိကို ဆက်စပ်နေပါတယ်။ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်က အပင်တွေ ဘယ်လို ရှင်သန်သလဲ ဆိုတာကို သေချာ နားလည်သွားရင်၊ တို့တစ်တွေရဲ့ စိတ်အစဉ်မှာ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်တွေ ဘယ်လို အကျိုးပေးသလဲ ဆိုတာကို နားလည်ဖို့ သိပ်မခက်တော့ပါဘူး။

ခေတ်သစ် သိပ္ပံပညာက ဓာတ်ခွဲခန်းထဲမှာ မျိုးစေ့တွေကို စမ်းသပ်ပြသလို၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကလည်း လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက လူသားတွေရဲ့ "စေတနာ" ဆိုတဲ့ မျိုးစေ့တွေ ဘယ်လို အလုပ်လုပ်တယ် ဆိုတာကို "ဗီဇနိယာမ" ဆိုတဲ့ စကြဝဠာ နိယာမကြီးနဲ့ အတိအကျ ဟောကြား ဓာတ်ခွဲပြတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ကိုင်း... ဆက်လက်ပြီးတော့ သဘာဝ သိပ္ပံနဲ့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော် ဘယ်လို တစ်ထပ်တည်း ကျနေသလဲ ဆိုတာကို အသေးစိတ် ချိန်ထိုး ကြည့်ကြရအောင်...

ကိုင်း... ဒီလောက်ဆိုရင် သဘာဝ သိပ္ပံရဲ့ အပင်ပေါက်ပုံ ယန္တရားကို နားလည်လောက်ပြီ ထင်ပါတာမို့ဆက်လက်ပြီးတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်နဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ကြရအောင်...

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဒသကနိပါတ်မှာလာတဲ့ သုတ်တော်တစ်ခုမှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီစိုက်ပျိုးရေး သဘာဝ (ဗီဇနိယာမ) ကိုပဲ ဥပမာပေးပြီး ကံတရားရဲ့ အလုပ်လုပ်ပုံကို အတိအကျ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ပါဠိတော်မှာ "သေယျထာပိ ဘိက္ခဝေ နိမ္ဗဗီဇံ ဝါ ကောသာတကီဗီဇံ ဝါ တိတ္တကလာဗုဗီဇံ ဝါ အလ္လေ မတ္တိကာပဒေသေ နိက္ခိတ္တံ" လို့ လာရှိပါတယ်။ သိပ္ပံပညာက မျိုးရိုးဗီဇ (DNA) လို့ ခေါ်တဲ့ အရာကို ဘုရားရှင်က "ဗီဇ" ဆိုတဲ့ ပါဠိဝေါဟာရနဲ့ အတိအကျ ညွှန်ပြတော်မူခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီပါဠိတော်ကို တစ်လုံးချင်းစီ အနက် (Nissaya) လေး ဖွင့်ကြည့်ကြရအောင်။ ဘိက္ခဝေ - ချစ်သားရဟန်းတို့၊ သေယျထာပိ - ဥပမာအားဖြင့် ဆိုရသော်၊ နိမ္ဗဗီဇံ ဝါ - တမာစေ့ကို ဖြစ်စေ၊ ကောသာတကီဗီဇံ ဝါ - သပွတ်စေ့ကို ဖြစ်စေ၊ တိတ္တကလာဗုဗီဇံ ဝါ - ဘူးခါးစေ့ကို ဖြစ်စေ၊ အလ္လေ မတ္တိကာပဒေသေ - စိုစွတ်သော မြေအရပ်၌၊ နိက္ခိတ္တံ - စိုက်ပျိုးချထားလိုက်ပါလျှင်... လို့ ဘုရားရှင်က အစချီတော်မူပါတယ်။ မြေကြီးကနေ ရလာတဲ့ မြေဩဇာ၊ ရေကနေ ရလာတဲ့ အစိုဓာတ်တွေ အားလုံးဟာ အဲဒီအပင်ကို ခါးသက်ခြင်းဆီသို့သာ ရောက်စေတယ်လို့ အတိအကျ မိန့်တော်မူပါတယ်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အစေ့ရဲ့ သဘောဟာ ယုတ်ညံ့နေလို့ပါပဲ တဲ့။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... တမာပင်ကို ရေလောင်းလိုက်လို့၊ အဲဒီရေက တမာပင်ကို ခါးအောင် လုပ်လိုက်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ မြေကြီးက ခါးအောင် လုပ်လိုက်တာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ အပင်ဖြစ်လာမယ့် မျိုးစေ့ (ဗီဇ) ထဲမှာကိုက "ခါးသက်ခြင်း" ဆိုတဲ့ သတ္တိက ကိန်းအောင်းနေပြီးသား ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလိုပါပဲ၊ လူတစ်ယောက်ရဲ့ သန္တာန်မှာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဆိုတဲ့ အကုသိုလ် စေတနာ မျိုးစေ့တွေ ကိန်းအောင်းနေပြီ ဆိုရင်၊ သူ ဘာအလုပ်ပဲ လုပ်လုပ်၊ ဘယ်လောက်ပဲ ချမ်းသာချမ်းသာ၊ သူ့ရဲ့ ဘဝအကျိုးပေးဟာ တမာသီးလို ခါးသက်တဲ့ ဒုက္ခဆီကိုပဲ ဦးတည်သွားမှာ ဖြစ်တယ်လို့ ဘုရားရှင်က အတိအကျ ဓာတ်ခွဲပြတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

