Day: 032 | 1 ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ | ကျောက်စာများ (Inscriptions) | အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဝိဘင်းပါဠိတော် | Epigraphy

 

Day: 032 | 1 ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ | ကျောက်စာများ (Inscriptions) | အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဝိဘင်းပါဠိတော် | Epigraphy

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ အရဟတံ ဂုဏ်ရှင်၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဂုဏ်ရှင်၊ လောကဝိဒူ ဂုဏ်ရှင်ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရိုသေမြတ်နိုး လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏ ဘုရား။ ထို့အတူ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘ၊ ဆရာသမားဆိုတဲ့ အနန္တဂိုဏ်းဝင် ကျေးဇူးရှင်ကြီးများကိုလည်း ရိုသေစွာ ဦးခိုက်ပူဇော်လိုက်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလရဲ့ ပထမဆုံးရက်ဖြစ်တဲ့ ဒီကနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာယူဖို့ ရောက်ရှိလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး ကျောက်စာသမိုင်းတွေလို ခိုင်မာမြဲမြံတဲ့ ကုသိုလ်တရားတွေကို ရရှိပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ်နော်။ လူ့ဘဝဆိုတာ တိုတောင်းလှပေမယ့်၊ ကိုယ်ပြုခဲ့တဲ့ ကောင်းမှုကုသိုလ်တွေကတော့ သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေလို အဓွန့်ရှည်စွာ ကျန်ရစ်နေခဲ့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... တရားစကားတွေ မပြောခင်လေးမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့အားလုံး စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ ကြည်လင်သွားအောင် ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံလေး တစ်ခုကို စိုက်ကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်တောင့်သက်သာလေး ထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်၊ ဝင်လေ ထွက်လေလေးကို သတိကပ်ထားလိုက်ပါ။ ပြီးရင် ကျောက်သားတွေလို မာကျောတဲ့ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ပထဝီဓာတ်လေးကို သတိထားကြည့်ပါ။ ဒီလောက် ခိုင်မာပါတယ်ဆိုတဲ့ ကျောက်တုံး၊ ကျောက်ဆောင်၊ ကျောက်စာကြီးတွေတောင်မှ အချိန်ကာလရဲ့ တိုက်စားမှုကြောင့် ဆွေးမြည့် ပျက်စီးသွားရသေးတာပဲ မဟုတ်လား။ အဲဒီတော့ သွေးတွေ၊ သားတွေ၊ အရိုးတွေနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ ငါတို့ရဲ့ ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးကရော ဘယ်လောက်များ ခိုင်မာမှာလဲ၊ အချိန်မရွေး သေဆုံးပျက်စီးသွားနိုင်တယ် ဆိုတဲ့ 'မရဏနုဿတိ' ကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို ခဏလောက် အာရုံပြုပြီး ပွားများကြည့်ကြစို့နော်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သေခြင်းတရားဆိုတာ ကိုယ်နဲ့ အဝေးကြီးမှာ ရှိနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ်ရှူသွင်းလိုက်တဲ့ လေလေးက ကိုယ်ထဲကို ရောက်သွားပြီး ပြန်မထွက်လာရင်၊ ဒါမှမဟုတ် ပြန်ထုတ်လိုက်တဲ့ လေလေးက အထဲကို ပြန်မဝင်သွားရင် သေဆုံးခြင်းဆိုတဲ့ မရဏဆီကို ချက်ချင်း ရောက်သွားရတာပဲ မဟုတ်လား။ ဒါကြောင့် အခိုင်အမာ ယူစရာဆိုလို့ ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးထဲမှာ ဘာတစ်ခုမှ မရှိဘူးဆိုတဲ့ အသိဉာဏ်လေးကို ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ကိန်းအောင်းသွားအောင် သတိလေးကပ်ပြီး ရှုမှတ်ပေးပါနော်။

