Day: 065 | ၀၅ မတ် ၂၀၂၄ | လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး (လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေးနှင့် အဝိဟိံသ) | ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒ | Disarmament

 

Day: 065 | ၀၅ မတ် ၂၀၂၄ | လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး (လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေးနှင့် အဝိဟိံသ) | ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒ | Disarmament

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ မြန်မာကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၅) ရက်နေ့၊ ဒီကနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေးနေ့ အခါသမယမှာ တရားနာလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်နေတဲ့ ဒီသံသရာစက်ဝန်းကြီးထဲမှာ အကုသိုလ် အကြောင်းတရားတွေ ကင်းစင်ပြီး ဘေးရန်ကင်းကွာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လောကကြီးကို မျက်စိဖွင့် ကြည့်လိုက်စမ်းပါ။ နေရာတိုင်းမှာ ပဋိပက္ခတွေ၊ လက်နက်စွဲကိုင် တိုက်ခိုက်မှုတွေ၊ ကြောက်ရွံ့ ထိတ်လန့်မှုတွေနဲ့ ပြည့်နှက်နေတာကို ရင်လေးဖွယ်ရာ မြင်တွေ့နေကြရပါတယ်။

ဒီတော့ကာ တရားတော်ကို မနာယူခင်မှာ အရင်ဆုံး မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ကိုင်စွဲထားတဲ့ အပူလက်နက်တွေကို ချထားနိုင်ဖို့ စိတ်ကလေးကို ငြိမ်သက်အောင် ထားကြည့်ကြရအောင်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်သောင့်သက်သာ ထားပြီး မျက်စိလေး မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ နှာသီးဖျားမှာ ဝင်လာတဲ့ လေကလေးကို ဝင်မှန်းသိ၊ ထွက်သွားတဲ့ လေကလေးကို ထွက်မှန်းသိအောင် သတိလေး ကပ်ထားလိုက်ပါ နော်။ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ ဆိုရင်၊ ဒီကနေ့နဲ့ အင်မတန် ဆီလျော်တဲ့ မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာန်းကို အာရုံပြုပြီး၊ ကိုယ့်ရဲ့ ရင်ဘတ်ထဲမှာ တင်းကျပ်နေတဲ့ ဒေါသ၊ မကျေနပ်မှု ဆိုတဲ့ လက်နက်ဆိုးကြီးတွေကို မြေကြီးပေါ် ပြုတ်ကျသွားသလို ဖြေလျှော့ချလိုက်စမ်းပါ။

 "အရှင်ဘုရား... လူတွေက အပြင်မှာ လက်နက်တွေ ကိုင်ပြီး ရန်ပြုနေကြတာကို၊ ကိုယ်က စိတ်ထဲက ဒေါသကို လျှော့ချနေလို့ ဘာထူးမှာလဲ" တဲ့။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သေချာ စဉ်းစားကြည့်စမ်းပါ။ အပြင်က လက်နက်ဆိုတာ သူ့အလိုလို ပစ်ခတ်နေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီ လက်နက်ကို ကိုင်ထားတဲ့သူရဲ့ ရင်ထဲမှာ "ဒေါသ" နဲ့ "ကြောက်ရွံ့မှု" ဆိုတဲ့ မမြင်ရတဲ့ စိတ်လက်နက်ကြီး ရှိနေလို့သာ အပြင်က လက်နက်ကို ဆွဲထုတ်လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ သန္တာန်မှာ အဲဒီ ဒေါသလက်နက်ကြီးကို အရင်ဆုံး ဖျက်သိမ်း (Disarm) လုပ်နိုင်မှသာလျှင်၊ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်ကို အေးချမ်းတဲ့ မေတ္တာဓာတ်တွေ ဖြန့်ဝေပေးနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... လက်သီးဆုပ်ထားတဲ့ လူတစ်ယောက်ဟာ ဘယ်သူ့ကိုမှ လှမ်းပြီး လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်လို့ မရပါဘူး။ အဲဒီလိုပဲ၊ ကိုယ့်ရင်ထဲမှာ အမုန်းတရားတွေ၊ ဒေါသတွေကို လက်သီးဆုပ်သလို ဆုပ်ကိုင်ထားသရွေ့၊ လောကကြီးကို မေတ္တာထားဖို့ ဆိုတာ လုံးဝ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ "ငါ့ရဲ့ စိတ်အစဉ်မှာရှိတဲ့ ကြောက်ရွံ့မှု၊ အမုန်းတရား ဆိုတဲ့ လက်နက်ဆိုးကြီးတွေကို ယခု ရှူထုတ်လိုက်တဲ့ လေနဲ့အတူ အကုန်အစင် စွန့်ပစ်လိုက်ပါပြီ" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး အေးအေးဆေးဆေးလေး ရှုမှတ်ပေးပါ။ အဲဒီလို လက်နက်ချလိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်လေးမှာပဲ ရင်ထဲမှာ အေးခနဲ ဖြစ်သွားတဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ကိုယ်တိုင် ခံစားသိရှိလာပါလိမ့်မယ်။

ကဲ... မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်မှာ ဒေါသလက်နက်တွေကို ချထားလို့ ငြိမ်းချမ်းသွားပြီ ဆိုရင်တော့၊ ဒီကနေ့ ကမ္ဘာ့ လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေးနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး သိပ္ပံပညာ (International Relations & Peace Studies) နဲ့ ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ အဝိဟိံသ (အကြမ်းမဖက်ခြင်း) အကြောင်းအရာတွေကို ချိန်ထိုးပြီး လေ့လာကြည့်ကြစို့။

ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာနဲ့ နိုင်ငံတကာ နိုင်ငံရေး လေ့လာမှုတွေမှာ ကြည့်မယ်ဆိုရင်... "လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး (Disarmament)" ဆိုတာ ကမ္ဘာ့ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် အရေးအကြီးဆုံး လုပ်ငန်းစဉ်ကြီး တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြပါတယ်။ နိုင်ငံကြီးတွေဟာ ကိုယ့်နိုင်ငံ လုံခြုံဖို့အတွက် ဆိုပြီး နျူကလီးယား လက်နက်တွေ၊ တိုက်ချင်းပစ် ဒုံးကျည်တွေ၊ ဇီဝလက်နက်တွေကို ဒေါ်လာ ဘီလီယံပေါင်းများစွာ အကုန်အကျခံပြီး တီထွင် ထုတ်လုပ်နေကြပါတယ်။ ဒါကို နိုင်ငံရေး သိပ္ပံပညာမှာ "Arms Race" (လက်နက် အပြိုင်အဆိုင် တပ်ဆင်ခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ သူက တစ်လက် ဝယ်ရင်၊ ကိုယ်က နှစ်လက် ဝယ်မယ် ဆိုတဲ့ အပြိုင်အဆိုင် သံသရာကြီးပါ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... နိုင်ငံကြီး နှစ်ခုဟာ တစ်ဖက်နဲ့ တစ်ဖက် သံသယတွေ များပြီး၊ "သူ ငါ့ကို ပစ်ရင် ငါလည်း သူ့ကို ပြန်ပစ်ပြီး အကုန် သေအောင် လုပ်မယ်" ဆိုတဲ့ မူဝါဒကို ကိုင်စွဲထားကြပါတယ်။ အဲဒါကို သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "Mutual Assured Destruction (MAD)" (နှစ်ဦးနှစ်ဖက် အသေအချာ ပျက်စီးခြင်း) လို့ နာမည်ပေးထားပါတယ်။ သေချာ စဉ်းစားကြည့်စမ်းပါ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အကုန်လုံး ပျက်စီးသွားမယ် ဆိုတဲ့ ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ အခြေအနေကြီးကို ဖန်တီးထားပြီးမှ၊ အဲဒါကို "လုံခြုံရေး (Security)" လို့ နာမည်တပ်ထားကြတာပါ။ ဒါဟာ အင်မတန်မှ ယုတ္တိမတန်တဲ့ အဝိဇ္ဇာ အမှောင်ဖုံးနေတဲ့ အတွေးအခေါ်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။

 "အရှင်ဘုရား... လူဆိုးတွေ ရှိနေတဲ့ လောကကြီးမှာ လက်နက်မရှိရင် ကိုယ်ပဲ အသတ်ခံရမှာပေါ့၊ လက်နက်ရှိမှ လုံခြုံတာ မဟုတ်ဘူးလား" တဲ့။ ဒါဟာ လူအတော်များများ ထင်နေတဲ့ အထင်အမှား (Illusion of Safety) ကြီး တစ်ခုပါ။ ဦးနှောက်နဲ့ အာရုံကြော သိပ္ပံပညာ (Neuroscience) အရ ပြောရရင်၊ လူတစ်ယောက်ဟာ ခါးမှာ သေနတ်တစ်လက် ထိုးထားလိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်၊ သူ့ရဲ့ ဦးနှောက်ထဲက ကြောက်ရွံ့မှုကို ထိန်းချုပ်တဲ့ 'အမစ်ဒလာ (Amygdala)' ဆိုတဲ့ အစိတ်အပိုင်းလေးဟာ ပုံမှန်ထက် ပိုပြီး နိုးကြားလာပါတော့တယ်။

ဒါကို ထပ်ပြီး မျက်စိထဲ မြင်အောင် ကြည့်ရရင်... သေနတ်ကိုင်ထားတဲ့ သူဟာ "ငါ့ကို ဘယ်သူ လာလုပ်မလဲ၊ ဘယ်သူ ရန်ပြုမလဲ" ဆိုပြီး ပတ်ဝန်းကျင်ကို အမြဲတမ်း သံသယ မျက်လုံးနဲ့ (Hypervigilance) ကြည့်နေတတ်ပါတယ်။ သူတစ်ပါးက ရိုးရိုး လှမ်းကြည့်တာကိုတောင် ကိုယ့်ကို ရန်ပြုမလို့လား ဆိုပြီး အလွယ်တကူ ဒေါသထွက်၊ အလွယ်တကူ တုံ့ပြန်တတ်သွားပါတယ်။ တကယ်တော့ လက်နက်က လူကို ကာကွယ်ပေးတာ မဟုတ်ပါဘူး။ လက်နက်က လူရဲ့ စိတ်ကို စိုးမိုးသွားပြီး၊ အမြဲတမ်း ပူလောင် ကြောက်ရွံ့နေရတဲ့ ငရဲခန်းထဲကို ဆွဲသွင်းသွားတာပါ။ လက်နက် ရှိနေခြင်းဟာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပစ်မှတ် (Target) တစ်ခု ဖြစ်အောင် ဖန်တီးလိုက်တာနဲ့ အတူတူပါပဲ။

သိပ္ပံပညာရှင်တွေ လေ့လာတွေ့ရှိချက်အရ လူ့အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုမှာ လက်နက်တွေ များလာလေလေ၊ လူသတ်မှုတွေ၊ အကြမ်းဖက်မှုတွေ ပိုများလာလေလေ ဖြစ်တယ်ဆိုတာ အတိအကျ သက်သေပြပြီးသားပါ။ ဒါကြောင့် ကုလသမဂ္ဂ ကနေ ဦးဆောင်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်က လက်နက်တွေကို လျှော့ချဖို့၊ ဖျက်သိမ်းဖို့ (Disarmament) အတင်းအကျပ် ကြိုးစားနေကြရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြင်ပက သံ၊ သတ္တုတွေနဲ့ လုပ်ထားတဲ့ လက်နက်တွေကို စက်ရုံမှာ ဖျက်ဆီးပစ်ရုံနဲ့ ကမ္ဘာကြီး ငြိမ်းချမ်းသွားပြီလား ဆိုတော့... မငြိမ်းချမ်းသေးပါဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ လူတွေရဲ့ ရင်ထဲမှာ "ဒေါသ၊ မာန၊ လောဘ" ဆိုတဲ့ မူလ လက်နက်စက်ရုံကြီးတွေ ဆက်ပြီး လည်ပတ်နေသေးလို့ပါပဲ။

အဲဒီတော့ ခေတ်သစ်သိပ္ပံက ပြင်ပလက်နက်တွေကို ဖျက်သိမ်းဖို့ ကြိုးစားနေချိန်မှာ၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကတော့ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက တကယ့် အစစ်အမှန် လုံခြုံမှု (True Safety) ဆိုတာ ဘာလဲ၊ အကြမ်းမဖက်တဲ့ အဝိဟိံသ ဝါဒဆိုတာ ဘာလဲ ဆိုတာကို ဓမ္မပဒ ဒေသနာတော်မှာ အတိအကျ ဓာတ်ခွဲ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ကိုင်း... ဆက်လက်ပြီးတော့ သိပ္ပံပညာနဲ့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော် ဘယ်လို တစ်ထပ်တည်း ကျနေသလဲ၊ ဘုရားရှင်က ရင်ထဲက လက်နက်စက်ရုံကို ဘယ်လို ဖျက်သိမ်းပြခဲ့သလဲ ဆိုတာကို အသေးစိတ် ချိန်ထိုး ကြည့်ကြရအောင်…

ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒပါဠိတော်၊ ဒဏ္ဍဝဂ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီအကြမ်းဖက်ခြင်း၊ လက်နက်စွဲကိုင်ခြင်းတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အင်မတန် ထိမိတဲ့ ဂါထာတော် တစ်ပုဒ်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ပါဠိတော်မှာ "သဗ္ဗေ တသန္တိ ဒဏ္ဍဿ၊ သဗ္ဗေ ဘာယန္တိ မစ္စုနော။ အတ္တာနံ ဥပမံ ကတွာ၊ န ဟနေယျ န ဃာတယေ" လို့ လာရှိပါတယ်။ သိပ္ပံပညာက လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး (Disarmament) ကို စာချုပ်တွေ၊ ဥပဒေတွေနဲ့ လုပ်နေချိန်မှာ၊ ဘုရားရှင်ကတော့ လူသားတွေရဲ့ နှလုံးသားထဲကနေ အလိုလို လက်နက်ချသွားစေမယ့် ကိုယ်ချင်းစာတရား (Empathy) ဆိုတဲ့ သော့ချက်ကို အတိအကျ ဖွင့်ပြတော်မူခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီပါဠိတော်လေးကို တစ်လုံးချင်း အနက် (Nissaya) ဖွင့်ကြည့်ကြရအောင်။ သဗ္ဗေ - ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့သည်၊ ဒဏ္ဍဿ - နှိပ်စက်ညှဉ်းဆဲတတ်သော လက်နက်ဒဏ်မှ၊ တသန္တိ - ထိတ်လန့် တုန်လှုပ်ကြကုန်၏။ သဗ္ဗေ - ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့သည်၊ မစ္စုနော - သေခြင်းတရားမှ၊ ဘာယန္တိ - ကြောက်ရွံ့ကြကုန်၏။ (ဒါဟာ သတ္တဝါတိုင်းရဲ့ မွေးရာပါ သဘာဝကို ဘုရားရှင်က ဓာတ်ခွဲပြတာပါ)။ အတ္တာနံ - မိမိကိုယ်ကို၊ ဥပမံ ကတွာ - ဥပမာထား၍ (တနည်းအားဖြင့် ကိုယ်ချင်းစာ၍)၊ န ဟနေယျ - သူတစ်ပါးကို ကိုယ်တိုင်လည်း မသတ်ဖြတ်ရာ၊ န ဃာတယေ - သူတစ်ပါးကိုလည်း သတ်ဖြတ်ရန် မခိုင်းစေရာ လို့ အနက်ရပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဘုရားရှင်က "ဟေ့... မင်းတို့ လက်နက်မကိုင်နဲ့၊ သေနတ်တွေ လွှင့်ပစ်လိုက်" လို့ အမိန့်ပေးတာ မျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ "မင်းဆီကို တစ်ယောက်ယောက်က ဓားနဲ့ ပြေးခုတ်လာရင် မင်း ကြောက်လား... သေရမှာကိုရော ကြောက်လား" လို့ အရင် မေးတာပါ။ ကိုယ်တိုင်က သေရမှာကို သိပ်ကြောက်နေတယ် ဆိုရင်၊ ကိုယ် သတ်မယ့် သူဟာလည်း သေရမှာကို သိပ်ကြောက်ရှာမှာပဲ ဆိုတဲ့ ကိုယ်ချင်းစာတရားကို အရင်ဆုံး နှိုးဆွပေးလိုက်တာပါ။ အဲဒီလို "ကိုယ်ချင်းစာစိတ်" လေး ပေါ်လာတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်၊ လက်ထဲက ဓားဟာ အလိုလို လွတ်ကျသွားပါတော့တယ်။ ဒါဟာ အင်မတန် သိမ်မွေ့တဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး (Mental Disarmament) ပါပဲ။

 "ဒါဆိုရင် အရှင်ဘုရား... လူတွေက ဘာဖြစ်လို့ ကိုယ်ချင်းမစာဘဲ ရက်ရက်စက်စက် သတ်ဖြတ်နေကြတာလဲ" တဲ့။ သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့ နော်။ လူတစ်ယောက်ဟာ ဒေါသ (Vyapada) အလွန်အမင်း ထွက်လာပြီ ဆိုရင်၊ သူ့ရဲ့ စိတ်အစဉ်မှာ အဝိဇ္ဇာ အမှောင် တိုက်ကြီး ဖုံးလွှမ်းသွားပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ တစ်ဖက်လူဟာ "ခံစားတတ်တဲ့ သတ္တဝါ" လို့ မမြင်တော့ဘဲ၊ "ငါ့ကို ဒုက္ခပေးမယ့် ရန်သူ၊ ဖျက်ဆီးပစ်ရမယ့် အရာဝတ္ထု" လို့သာ သညာက မှားယွင်းစွာ မှတ်သားလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီလို အမြင်မှားသွားတဲ့ အတွက်ကြောင့်သာ ရက်စက်တဲ့ လုပ်ရပ်တွေကို ကျူးလွန်နိုင်သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို ထပ်ပြီး မျက်စိထဲ မြင်အောင် ကြည့်ရရင်... စစ်ပွဲတွေမှာ စစ်သားတွေကို လေ့ကျင့်ပေးတဲ့ အခါ၊ တစ်ဖက် ရန်သူကို "လူ" လို့ မမြင်အောင် အရင်ဆုံး ဦးနှောက်ဆေး (Dehumanize) ရပါတယ်။ "ဒီကောင်တွေဟာ လူဆိုးတွေ၊ ဖျက်ဆီးပစ်ရမယ့် ပစ်မှတ်တွေ" လို့ သညာကို အတင်း သွင်းပေးလိုက်မှသာ သေနတ်မောင်းကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ဆွဲနိုင်တာပါ။ တကယ်လို့သာ အဲဒီ ရန်သူ့နေရာမှာ ကိုယ့်ရဲ့ ညီအစ်ကို သားချင်းသာ ဆိုရင် ဘယ်လိုမှ ပစ်ရက်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဘုရားရှင်က "အတ္တာနံ ဥပမံ ကတွာ - မိမိကိုယ်ကို ဥပမာထားပါ၊ မိမိ ချစ်ခင်သူကို ဥပမာထားပါ" လို့ အဝိဇ္ဇာကို ခွာချမယ့် ဉာဏ်ပညာကို ထည့်ပေးလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

