Day: 045 | ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ | မေတ္တာသမိုင်း (Love History) | ဝိနည်းပိဋကတ်၊ မဟာဝဂ် (ဝိသာခါ) | Family Sociology

 

Day: 045 | ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ | မေတ္တာသမိုင်း (Love History) | ဝိနည်းပိဋကတ်၊ မဟာဝဂ် (ဝိသာခါ) | Family Sociology

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ အရဟတံ ဂုဏ်ရှင်၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဂုဏ်ရှင်၊ လောကဝိဒူ ဂုဏ်ရှင်ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရိုသေမြတ်နိုး လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏ ဘုရား။ ထို့အတူ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘ၊ ဆရာသမားဆိုတဲ့ အနန္တဂိုဏ်းဝင် ကျေးဇူးရှင်ကြီးများကိုလည်း ရိုသေစွာ ဦးခိုက်ပူဇော်လိုက်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက်နေ့ဆိုတဲ့ ဒီကနေ့ဟာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှာ ချစ်သူများနေ့ (Valentine's Day) လို့ သတ်မှတ်ကျင်းပကြတဲ့ အခါသမယ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကနေ့လို မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာယူဖို့ ရောက်ရှိလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး၊ မိမိတို့ရဲ့ နှလုံးသားမှာ စစ်မှန်တဲ့ မေတ္တာတရားတွေ ကိန်းအောင်းပြီး၊ လောကီမှာရော လောကုတ္တရာမှာပါ အကျိုးပြုနိုင်တဲ့ သံသရာဖက်ကောင်းများကို ရရှိပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ်နော်။ လောကမှာ စစ်မှန်တဲ့ မေတ္တာဆိုတာ ရယူပိုင်ဆိုင်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ ပေးဆပ်ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... တရားစကားတွေ မစတင်ခင်လေးမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့အားလုံး စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ ကြည်လင်သွားအောင် ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံလေး တစ်ခုကို စိုက်ကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်တောင့်သက်သာလေး ထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်၊ ဝင်လေ ထွက်လေလေးကို အရင်ဆုံး သတိကပ်ထားလိုက်ပါ။ ပြီးရင် ကိုယ် အချစ်ရဆုံးသော မိသားစုဝင်တွေ၊ သားသမီးတွေ၊ ဇနီး ခင်ပွန်းတွေကို မျက်စိထဲမှာ မြင်ယောင်ပြီး 'သူတို့လေးတွေ ဘေးရန်ကင်းပါစေ၊ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာ ချမ်းသာကြပါစေ' ဆိုတဲ့ 'မေတ္တာ' ကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို စိတ်ထဲကနေ လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ပွားများကြည့်လိုက်စမ်းပါ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အဲဒီလို မေတ္တာပို့နေတဲ့ အချိန်မှာ ကိုယ့်ရဲ့ ရင်ထဲမှာ အေးမြသွားတဲ့ သဘောလေး၊ ကြည်နူးသွားတဲ့ သဘောလေး (ပီတိ) ပေါ်လာတာကို သတိထားမိပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီ ကြည်နူးမှုလေး ပေါ်လာတဲ့ အခါမှာလည်း 'ဒါဟာ ငါချစ်လို့ ဖြစ်တာ မဟုတ်ဘူး၊ မေတ္တာဆိုတဲ့ နာမ်တရားလေး ပေါ်လာလို့ စိတ်အစဉ် အေးချမ်းသွားတဲ့ သဘောသက်သက်ပဲ' လို့ သတိကပ်လိုက်ပါ။ တွယ်တာတဲ့ လောဘ မပါတဲ့၊ ဖြူစင်တဲ့ မေတ္တာဓာတ်သက်သက်ကိုသာ အာရုံပြုပြီး၊ ခဏလောက် စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားအောင် ပွားများကြည့်ကြစို့နော်။

ဒီလို စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ ဖြူစင်တဲ့ မေတ္တာရဲ့ အေးချမ်းတဲ့ ဓာတ်သဘောလေးတွေကို နည်းနည်းလေး သိမြင်သွားပြီဆိုရင်တော့၊ ဒီကနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လေ့လာမယ့် အကြောင်းအရာလေးကို ဆက်ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ ချစ်သူများနေ့မှာ လူသားတွေ ဖွဲ့စည်း တည်ဆောက်ထားတဲ့ မိသားစု အချစ်မေတ္တာ သမိုင်းကြောင်းကို ပိဋကတ်တော်လာ သဘောတရားတွေနဲ့ ချိန်ထိုးပြီးတော့၊ ယနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာရပ်တွေက ဘယ်လို ရှုမြင်သလဲဆိုတာကို ဦးပဉ္ဇင်း အသေးစိတ် ဆွေးနွေး ဟောကြားသွားပါမယ်။

ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာမှာ ကြည့်မယ်ဆိုရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လူသားတွေရဲ့ အချစ်ရေး၊ အိမ်ထောင်ရေး၊ မိသားစု ဖွဲ့စည်းပုံနဲ့ ပတ်သက်ပြီး နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း လေ့လာတဲ့ ပညာရပ်ကို အင်္ဂလိပ်လို Family Sociology လို့ ခေါ်ပါတယ်။ မိသားစု လူမှုဗေဒ သိပ္ပံပညာရပ်ပေါ့နော်။ ဒီပညာရပ်က လူသားတွေဟာ ဘာဖြစ်လို့ ချစ်ခင် တွယ်တာတတ်ကြသလဲ၊ မိသားစု ဆိုတာ ဘယ်လို စတင် ဖြစ်ပေါ်လာသလဲ ဆိုတာကို လေ့လာပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေရဲ့ တွေ့ရှိချက်အရ လူသားတွေရဲ့ တွယ်တာမှု (Attachment) ဟာ မျိုးဆက် ပြန့်ပွားဖို့နဲ့ ကလေးငယ်တွေကို ကာကွယ် စောင့်ရှောက်ဖို့ အတွက် သဘာဝတရားက ဖန်တီးပေးထားတဲ့ ဇီဝကမ္မ ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ လူမှုဗေဒ ပညာရှင်တွေက ပျော်ရွှင်မှု (Happiness) ဆိုတဲ့ အရာနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး သုတေသန လုပ်တဲ့အခါ အလွန် ထူးခြားတဲ့ အဖြေတစ်ခုကို သွားတွေ့ရပါတယ်။ အချစ်ဆိုတာ ကိုယ့်အတွက် ရယူပိုင်ဆိုင်ချင်တဲ့ 'အတ္တ' (Selfishness) ကို အခြေခံရင် အဲဒီ ဆက်ဆံရေးဟာ ကြာရှည် မခံဘဲ စိတ်ဆင်းရဲမှုတွေနဲ့ အဆုံးသတ်တတ်ပါတယ် တဲ့။ တကယ့် စစ်မှန်တဲ့ ပျော်ရွှင်မှုကို ပေးစွမ်းနိုင်တဲ့ မိသားစု၊ တကယ့် စစ်မှန်တဲ့ အချစ်ဆိုတာ အပြန်အလှန် ပေးဆပ်ခြင်း (Altruism/ Giving) အပေါ်မှာသာ အခြေခံတည်ဆောက်ထားတာ ဖြစ်တယ် လို့ သိပ္ပံပညာက အခိုင်အမာ သက်သေပြထားပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဦးနှောက်နဲ့ အာရုံကြော သိပ္ပံမှာ လူတစ်ယောက်က သူ့ချစ်သူကို လက်ဆောင် ပေးလိုက်တဲ့ အချိန်၊ ကိုယ်ကျိုးစွန့်ပြီး ပေးဆပ်လိုက်တဲ့ အချိန်မှာ၊ သူ့ရဲ့ ဦးနှောက်ထဲကနေ 'Dopamine' နဲ့ 'Oxytocin' လို့ခေါ်တဲ့ ပျော်ရွှင်မှုကို ဖြစ်စေတဲ့ ဓာတုပစ္စည်းတွေ အမြောက်အမြား ထွက်လာတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ရယူတဲ့ အချိန်ထက် ပေးဆပ်လိုက်တဲ့ အချိန်မှာ လူဟာ ပိုပြီး ပျော်ရွှင် ငြိမ်းချမ်းမှုကို ခံစားရပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပျော်ရွှင်မှုဆိုတာ ပစ္စည်းတွေ အများကြီး ပိုင်ဆိုင်တာမှာ မရှိဘဲ၊ မျှဝေ ပေးဆပ်ခြင်း ဆိုတဲ့ မေတ္တာတရားမှာသာ ရှိတယ်ဆိုတာကို သိပ္ပံပညာက လက်ခံလာရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

 'အရှင်ဘုရား... ဒါဆိုရင် လောကမှာ အကြီးမားဆုံးသော ပေးဆပ်ခြင်း မေတ္တာမျိုးကို ဘယ်သူတွေက ပြသခဲ့ဖူးသလဲ' လို့ မေးစရာ ရှိပါတယ်နော်။ ဒီမေးခွန်းအတွက် မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာတော်မှာ ထင်ရှားလှတဲ့ ကျောင်းအမကြီး ဝိသာခါ ရဲ့ မေတ္တာသမိုင်းကို ပြန်လည် လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ဝိနည်းပိဋကတ်၊ မဟာဝဂ် ပါဠိတော်မှာ ဝိသာခါ ကျောင်းအမကြီးက မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ဆုရှစ်ပါး တောင်းခံခဲ့တဲ့ အကြောင်းကို အလွန် ကြည်နူးဖွယ်ရာ ဟောကြားထားပါတယ်။

