Day: 042 | ၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ | သိပ္ပံမှူးအမျိုးသမီးများ (Women in STEM) | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဧတဒဂ္ဂ | Women in STEM

 

Day: 042 | ၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ | သိပ္ပံမှူးအမျိုးသမီးများ (Women in STEM) | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဧတဒဂ္ဂ | Women in STEM

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ အရဟတံ ဂုဏ်ရှင်၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဂုဏ်ရှင်၊ လောကဝိဒူ ဂုဏ်ရှင်ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရိုသေမြတ်နိုး လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏ ဘုရား။ ထို့အတူ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘ၊ ဆရာသမားဆိုတဲ့ အနန္တဂိုဏ်းဝင် ကျေးဇူးရှင်ကြီးများကိုလည်း ရိုသေစွာ ဦးခိုက်ပူဇော်လိုက်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်၊ ဒီကနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာယူဖို့ ရောက်ရှိလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး ဒီကနေ့ ကျရောက်တဲ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံမှူးအမျိုးသမီးများနေ့ (International Day of Women and Girls in Science) မှာ သိပ္ပံနယ်ပယ်က အမျိုးသမီးတွေလိုပဲ မိမိတို့ရဲ့ လောကီ လောကုတ္တရာ ဉာဏ်ပညာတွေ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ပြီး အစစအရာရာ ထူးချွန်ထက်မြက်ကြပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ်နော်။ လောကမှာ အမြင့်မြတ်ဆုံး အလင်းရောင်ဆိုတာ နေရောင် လရောင် မဟုတ်ပါဘူး၊ ပညာရှိသူတွေရဲ့ ဉာဏ်ပညာ အလင်းရောင်သာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... တရားစကားတွေ မစတင်ခင်လေးမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့အားလုံး စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ ကြည်လင်သွားအောင် ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံလေး တစ်ခုကို စိုက်ကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်တောင့်သက်သာလေး ထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်၊ ဝင်လေ ထွက်လေလေးကို အရင်ဆုံး သတိကပ်ထားလိုက်ပါ။ ပြီးရင် ကိုယ့်ရဲ့ နှာသီးဖျားလေးကို ထိခိုက်ပြီး ဝင်လာတဲ့ လေလေး၊ ထွက်သွားတဲ့ လေလေးရဲ့ သဘောတရား (ဝါယောဓာတ်) ကို သေချာ စောင့်ကြည့်ပါ။ ဒီလေလေး ဝင်လာတဲ့ အခါမှာ 'ဒါဟာ ယောက်ျားရဲ့ လေ၊ ဒါဟာ မိန်းမရဲ့ လေ' လို့ ခွဲခြားလို့ ရပါသလား။ လုံးဝ မရပါဘူး။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ရှူသွင်းလိုက်တဲ့ လေ၊ ရှူထုတ်လိုက်တဲ့ လေ ဆိုတာ ယောက်ျား မိန်းမ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ မရှိပါဘူး။ သက်သက်သော တွန်းကန် လှုပ်ရှားတတ်တဲ့ ဝါယောဓာတ် သဘောတရားလေး သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထို့အတူပဲ၊ ဒီလေကို သိနေတဲ့ စိတ်ကလေး ဟာလည်း ယောက်ျားစိတ်၊ မိန်းမစိတ် ဆိုပြီး မရှိပါဘူး။ အာရုံကို သိတတ်တဲ့ နာမ်သဘောတရားလေး သက်သက်ပါပဲ။ ဒါကြောင့် ယောက်ျား၊ မိန်းမ ဆိုတဲ့ ပညတ် အခွံကြီးကို ခွာချပြီး၊ ရုပ်နဲ့ နာမ် ဓာတ်သဘောသက်သက်သာ ဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ 'ဓာတုမနသိကာရ' ကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို ခဏလောက် အာရုံပြုကာ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ သံဝေဂရအောင်၊ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားအောင် ပွားများကြည့်ကြစို့နော်။

ဒီလို စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ ခန္ဓာမှာ ယောက်ျား မိန်းမ မရှိဘဲ ဓာတ်သဘောသက်သက်သာ ရှိတယ်ဆိုတဲ့ အသိလေးကို နည်းနည်းလေး သိမြင်သွားပြီဆိုရင်တော့၊ ဒီကနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လေ့လာမယ့် အကြောင်းအရာလေးကို ဆက်ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ကမ္ဘာမှာ အမျိုးသမီးတွေဟာ သိပ္ပံနဲ့ နည်းပညာ နယ်ပယ်တွေမှာ အလွန် ထူးချွန်စွာ ဦးဆောင်နေကြပါပြီ။ အဲဒီ သိပ္ပံမှူး အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ဉာဏ်ပညာ ကြီးမားပုံကို ပိဋကတ်တော်လာ အဘိဓမ္မာ သဘောတရားတွေ၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဧတဒဂ် ရွယ်ချီးမြှောက်မှုတွေနဲ့ ချိန်ထိုးပြီးတော့ ယနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာရပ်တွေက ဘယ်လို ရှုမြင်သလဲဆိုတာကို ဦးပဉ္ဇင်း အသေးစိတ် ဆွေးနွေး ဟောကြားသွားပါမယ်။

ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာမှာ ကြည့်မယ်ဆိုရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာနဲ့ သင်္ချာ ပညာရပ်တွေကို အင်္ဂလိပ်လို အတိုကောက် STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ အရင်ခေတ်တွေတုန်းကဆိုရင် ဒီပညာရပ်တွေဟာ ယောကျ်ားလေးတွေသာ လုပ်နိုင်တဲ့ အလုပ်တွေ၊ ယောကျ်ားလေးတွေရဲ့ ဦးနှောက်ကမှ သင်္ချာနဲ့ သိပ္ပံကို ပိုပြီး နားလည်နိုင်တယ်ဆိုတဲ့ မှားယွင်းတဲ့ အယူအဆ (Stereotype) တွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ယနေ့ခေတ် ဦးနှောက်နဲ့ အာရုံကြော သိပ္ပံပညာ (Neuroscience) က အဲဒီ အယူအဆကို လုံးဝ ပယ်ဖျက်လိုက်ပါပြီ။

ဦးနှောက်ရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံနဲ့ စဉ်းစားတွေးခေါ်နိုင်စွမ်း (Cognitive Ability) ကို တိုင်းတာတဲ့အခါမှာ၊ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ဦးနှောက်ဟာ အမျိုးသားတွေနဲ့ မခြား အလွန် ရှုပ်ထွေး နက်နဲတဲ့ ပြဿနာတွေကို ဖြေရှင်းနိုင်စွမ်း ရှိတယ်ဆိုတာကို သိပ္ပံနည်းကျ အခိုင်အမာ သက်သေပြနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ပိုပြီး ထူးခြားတာက အမျိုးသမီးတွေဟာ အသေးစိတ် အချက်အလက်တွေကို သတိပြုမိခြင်း (Attention to detail) နဲ့ အရာရာကို ဘက်စုံ ထောင့်စုံကနေ ချိတ်ဆက် စဉ်းစားနိုင်စွမ်း (Holistic thinking) တွေမှာ ပိုပြီး အားကောင်းတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါကြောင့် ယနေ့ခေတ် ဓာတ်ခွဲခန်းကြီးတွေ၊ အာကာသ သုတေသန စခန်းကြီးတွေ၊ ဆေးဝါး ဖော်စပ်တဲ့ နေရာတွေမှာ အမျိုးသမီး သိပ္ပံပညာရှင်တွေဟာ ကမ္ဘာကြီးကို အံ့မခန်း ပြောင်းလဲပေးနေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