အဲဒီတော့ ပြင်ပက သေနတ်တွေ၊ ဓားတွေ ဆိုတာ တကယ့် အန္တရာယ် အစစ် မဟုတ်ပါဘူး။ တကယ့် အန္တရာယ် အစစ်က ကိုယ့်ရင်ထဲမှာ ကိန်းအောင်းနေတဲ့ "ဒေါသ" နဲ့ "အဝိဇ္ဇာ" ဆိုတဲ့ လက်နက်တွေပါပဲ။ အဲဒီ လက်နက်တွေကို ဖျက်သိမ်းဖို့ အတွက် ဆိုရင်တော့ သာမန် စာချုပ်စာတမ်းတွေနဲ့ မရတော့ပါဘူး။ ဝိပဿနာ ဆိုတဲ့ ဉာဏ်ပညာ ဓားသန်လျက်နဲ့သာ ဖြတ်တောက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီဒေါသ လက်နက်ကြီး ဘယ်လို စတင် တပ်ဆင်ခံလိုက်ရသလဲ ဆိုတာကို ဓာတ်ခွဲကြည့်ဖို့ ဝိပဿနာ အလုပ်ပေး ရှုကွက်ဘက်ကို ကူးကြရအောင်။

ဥပမာအားဖြင့် ကိုယ့်ကို ရန်ပြုမယ့်သူ၊ ဆဲဆိုမယ့်သူ တစ်ယောက်ရဲ့ အသံကို ကြားလိုက်ရတဲ့ အချိန်မှာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ယန္တရားကြီး ဘယ်လို အလုပ်လုပ်သွားသလဲ ဆိုတာကို သတိ (Sati) နဲ့ အဏုစိတ် စောင့်ကြည့်ကြစို့။ ပထမဆုံး အနေနဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ နားအကြည်ဓာတ် (သောတဒွါရ) နဲ့ ဟိုဘက်က ကြမ်းတမ်းတဲ့ အသံလှိုင်း (သဒ္ဒါရုံ) တို့ လာတိုက်မိပါတယ်။ အဲဒီလို ဒွါရနဲ့ အာရုံ တိုက်ခိုက်မိလိုက်တဲ့ စက္ကန့်လေးမှာပဲ ကြားသိစိတ် (သောတဝိညာဉ်) လေး ဖျတ်ကနဲ ပေါ်လာပါတယ်။

အဲဒီ ကြားသိစိတ်လေး ပေါ်လာတဲ့ အချိန်အထိ "သူ ငါ့ကို ဆဲနေတာပဲ၊ ငါ့ကို ရန်ပြုနေတာပဲ" ဆိုတဲ့ အသိ မပါသေးပါဘူး။ အသံကို အသံသက်သက် ကြားရုံ သက်သက်မျှသာ ရှိပါသေးတယ်။ အဲဒီလို ဒွါရ၊ အာရုံ၊ ဝိညာဉ် သုံးပါး ပေါင်းဆုံသွားတာကို "ဖဿ" (အတွေ့အထိ) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ အဲဒီ ဖဿလေး ဖြစ်ပေါ်လာပြီးတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် နောက်ကနေ ကပ်လျက် "ဝေဒနာ" ဆိုတဲ့ ခံစားမှု ပေါ်လာပါတယ်။ ကြမ်းတမ်းတဲ့ အသံလှိုင်းတွေ နားစည်ကို လာရိုက်တဲ့အတွက် မနှစ်မြို့ဖွယ်ရာ (ဒုက္ခဝေဒနာ) လေး ပေါ်လာပါတော့တယ်။

အဲဒီ ဝေဒနာ ပေါ်လာပြီးတဲ့နောက်မှာတော့ အလွန် လျင်မြန်လှတဲ့ "သညာ" (မှတ်သားမှု) က ဝင်လာပါပြီ။ "ဒီအသံဟာ ငါ့ကို စော်ကားတဲ့ အသံ၊ ဒီစကားလုံးဟာ ငါ့ကို ခြိမ်းခြောက်တဲ့ အသံ" လို့ ဘာသာပြန်ပြီး တံဆိပ်ကပ်လိုက်ပါတယ်။ သညာက အဲဒီလို မှတ်သားလိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် "သင်္ခါရ" (ပြုပြင်စီရင်မှု) က အလုပ်ဆက်လုပ်ပါတော့တယ်။ "ငါ့ကိုများ လာဆဲရသလား" ဆိုတဲ့ ဒေါသ (ဗျာပါဒ နီဝရဏ) တွေ တဟုန်းဟုန်း တောက်လောင်လာပါတယ်။ လက်တုံ့ပြန်ချင်တဲ့ စိတ်တွေ၊ ထိုးကြိတ်ချင်တဲ့ စိတ်တွေ အစီအရီ ပေါ်လာပါတော့တယ်။ အဲဒါဟာ ကိုယ့်ရင်ထဲမှာ လက်နက်စက်ရုံကြီး စတင် လည်ပတ်သွားတာပါပဲ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အဲဒီလို ဒေါသတွေ ပေါ်လာတဲ့ အချိန်မှာ အမှန်တရားကို ဖုံးကွယ်ထားတဲ့ အဝိဇ္ဇာ က ဝင်လာပါပြီ။ "အသံ" ဆိုတဲ့ ရုပ်တရား သက်သက်ကို "လူ" လို့ ထင်သွားပါတယ်။ "ငါ့ကို ဆဲတယ်" ဆိုပြီး "ငါ" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အခိုင်အမာ ဝင်သွားပါတယ်။ တစ်ဖက်က လူကိုလည်း ရုပ်နာမ် ဓာတ်သဘာဝလို့ မမြင်တော့ဘဲ "ငါ့ ရန်သူကြီး" ဆိုပြီး အကောင်အထည် (ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ) အဖြစ် အခိုင်အမာ ထင်မှတ်သွားပါတော့တယ်။ ဒါဟာ အရှိကို အရှိအတိုင်း မမြင်တော့ဘဲ ပညတ်နယ်ပယ်ထဲမှာ လမ်းပျောက်ပြီး၊ အကုသိုလ် လက်နက်ကြီးကို အသင့် ကိုင်စွဲလိုက်တာပါပဲ။

ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့ အထူး သတိပြုရမယ့် အချက်တစ်ခု ရှိပါတယ်။  တရားအနှစ်သာရတွေမှာ လာရှိတဲ့အတိုင်း "သောတာပတ္တိမဂ်" ဉာဏ်ကို ဆိုက်ရောက်သွားတဲ့ အရိယာ သူတော်စင်ကြီးတွေရဲ့ အမြင်မှာတော့ ဒီလို ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေ လုံးဝ မရှိတော့ပါဘူး။ သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်ဟာ အဆဲခံရရင်တောင်၊ "ငါ့ကို ဆဲတယ်" လို့ မယူဆတော့ပါဘူး။ ဟိုဘက်က ထွက်လာတာကလည်း တေဇော၊ ဝါယော ဓာတ်တွေရဲ့ တွန်းကန်မှုကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ "သဒ္ဒရုပ်" သက်သက်။ ဒီဘက်က ကြားတာကလည်း "သောတဝိညာဉ် နာမ်တရား" သက်သက်။ ရုပ်နဲ့ နာမ် တိုက်ခိုက်မိတဲ့ သဘောမျှသာ ပါလားလို့ မြင်တဲ့အတွက်၊ ပြန်လည် တိုက်ခိုက်ချင်တဲ့ "ဒေါသလက်နက်" ကြီးဟာ အလိုလို ပြုတ်ကျသွားပါတော့တယ်။ ဒါဟာ အရိယာမဂ်ရဲ့ အဆင့်မြင့်ဆုံးသော လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး (Ultimate Disarmament) ပါပဲ။

ဒါကို ထပ်ပြီး မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဥပမာပေးရရင်... မျက်လှည့်ဆရာရဲ့ ဥပမာကိုပဲ ပြန်ယူရမှာပါ။ မျက်လှည့်ဆရာက ဓားပျံကြီးတွေနဲ့ ကိုယ့်ဆီကို ပစ်လွှတ်လိုက်တယ်လို့ ထင်ရအောင် လုပ်ပြတဲ့အခါ၊ မသိတဲ့ လူတွေက လန့်ပြီး ရှောင်ကြ၊ ပြန်ချဖို့ လုပ်ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒါဟာ အလင်းရောင်နဲ့ ဖန်တီးထားတဲ့ မျက်လှည့် (Hologram) အလွတ်ကြီးမှန်း သိသွားတဲ့ လူတစ်ယောက်ဟာ ထိတ်လန့်ခြင်းလည်း မရှိတော့သလို၊ ပြန်လည် တိုက်ခိုက်ဖို့လည်း လက်သီး မဆုပ်တော့ပါဘူး။ ထို့အတူပါပဲ၊ "ရန်သူ" ဆိုတာ သညာက ဖန်တီးထားတဲ့ မျက်လှည့်ကွက်ကြီးပါ။ အဲဒီ မျက်လှည့်ကွက်ကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ထိုးကြည့်လိုက်တဲ့ အခါကျမှ ရုပ်နဲ့နာမ် ဓာတ်သဘာဝ (Dhatu) သက်သက်ပဲလို့ မြင်လာပြီး ဒေါသတွေ အားလုံး ငြိမ်းအေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ ဆိုရင်... လက်တွေ့ အလုပ်ပေး အနေနဲ့ ကိုယ့်ကို စိတ်ဆိုးစေမယ့် အသံကြားရင်၊ သို့မဟုတ် ရန်သူလို့ ထင်ရသူကို မြင်ရင် "သူ ငါ့ကို လာလုပ်နေတယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ နားနဲ့ အသံတိုက်လို့ ကြားတယ်ဆိုရင် "ကြားတယ်... ကြားတယ်" လို့ သောတဝိညာဉ်ကိုသာ စောင့်ကြည့်ပါ။ ရင်ဘတ်ထဲမှာ ဒေါသထွက်လို့ ပူလောင်လာရင်၊ အဲဒီ ဒေါသကို "ငါ စိတ်ဆိုးတယ်" လို့ နာမည်မတပ်ပါနဲ့။ "ပူတယ်... ပူတယ်" လို့ တေဇောဓာတ် ဖောက်ပြန်မှုကိုသာ ရှုပါ။ အဲဒီလို ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ ဖြစ်စဉ်၊ ဓာတ်ကြီးလေးပါးရဲ့ ဖောက်ပြန်မှု သက်သက်ကိုသာ အာရုံပြုနေတာဟာ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" ကို အမြစ်ကနေ ဆွဲနှုတ်လိုက်တာပါပဲ။

အဲဒီလို ရှုမှတ်နေရင်းနဲ့ နောက်တစ်ဆင့် တက်ပြီး သဿတဒိဋ္ဌိ (မြဲတယ်လို့ ယူဆတဲ့ အမြင်) ကို ဖြုတ်ကြစို့။ ကိုယ် ကြားလိုက်တဲ့ အသံလှိုင်းကြီးဟာ အမြဲတမ်း ဆက်တိုက် ထွက်ပေါ်နေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ တစ်ခွန်း ပြောပြီးတာနဲ့ အဲဒီအသံဟာ လေထဲမှာ ပျောက်ကွယ်သွားပါတယ်။ ကိုယ့်ရင်ထဲက ထွက်လာတဲ့ ဒေါသ အပူလှိုင်းကလည်း ထာဝရ လောင်ကျွမ်းနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သတိလေး ကပ်လိုက်တာနဲ့ ချက်ချင်း ငြိမ်းကျသွားပါတယ်။ "ဩော်... အသံလည်း မမြဲဘူး၊ ဒေါသလည်း မမြဲဘူး။ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားတာ (အနိစ္စ) ချည်းပါလား" လို့ မြင်လိုက်ရင် အမြဲတယ်လို့ ယူဆတဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ကျသွားပါပြီ။

ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ (ပြတ်တောက်တယ်၊ အကြောင်းအကျိုး မရှိဘူးလို့ ယူဆတဲ့ အမြင်) ကို ဖြုတ်ဖို့ ဆိုရင်တော့... ဟိုဘက်က ဆဲဆိုတဲ့ အသံ ပျောက်သွားပေမဲ့၊ ကိုယ်က ဒေါသနဲ့ ပြန်လည် ဆဲဆို တိုက်ခိုက်လိုက်မယ် ဆိုရင်၊ အဲဒီ ပြန်လည် တိုက်ခိုက်တဲ့ လုပ်ရပ် (ကာယကံ၊ ဝစီကံ) ဟာ ပျက်စီးသွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ပျက်ပင် ပျက်ငြားသော်လည်း၊ အဲဒီ အကုသိုလ်ကံဟာ ကိုယ့်သန္တာန်မှာ အကြောင်းတရားအဖြစ် ကျန်ရစ်ပြီး၊ နောင်တစ်ချိန်မှာ ငရဲဘုံအထိ ကိုယ့်ကို ပြန်လည် တိုက်ခိုက်မယ့် အကျိုး (ဝိပါက) တွေ ပေးဦးမယ် ဆိုတဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကို အကြွင်းမဲ့ ယုံကြည် သိမြင်လိုက်ရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ အမြစ်ပြတ်သွားပါတယ်။