 "ဒါဆိုရင် အရှင်ဘုရား... အချိုသီး စားချင်ရင် ဘယ်လို လုပ်ရမလဲ" တဲ့။ ဘုရားရှင်က ဆက်လက် ဟောကြားထားပါတယ်။ "ဥစ္ဆုဗီဇံ ဝါ သာလိဗီဇံ ဝါ" တဲ့။ ကြံစေ့ကို ဖြစ်စေ၊ သလေးစပါးစေ့ကို ဖြစ်စေ စိုစွတ်တဲ့ မြေမှာ စိုက်ပျိုးလိုက်မယ် ဆိုရင်၊ မြေကြီးနဲ့ ရေက ရတဲ့ အာဟာရတွေဟာ အဲဒီ ကြံပင်၊ စပါးပင်ကို ချိုမြိန်ခြင်းဆီသို့သာ ရောက်စေပါတယ် တဲ့။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မျိုးစေ့ရဲ့ သဘောက ကောင်းမြတ်နေလို့ပါပဲ။

ဒီတော့ကာ အပြင်က စိုက်ပျိုးရေး (Agriculture) မှာ မျိုးစေ့မှန်မှ အပင်သန်သလို၊ ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာအိမ်မှာလည်း "စေတနာ" ဆိုတဲ့ မျိုးစေ့ မှန်ကန်မှသာ ချမ်းသာတဲ့ အကျိုး (ဝိပါက) ကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကံတရားဆိုတာ တခြား မဟုတ်ပါဘူး၊ "စေတနာဟံ ဘိက္ခဝေ ကမ္မံ ဝဒါမိ" လို့ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူတဲ့အတိုင်း မိမိစိတ်ထဲက ရည်ရွယ်ချက် စေတနာဟာ ကံတရားပါပဲ။ အဲဒီ စေတနာ မျိုးစေ့လေးဟာ ကောင်းရင် ကောင်းတဲ့ အသီးအပွင့် (Sweet Fruit) ကို ပေးမယ်၊ ဆိုးရင် ဆိုးတဲ့ အသီးအပွင့် (Bitter Fruit) ကို ပေးမယ် ဆိုတာ စကြဝဠာရဲ့ ပြောင်းလဲလို့ မရတဲ့ ဗီဇနိယာမ၊ ကမ္မနိယာမ သဘောတရားတွေချည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုင်း... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့ နော်။

ဒီသဘောတရားတွေကို သေသေချာချာ နားလည်သွားပြီဆိုရင်၊ ဒီ "ကံ" ဆိုတဲ့ လုပ်ရပ်တွေအပေါ်မှာ "ငါ လုပ်တယ်၊ ငါ စိုက်ပျိုးတယ်၊ ငါ ဖန်တီးတယ်" လို့ အထင်မှားနေတဲ့ အယူမှားကြီး (ဒိဋ္ဌိ) ကို ဖယ်ရှားဖို့အတွက် ဝိပဿနာ အလုပ်ပေး ရှုကွက်ဘက်ကို ကူးကြရအောင်။