 'အရှင်ဘုရား... အဲဒီလို ခေတ်သစ် သိပ္ပံပညာရှင် အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ဉာဏ်ပညာမျိုးကို ဘုရားရှင် လက်ထက်ကရော အသိအမှတ်ပြုခဲ့တာ ရှိသလား' လို့ မေးစရာ ရှိပါတယ်နော်။ အလွန် ရှိတာပေါ့ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ဟာ လောကမှာ ပညာဉာဏ်နဲ့ ပတ်သက်လာရင် ယောက်ျား မိန်းမ လုံးဝ ခွဲခြားမှု မရှိခဲ့ပါဘူး။ ဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာတော်မှာ အမျိုးသားတွေထဲမှာ ဉာဏ်ပညာ အကြီးမားဆုံး အဖြစ် အရှင်သာရိပုတ္တရာ ကို ဧတဒဂ် ဘွဲ့ထူး ချီးမြှင့်တော်မူသလို၊ အမျိုးသမီး ဘိက္ခုနီမ တွေထဲမှာလည်း ဉာဏ်ပညာ အကြီးမားဆုံး (မဟာပည) အဖြစ် 'ခေမာ' ထေရီမကြီးကို ဧတဒဂ် ဘွဲ့ထူး အတိအလင်း ချီးမြှင့်တော်မူခဲ့ပါတယ်။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဧကကနိပါတ်၊ ဧတဒဂ္ဂဝဂ် ပါဠိတော်မှာ "ဧတဒဂ္ဂံ ဘိက္ခဝေ မမ သာဝိကာနံ ဘိက္ခုနီနံ မဟာပညာနံ ယဒိဒံ ခေမာ" လို့ ဟောကြားတော်မူပါတယ်။ ချစ်သား ရဟန်းတို့၊ ငါဘုရားရဲ့ တပည့်မ ဘိက္ခုနီတွေထဲမှာ ကြီးမြတ်လှသော ဉာဏ်ပညာ ရှိတဲ့ နေရာမှာ ခေမာ ဘိက္ခုနီမ ဟာ အသာလွန်ဆုံး၊ အမြတ်ဆုံး ဖြစ်တယ် လို့ ကြေညာတော်မူခဲ့တာပါ။ ခေမာ ထေရီမကြီးရဲ့ ဉာဏ်ပညာဟာ သာမန် ပညာ မဟုတ်ပါဘူး။ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေကို သိပ္ပံပညာရှင် တစ်ယောက်က အဏုကြည့် မှန်ပြောင်းနဲ့ ကြည့်သလို၊ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောတရားတွေကို အသေးစိတ် ဓာတ်ခွဲနိုင်တဲ့ ဝိပဿနာ ဉာဏ်ပညာကြီး ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခေမာ ထေရီမကြီးဟာ လူ့ဘဝတုန်းက ဗိမ္ဗိသာရ မင်းကြီးရဲ့ မိဖုရားကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ သူဟာ သူ့ရဲ့ ရုပ်အဆင်း အလွန် လှပတာကို သိပ်ပြီး ဂုဏ်ယူတယ်။ ငါ့လောက် လှတဲ့သူ မရှိဘူး ဆိုပြီး မာနတက်နေခဲ့တာပါ။ တစ်နေ့တော့ ဘုရားရှင်က သူ့ရဲ့ အဲဒီ မာနကို ချိုးနှိမ်ဖို့အတွက်၊ သူ့ထက် အဆပေါင်းများစွာ ပိုလှတဲ့ နတ်သမီးလေး တစ်ပါးကို ယပ်ခတ်နေဟန် ဖန်ဆင်းပြပါတယ်။ ခေမာ မိဖုရားက အဲဒီ နတ်သမီးလေးကို ကြည့်ပြီး 'အော်... လှလိုက်တာ' လို့ ကြည့်နေတုန်းမှာပဲ၊ ဘုရားရှင်က အဲဒီ နတ်သမီးလေးကို တဖြည်းဖြည်း အိုမင်းသွားအောင်၊ သွားတွေ ကျိုး၊ ဆံပင်တွေ ဖြူ၊ အရေပြားတွေ တွန့်ရော်သွားအောင်၊ နောက်ဆုံး သေဆုံးပြီး ပုပ်သိုးသွားအောင် အဆင့်ဆင့် ဖန်ဆင်းပြလိုက်ပါတယ်။

အဲဒီ ဖြစ်စဉ်ကြီးကို မြင်လိုက်ရတဲ့ အခါမှာ ခေမာ မိဖုရားရဲ့ ဉာဏ်ပညာ (Wisdom) ဟာ လျှပ်စစ်မီး ပွင့်သွားသလို လင်းလက်သွားပါတော့တယ်။ ချက်ချင်းပဲ သူ့ရဲ့ ကိုယ်ခန္ဓာကို ပြန်ပြီး ဉာဏ်နဲ့ ဓာတ်ခွဲ ကြည့်လိုက်တယ်။ 'အော်... ငါ လှတယ်လို့ ထင်နေတဲ့ ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးဟာလည်း ခုနက နတ်သမီးလိုပဲ အိုမင်းခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း၊ သေဆုံးခြင်း ဆိုတဲ့ ဆင်းရဲဒုက္ခ အစုအဝေးကြီး အဖြစ်ကို မလွဲမသွေ ရောက်ရမှာပါလား' ဆိုတဲ့ သံဝေဂဉာဏ်ကြီး ချက်ချင်း ဝင်လာပါတယ်။

 ပုဒ်ရေ (၁၉၂) မှာ ဖော်ပြထားတဲ့ 'ဒုက္ခ' ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို ခေမာ မိဖုရားကြီးဟာ တခဏချင်း အတွင်းမှာပဲ ပိုင်းခြား သိမြင်သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ လောကမှာ တကယ့် သိပ္ပံပညာရှင် အစစ်ဆိုတာ အပြင်က အရာတွေကို ရှာဖွေတွေ့ရှိသူ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ် အတွင်းက ဖောက်ပြန်နေတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကို ပညာမျက်စိနဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်သူသာလျှင် အမြတ်ဆုံးသော သိပ္ပံပညာရှင် ဖြစ်ပါတယ်။