တရားရှုမှတ်ကာစမှာတော့ ဆရာသမားတွေ ညွှန်ပြတဲ့ ဉာဏ်ကို မှီပြီး "ကြားရင် ကြားတယ်၊ ပူရင် ပူတယ်" လို့ ပညတ်ကိုခွာပြီး ရှုရပါတယ်။ သမာဓိနဲ့ ဉာဏ်ရင့်လာတဲ့ အခါမှာတော့ မိမိခန္ဓာကိုယ်မှာ ဘာပဲပေါ်ပေါ်၊ ဒေါသပဲ ပေါ်ပေါ် ပေါ်လိုက်၊ ပျက်လိုက်၊ အစားထိုးလိုက် ဆိုတဲ့ ဓမ္မအစဉ်တွေသာ ဖြစ်နေပါလားလို့ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်လာပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီလို ဒိဋ္ဌိသုံးပါးလုံး ကွာကျသွားတဲ့ အချိန်မှာတော့၊ ရင်ထဲက ဒေါသ လက်နက်စက်ရုံကြီး လုံးဝ ရပ်တန့်သွားပြီး၊ လောကကြီး တစ်ခုလုံးကို အကြမ်းမဖက်တဲ့ (Non-violence) အေးချမ်းတဲ့ မျက်လုံးတွေနဲ့ ကြည့်ရှုနိုင်သူ ဖြစ်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားအောင် သွာဂတ ဓာတ်တော်တိုက် ပြတိုက်ကြီးမှာ တကယ်ဖြစ်ခဲ့တဲ့ ရင်တုန်ဖွယ်ရာ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ တစ်နေ့တော့ ပြတိုက်ကြီးရဲ့ အရှေ့ဘက် ဝင်ပေါက်မှာ အလွန် ကျယ်လောင်တဲ့ အော်ဟစ် ဆဲဆိုသံတွေ ထွက်ပေါ်လာပါတယ်။ အပြင်ကို ထွက်ကြည့်လိုက်တဲ့ အခါမှာတော့ ပြတိုက်အနီးက ရပ်ကွက်ထဲမှာ နေထိုင်တဲ့ ဦးသန့် ဆိုတဲ့ ဒေသခံ တစ်ယောက်ဟာ အရက်မူးပြီး ဒေါသတကြီးနဲ့ ရောက်လာတာကို တွေ့ရပါတယ်။ သူ့ရဲ့ လက်ထဲမှာလည်း အရှည် သုံးပေလောက် ရှိတဲ့ သံတုတ်ကြီး တစ်ချောင်းကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ဆုပ်ကိုင်ထားပါတယ်။

ပြဿနာရဲ့ အစကတော့ ပြတိုက်ရဲ့ ခြံစည်းရိုး ကိစ္စနဲ့ ပတ်သက်ပြီး နားလည်မှု လွဲမှားကာ သူ့မြေကို ကျူးကျော်တယ်လို့ အထင်အမြင် မှားနေတာကနေ စတင်တာပါ။ ဦးသန့်ဟာ မျက်လုံးတွေ နီရဲနေပြီး "ငါ့မြေကို ယူတဲ့ ကောင်တွေ၊ အကုန်လုံး ရိုက်သတ်ပစ်မယ်" ဆိုပြီး သံတုတ်ကြီး ဝှေ့ရမ်းကာ ခြိမ်းခြောက်နေပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်ရဲ့ လုံခြုံရေး အရာရှိချုပ် ဦးလှိုင်နဲ့ လုံခြုံရေး ဝန်ထမ်း သုံးယောက်ဟာ ချက်ချင်း ရောက်လာပြီး၊ သူတို့ရဲ့ ခါးမှာ ချိတ်ထားတဲ့ ရာဘာ နံပါတ်တုတ်တွေကို ဆွဲထုတ်လိုက်ကြပါတယ်။ နှစ်ဖက်စလုံးဟာ အချိန်မရွေး ပေါက်ကွဲတော့မယ့် လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခ (Armed Conflict) တစ်ခုရဲ့ အစွန်းတစ်ဖက်ကို ရောက်နေကြပါပြီ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ စဉ်းစားကြည့်စမ်းပါ။ အဲဒီ အချိန်မှာ ရှိနေတဲ့ လူတွေအားလုံးရဲ့ ရင်ဘတ်ထဲမှာ နှလုံးခုန်သံတွေ တဒိုင်းဒိုင်း မြည်နေပါတယ်။ ချွေးတွေ ပျံနေပါတယ်။ ဦးသန့်ရဲ့ ရင်ထဲမှာ "သူတို့ကို တိုက်ခိုက်မှ ငါနိုင်မယ်" ဆိုတဲ့ ဒေါသနဲ့ မာန လက်နက်တွေ အပြည့်အဝ တပ်ဆင်ထားသလို၊ လုံခြုံရေး ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ ရင်ထဲမှာလည်း "ဒီကောင့်ကို ရိုက်ချမှ ငါတို့ လုံခြုံမယ်" ဆိုတဲ့ ကြောက်ရွံ့မှုနဲ့ တန်ပြန် ဒေါသ လက်နက်တွေ အသင့် ဖြစ်နေပါပြီ။ ပြင်ပက သံတုတ်နဲ့ ရာဘာတုတ်တွေ မတိုက်ခိုက်ရသေးခင်မှာ၊ အတွင်းစိတ်ထဲက အကုသိုလ် လက်နက်တွေက အရင်ဆုံး ပစ်ခတ် တိုက်ခိုက်နေကြပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို အခြေအနေ တင်းမာနေတဲ့ အချိန်မှာပဲ၊ ပြတိုက် တာဝန်ခံ ကိုမင်း ရောက်လာပါတယ်။ ကိုမင်းက အခြေအနေကို တစ်ချက် အကဲခတ်လိုက်တာနဲ့ ဒါဟာ "Arms Race" လို့ခေါ်တဲ့ အပြန်အလှန် လက်နက် အားကိုးမှု လမ်းကြောင်းပေါ် ရောက်နေပြီ ဆိုတာကို ချက်ချင်း ရိပ်မိလိုက်ပါတယ်။ ကိုမင်းက လုံခြုံရေး အရာရှိ ဦးလှိုင်ကို ချက်ချင်း အမိန့်ပေးလိုက်ပါတယ်။ "ဦးလှိုင်... ခင်ဗျားတို့ရဲ့ တုတ်တွေကို အခုချက်ချင်း အောက်ချလိုက်ပါ။ နောက်ကို ခြေနှစ်လှမ်း ဆုတ်ပါ" လို့ ပြတ်ပြတ်သားသား ပြောလိုက်ပါတယ်။