တောင်သူလယ်သမားကြီးတွေ လယ်ထဲဆင်းပြီး စပါးစိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်လေးကိုပဲ ပရမတ် ဓာတ်ခွဲခန်းထဲ ထည့်ပြီး ဝိပဿနာ ရှုကွက်လေး ဖော်ကြည့်ကြစို့။ လယ်သမားကြီးဟာ ပျိုးပင်လေးကို လက်နဲ့ ကိုင်လိုက်ပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ ပျိုးပင်ရဲ့ အတွေ့အထိ (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ) နဲ့ လက်ရဲ့ အာရုံကြော (ကာယဒွါရ) တို့ လာတိုက်မိပါတယ်။ အဲဒီလို တိုက်မိလိုက်တဲ့ အချိန်မှာ ထိမှန်းသိတဲ့ ကာယဝိညာဉ်စိတ်ကလေး ပေါ်လာပါတယ်။ ဒွါရ၊ အာရုံ၊ ဝိညာဉ် သုံးပါး ပေါင်းဆုံသွားတဲ့အခါ "ဖဿ" (အတွေ့အထိ) ဖြစ်လာပါတယ်။ အဲဒီ ဖဿနောက်ကနေ မြေကြီးရဲ့ အေးတဲ့ သဘောလေး၊ ရွှံ့ရဲ့ ပျော့တဲ့ သဘောလေးကို ခံစားသိရှိလိုက်တဲ့ "ဝေဒနာ" ဆိုတာ ပေါ်လာပါတယ်။

အဲဒီ ဝေဒနာ ပေါ်လာပြီးတဲ့နောက်မှာတော့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက "သညာ" (မှတ်သားမှု) နဲ့ "သင်္ခါရ" (ပြုပြင်မှု) တွေက အလုပ် စလုပ်ပါတော့တယ်။ "ဒီပျိုးပင်လေးက သန်တယ်၊ ငါ စိုက်လိုက်တဲ့ ပျိုးပင်လေး ရှင်သန်လာရင် ငါ ချမ်းသာတော့မယ်" ဆိုပြီး သညာက မှတ်သားလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ "ငါ စိုက်တယ်" ဆိုတဲ့ မာန၊ "ငါ့ လယ်ကွက်ကြီး" ဆိုတဲ့ တဏှာတွေ ဝင်လာပါတော့တယ်။ အဲဒါဟာ အရှိကို အရှိအတိုင်း မမြင်တော့ဘဲ အဝိဇ္ဇာဖုံးပြီး သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝင်သွားတာပါပဲ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... "ငါ စိုက်တယ်" ဆိုတာ လောကဝေါဟာရ ပညတ်ချက် သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပရမတ္ထ သဘာဝမှာတော့ စိုက်ပျိုးနေတဲ့ "လူ" လည်း မရှိပါဘူး၊ "ငါ" လည်း မရှိပါဘူး။ လက်ကနေ ပျိုးပင်ကို ယူလိုက်တဲ့ လှုပ်ရှားမှုဟာ "ဝါယောဓာတ်" (လေဓာတ်) သက်သက်ပါ။ ရွှံ့ထဲကို စိုက်ချလိုက်တဲ့ အခိုင်အမာ သဘောဟာ "ပထဝီဓာတ်" (မြေဓာတ်) သက်သက်ပါ။ အဲဒီ လှုပ်ရှားမှုတွေကို အဆင့်ဆင့် အမိန့်ပေးနေတာက "နာမ်တရား" (စိတ်) သက်သက်ပါ။ ရုပ်တရားနဲ့ နာမ်တရား နှစ်ပါး အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ အလုပ်လုပ်နေတဲ့ စက်ယန္တရားကြီး တစ်ခု သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့ အထူး သတိပြုရမယ့် အချက်တစ်ခု ရှိပါတယ်။  တရားအနှစ်သာရတွေမှာ လာရှိတဲ့အတိုင်း "သောတာပတ္တိမဂ်" ဉာဏ်ကို ဆိုက်ရောက်သွားတဲ့ အရိယာ သူတော်စင်ကြီးတွေရဲ့ အမြင်မှာတော့ ဒီလို ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေ လုံးဝ မရှိတော့ပါဘူး။ သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်ဟာ အလုပ်လုပ်တဲ့ နေရာမှာ၊ စိုက်ပျိုးတဲ့ နေရာမှာ "ငါ လုပ်နေတယ်" ဆိုတဲ့ အစွဲအလမ်း ကင်းစင်သွားပါပြီ။ အကြောင်းတရား (ရေ၊ မြေ၊ မျိုးစေ့၊ စေတနာ) တွေ စုံလင်သွားလို့ အကျိုးတရား (အပင်ပေါက်လာခြင်း၊ ဝိပါကရခြင်း) တွေ အလိုလို ဖြစ်ထွန်းလာတယ် ဆိုတဲ့ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောတရားကိုသာ အကြွင်းမဲ့ လက်ခံယုံကြည်သွားလို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို ထပ်ပြီး မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဥပမာပေးရရင်... မျက်လှည့်ဆရာရဲ့ ဥပမာကိုပဲ ပြန်ယူရမှာပါ။ မျက်လှည့်ဆရာက ကြိုးကို မြွေဖြစ်အောင် လုပ်ပြတဲ့အခါ ကလေးတွေက တကယ်ထင်ပြီး ကြောက်ကြပါတယ်။ မျက်လှည့်ကွက်ကို သိတဲ့ လူကြီးကတော့ မကြောက်တော့ဘူး။ အဲဒီလိုပဲ ပုထုဇဉ်တွေက "ငါ စိုက်တယ်၊ ငါ့လယ်၊ ငါ့စပါး" ဆိုတဲ့ မျက်လှည့်ကွက်ကြီးထဲမှာ နစ်မွန်းနေချိန်မှာ၊ သောတာပန် အရိယာကြီးတွေကတော့ ဒါတွေဟာ ရုပ်နဲ့နာမ် ဓာတ်သဘာဝတွေရဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှု သက်သက်ပဲလို့ မြင်ပြီး ဒိဋ္ဌိကွာကျသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ ဆိုရင်... လက်တွေ့ အလုပ်ပေး အနေနဲ့ မိမိတို့ တစ်ခုခုကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်နေတဲ့ အချိန်၊ ဥပမာ- ပန်းပင် ရေလောင်းနေတဲ့ အချိန်ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ လယ်ထဲမှာ အလုပ်လုပ်နေတဲ့ အချိန်ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ "ငါ လုပ်နေတယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ လက်က လှုပ်ရှားသွားရင် "လှုပ်ရှားတယ်... လှုပ်ရှားတယ်" လို့ ဝါယောဓာတ်ကိုသာ ရှုပါ။ မြေကြီးကို ထိလိုက်လို့ မာသွားရင်၊ အေးသွားရင် "မာတယ်... အေးတယ်" လို့ ပထဝီဓာတ်၊ တေဇောဓာတ်ကိုသာ မှတ်ပါ။ အဲဒီလို ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ ဓာတ်သဘာဝ (Dhatu) မျှသာ ဖြစ်တယ်လို့ မြင်အောင် ကြည့်တာဟာ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" ကို ဖြုတ်ပစ်လိုက်တာပါပဲ။ ဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