ခေမာ မိဖုရားကြီးဟာ အဲဒီနေရာမှာတင် ရုပ်နာမ် ခန္ဓာတွေရဲ့ အပေါ်မှာ တွယ်တာတဲ့ စိတ်ကို အပြီးတိုင် ပယ်သတ်လိုက်နိုင်ပြီး၊ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်ကာ ရဟန္တာမကြီး ဖြစ်သွားပါတော့တယ်။ ပညာရှိ အမျိုးသမီးဟာ လောကရဲ့ အလင်းရောင်ပါပဲ။ ကဲ... ဒါဆိုရင် ခေမာ ထေရီမကြီး ထိုးထွင်း သိမြင်သွားတဲ့ အတိုင်း၊ ငါတို့တွေလည်း ခန္ဓာကိုယ် ယန္တရားကြီး ဘယ်လို အလုပ်လုပ်နေသလဲ၊ အဲဒီအပေါ်မှာ ဘယ်လို အစွဲတွေ ရှိနေသလဲ ဆိုတာကို အဏုစိတ် ဓာတ်ခွဲပြီး ဝိပဿနာ ရှုကွက်နဲ့ ဒိဋ္ဌိဖြုတ်ကြစို့။

ငါတို့တွေ နေ့စဉ်နဲ့အမျှ တွေ့ကြုံနေရတာဟာ ဒွါရ (၆) ပါးနဲ့ အာရုံ (၆) ပါး တိုက်ခိုက်မှုတွေချည်းပါပဲ။ ဥပမာလေး တစ်ခုနဲ့ အဏုစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့က မှန်ရှေ့မှာ ရပ်ပြီး ကိုယ့်ရဲ့ မျက်နှာလေး၊ ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်လေးကို ကြည့်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီအချိန်မှာ မျက်စိအကြည်ဓာတ် (စက္ခုပသာဒ) ဆိုတဲ့ 'ဒွါရ' ဟာ 'ရူပက္ခန္ဓာ' ပါ။ မှန်ထဲမှာ ပေါ်နေတဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ ရုပ်အဆင်း (ရူပါရုံ) ဆိုတဲ့ 'အာရုံ' ကလည်း 'ရူပက္ခန္ဓာ' ပါပဲ။

အဲဒီ မျက်စိအကြည်ရုပ်နဲ့ အဆင်းရုပ်တို့ ထိခိုက်မိလိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် 'အော်... မြင်တယ်' ဆိုပြီး သိလိုက်တဲ့ မြင်သိစိတ် (စက္ခုဝိညာဉ်) လေး ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ မြင်သိစိတ်ကလေးကတော့ 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ' ဆိုတဲ့ နာမ်တရား ဖြစ်သွားပါပြီ။ ရုပ်နဲ့ နာမ် ပေါင်းဆုံသွားတဲ့ သဘောပေါ့။ ဒီလို ဒွါရ၊ အာရုံ၊ ဝိညာဉ် သုံးခု ပေါင်းဆုံသွားတာကို အဘိဓမ္မာ သဘောအရ 'ဖဿ' လို့ ခေါ်ပါတယ်။ မီးခြစ်ဆံနဲ့ မီးခြစ်ဘေးသား ပွတ်တိုက်မိလို့ မီးပွင့်လေး ထွက်လာသလိုပါပဲ။

ဖဿ ဖြစ်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်း အဲဒီ မြင်ကွင်းကို ကြည့်ပြီး သာယာတဲ့၊ ဒါမှမဟုတ် မသာယာတဲ့ ခံစားမှု 'ဝေဒနာ' (ဝေဒနာက္ခန္ဓာ) က ဆက်ပေါ်လာပါတယ်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကို လှတယ်လို့ ထင်ရင် သုခဝေဒနာ ဖြစ်မယ်ပေါ့။ အဲဒီနောက်မှာ ဒါဟာ မျက်လုံးလေး၊ ဒါဟာ နှာခေါင်းလေး၊ ငါက မိန်းမချောလေးပဲ လို့ မှတ်သားလိုက်တဲ့ 'သညာ' (သညာက္ခန္ဓာ) က အလုပ်လုပ်သွားပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အဲဒီ သညာကနေ တစ်ဆင့် ဘာဆက်ဖြစ်သလဲ။ 'ဒီအလှအပတွေ ဘယ်တော့မှ မပျက်စီးပါစေနဲ့၊ ငါ အမြဲတမ်း လှနေချင်တယ်' ဆိုပြီး တွေးတော ကြံစည်တဲ့ တပ်မက်မှု လောဘ၊ မာန၊ 'သင်္ခါရ' (သင်္ခါရက္ခန္ဓာ) တွေ တသီတတန်းကြီး ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။ အဝိဇ္ဇာ ဖုံးလွှမ်းသွားလို့ ဒီလို စိတ်တွေ ဝင်လာတာပါ။ ဒါဟာ ခန္ဓာငါးပါး အလုပ်လုပ်သွားတဲ့ သဘောပါပဲ။