 "အရှင်ဘုရား... တစ်ဖက်က သံတုတ်ကြီးနဲ့ ရိုက်မလို့ လုပ်နေတာကို၊ ကိုယ့်ဘက်က လက်နက်ချလိုက်ရင် အသေခံသလို ဖြစ်မသွားဘူးလား" တဲ့။ အဲဒါဟာ ပုထုဇဉ်တွေရဲ့ အကြောက်တရားက တွေးတဲ့ အတွေးပါ။ တကယ်တော့ ပြတိုက်ရဲ့ အခြေခံ စည်းမျဉ်း မူဝါဒ အမှတ် ၁၆၊ အပိုဒ်ခွဲ ၁၆.၄ မှာ "ခြိမ်းခြောက်မှုများကို ဖြေလျှော့ခြင်း (De-escalation of Threats)" ဆိုတဲ့ အချက်ကို အတိအကျ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။ တစ်ဖက်က ဒေါသထွက်နေချိန်မှာ၊ ကိုယ့်ဘက်က လက်နက် ပြန်ထုတ်ပြခြင်းဟာ သူ့ရဲ့ အကြောက်တရားနဲ့ ဒေါသကို ဆီလောင်းပေးလိုက်သလို ပိုမို ကြီးထွားသွားစေပါတယ်။ ဒါကြောင့် လက်နက် ချပြလိုက်ခြင်းဟာ အားနည်းခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ အခြေအနေကို ထိန်းချုပ်လိုက်တဲ့ အမြင့်မားဆုံး သတ္တိ (Moral Courage) သာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုမင်းဟာ လက်ချည်းသက်သက်၊ ဘာလက်နက်မှ မပါဘဲ ဒေါသတကြီး ဖြစ်နေတဲ့ ဦးသန့်ဆီကို ဖြည်းဖြည်းချင်း လျှောက်သွားပါတယ်။ ဦးသန့်က "မင်း ရှေ့တိုးမလာနဲ့၊ ရိုက်ခွဲပစ်မယ်" လို့ အော်ပါတယ်။ ကိုမင်းက ခြေလှမ်းကို ရပ်လိုက်ပြီး၊ အလွန် တည်ငြိမ်အေးချမ်းတဲ့ အသံနဲ့ "ဦးသန့်... ကျွန်တော်တို့မှာ ဘာလက်နက်မှ မပါပါဘူး။ ဦးသန့်ကိုလည်း ဘာအန္တရာယ်မှ မပေးပါဘူး။ ဦးသန့် ရင်ထဲမှာ နာကျင်နေတယ်၊ ခံပြင်းနေတယ် ဆိုတာကို ကျွန်တော် နားလည်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ သံတုတ်ကြီးနဲ့ ရိုက်လိုက်ရင်၊ ခြံစည်းရိုး ပြဿနာက ရှင်းမသွားဘဲ၊ ဦးသန့် ထောင်ကျပြီး အိမ်က ကလေးတွေနဲ့ မိန်းမပါ လမ်းဘေး ရောက်သွားပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီလို ဖြစ်သွားမှာကို ကျွန်တော် အလွန် စိုးရိမ်လို့ပါ" လို့ ကိုယ်ချင်းစာတရား (Empathy) အပြည့်နဲ့ ပြောချလိုက်ပါတယ်။

ဒါကို ထပ်ပြီး မျက်စိထဲ မြင်အောင် ကြည့်ရရင်... ကိုမင်းရဲ့ စကားလုံးတွေဟာ ဘုရားရှင် ဟောကြားခဲ့တဲ့ "အတ္တာနံ ဥပမံ ကတွာ - သူ့ကိုယ်၊ ကိုယ့်ကိုယ် နှိုင်းယှဉ် ထောက်ထားပါ" ဆိုတဲ့ ဒေသနာတော် အတိုင်းပါပဲ။ သံတုတ်နဲ့ ရိုက်မယ့် ကိစ္စကို အာရုံမပြုဘဲ၊ ဦးသန့်ရဲ့ နောက်ကွယ်မှာ ရှိနေတဲ့ မိသားစု ဒုက္ခကို မြင်အောင် ပြလိုက်တာပါ။ အဲဒီ စကားကို ကြားလိုက်ရတဲ့ အခါမှာတော့၊ အရက်မူးပြီး ဒေါသထွက်နေတဲ့ ဦးသန့်ရဲ့ မျက်နှာဟာ ရုတ်တရက် ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ သူ့ရဲ့ ဦးနှောက်ထဲက ကြောက်ရွံ့မှု (Amygdala) တွေ ရပ်တန့်သွားပြီး၊ အသိဉာဏ်က အလုပ် ပြန်လုပ်လာပါတယ်။

ဦးသန့်ရဲ့ မျက်လုံးကနေ မျက်ရည်တွေ ကျလာပြီး၊ "ငါ... ငါ ဒုက္ခရောက်နေလို့ပါကွာ" ဆိုပြီး ရှိုက်ငိုပါတော့တယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ သူ့လက်ထဲမှာ တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ဆုပ်ကိုင်ထားတဲ့ သံတုတ်ကြီးဟာ မြေကြီးပေါ်ကို 'ခလွမ်' ခနဲ ပြုတ်ကျသွားပါတော့တယ်။ ဒါဟာ ဘာလဲ ဆိုရင်... အတွင်းစိတ်ထဲက "ဒေါသနဲ့ မာန" ဆိုတဲ့ လက်နက်တွေ ပြုတ်ကျသွားတဲ့ အတွက်၊ အပြင်က ရုပ်ဝတ္ထု လက်နက်ကြီးလည်း အလိုလို ပြုတ်ကျသွားရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ပြတိုက်ရှေ့မှာ သွေးထွက်သံယို ဖြစ်မယ့် အရေးဟာ ကိုယ်ချင်းစာတရား ဆိုတဲ့ ရေစင်ကြောင့် ချက်ချင်း ငြိမ်းအေးသွားခဲ့ရပါတယ်။