ဒီလို စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ ခန္ဓာရဲ့ မမြဲတဲ့ သဘောလေးကို နည်းနည်းလေး သိမြင်သွားပြီဆိုရင်တော့၊ ဒီကနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လေ့လာမယ့် အကြောင်းအရာလေးကို ဆက်ကြည့်ကြရအောင်။ သမိုင်းကြောင်းတွေကို လေ့လာတဲ့အခါမှာ လူတွေဟာ အခိုင်မာဆုံးလို့ ထင်ရတဲ့ အရာတွေကို မှတ်တမ်းတင်လေ့ ရှိကြပါတယ်။ အဲဒီလို မှတ်တမ်းတင်တဲ့ သဘောတရားတွေကို ပိဋကတ်တော်လာ အဘိဓမ္မာ သဘောတရားတွေနဲ့ ချိန်ထိုးပြီးတော့ ယနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာရပ်တွေက ဘယ်လို ရှုမြင်သလဲဆိုတာကို ဦးပဉ္ဇင်း ဆွေးနွေးဟောကြားသွားပါမယ်။

ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာမှာ ကြည့်မယ်ဆိုရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သမိုင်းကို လေ့လာတဲ့ နေရာမှာ အလွန်အရေးပါတဲ့ ပညာရပ်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကို အင်္ဂလိပ်လို Epigraphy လို့ ခေါ်ပါတယ်။ မြန်မာလိုတော့ ကျောက်စာလေ့လာရေး သိပ္ပံပညာရပ်လို့ ဆိုရမှာပေါ့နော်။ ဒီပညာရပ်ဟာ ရှေးဟောင်းသုတေသန (Archaeology) ရဲ့ အသက်သွေးကြောတစ်ခု ဖြစ်ပြီးတော့ လူသားတွေရဲ့ နှုတ်ရာဇဝင်တွေကို ခိုင်မာတဲ့ သက်သေအထောက်အထားတွေအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးတဲ့ ပညာရပ်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီ ကျောက်စာလေ့လာရေး ပညာရပ်ဆိုတာ သာမန် ကျောက်တုံးပေါ်က စာလေးတွေကို ဖတ်ရုံသက်သက် လုပ်တာ မဟုတ်ဘူးနော်။ ဒီကျောက်စာကို ဘယ်ခေတ်က ရေးခဲ့တာလဲ၊ ဘယ်လို လက်ရာမျိုးနဲ့၊ ဘယ်လို ကိရိယာတွေ သုံးပြီး ထွင်းထုခဲ့တာလဲ၊ အဲဒီခေတ်က လူတွေရဲ့ တွေးခေါ်ပုံ၊ ယုံကြည်ပုံ၊ နေထိုင်ပုံ၊ စီးပွားရေးနဲ့ နိုင်ငံရေး စနစ်တွေက အစ ဘယ်လိုရှိခဲ့တယ်ဆိုတာကို အသေးစိတ် တူးဖော်လေ့လာရတဲ့ ပညာရပ်ဖြစ်ပါတယ်။ စာလုံးတစ်လုံးချင်းစီရဲ့ အကွေ့အကောက်၊ အချွန်အတက်လေးတွေကအစ အဲဒီခေတ်ရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုကို ဖော်ပြနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

 'အရှင်ဘုရား... သမိုင်းကို မှတ်တမ်းတင်ဖို့ စာအုပ်တွေ၊ ပေရွက်တွေ၊ ပုရပိုက်တွေ ရှိသားပဲ၊ ဘာလို့ ကျောက်စာကို ဒီလောက်တောင် အလေးထားပြီး လေ့လာနေရတာလဲ' လို့ မေးစရာ ရှိပါတယ်နော်။ ဟုတ်ပါတယ်။ ပေရွက်တွေ၊ စက္ကူတွေဆိုတာ ရေစိုရင် ပျက်မယ်၊ မီးလောင်ရင် ပျက်မယ်၊ ပိုးမွှားတွေ ကိုက်ဖြတ်ရင် ပျက်စီးသွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျောက်သားဆိုတာကတော့ ရာသီဥတုဒဏ်ကို နှစ်ပေါင်းရာထောင်ချီပြီး ခံနိုင်ရည်ရှိတာမို့ သမိုင်းပညာရှင်တွေအတွက်တော့ အခိုင်မာဆုံးသော အထောက်အထား (Solid Evidence) ကြီးတွေ ဖြစ်နေလို့ပါပဲ။