အဲဒီ ဖြစ်စဉ်ကြီး တစ်ခုလုံးမှာ သေချာ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း ကြည့်လိုက်ရင် ဘယ်နေရာမှာမှ 'ငါ' ဆိုတာ မပါပါဘူး။ 'ငါ လှတယ်၊ ငါ မိန်းမချော' ဆိုတဲ့ အကောင်အထည် မရှိပါဘူး။ မျက်စိအကြည်ရုပ်၊ မှန်ထဲက အဆင်းရုပ်၊ မြင်သိစိတ်၊ ခံစားတဲ့ ဝေဒနာ... ဒီရုပ်နာမ် ဓာတ်သဘောတရားတွေပဲ အဆင့်ဆင့် အလုပ်လုပ်သွားတာပါ။ ဒါပေမဲ့ ငါတို့က သတိမကပ်နိုင်တဲ့အခါ 'ငါ မိန်းမ၊ ငါက လှတယ်' ဆိုပြီး ရုပ်အဆင်းနဲ့ ကိုယ်နဲ့၊ ဝေဒနာနဲ့ ကိုယ်နဲ့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစပ်လိုက်ကြပါတယ်။ အဲဒီလို ခန္ဓာငါးပါးကို အကောင်အထည် အဖြစ် အခိုင်အမာ ယူလိုက်တာဟာ 'သက္ကာယဒိဋ္ဌိ' ကြီး ဝင်ရောက်လာတာပါပဲ။

ဒီသက္ကာယဒိဋ္ဌိကြီးကို ဘယ်လို ဖြုတ်မလဲ။ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာလိုပါပဲ။ မျက်လှည့်ဆရာက ကြိုးလေးတွေ ဆွဲပြီး အရုပ်လေးတွေကို အသက်ဝင်နေသလို လှုပ်ရှားပြတဲ့အခါ၊ ပွဲကြည့်ပရိသတ်က အဟုတ်ကြီး ထင်နေကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ နောက်ကွယ်က ကြိုးတွေကို မြင်သွားတဲ့အခါ အစွဲ ပြုတ်သွားပါတယ်။ ထို့အတူပါပဲ၊ မှန်ကြည့်လို့ မိန်းမ၊ ယောက်ျား ဆိုတဲ့ အသိ ပေါ်လာတဲ့ အချိန်မှာ 'ငါ လှတယ်၊ ငါ မိန်းမ' လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ 'မြင်တယ်... မြင်တယ်... သာယာစိတ် ပေါ်တယ်... သိတယ်' လို့ ဓာတ်သဘောသက်သက် အနေနဲ့သာ စောင့်ကြည့်ပါ။ အဲဒီလို ကြည့်နိုင်ရင် 'အော်... မျက်စိနဲ့ အဆင်း တိုက်လို့ မြင်သိစိတ် ပေါ်လာတာပါလား၊ ယောက်ျား မိန်းမ ဆိုတာ မရှိဘူး၊ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ ရုပ်နာမ် သက်သက်ပါလား' လို့ ကွဲကွဲပြားပြား မြင်လာပြီး သက္ကာယဒိဋ္ဌိကြီး အလိုလို ပြုတ်ကျသွားပါတော့တယ်။

သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ရုံနဲ့ မပြီးသေးဘူး သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဆက်ပြီး ရှုရပါဦးမယ်။ အဲဒီလို ပေါ်လာတဲ့ မြင်သိစိတ်ကလေး၊ သာယာတဲ့ ဝေဒနာကလေးတွေဟာ အမြဲတမ်း တည်မြဲနေသလား။ သေချာ စောင့်ကြည့်လိုက်ပါ။ မှန်ရှေ့ကနေ ထွက်သွားတာနဲ့၊ ဒါမှမဟုတ် အခြား တစ်ခုခုကို အာရုံ ပြောင်းလိုက်တာနဲ့၊ အဲဒီ မြင်သိစိတ်ကလေးလည်း ပျောက်သွားတယ်၊ သာယာတဲ့ စိတ်ကလေးလည်း တဖြည်းဖြည်း လျော့ကျပြီး ချုပ်ငြိမ်းသွားတာပါပဲ။

ဒီလို ဖြစ်ပေါ်လာသမျှ ရုပ်နာမ် သင်္ခါရတရား မှန်သမျှဟာ ဖြစ်ပြီးရင် ချက်ချင်း ပျက်စီးသွားတာပါလား ဆိုတဲ့ 'အနိစ္စ' သဘောကို ဉာဏ်နဲ့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်လိုက်တာနဲ့၊ ငါ့ရဲ့ အလှအပဟာ အမြဲတမ်း တည်မြဲတယ်၊ ခိုင်တယ် လို့ ယူဆထားတဲ့ 'သဿတဒိဋ္ဌိ' ကြီး ကွာကျသွားပါတော့တယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး လည်း မမြဲဘူး၊ စိတ်လည်း မမြဲပါဘူး။

ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က ထပ်မေးပြန်ရော၊ 'အရှင်ဘုရား... မြင်သိစိတ်လည်း ပျောက်သွားပြီ၊ သာယာစိတ်လည်း ပျက်သွားပြီ ဆိုရင် ဘာမှ မရှိတော့ဘူးပေါ့။ အကုန်လုံး သုဉ်းသွားပြီပေါ့' လို့ အပြတ်ယူစရာ ရှိပါတယ်။ မဟုတ်ပါဘူး သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ မြင်သိစိတ်လေး ပျက်သွားပေမယ့်၊ နားကနေ အသံ တစ်ခုခုကို ပြန်ကြားလိုက်တာနဲ့ ကြားသိစိတ် ဆိုတဲ့ စိတ်အသစ် တစ်ခုက ချက်ချင်း ဆိုသလို အစားထိုး ဝင်ရောက်လာပါတယ်။ တစ်ခုပျက်သွားတိုင်း နောက်တစ်ခုက အဆက်မပြတ် အစားထိုးနေတာပါ။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... မြစ်ရေ စီးဆင်းနေသလိုပါပဲ။ ရှေ့ရေက ထွက်သွားပေမယ့် နောက်ရေက အဆက်မပြတ် အစားထိုး ဝင်ရောက်လာတဲ့အတွက် ရေစီးကြောင်းကြီး အနေနဲ့ ဆက်ရှိနေသလိုပါပဲ။ စိတ်အစဉ်ဆိုတာလည်း အကြောင်းတရား ရှိနေသရွေ့ အကျိုးတရား အနေနဲ့ ဆက်တိုက် အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို အကြောင်းရှိလို့ အကျိုးဆက်စပ်ပြီး အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ သဘောတရားကို သေချာ သိမြင်သွားတဲ့ အခါမှာတော့၊ သေရင် ဘာမှ မဖြစ်တော့ဘူး၊ ပြတ်သွားပြီ လို့ အပြတ်ယူထားတဲ့ 'ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ' ဆိုတဲ့ အမှားကြီးလည်း လုံးဝ ကျွတ်ထွက်သွားပါတော့တယ်။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဘာပဲ ပေါ်လာပေါ်လာ၊ မြင်တာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ကြားတာပဲ ဖြစ်ဖြစ် 'ဒါဟာ ငါမဟုတ်ဘူး၊ မိန်းမ ယောက်ျား မဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နာမ် သက်သက်ပဲ။ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားတာပဲ။ ပျက်ပြီးရင်လည်း အစားထိုးနေတာပဲ' ဆိုတဲ့ ဓမ္မအစဉ်၊ ခန္ဓာအစဉ်တွေကို အမှန်အတိုင်း ရှုမှတ်နိုင်မယ် ဆိုရင်၊ ဒိဋ္ဌိသုံးပါးလုံး ပြုတ်ပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဆင်းရဲဒုက္ခကြီးကို ပညာနဲ့ ဖောက်ထွင်းကာ နိဗ္ဗာန်နဲ့ အနီးဆုံး အနေအထားကို ရောက်ရှိသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်လို့ တိုက်တွန်း အလုပ်ပေးလိုက်ရပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီလို ဓမ္မသဘောတရားတွေကို နားလည်သွားပြီဆိုရင်၊ လက်တွေ့ဘဝမှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ ပြဿနာတွေကိုလည်း ဘယ်လို သတိပညာနဲ့ ငြိမ်းချမ်းအောင် ဖြေရှင်းနိုင်သလဲ ဆိုတာကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဇာတ်ကောင် နှစ်ယောက်ရဲ့ နှိုင်းယှဉ်ချက် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ထပ်ပြီး ရှင်းပြချင်ပါသေးတယ်။

ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေကို သိပ္ပံနည်းကျ စမ်းသပ် စစ်ဆေးရတဲ့ သုတေသန ဌာနကြီး တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒီဌာနမှာ ဒေါက်တာနီလာ ဆိုတဲ့ အလွန် ထူးချွန်တဲ့ သိပ္ပံမှူး အမျိုးသမီးလေး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ နောက်ပြီး ဦးလှိုင် ဆိုတဲ့ အသက်ကြီးပိုင်း၊ လုပ်သက်ရင့် ဌာနမှူးကြီး တစ်ယောက်လည်း ရှိပါတယ်။