အဲဒီလို ရှုမှတ်နေရင်းနဲ့ နောက်တစ်ဆင့် တက်ပြီး သဿတဒိဋ္ဌိ (မြဲတယ်လို့ ယူဆတဲ့ အမြင်) ကို ဖြုတ်ကြစို့။ ကိုယ် စိုက်ပျိုးလိုက်တဲ့ လှုပ်ရှားမှုလေး၊ ရေလောင်းလိုက်တဲ့ လှုပ်ရှားမှုလေးဟာ တစ်ခါလောင်းပြီးတာနဲ့ အဲဒီ လှုပ်ရှားမှု ရုပ်တရားလေးဟာ အဲဒီနေရာမှာတင် ပြီးဆုံးသွားပါတယ်။ နောက်ထပ် အသစ် အသစ်သော လှုပ်ရှားမှုတွေ ထပ်ပေါ်လာရပါတယ်။ အပင်လေး ကြီးထွားလာတာဟာလည်း မနေ့က အပင်လေးနဲ့ ဒီနေ့ အပင်လေး မတူတော့ပါဘူး။ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ ဆဲလ်လေးတွေ သေဆုံးပြီး အသစ် ပြန်ဖြစ်နေတာပါ။ အဲဒီလို "ဘာတစ်ခုမှ ခိုင်မာတည်မြဲနေတာ မရှိပါလား၊ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားတာ (အနိစ္စ) ပါလား" လို့ မြင်လိုက်ရင် သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။

ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ (ပြတ်တောက်တယ်၊ အကြောင်းအကျိုး မရှိဘူးလို့ ယူဆတဲ့ အမြင်) ကို ဖြုတ်ဖို့ ဆိုရင်တော့... စိုက်ပျိုးလိုက်တဲ့ မျိုးစေ့လေးဟာ မြေကြီးထဲမှာ ပုပ်ဆွေးပြီး ပျက်စီးသွားပါတယ်။ ပျက်ပင် ပျက်ငြားသော်လည်း ဘာမှ မရှိတော့တာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီ မျိုးစေ့ဟောင်း ပျက်စီးသွားမှုကနေ အစိမ်းရောင် အညှောက်ကလေး တစ်ခု အစားထိုးပြီး ထွက်ပေါ်လာပါတယ်။ အကြောင်းတရား ပျက်သွားပေမဲ့ အကျိုးတရား ဆက်လက် ဖြစ်ထွန်းလာတာပါ။ အဲဒီလိုပါပဲ၊ ကိုယ် ပြုလုပ်လိုက်တဲ့ ကံ (စေတနာ) လေး ပျောက်ကွယ်သွားပေမဲ့၊ သူပေးမယ့် အကျိုး (ဝိပါက) ကတော့ အကြောင်းညီညွတ်တဲ့ အခါမှာ မလွဲမသွေ ပေါ်ပေါက်လာဦးမယ် ဆိုတဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပုံကို သိမြင်လိုက်ရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ အမြစ်ပြတ်သွားပါတယ်။