ကျောက်စာပညာရှင်တွေဟာ ကျောက်သားပေါ်က အက်ကြောင်းလေး တစ်ကြောင်း၊ စာလုံး အချိုင့်လေး တစ်ခုကအစ သေချာ ဂရုစိုက်ပြီး မှတ်တမ်းတင်ကြရပါတယ်။ ဓာတုဗေဒ နည်းပညာတွေ သုံးပြီး ဒီကျောက်တုံးဟာ ဘယ်ဒေသက ထွက်တဲ့ ကျောက်အမျိုးအစားလဲ၊ သက်တမ်း ဘယ်လောက်ရှိပြီလဲ ဆိုတာကို ရေဒီယိုကာဗွန် (Carbon Dating) စတဲ့ ခေတ်သစ်နည်းပညာတွေနဲ့ တိတိကျကျ တွက်ချက်ကြရပါတယ်။ ဒါဟာ အတိတ်ကာလက အမှန်တရားကို ဖော်ထုတ်ဖို့အတွက် သိပ္ပံပညာရဲ့ ကြိုးစားအားထုတ်မှု တစ်ခုဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

သူတော်ကောင်းတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ၊ ရှေးဘုရင်တွေ၊ သူဌေးသူကြွယ်တွေဟာ သူတို့ရဲ့ ကောင်းမှုကုသိုလ်တွေကို၊ ဒါမှမဟုတ် သူတို့ရဲ့ အမိန့်အာဏာတွေကို နောင်လာနောက်သားတွေ သိစေချင်လွန်းလို့ အပင်ပန်းခံပြီး ကျောက်ထက်အက္ခရာ တင်ခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ်လုပ်ခဲ့တဲ့ အလုပ်တစ်ခုဟာ ဘယ်တော့မှ မပျောက်ပျက်သွားဘူးဆိုတဲ့ အာမခံချက်မျိုးကို သူတို့ လိုချင်ခဲ့ကြတာပါ။ ဒါဟာ လူသားတွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ အမြဲတမ်း တည်မြဲချင်တဲ့၊ သမိုင်းတွင်ချင်တဲ့ ဆန္ဒသဘောတရားလေး ကိန်းအောင်းနေတာကို ပြသနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ကျောက်သားဆိုတာ သဘာဝအလျောက် အလွန်မာကျောတဲ့ အရာပါ။ အဲဒီလောက် မာကျောတဲ့ အရာပေါ်မှာ စာလုံးလေးတွေ ပေါ်လာအောင် ထွင်းထုရတာ လွယ်ကူတဲ့ အလုပ်တစ်ခုတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ဇွဲ၊ လုံ့လ၊ ဝီရိယ အများကြီး စိုက်ထုတ်ခဲ့ရတာပါ။ တစ်ခါတလေ ကျောက်စာတစ်ချပ် ပြီးမြောက်ဖို့ လနဲ့ချီပြီး အချိန်ယူခဲ့ရတာတွေ ရှိပါတယ်။ အဲဒီလို ခက်ခက်ခဲခဲ ထွင်းထုခဲ့တဲ့အတွက်လည်း ဒီကနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာရှင်တွေက အဲဒီကျောက်စာတွေကို တန်ဖိုးထားပြီး လေ့လာနေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

သိပ္ပံပညာကတော့ ဒီကျောက်စာတွေကို အခိုင်မာဆုံး သက်သေအထောက်အထား (Evidence) အဖြစ် လက်ခံထားကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့၊ အဲဒီလို ခိုင်မာလှပါတယ်ဆိုတဲ့ ကျောက်စာကြီးတွေ၊ မှတ်တမ်းကြီးတွေဟာ တကယ်ပဲ ထာဝရ တည်မြဲနေသလား။ သဘာဝတရားရဲ့ ရိုက်ခတ်မှု၊ အချိန်ကာလရဲ့ တိုက်စားမှုတွေအောက်မှာ ဘယ်လို ပြောင်းလဲသွားရသလဲ။ မမြဲခြင်း သဘောတရားတွေက ဒီကျောက်သားတွေ အပေါ်မှာရော ဘယ်လို သက်ရောက်နေသလဲ ဆိုတာကိုတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်တွေ၊ အဘိဓမ္မာ ဒေသနာတော်တွေနဲ့ ဆက်လက်ပြီး တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ကြရအောင်နော်...