ဝိသာခါ ဆိုတာ အလွန် ချမ်းသာတဲ့ သူဌေးကြီးရဲ့ သမီးပါ။ ရုပ်အဆင်းလည်း အလွန် လှပပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့ရဲ့ ရင်ထဲက မေတ္တာက လောကီ ကာမဂုဏ် အာရုံတွေ အပေါ်မှာ မရှိဘဲ၊ ဘုရားရှင်နဲ့ သံဃာတော်တွေ အပေါ်မှာသာ ကြီးမားတဲ့ သဒ္ဓါတရား၊ မေတ္တာတရား အဖြစ် ကိန်းအောင်းနေခဲ့တာပါ။ ဝိသာခါက ဘုရားရှင်ကို တောင်းတဲ့ ဆုရှစ်ပါး ဆိုတာ ကိုယ့်အတွက် ချမ်းသာဖို့၊ လှပဖို့ တစ်ခုမှ မပါပါဘူး။ သံဃာတော်တွေ အတွက် မိုးတွင်းမှာ ရေချိုး သင်္ကန်း ဆက်ကပ်ခွင့်၊ အဝေးက လာတဲ့ ရဟန်းတွေကို ဆွမ်းကပ်ခွင့်၊ အဝေးကို သွားမယ့် ရဟန်းတွေကို ဆွမ်းကပ်ခွင့်၊ ဂိလာန ရဟန်းတွေအတွက် ဆေးဝါး ဆက်ကပ်ခွင့် စတဲ့ အများအကျိုးကို ပေးဆပ်ချင်တဲ့ ဆုတွေချည်းပါပဲ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ခေတ် ချစ်သူများနေ့မှာ လူတွေက ပန်းစည်းတွေ၊ ချောကလက်တွေ ပေးပြီး 'ငါ့ကို ချစ်ပါ၊ ငါ့ကို သစ္စာရှိပါ' ဆိုတဲ့ မျှော်လင့်ချက်တွေနဲ့ ရယူချင်တဲ့ စိတ်ကို အခြေခံကြတယ်။ ဒါဟာ တွယ်တာမှု (Attachment) သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဝိသာခါ ကျောင်းအမကြီးရဲ့ မေတ္တာကတော့ ဘာကိုမှ ပြန်မမျှော်လင့်ပါဘူး။ သံဃာတော်တွေ ချမ်းသာပါစေ၊ ကျန်းမာပါစေ ဆိုတဲ့ စစ်မှန်တဲ့ ပေးဆပ်ခြင်း (Pure Giving) သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

 ပုဒ်ရေ (၁၉၃) မှာ 'ဒေါမနဿ' လို့ ခေါ်တဲ့ စိတ်ဆင်းရဲခြင်းတွေကို ပယ်သတ်ဖို့ (ပယ်ခြင်း) ကို ဟောကြားထားပါတယ်။ လူတွေဟာ ကိုယ်ချစ်တဲ့သူက ကိုယ့်ကို ပြန်မချစ်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် ဖောက်ပြန်သွားရင် ရင်ကွဲမတတ် စိတ်ဆင်းရဲ (ဒေါမနဿ) ဖြစ်ကြရပါတယ်။ အဲဒါ ဘာကြောင့်လဲ ဆိုတော့ အချစ်ဆိုတဲ့ နာမည်တပ်ထားတဲ့ 'လောဘ' နဲ့ 'အတ္တ' ကြောင့်ပါပဲ။ ဝိသာခါလို စစ်မှန်တဲ့ ပေးဆပ်ခြင်း မေတ္တာမျိုးမှာတော့၊ အဲဒီလို စိတ်ဆင်းရဲစရာ၊ ဒေါမနဿ ဖြစ်စရာ အကြောင်း လုံးဝ မရှိတော့ပါဘူး။ သူများ ချမ်းသာတာကို ကြည့်ပြီး ကိုယ်က ပီတိဖြစ်နေတဲ့ အတွက် ဒီမေတ္တာဟာ သံသရာ တစ်လျှောက်လုံး အကျိုးပြုသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ပုထုဇဉ် သဘာဝအရ တွယ်တာတဲ့ အချစ်တွေ၊ လောဘတွေဟာ အချိန်တိုင်း ဝင်လာတတ်ပါတယ်။ အဲဒီလို ဝင်လာတဲ့ အခါမှာ ခန္ဓာကိုယ် ယန္တရားကြီး ဘယ်လို အလုပ်လုပ်နေသလဲ ဆိုတာကို အဏုစိတ် ဓာတ်ခွဲပြီး ဝိပဿနာ ရှုကွက်နဲ့ ဒိဋ္ဌိဖြုတ်ဖို့ လိုအပ်လှပါတယ်။ ကဲ... ဒါဆိုရင် ကိုယ်ချစ်ရတဲ့ သူကို မြင်တဲ့ အချိန်မှာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဘာတွေ ဖြစ်သွားသလဲ ဆိုတာကို အဏုစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြစို့။