တစ်နေ့တော့ ပြတိုက်ကို အလွန် ရှေးကျတဲ့ ဓာတ်တော်ကြုတ်ကြီး တစ်ခု ရောက်လာပါတယ်။ အဲဒီကြုတ်ကြီးဟာ ဘယ်ခေတ်က လက်ရာလဲ ဆိုတာကို အငြင်းပွားနေကြတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဒေါက်တာနီလာက "ဆရာ ဦးလှိုင်... ကျွန်မတို့ ဒီကြုတ်ကြီးကို Spectral Imaging လို့ ခေါ်တဲ့ ခေတ်မီ ရောင်စဉ်လှိုင်း စစ်ဆေးနည်းနဲ့ ဓာတ်ခွဲကြည့်ရင်၊ ဘယ်ခေတ်က သတ္တုစပ်လဲ ဆိုတာ အတိအကျ သိနိုင်ပါတယ်။ ကျွန်မ အဲဒီ စမ်းသပ်မှုကို ဦးဆောင်ပြီး လုပ်ပါရစေ" လို့ တင်ပြပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဌာနမှူး ဦးလှိုင်က မျက်မှောင်ကြုတ်သွားပြီး "ဟာ... ဒေါက်တာနီလာ၊ မင်းက မိန်းကလေးလေ။ ဒီလို အလွန် အရေးကြီးပြီး ရှုပ်ထွေးတဲ့ စက်ကိရိယာတွေကို မိန်းကလေးတွေ ကိုင်တွယ်ဖို့ မသင့်တော်ပါဘူး။ နောက်ပြီး ရှေးဟောင်း ဓာတ်တော်ကြုတ်ကြီးကို မိန်းကလေးက ဦးဆောင်ပြီး စမ်းသပ်တာ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့လည်း မကိုက်ညီဘူး။ ဒီအလုပ်ကို ငါပဲ လုပ်မယ်။ မင်းက နောက်ကနေ စာရွက်စာတမ်းတွေပဲ ကူညီပေး" လို့ ခွဲခြား ဆက်ဆံတဲ့ စကားမျိုး ပြောချလိုက်ပါတော့တယ်။

ဒေါက်တာနီလာက အလွန် စိတ်မကောင်း ဖြစ်သွားပါတယ်။ သူက နိုင်ငံခြားမှာ ဒီပညာရပ်ကို သေချာ သင်ယူလာခဲ့သူ ဖြစ်ပေမယ့်၊ မိန်းကလေး ဖြစ်နေတဲ့အတွက် နေရာဖယ်ပေးရမလို ဖြစ်နေတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက် တာဝန်ခံ ဖြစ်တဲ့ ဦးပဉ္ဇင်းက အဲဒီ သုတေသန ဌာနကို စစ်ဆေးရေး ရောက်လာပါတယ်။ ဒေါက်တာနီလာက T223 (ပညာရပ်ဆိုင်ရာ တာဝန်ခွဲဝေမှုနှင့် မျှတမှု စိစစ်ရေး မှတ်တမ်း) လေးကို ကိုင်ပြီး မျက်ရည်ဝဲနေတာကို မြင်တော့၊ ဦးပဉ္ဇင်းက အကျိုးအကြောင်း မေးကြည့်ပါတယ်။

အကျိုးအကြောင်း သိရတဲ့ အခါမှာ ဦးပဉ္ဇင်းက ဌာနမှူး ဦးလှိုင်ကို ခေါ်ပြီး တည်တည်ငြိမ်ငြိမ်နဲ့ပဲ ရှင်းပြပါတယ်။ "ဦးလှိုင်... ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ (Policy 5, Art 5.2) မှာ ရှေးဟောင်း အမွေအနှစ်တွေကို ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်တဲ့ နေရာမှာ၊ တာဝန်ပေးအပ်မှုဟာ ပုဂ္ဂိုလ်ရဲ့ ကျား/မ ခွဲခြားမှု အပေါ်မှာ မမူတည်ဘဲ၊ သူ့ရဲ့ အစစ်အမှန် ဉာဏ်ပညာ (Merit and Wisdom) အပေါ်မှာသာ အခြေခံရမယ် လို့ အတိအကျ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်" လို့ သတိပေးလိုက်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဉာဏ်ပညာဆိုတာ ယောကျ်ား ဦးနှောက်၊ မိန်းမ ဦးနှောက် ဆိုပြီး ခွဲခြားထားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ "ဦးလှိုင်... စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မြတ်စွာဘုရားရှင်တောင်မှ ခေမာ ထေရီမကြီးကို ဉာဏ်ပညာ အကြီးမားဆုံး အဖြစ် ဧတဒဂ် ဘွဲ့ထူး ပေးခဲ့သေးတာပဲ။ ငါတို့က ဘာဖြစ်လို့ မိန်းကလေး ဖြစ်လို့ မလုပ်နိုင်ဘူး ဆိုတဲ့ 'သက္ကာယဒိဋ္ဌိ' အစွဲကြီး ဝင်နေရတာလဲ။ ဒေါက်တာနီလာ တင်ပြတဲ့ နည်းပညာဟာ သိပ္ပံနည်းကျ အလွန် မှန်ကန်ပါတယ်။ သူ့ကို ဒီပရောဂျက်မှာ ဦးဆောင်ခွင့် ပေးလိုက်ပါ" လို့ ဓမ္မနဲ့ သိပ္ပံကို ယှဉ်တွဲပြီး ဆုံးမလိုက်ပါတယ်။