တရားရှုမှတ်ကာစမှာတော့ ဆရာသမားတွေ ဟောပြတဲ့ ဉာဏ်ကို မှီပြီး "ငါ မဟုတ်ဘူး၊ ဓာတ်သဘာဝတွေပဲ" လို့ နှလုံးသွင်းရပါတယ်။ ဉာဏ်ရင့်လာတဲ့ အခါ၊ ဖြစ်ပျက်တွေကို ကိုယ်တိုင် မြင်လာတဲ့အခါကျရင်တော့ မိမိခန္ဓာကိုယ်မှာရော၊ ပြင်ပ သဘာဝကြီးမှာပါ ဘာပဲပေါ်ပေါ် ပေါ်လိုက်၊ ပျက်လိုက်၊ အစားထိုးလိုက် ဆိုတဲ့ ဓမ္မအစဉ်တွေ တန်းနေပါလားလို့ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်လာပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီအခါကျမှ ဒိဋ္ဌိသုံးပါးလုံး အကြွင်းမဲ့ ကွာကျသွားပြီး မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ဆီကို ဦးတည်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီတော့ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သဘာဝတရားက မျိုးစေ့တစ်ခုကနေ အပင်တစ်ပင် ဖြစ်လာဖို့ အကြောင်းတရားတွေ အများကြီး ပေါင်းစပ်ပေးရသလိုပဲ၊ ဒိဋ္ဌိပြုတ်ပြီး နိဗ္ဗာန်ရောက်ဖို့ ဆိုတာလည်း ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်တွေကို အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုမှတ်ပွားများနေတဲ့ အကြောင်းတရား (မဂ္ဂင်အလုပ်) တွေ ရှိမှသာလျှင် လိုချင်တဲ့ အကျိုးတရားကို ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ "ငါ စိုက်တယ်" ဆိုတဲ့ အစွဲကို ခွာပြီး၊ အကြောင်းတရားကြောင့် အကျိုးတရား ဖြစ်ပေါ်လာတယ် ဆိုတဲ့ မှန်ကန်တဲ့ အမြင် (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) ကို ရရှိအောင် ကြိုးစားကြဖို့ အထူး လိုအပ်လှပါတယ် နော်။

ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားအောင် သွာဂတ ဓာတ်တော်တိုက် ပြတိုက်ကြီးမှာ တကယ်ဖြစ်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ တစ်နေ့တော့ ပြတိုက်ကို နယ်က တောင်သူလယ်သမားကြီး ဦးဘ ရောက်လာပါတယ်။ ဦးဘရဲ့ မျက်နှာက အတော်လေး ညှိုးနွမ်းနေပြီး စိတ်မချမ်းသာတဲ့ ပုံပေါက်နေပါတယ်။ သူ့လက်ထဲမှာလည်း သစ်သားသေတ္တာ အဟောင်းလေး တစ်လုံးကို ရိုရိုသေသေ ပိုက်ထားပါတယ်။ ပြတိုက်တာဝန်ခံ ကိုမင်းက ဦးဘကို ခရီးဦးကြိုပြုပြီး ရုံးခန်းထဲကို ခေါ်ဆောင်သွားကာ အကျိုးအကြောင်း မေးမြန်းပါတော့တယ်။