ငါတို့တွေ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ တွေ့ကြုံနေရတာဟာ ဒွါရ (၆) ပါးနဲ့ အာရုံ (၆) ပါး တိုက်ခိုက်မှုတွေချည်းပါပဲ။ ဥပမာလေး တစ်ခုနဲ့ အဏုစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့က ကိုယ် အရမ်းချစ်ရတဲ့ ချစ်သူ၊ ဒါမှမဟုတ် သားသမီးလေးရဲ့ မျက်နှာကို မျက်စိနဲ့ လှမ်းမြင်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီအချိန်မှာ မျက်စိအကြည်ဓာတ် (စက္ခုပသာဒ) ဆိုတဲ့ 'ဒွါရ' ဟာ 'ရူပက္ခန္ဓာ' ပါ။ အပြင်က မြင်လိုက်ရတဲ့ ချစ်ရသူရဲ့ ရုပ်အဆင်း (ရူပါရုံ) ဆိုတဲ့ 'အာရုံ' ကလည်း 'ရူပက္ခန္ဓာ' ပါပဲ။

အဲဒီ မျက်စိအကြည်ရုပ်နဲ့ အဆင်းရုပ်တို့ ထိခိုက်မိလိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်း 'အော်... မြင်တယ်' ဆိုပြီး သိလိုက်တဲ့ မြင်သိစိတ် (စက္ခုဝိညာဉ်) လေး ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ မြင်သိစိတ်ကလေးကတော့ 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ' ဆိုတဲ့ နာမ်တရား ဖြစ်သွားပါပြီ။ ရုပ်နဲ့ နာမ် ပေါင်းဆုံသွားတဲ့ သဘောပေါ့။ ဒီလို ဒွါရ၊ အာရုံ၊ ဝိညာဉ် သုံးခု ပေါင်းဆုံသွားတာကို အဘိဓမ္မာ သဘောအရ 'ဖဿ' လို့ ခေါ်ပါတယ်။ မီးခြစ်ဆံနဲ့ မီးခြစ်ဘေးသား ပွတ်တိုက်မိလို့ မီးပွင့်လေး ထွက်လာသလိုပါပဲ။

ဖဿ ဖြစ်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်း အဲဒီ မြင်ကွင်းကို ကြည့်ပြီး အလွန် သာယာကြည်နူးတဲ့ 'သုခဝေဒနာ' (ဝေဒနာက္ခန္ဓာ) က ဆက်ပေါ်လာပါတယ်။ ပြီးတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် ဒါဟာ ငါ့ချစ်သူပဲ၊ ဒါဟာ ငါ့သားလေးပဲ လို့ အတိတ်က အမှတ်အသားတွေနဲ့ ချက်ချင်း မှတ်သားလိုက်တဲ့ 'သညာ' (သညာက္ခန္ဓာ) က အလုပ်လုပ်သွားပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အဲဒီ သညာကနေ တစ်ဆင့် ဘာဆက်ဖြစ်သလဲ။ 'ဒီလူကို ငါ အရမ်းချစ်တာပဲ၊ သူနဲ့ ဘယ်တော့မှ မခွဲချင်ဘူး' ဆိုပြီး တွေးတော ကြံစည်တဲ့ တပ်မက်မှု လောဘ၊ 'သင်္ခါရ' (သင်္ခါရက္ခန္ဓာ) တွေ တသီတတန်းကြီး ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။ အဝိဇ္ဇာ ဖုံးလွှမ်းသွားလို့ တွယ်တာတဲ့ စိတ်တွေ ဝင်လာတာပါ။ ဒါဟာ ခန္ဓာငါးပါး အလုပ်လုပ်သွားတဲ့ သဘောပါပဲ။