ဘုရားရှင်ရဲ့ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကြီးနဲ့ ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဝိဘင်းပါဠိတော်ကို ပြန်လည် လေ့လာကြည့်မယ် ဆိုရင်တော့ လောကမှာ အခိုင်မာဆုံးလို့ ထင်ရတဲ့ ရုပ်ဝတ္ထုတွေဟာ တကယ်တော့ အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲ ဖောက်ပြန်နေတဲ့ သဘောတရား (ရူပက္ခန္ဓာ) တွေသာ ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို တွေ့ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ကျောက်စာတွေကို နှစ်ပေါင်း ထောင်ချီ ခံနိုင်ရည်ရှိတယ်လို့ ဆိုကြပေမယ့်၊ အဘိဓမ္မာ အမြင်နဲ့ ကြည့်ရင်တော့ အဲဒီ ကျောက်သားဆိုတာဟာ ပထဝီဓာတ် (ခက်မာတဲ့ သဘော)၊ အာပေါဓာတ် (ယိုစီး ဖွဲ့စည်းတဲ့ သဘော)၊ တေဇောဓာတ် (ပူအေးတဲ့ သဘော)၊ ဝါယောဓာတ် (လှုပ်ရှား ထောက်ကန်တဲ့ သဘော) ဆိုတဲ့ မဟာဘုတ် ဓာတ်ကြီးလေးပါး အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်ပျက်စီးနေတဲ့ အစုအဝေးကြီးသာ ဖြစ်နေပါတယ်။

ပါဠိတော်မှာလာတဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်တွေကို တစ်လုံးချင်းစီ ခွဲခြားပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ 'သိလာ' ဆိုတာက ကျောက်သားကို ခေါ်တာပါ။ 'လေခ' ဆိုတာက ရေးသား ထွင်းထုခြင်း၊ မှတ်တမ်းတင်ခြင်းလို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဒါကြောင့် သိလာလေခ ဆိုတာ ကျောက်သားပေါ်မှာ အက္ခရာတင်တဲ့ အလုပ်ပေါ့။ ဒါပေမဲ့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကတော့ ပြင်ပလောကက ကျောက်စာတွေထက်၊ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ဆိုတဲ့ နာမ်တရားပေါ်မှာ ရေးထွင်းနေတဲ့ ကံတရားတွေရဲ့ မှတ်တမ်းကို ပိုပြီးတော့ အလေးထား ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ပြင်ပက ကျောက်စာတွေဟာ ရေတိုက်စားရင်၊ လေတိုက်စားရင် ပျက်စီးသွားနိုင်ပေမယ့်၊ စိတ်အစဉ်မှာ ထွင်းထုလိုက်တဲ့ ကံတရားကတော့ သံသရာ တစ်ကွေ့မှာ အကျိုးပေးဖို့အတွက် အခိုင်အမာ ကိန်းဝပ်သွားတတ်တဲ့ သဘောရှိပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ရှေးခေတ်က ကျောက်ဆစ်သမား တစ်ယောက်ဟာ ကျောက်တုံးကြီး တစ်တုံးပေါ်မှာ စောက်နဲ့ တူနဲ့ တစ်ချက်ချင်းစီ ထုပြီး စာလုံးလေးတွေ ဖော်သလိုပါပဲ။ ငါတို့တွေဟာလည်း နေ့စဉ် နေ့တိုင်း မျက်စိက မြင်လိုက်တဲ့ အခါတိုင်း၊ နားက ကြားလိုက်တဲ့ အခါတိုင်းမှာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဆိုတဲ့ ကိလေသာ စောက်တွေကို ကိုင်ပြီးတော့ စိတ်အစဉ်ပေါ်မှာ ကံတရားတွေကို တစ်ချက်ချင်း ထွင်းထုနေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကောင်းတဲ့ ကုသိုလ်ကံတွေကို ထွင်းထုမလား၊ ဆိုးတဲ့ အကုသိုလ်ကံတွေကို ထွင်းထုမလား ဆိုတာကတော့ ကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်ရမယ့် အပိုင်း ဖြစ်နေပါတယ်။