ဦးဘက သက်ပြင်းကြီး ချလိုက်ပြီး "သားရယ်... ဦးဘတို့ ဒီနှစ် ရာသီဥတုက ဖောက်၊ ပိုးကလည်းကျနဲ့ လယ်တွေ အကုန် ပျက်ကုန်ပြီ။ အကြွေးတွေကလည်း ပတ်လည်ဝိုင်းနေပြီ။ အဲဒါ ဦးဘ လယ်ကွက်ဘေးက ရှေးဟောင်း စေတီပျက်ကြီး တစ်ဆူကို ရှင်းလင်းရင်းနဲ့ ဒီသေတ္တာလေးကို တူးဖော်ရရှိခဲ့တယ်။ အထဲမှာ ရှေးဟောင်း စပါးစေ့လေးတွေ ပါလာတယ်။ ဆရာတစ်ယောက်က ပြောတယ်၊ ဒီရှေးဟောင်း စပါးစေ့တွေကို ဓာတ်တော်တိုက်မှာ သွားလှူလိုက်ရင်၊ ကုသိုလ်ကံ ချက်ချင်း အကျိုးပေးပြီး အကြွေးတွေ ကျေ၊ လယ်တွေ ပြန်ကောင်းလာလိမ့်မယ် ဆိုလို့ ဦးဘ လာလှူတာပါ" လို့ ရှင်းပြရှာပါတယ်။ သူ မျှော်လင့်နေတာက ဒီအလှူလေး လုပ်လိုက်တာနဲ့ သူကြုံတွေ့နေရတဲ့ လောကီ ဒုက္ခတွေ ချက်ချင်း ပျောက်ကွယ်သွားမယ် ဆိုတဲ့ အယူအဆပါပဲ။

 "အရှင်ဘုရား... ဘုရားကို လှူရင် ကောင်းကျိုးရမယ် ဆိုတာ မှန်တယ် မဟုတ်လား၊ ဦးဘ လုပ်တာ ဘာမှားနေလို့လဲ" တဲ့။ လှူတာက မှန်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လှူဒါန်းတဲ့ အခါမှာ "ငါ့အကြွေးတွေ ကျေပါစေ၊ ငါ့လယ်တွေ အထွက်တိုးပါစေ" ဆိုတဲ့ လိုချင်တပ်မက်မှု (လောဘ) နဲ့ အပြန်အလှန် မျှော်လင့်ချက် (Transactional Expectation) တွေ ကြီးမားနေရင်၊ အဲဒီ စေတနာ မျိုးစေ့ဟာ အစကတည်းက အဆိပ်သင့်နေပါပြီ။ စေတနာ မသန့်စင်တဲ့အတွက် သူရမယ့် အကျိုးပေးကလည်း သူ မျှော်လင့်သလို အားကောင်းလာမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကို ကိုမင်းက သဘောပေါက်လိုက်ပါတယ်။

ကိုမင်းက ဦးဘကို ရေနွေးကြမ်းလေး ငှဲ့ပေးရင်း သေသေချာချာ ရှင်းပြပါတယ်။ "ဦးဘ... ဦးဘ လှူဒါန်းချင်တဲ့ သဒ္ဓါတရားကို ကျွန်တော်တို့ ပြတိုက်က ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ သာဓုခေါ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဦးဘ စဉ်းစားကြည့်ပါ၊ မြေကြီးထဲကို စပါးစေ့ ထည့်လိုက်တာနဲ့ ချက်ချင်း အပင်ပေါက်လာတာ မဟုတ်ဘူးနော်။ ရေလောင်းရမယ်၊ ပေါင်းသင်ရမယ်၊ အချိန်ယူရတယ်။ အခု ဦးဘ လှူလိုက်တဲ့ ကုသိုလ်ကံ မျိုးစေ့လေးဟာလည်း ချက်ချင်း လက်ငင်းကြီး အကြွေးတွေ ကျေသွားအောင် ဖန်တီးပေးနိုင်တဲ့ မျက်လှည့် မဟုတ်ဘူးဗျ။ လယ်တွေ ပျက်တာက ရာသီဥတုနဲ့ ပိုးမွှားဆိုတဲ့ ဥတုနိယာမ သဘာဝကြောင့် ဖြစ်တာ၊ ကုသိုလ်ကံနဲ့ သွားပြီး ရောထွေးလို့ မရဘူး" လို့ ယုယုယယ ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးမှာ မြေဩဇာ မကောင်းဘဲ စပါးပင် မသန်နိုင်သလို၊ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်နှလုံး (နာမ်မြေဩဇာ) ဟာ သောကတွေ၊ လောဘတွေနဲ့ ပူလောင်နေရင် အဲဒီအပေါ်မှာ စိုက်ပျိုးလိုက်တဲ့ ဒါနမျိုးစေ့ဟာ ဘယ်လိုလုပ် ရှင်သန်နိုင်ပါ့မလဲ။ လှူလိုက်တဲ့ ပစ္စည်း (Object) က အဓိက မဟုတ်ပါဘူး။ လှူလိုက်တဲ့ အချိန်မှာ ဖြစ်ပေါ်သွားတဲ့ စိတ်ရဲ့ ကြည်လင်မှု၊ စွန့်လွှတ်နိုင်မှု (Chetana) ကသာ တကယ့် မျိုးစေ့ အစစ် ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုမင်းက ဒါတွေကို ဦးဘ သဘောပေါက်အောင် မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ဗီဇနိယာမ အကြောင်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ရှင်းပြပေးလိုက်ပါတယ်။