အဲဒီ ဖြစ်စဉ်ကြီး တစ်ခုလုံးမှာ သေချာ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း ကြည့်လိုက်ရင် ဘယ်နေရာမှာမှ 'ငါ' ဆိုတာ မပါပါဘူး။ 'ငါ ချစ်တယ်၊ ငါ့ချစ်သူ' ဆိုတဲ့ အကောင်အထည် မရှိပါဘူး။ မျက်စိအကြည်ရုပ်၊ အဆင်းရုပ်၊ မြင်သိစိတ်၊ ခံစားတဲ့ ဝေဒနာ... ဒီရုပ်နာမ် ဓာတ်သဘောတရားတွေပဲ အဆင့်ဆင့် အလုပ်လုပ်သွားတာပါ။ ဒါပေမဲ့ ငါတို့က သတိမကပ်နိုင်တဲ့အခါ 'ငါ သူ့ကို ချစ်တယ်' ဆိုပြီး ရုပ်အဆင်းနဲ့ ကိုယ်နဲ့၊ ချစ်တဲ့စိတ်နဲ့ ကိုယ်နဲ့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစပ်လိုက်ကြပါတယ်။ အဲဒီလို ခန္ဓာငါးပါးကို အကောင်အထည် အဖြစ် အခိုင်အမာ ယူလိုက်တာဟာ 'သက္ကာယဒိဋ္ဌိ' ကြီး ဝင်ရောက်လာတာပါပဲ။

ဒီသက္ကာယဒိဋ္ဌိကြီးကို ဘယ်လို ဖြုတ်မလဲ။ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာလိုပါပဲ။ မျက်လှည့်ဆရာက ကြိုးလေးတွေ ဆွဲပြီး အရုပ်လေးတွေကို ချစ်ခင်ယုယနေသလို လှုပ်ရှားပြတဲ့အခါ၊ ပွဲကြည့်ပရိသတ်က အဟုတ်ကြီး ထင်နေကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ နောက်ကွယ်က ကြိုးတွေကို မြင်သွားတဲ့အခါ အစွဲ ပြုတ်သွားပါတယ်။ ထို့အတူပါပဲ၊ ကိုယ်ချစ်ရသူကို မြင်လို့ သာယာစိတ် ပေါ်လာတဲ့ အချိန်မှာ 'ငါ ချစ်တယ်၊ ငါ့အပိုင်' လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ 'မြင်တယ်... မြင်တယ်... သာယာစိတ် ပေါ်တယ်... လောဘ ဖြစ်တယ်... သိတယ်' လို့ ဓာတ်သဘောသက်သက် အနေနဲ့သာ စောင့်ကြည့်ပါ။ အဲဒီလို ကြည့်နိုင်ရင် 'အော်... မျက်စိနဲ့ အဆင်း တိုက်လို့ မြင်သိစိတ် ပေါ်လာတာပါလား၊ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ ရုပ်နာမ် သက်သက်ပါလား' လို့ ကွဲကွဲပြားပြား မြင်လာပြီး သက္ကာယဒိဋ္ဌိကြီး အလိုလို ပြုတ်ကျသွားပါတော့တယ်။

သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ရုံနဲ့ မပြီးသေးဘူး သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဆက်ပြီး ရှုရပါဦးမယ်။ အဲဒီလို ပေါ်လာတဲ့ မြင်သိစိတ်ကလေး၊ သာယာတဲ့ ဝေဒနာကလေးတွေဟာ အမြဲတမ်း တည်မြဲနေသလား။ သေချာ စောင့်ကြည့်လိုက်ပါ။ ကိုယ်ချစ်ရတဲ့ သူက အပြင်ထွက်သွားတာနဲ့ ဖြစ်ဖြစ်၊ ကိုယ်က မျက်စိလွှဲလိုက်တာနဲ့ ဖြစ်ဖြစ်၊ အဲဒီ မြင်သိစိတ်ကလေးလည်း ပျောက်သွားတယ်၊ စောစောက သာယာတဲ့ စိတ်ကလေးလည်း တဖြည်းဖြည်း လျော့ကျပြီး ချုပ်ငြိမ်းသွားတာပါပဲ။

ဒီလို ဖြစ်ပေါ်လာသမျှ ရုပ်နာမ် သင်္ခါရတရား မှန်သမျှဟာ ဖြစ်ပြီးရင် ချက်ချင်း ပျက်စီးသွားတာပါလား ဆိုတဲ့ 'အနိစ္စ' သဘောကို ဉာဏ်နဲ့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လိုက်တာနဲ့၊ ဒီအချစ်တွေက အမြဲတမ်း ခိုင်မြဲနေမှာပဲ၊ ခိုင်တယ် လို့ ယူဆထားတဲ့ 'သဿတဒိဋ္ဌိ' ကြီး ကွာကျသွားပါတော့တယ်။ ရုပ်အဆင်းလည်း မမြဲပါဘူး၊ အဲဒီ ရုပ်အဆင်းကို ချစ်တဲ့ စိတ်လည်း မမြဲပါဘူး။

ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က ထပ်မေးပြန်ရော၊ 'အရှင်ဘုရား... မြင်သိစိတ်လည်း ပျောက်သွားပြီ၊ သာယာစိတ်လည်း ပျက်သွားပြီ ဆိုရင် ဘာမှ မရှိတော့ဘူးပေါ့။ အကုန်လုံး သုဉ်းသွားပြီပေါ့' လို့ အပြတ်ယူစရာ ရှိပါတယ်။ မဟုတ်ပါဘူး သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ မြင်သိစိတ်လေး ပျက်သွားပေမယ့်၊ နားကနေ သူ့အသံကို ပြန်ကြားလိုက်တာနဲ့ ကြားသိစိတ် ဆိုတဲ့ စိတ်အသစ် တစ်ခုက ချက်ချင်း ဆိုသလို အစားထိုး ဝင်ရောက်လာပါတယ်။ တစ်ခုပျက်သွားတိုင်း နောက်တစ်ခုက အဆက်မပြတ် အစားထိုးနေတာပါ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ရေစီးကြောင်းကြီး တစ်ခုလိုပါပဲ။ ရှေ့ရေက ထွက်သွားပေမယ့် နောက်ရေက အဆက်မပြတ် အစားထိုး ဝင်ရောက်လာတဲ့အတွက် ရေစီးကြောင်းကြီး အနေနဲ့ ဆက်ရှိနေသလိုပါပဲ။ စိတ်အစဉ်ဆိုတာလည်း အကြောင်းတရား ရှိနေသရွေ့ အကျိုးတရား အနေနဲ့ ဆက်တိုက် အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို အကြောင်းရှိလို့ အကျိုးဆက်စပ်ပြီး အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ သဘောတရားကို သေချာ သိမြင်သွားတဲ့ အခါမှာတော့၊ သေရင် ဘာမှ မဖြစ်တော့ဘူး၊ ပြတ်သွားပြီ လို့ အပြတ်ယူထားတဲ့ 'ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ' ဆိုတဲ့ အမှားကြီးလည်း လုံးဝ ကျွတ်ထွက်သွားပါတော့တယ်။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဘာပဲ ပေါ်လာပေါ်လာ၊ ချစ်တဲ့စိတ်ပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ လွမ်းတဲ့စိတ်ပဲ ဖြစ်ဖြစ် 'ဒါဟာ ငါမဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နာမ် သက်သက်ပဲ။ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားတာပဲ။ ပျက်ပြီးရင်လည်း အစားထိုးနေတာပဲ' ဆိုတဲ့ ဓမ္မအစဉ်၊ ခန္ဓာအစဉ်တွေကို အမှန်အတိုင်း ရှုမှတ်နိုင်မယ် ဆိုရင်၊ ဒိဋ္ဌိသုံးပါးလုံး ပြုတ်ပြီး၊ တွယ်တာမှုကြောင့် ဖြစ်ရတဲ့ ဒေါမနဿ ဆင်းရဲဒုက္ခတွေကို ပယ်သတ်ကာ နိဗ္ဗာန်နဲ့ အနီးဆုံး အနေအထားကို ရောက်ရှိသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်လို့ တိုက်တွန်း အလုပ်ပေးလိုက်ရပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီလို ဓမ္မသဘောတရားတွေကို နားလည်သွားပြီဆိုရင်၊ လက်တွေ့ဘဝမှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ ပြဿနာတွေကိုလည်း ဘယ်လို သတိပညာနဲ့ ငြိမ်းချမ်းအောင် ဖြေရှင်းနိုင်သလဲ ဆိုတာကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ထပ်ပြီး ရှင်းပြချင်ပါသေးတယ်။

ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ရှေးဟောင်း ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်တွေနဲ့ ဓာတ်တော်တွေကို ပြသထားတဲ့ နေရာမှာ အလှူရှင်တွေက သူတို့ရဲ့ နာမည်နဲ့ ကမ္ပည်းထိုးပြီး ပြခန်းလေးတွေ ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းလေ့ ရှိကြပါတယ်။ တစ်နေ့တော့ ပြတိုက်ကို အမြဲတမ်း အလှူငွေ ထည့်ဝင်နေတဲ့ ကိုမင်း နဲ့ မဆု ဆိုတဲ့ ဇနီးမောင်နှံ နှစ်ယောက် ရောက်လာပါတယ်။ သူတို့ နှစ်ယောက်က ငွေကြေး ချမ်းသာပြီး အလှူအတန်းလည်း ရက်ရောကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြခန်းအတွက် ကမ္ပည်းပြား တပ်မယ့် နေရာမှာ ပြဿနာ စပါတော့တယ်။