ဒီစကားကို ကြားမှ ဦးလှိုင်လည်း သတိဝင်လာတယ်။ "မှန်လှပါ ဘုရား။ တပည့်တော်က ရှေးရိုးစွဲ အယူအဆတွေ၊ လိင်ခွဲခြားတဲ့ အတ္တတွေ ဖုံးလွှမ်းသွားမိပါတယ်။ ဒေါက်တာနီလာရဲ့ ဉာဏ်ပညာကို အသိအမှတ် ပြုပါတယ်" လို့ ဝန်ခံသွားပါတယ်။

နောက်ဆုံးမှာတော့ ဒေါက်တာနီလာရဲ့ ဦးဆောင်မှုနဲ့ အဲဒီ ဓာတ်တော်ကြုတ်ကြီးကို အောင်မြင်စွာ စမ်းသပ်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ အလွန် ရှားပါးတဲ့ ပျူခေတ် လက်ရာ ဖြစ်ကြောင်း အတိအကျ ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပါတော့တယ်။ ဒါဟာ အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ဉာဏ်ပညာကို အသိအမှတ် ပြုလိုက်ခြင်းအားဖြင့်၊ အစွဲအလမ်းတွေ ကင်းစင်ပြီး တကယ့် အမှန်တရား (လောကရဲ့ အလင်းရောင်) ကို ရရှိသွားစေတဲ့ ငြိမ်းချမ်းသော အဖြေတစ်ခု ဖြစ်သွားပါတော့တယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်ကြည့်ကြစို့။ ငါတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးဟာ ယောက်ျား ခန္ဓာ၊ မိန်းမ ခန္ဓာ ဘယ်လိုပဲ ဖြစ်ဖြစ် အချိန်တန်ရင် အိုမင်း ဖောက်ပြန် ပျက်စီးသွားရတဲ့ သဘောတရားတွေ ရှိနေတာဟာ ဘာသစ္စာလဲ... 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပါပဲ။

အဲဒီလို ပျက်စီးတတ်တဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို ငါက ယောက်ျား၊ ငါက မိန်းမချော ဆိုပြီး တွယ်တာနေတဲ့ အစွဲ၊ ဦးလှိုင်ရဲ့ စိတ်လိုမျိုး မိန်းမတွေ မလုပ်နိုင်ပါဘူး ဆိုပြီး ခွဲခြားတဲ့ အတ္တ၊ မာန၊ ကိလေသာတွေက ဘာသစ္စာလဲ... 'သမုဒယသစ္စာ' ပါပဲ။ ဒီတဏှာလောဘ၊ အဝိဇ္ဇာကြောင့်ပဲ လောကမှာ ခွဲခြားမှုတွေ၊ ဒုက္ခတွေ အသစ် အသစ် ထပ်ဖြစ်နေရတာပါ။

ဒီလို ဖောက်ပြန်တတ်တဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီးကို အမှန်အတိုင်း သိမြင်လာပြီး၊ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ယောက်ျား မိန်းမ အစွဲ၊ အတ္တ၊ မာန တွေကို စွန့်လွှတ်လိုက်နိုင်မယ် ဆိုရင်၊ ပူလောင်မှုတွေ ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ သဘောဟာ ဘာသစ္စာလဲ... 'နိရောဓသစ္စာ' ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို ငြိမ်းအေးသွားဖို့အတွက်၊ ယောက်ျား မိန်းမ အပေါ် တွယ်တာ ခွဲခြားမနေဘဲ၊ ခေမာ ထေရီမကြီးလို ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်အောင် ရှုမှတ်ပြီး၊ ရုပ်နာမ် ဓာတ်သဘောသက်သက်ပဲလို့ သိမြင်ကာ ဒိဋ္ဌိသုံးပါး ဖြုတ်နေတဲ့ ဝိပဿနာ ကျင့်စဉ်ကြီးကတော့ လမ်းမှန်ဖြစ်တဲ့ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပါပဲ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီမဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်မှသာ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာကို ရောက်မှာ ပေါ်လွင်နေပါတယ် ဟုတ်လား။

ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ သိပ္ပံမှူးအမျိုးသမီးများ ဓမ္မဒေသနာတော် အတိုင်း မိမိတို့၏ စိတ်အစဉ်တွင် ကိန်းအောင်းနေသော ယောက်ျား၊ မိန်းမ ဟူသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အစွဲများကို ဝိပဿနာ ဉာဏ်ဖြင့် ဖြုတ်ခွာနိုင်ကြပါစေ၊ ခေမာ ထေရီမကြီးကဲ့သို့ လောက၏ အလင်းရောင် ဖြစ်သော ကြီးမြတ်လှသည့် ဉာဏ်ပညာများကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပြီး၊ အစစအရာရာ ထူးချွန်ထက်မြက်ကြပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ အားလုံးပဲ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာ ချမ်းသာပြီး မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ လွယ်ကူသော အကျင့်ဖြင့် အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.