အဲဒီနောက်မှာ ကိုမင်းက ပြတိုက်ရဲ့ အလှူခံမှုဆိုင်ရာ မူဝါဒ (Policy 23, Article 23.1) အရ၊ ဒီရှေးဟောင်း စပါးစေ့တွေကို လက်ခံရယူတဲ့ မှတ်တမ်း (Template T252) ကို စနစ်တကျ ဖြည့်စွက်ပါတယ်။ ဒီမူဝါဒရဲ့ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်က အလှူရှင်တွေကို မှားယွင်းတဲ့ အယူအဆတွေ၊ လောဘတက်စေမယ့် မက်လုံးတွေ ပေးပြီး အလှူမခံဖို့ အတိအကျ ပြဋ္ဌာန်းထားတာပါ။ "ဒီဟာ လှူရင် ချက်ချင်း ချမ်းသာမယ်" လို့ ပြောပြီး အလှူခံတာဟာ သွာဂတ ပြတိုက်ရဲ့ ဓမ္မစံနှုန်းနဲ့ လုံးဝ ဆန့်ကျင်နေပါတယ်။ အလှူရှင်ကို ကံနဲ့ ကံရဲ့ အကျိုးကို မှန်ကန်စွာ နားလည်စေပြီး (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) ဖြစ်အောင် လမ်းညွှန်ပေးရမယ့် တာဝန် ပြတိုက်ဝန်ထမ်းတိုင်းမှာ ရှိပါတယ်။

ဦးဘဟာ ကိုမင်းရဲ့ ရှင်းပြချက်တွေကို ကြားရတော့မှ မျက်စိပွင့်သွားပါတော့တယ်။ "အေးကွယ်... ဦးဘက အပူများနေတော့ ဒီအလှူလေး လုပ်လိုက်ရင် အကုန် ပြေလည်သွားမယ်လို့ ထင်နေမိတာ။ အခုမှပဲ သဘောပေါက်တော့တယ်။ လယ်တွေ ပျက်တာဟာ လယ်ရဲ့ သဘော၊ သဘာဝတရားရဲ့ အနိစ္စသဘောပဲ။ ဒီရှေးဟောင်း စပါးစေ့တွေကို ငါပိုင်တယ် ဆိုပြီး သိမ်းထားတာထက်၊ သာသနာ့ အမွေအနှစ် အဖြစ် အများပြည်သူ လေ့လာနိုင်အောင် စွန့်လွှတ် လှူဒါန်းလိုက်တာကမှ တကယ့် အေးချမ်းမှု အစစ်ပါလား" လို့ သူကိုယ်တိုင် ဝန်ခံလာပါတယ်။