ကိုမင်း က "ဒီအလှူက ငါ့ရဲ့ စီးပွားရေး ငွေတွေနဲ့ လှူတာ ဖြစ်တဲ့အတွက် ငါ့နာမည်ကိုပဲ အကြီးကြီး တပ်ရမယ်" လို့ ပြောပါတယ်။ ဇနီးဖြစ်သူ မဆု ကလည်း မခံပါဘူး၊ "ရှင်က ငွေရှာပေမယ့် ဒီပြခန်း ဖြစ်မြောက်အောင် အစစအရာရာ စီစဉ်ပေးတာက ကျွန်မလေ။ ပြီးတော့ ကျွန်မတို့ မိသားစုက ရှေးကတည်းက သာသနာပြုလာတာ။ ဒါကြောင့် ကျွန်မ မိသားစု နာမည်ကို အပေါ်က တပ်ရမယ်" ဆိုပြီး နှစ်ယောက်သား အတ္တတွေ၊ မာနတွေနဲ့ ပြတိုက်ထဲမှာ အသံတွေ ကျယ်လာပြီး ရန်ဖြစ်ကြပါတော့တယ်။

ပြတိုက် တာဝန်ခံ ภัณฑာထိန်းချုပ် ဦးမြတ် က အဲဒီ ပြဿနာကို မြင်တဲ့အခါ၊ ပြတိုက်ရဲ့ ပဋိပက္ခ ဖြေရှင်းရေး မှတ်တမ်း (Template T224) ကို သတိရလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီဇယားမှာ အလှူရှင်တွေရဲ့ အငြင်းပွားမှုတွေ၊ မိသားစု ပြဿနာတွေကို ဖြေရှင်းတဲ့ နေရာမှာ သုံးရမယ့် နည်းလမ်းတွေ ပါဝင်ပါတယ်။ ဒါနဲ့ ဦးမြတ်က ဇနီးမောင်နှံ နှစ်ယောက်ကို ဧည့်ခန်းကို ခေါ်သွားပြီး အေးအေးဆေးဆေး တည်တည်ငြိမ်ငြိမ်နဲ့ ရှင်းပြပါတယ်။

"ကိုမင်း နဲ့ မဆု... ခင်ဗျားတို့ နှစ်ယောက်စလုံးရဲ့ သာသနာပေါ်မှာ ထားတဲ့ စေတနာကို ကျွန်တော် လေးစားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ (Policy 5, Art 5.4) အရ၊ အလှူအတန်း ပြုလုပ်တဲ့ နေရာမှာ ခင်ပွန်း ဇနီး၊ ယောကျ်ား မိန်းမ ဆိုတဲ့ ခွဲခြားမှု (Discrimination) တွေကို ဖယ်ရှားပြီး၊ တန်းတူညီမျှစွာ (Equal treatment) ကုသိုလ်ယူရမယ် လို့ အတိအကျ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။ အလှူလုပ်တယ် ဆိုတာ ပေးဆပ်ခြင်း (Giving) ပါ။ ကိုယ့်နာမည် ဘယ်လောက် ကြီးသလဲ ဆိုတာကို ရယူချင်တဲ့ စိတ်က 'လောဘ' နဲ့ 'အတ္တ' ပါပဲ" လို့ ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အချစ်ဆိုတာ တစ်ယောက်ကို တစ်ယောက် အနိုင်ယူဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။ "ကိုမင်း နဲ့ မဆု... ခင်ဗျားတို့ နှစ်ယောက်က လင်မယားတွေပါ။ ဝိသာခါ ကျောင်းအမကြီးရဲ့ မေတ္တာကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ အစစ်အမှန် ချစ်တယ်ဆိုတာ တစ်ယောက်ရဲ့ ကုသိုလ်ကို တစ်ယောက်က သာဓုခေါ်ပြီး၊ အတူတူ ပေးဆပ်ရတာပါ။ အခုတော့ ကမ္ပည်းပြားလေး တစ်ခု အတွက်နဲ့ ခင်ဗျားတို့ရဲ့ မေတ္တာတွေ၊ ပျော်ရွှင်မှုတွေ (Happiness) ကို ဒေါသနဲ့ ဖျက်ဆီးပစ်နေကြပြီ။ ကမ္ပည်းပြားပေါ်မှာ 'ကိုမင်း နှင့် မဆု မိသားစု' လို့ တန်းတူညီမျှ ရေးထိုးပြီး၊ အတ္တတွေကို လွှတ်ချလိုက်ရင် ခင်ဗျားတို့ ရင်ထဲမှာ ဘယ်လောက် ငြိမ်းချမ်းသွားမလဲ စဉ်းစားကြည့်ပါ" လို့ လူမှုဗေဒ သဘောတရားနဲ့ ဓမ္မကို ယှဉ်တွဲပြီး ဆုံးမလိုက်ပါတယ်။