ဖြစ်ရပ် ပြီးဆုံးသွားတဲ့ အခါမှာ ကိုမင်းက ဒီဖြစ်စဉ်ကို မှတ်တမ်းတင်တဲ့ အနေနဲ့ "ခြိမ်းခြောက်မှုနှင့် နှောင့်ယှက်မှု မှတ်တမ်း (Template T241)" ကို ဖြည့်စွက်ပါတယ်။ ဒီမှတ်တမ်းဟာ ဦးသန့်ကို ရဲဖမ်းခိုင်းဖို့၊ အမှုဖွင့်ဖို့ ရေးတာ မဟုတ်ပါဘူး။ နောင်တစ်ချိန်မှာ ဒီလို ခြိမ်းခြောက်မှုမျိုးတွေ ထပ်ဖြစ်လာရင်၊ လုံခြုံရေး ဝန်ထမ်းတွေ အနေနဲ့ အကြမ်းဖက်တဲ့ နည်းလမ်းကို မသုံးဘဲ၊ ကိုယ်ချင်းစာတရားနဲ့ ဘယ်လို ဖြေလျှော့ (De-escalate) ရမယ် ဆိုတာကို သင်ခန်းစာ ယူနိုင်ဖို့ သမိုင်းမှတ်တမ်း အဖြစ် ချန်ထားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။ အမှားကို အပြစ်ပေးဖို့ ထက်၊ အမှားကို နားလည်ပြီး ကုစားပေးဖို့ ဆိုတဲ့ မူဝါဒဟာ သွာဂတ ပြတိုက်ကြီးရဲ့ အသက်ဝိညာဉ်ပါပဲ။

ဒီဖြစ်ရပ်ကို ကြုံလိုက်ရတဲ့ လုံခြုံရေး အရာရှိ ဦးလှိုင် ကိုယ်တိုင်လည်း အကြီးအကျယ် သံဝေဂ ရသွားပါတယ်။ "ဩော်... ငါတို့က လက်နက်ရှိမှ လုံခြုံတယ်လို့ ထင်ခဲ့တာ။ တကယ်တော့ မေတ္တာတရားနဲ့ ကိုယ်ချင်းစာစိတ်ကသာ အခိုင်မာဆုံးသော ဒိုင်းကာကြီး ပါလား။ သူတစ်ပါးရဲ့ ဒေါသကို ကိုယ့်ရဲ့ ဒေါသနဲ့ သွားတိုက်ရင် မီးကို ဆီလောင်းသလို ဖြစ်မှာပဲ။ သည်းခံခြင်းနဲ့ မေတ္တာသာလျှင် အကောင်းဆုံး လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး ပါလား" လို့ သူ လက်တွေ့ နားလည်သွားပါတော့တယ်။ ဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တကယ့်ကို အတုယူဖွယ်ရာ ကောင်းလှတဲ့ ဓမ္မအောင်ပွဲလေး တစ်ခုပါပဲ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေးနဲ့ အကြမ်းမဖက်ခြင်း အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ကြစို့။ လောကကြီးမှာ လက်နက်တွေ ကိုင်ဆောင်ပြီး တစ်ဦးနဲ့တစ်ဦး ကြောက်ရွံ့ ထိတ်လန့်နေရတာ၊ ဒေါသတွေ ထွက်ပြီး ပူလောင်နေရတာ အားလုံးဟာ ခန္ဓာရှိလို့ ခံစားရတဲ့ "ဒုက္ခသစ္စာ" တွေချည်း ဖြစ်နေပါတယ်။ အဲဒီလို ဒုက္ခရောက်အောင် "ငါက သူ့ကို နိုင်မှ ဖြစ်မယ်၊ ငါ့ကို ထိရင် ပြန်ချမယ်" ဆိုပြီး စွဲလမ်းနေတဲ့ မာန၊ တဏှာ နဲ့ တစ်ဖက်လူကို သတ္တဝါအဖြစ် ထင်မှတ်မှားနေတဲ့ အဝိဇ္ဇာ တရားတွေဟာ ဒီဆင်းရဲကို ဖြစ်စေတဲ့ "သမုဒယသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

အဲဒီလို လက်တုံ့ပြန်ချင်တဲ့ ဒေါသစိတ်တွေ၊ အကြောက်တရားတွေ အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းသွားပြီး၊ လက်နက်ချကာ ခွင့်လွှတ် နားလည်ပေးနိုင်တဲ့ အခါမှာ ရရှိလာတဲ့ အေးချမ်းမှု သဘောဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို ငြိမ်းအေးသွားဖို့အတွက် မိမိရဲ့ ရင်ထဲမှာ ဒေါသဖြစ်လာတိုင်း "ငါ ဒေါသထွက်တာ မဟုတ်ဘူး၊ တေဇောဓာတ် အပူတွေ ဖောက်ပြန်နေတာ သက်သက်ပဲ" လို့ အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုမှတ်ပွားများနေတဲ့ ဝိပဿနာ ကျင့်စဉ် လမ်းကြောင်းကြီးဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။ သစ္စာလေးပါး စိုက်သွားပြီ၊ ကိုက်ညီသွားပြီ ဆိုရင်တော့ တို့တစ်တွေရဲ့ သန္တာန်မှာ အကုသိုလ် လက်နက်စက်ရုံကြီး အမြစ်ပြတ်ပြီး အေးချမ်းလှတဲ့ လိုရာခရီးကို ရောက်ရှိပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီတော့ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ပြင်ပက လက်နက်တွေကို စွန့်လွှတ်ရုံနဲ့ မပြီးသေးပါဘူး။ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်နှလုံးထဲမှာ ကိန်းအောင်းနေတဲ့ ဒေါသ၊ မာန၊ အမုန်းတရား ဆိုတဲ့ လက်နက်ဆိုးကြီးတွေကိုပါ ဝိပဿနာ ဉာဏ်ပညာနဲ့ ဖျက်သိမ်းနိုင်အောင် အထူး ကြိုးစားအားထုတ်သွားကြပါလို့ တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်။

ဒီကနေ့ ကမ္ဘာ့ လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေးနေ့မှာ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ စိတ်ချမ်းသာကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာကြပါစေ၊ ကိုယ်တွင်း ကိုယ်ပ အပူမီး လက်နက်များ အားလုံး ငြိမ်းအေးပြီး လောကကြီး တစ်ခုလုံး စစ်မှန်သော ငြိမ်းချမ်းရေး ရကြပါစေ၊ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး ရောက်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၀၅ မတ် ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.