အဲဒီလို ဝန်ခံလိုက်တဲ့ အချိန်မှာတင် ဦးဘရဲ့ ရင်ထဲက အပူမီးတွေ တော်တော်လေး ငြိမ်းအေးသွားပါတယ်။ အကြွေးတွေ ချက်ချင်း မကျေသေးပေမဲ့၊ သူ့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲ၊ "ငါ့လယ်" ဆိုတဲ့ တဏှာတွေ ခဏတာ ကွာကျသွားလို့ပါပဲ။ အဲဒီလို အေးချမ်းသွားတဲ့ စိတ်နဲ့ လှူဒါန်းလိုက်တဲ့ အလှူဟာမှသာ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူတဲ့ "ကြံစေ့၊ သလေးစပါးစေ့" လို ကောင်းမြတ်တဲ့ စေတနာ မျိုးစေ့ (Sweet Fruit) ဖြစ်သွားတာပါ။ နောက်နောင် ဘဝဆက်တိုင်းမှာ ဒီကုသိုလ်က အကြောင်းညီညွတ်တဲ့ အခါတိုင်း ချမ်းသာတဲ့ အကျိုးကို အလိုလို ပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုမင်းကလည်း ဦးဘကို ပြတိုက်ထဲက ရှေးဟောင်း စိုက်ပျိုးရေးသုံး ပစ္စည်းတွေ၊ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို လိုက်လံ ပြသပြီး စိတ်အပန်းဖြေစေပါတယ်။ ဦးဘ ပြန်သွားတဲ့ အခါမှာတော့ လာတုန်းကလို ညှိုးနွမ်းနေတဲ့ မျက်နှာ မဟုတ်တော့ဘဲ၊ ကံတရားအပေါ်မှာ ခိုင်မာတဲ့ ယုံကြည်မှု (ကမ္မဿကတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ) နဲ့အတူ အေးချမ်းကြည်လင်တဲ့ အပြုံးတွေနဲ့ ပြန်သွားနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ ပြတိုက်ကြီးကနေ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းတွေကို သက်သက် ထိန်းသိမ်းတာ မဟုတ်ဘဲ၊ လူသားတွေရဲ့ နှလုံးသားထဲက အယူမှား (ဒိဋ္ဌိ) တွေကိုပါ ဖယ်ရှားပေးလိုက်တဲ့ အကောင်းဆုံးသော ဓမ္မဒါန အလုပ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုင်း... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့ နော်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ တောင်သူလယ်သမားနဲ့ ကံတရား အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ကြစို့။ လောကကြီးမှာ လယ်တွေ ပျက်လို့ ပူလောင်ရတာ၊ ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်လို့ ဆင်းရဲရတာ၊ အကျိုးကို မျှော်လင့်ပြီး မရလို့ စိတ်ဆင်းရဲရတာတွေ အားလုံးဟာ ခန္ဓာရဲ့ သဘောတရားဖြစ်တဲ့ "ဒုက္ခသစ္စာ" တွေချည်း ဖြစ်နေပါတယ်။ အဲဒီလို ဒုက္ခရောက်အောင် "ငါ့လယ်၊ ငါ့စပါး၊ ငါ ချမ်းသာချင်တယ်" ဆိုပြီး တွယ်တာနေတဲ့ လောဘ၊ တဏှာ နဲ့ အကြောင်းအကျိုးကို မသိတဲ့ အဝိဇ္ဇာ တရားတွေဟာ ဒီဆင်းရဲကို ဖြစ်စေတဲ့ "သမုဒယသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

အဲဒီ တဏှာ၊ အဝိဇ္ဇာတွေ ချုပ်ငြိမ်းသွားပြီး "ဘာတစ်ခုမှ ငါပိုင်တာ မဟုတ်ဘူး၊ အကြောင်းရှိလို့ အကျိုးဖြစ်လာတယ်" လို့ မှန်ကန်စွာ သိမြင်သွားတဲ့အခါ ရရှိလာတဲ့ စိတ်ရဲ့ ငြိမ်းအေးမှုဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို ငြိမ်းအေးသွားဖို့အတွက် ကိုယ့်ရဲ့ နေ့စဉ် လှုပ်ရှားမှုတွေ၊ စိုက်ပျိုးမှုတွေ အားလုံးကို ရုပ်နဲ့နာမ် သက်သက်ပဲလို့ အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုမှတ်ပွားများနေတဲ့ ဝိပဿနာ ကျင့်စဉ် လမ်းကြောင်းကြီးဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။ သစ္စာလေးပါး စိုက်သွားပြီ၊ ကိုက်ညီသွားပြီ ဆိုရင်တော့ တို့တစ်တွေရဲ့ သန္တာန်မှာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိတွေ အမြစ်ပြတ်ပြီး လိုရာခရီးကို ရောက်ရှိပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီတော့ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျိုးစေ့မှန်မှ အပင်သန်သလို၊ စေတနာ မှန်ကန်မှသာ အကျိုးပေး သန်စွမ်းမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ မိမိတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အလုပ်တစ်ခုကို လုပ်တဲ့အခါတိုင်း "ငါ လုပ်နေတယ်" ဆိုတဲ့ မာနကို ဖယ်ရှားပြီး၊ "အကြောင်းတရားတွေ စုံလင်အောင် ဖြည့်ဆည်းပေးနေတယ်" ဆိုတဲ့ သမ္မာဒိဋ္ဌိ အမြင်နဲ့သာ ကြိုးစားအားထုတ်သွားကြပါလို့ တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်။

ဒီကနေ့ တောင်သူလယ်သမားနေ့မှာ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ စိတ်ချမ်းသာကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာကြပါစေ၊ ရာသီဥတု ဘေးအန္တရာယ်များ ကင်းဝေးပြီး စပါးဆန်ရေ ပေါများပါစေ၊ မကောင်းတဲ့ အကုသိုလ် မျိုးစေ့များကို ပယ်သတ်နိုင်ပြီး ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး ရောက်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၀၂ မတ် ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.