ဒီစကားကို ကြားမှ ဇနီးမောင်နှံ နှစ်ယောက်စလုံး သတိဝင်လာကြတယ်။ "မှန်လှပါ ဆရာ။ ကျွန်တော်တို့က အချစ်ဆိုတဲ့ နာမည်တပ်ပြီး တစ်ယောက်ကို တစ်ယောက် အနိုင်ယူချင်တဲ့ အတ္တတွေ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစွဲတွေ ဝင်သွားလို့ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဖျက်ဆီးမိမလို ဖြစ်သွားပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ မိသားစု နာမည်ကို တန်းတူပဲ ရေးထိုးပါတော့မယ်" လို့ ကျေကျေနပ်နပ်နဲ့ လက်ခံသွားကြပါတော့တယ်။ ဒါဟာ အတ္တကို ဖယ်ရှားပြီး စစ်မှန်တဲ့ ပေးဆပ်ခြင်း မေတ္တာနဲ့ ပြဿနာကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းလိုက်တဲ့ အဖြေ တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်ကြည့်ကြစို့။ ငါတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးနဲ့တကွ လောကမှာ ရှိတဲ့ မိသားစုတွေ၊ ချစ်သူတွေ မှန်သမျှဟာ အချိန်တန်ရင် ဖောက်ပြန် ပြောင်းလဲ ကွဲကွာ ပျက်စီးသွားရတဲ့ သဘောတရားတွေ ရှိနေတာဟာ ဘာသစ္စာလဲ... 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပါပဲ။

အဲဒီလို ပျက်စီး ကွဲကွာတတ်တဲ့ အရာတွေကို ငါ့ချစ်သူ၊ ငါ့အပိုင်၊ ငါ့နာမည်က အကြီးဆုံး ဖြစ်ရမယ် ဆိုပြီး ကိုမင်းနဲ့ မဆု တို့ရဲ့ စိတ်လိုမျိုး တပ်မက်နေတဲ့ အတ္တ၊ လောဘ၊ ကိလေသာတွေက ဘာသစ္စာလဲ... 'သမုဒယသစ္စာ' ပါပဲ။ ဒီတဏှာလောဘ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိကြောင့်ပဲ လောကမှာ ဒေါမနဿ စိတ်ဆင်းရဲမှုတွေ၊ ပူလောင်မှုတွေ အသစ် အသစ် ထပ်ဖြစ်နေရတာပါ။

ဒီလို ဖောက်ပြန်တတ်တဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီးကို အမှန်အတိုင်း သိမြင်လာပြီး၊ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ တွယ်တာမှု၊ လောဘ၊ အတ္တ နဲ့ ဒေါမနဿတွေကို စွန့်လွှတ်လိုက်နိုင်မယ် ဆိုရင်၊ ပူလောင်မှုတွေ ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ သဘောဟာ ဘာသစ္စာလဲ... 'နိရောဓသစ္စာ' ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို ငြိမ်းအေးသွားဖို့အတွက်၊ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါတွေ အပေါ် တွယ်တာ ခွဲခြားမနေဘဲ၊ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်အောင် ရှုမှတ်ပြီး၊ ရုပ်နာမ် ဓာတ်သဘောသက်သက်ပဲလို့ သိမြင်ကာ ဒိဋ္ဌိသုံးပါး ဖြုတ်နေတဲ့ သတိပဋ္ဌာန် ဝိပဿနာ ကျင့်စဉ်ကြီးကတော့ လမ်းမှန်ဖြစ်တဲ့ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပါပဲ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီမဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်မှသာ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာကို ရောက်မှာ ပေါ်လွင်နေပါတယ် ဟုတ်လား။

ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ မေတ္တာသမိုင်း ဓမ္မဒေသနာတော် အတိုင်း မိမိတို့၏ စိတ်အစဉ်တွင် ကိန်းအောင်းနေသော ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ငါ့ချစ်သူ ဟူသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစွဲများကို ဝိပဿနာ ဉာဏ်ဖြင့် ဖြုတ်ခွာနိုင်ကြပါစေ၊ ဝိသာခါ ကျောင်းအမကြီးကဲ့သို့ စစ်မှန်သော ပေးဆပ်ခြင်း မေတ္တာတရားများကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပြီး၊ အစစအရာရာ ငြိမ်းချမ်း ပျော်ရွှင်မှုများ ရရှိကာ သံသရာဖက်ကောင်း ရကြပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ အားလုံးပဲ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာ ချမ်းသာပြီး မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ လွယ်ကူသော အကျင့်ဖြင့် အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.