 'အရှင်ဘုရား... သိပ္ပံပညာမှာတော့ ကျောက်စာတွေကို 3D Scanner တွေ၊ လေဆာတွေနဲ့ ဖတ်လို့ ရတယ်။ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ထွင်းထုထားတဲ့ ကံကျောက်စာတွေကိုရော ဘယ်လို စက်နဲ့ ပြန်ဖတ်မလဲ' လို့ မေးစရာ ရှိလာပါတယ်နော်။ မှန်ပါတယ်။ ခေတ်သစ် နည်းပညာတွေက ပြင်ပက ရုပ်ဝတ္ထုတွေကို ဖတ်နိုင်ပေမယ့်၊ အတွင်းက နာမ်တရားကိုတော့ မဖတ်နိုင်ပါဘူး။ ဘုရားရှင်ကတော့ ဒီစိတ်ထဲက ကံမှတ်တမ်းတွေကို ဖတ်နိုင်ဖို့အတွက် 'သတိ' နဲ့ 'ပညာ' ဆိုတဲ့ အကောင်းဆုံးသော ကိရိယာတွေကို တပ်ဆင်ပေးခဲ့ပါတယ်။ သတိပဋ္ဌာန်တရား လက်ကိုင်ထားမှသာ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဘာတွေ ရေးထွင်းနေသလဲ ဆိုတာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ သမိုင်းပညာရှင်တွေက ကျောက်စာ တစ်ချပ်ကို တွေ့ရင် ဒါဟာ ဘယ်မင်းလက်ထက်က ရေးတာလဲ ဆိုပြီး အတိတ်ကို ပြန်ရှာကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် သူတော်ကောင်းတွေ အနေနဲ့ကတော့ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဒေါသဆိုတဲ့ အက္ခရာလေး တစ်လုံး ပေါ်လာတာနဲ့၊ လောဘဆိုတဲ့ စာကြောင်းလေး တစ်ကြောင်း ပေါ်လာတာနဲ့ 'အော်... ငါ့စိတ်ထဲမှာ အကုသိုလ် ကျောက်စာတွေ ထွင်းနေပါလား' လို့ ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်မှာ ချက်ချင်း သိနေရပါမယ်။ အဲဒီလို သိမှသာ မကောင်းတဲ့ မှတ်တမ်းတွေ ဆက်မဖြစ်အောင် တားဆီးနိုင်မှာ မဟုတ်လား။

ဒါကြောင့်မို့လို့ သိပ္ပံပညာက ကျောက်စာကို ခိုင်မာတယ်လို့ ယူဆပေမယ့်၊ အဘိဓမ္မာ တရားတော်အရတော့ ခိုင်မာတယ်လို့ ထင်ရတဲ့ ရုပ်တရားတွေဟာလည်း ပျက်စီးခြင်း သဘောသာ ရှိပြီး၊ စိတ်ထဲမှာ ပြုလုပ်မိတဲ့ ကံတရားတွေကသာ မိမိနောက်ကို အရိပ်ပမာ လိုက်ပါမယ့် အရာတွေ ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး သဘောပေါက်ရပါမယ်။ ကဲ... ဒီလို သဘောပေါက်ပြီ ဆိုရင်တော့၊ ဒီစိတ်ထဲမှာ ကံတရားတွေ ဘယ်လိုနည်းနဲ့ ဖြစ်ပေါ်လာသလဲ၊ အဲဒီ ဖြစ်စဉ်ကြီးကို အလုပ်ပေး ဝိပဿနာ ရှုကွက် အနေနဲ့ ဘယ်လို ဓာတ်ခွဲပြီး ကြည့်ကြမလဲ ဆိုတာကို ဆက်ပြီးတော့ လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။

လောကကြီးမှာ ငါတို့တွေ ကံတရားတွေကို အသစ် အသစ် ထပ်ပြီး ဖန်တီးနေကြတာဟာ ဒွါရ ခြောက်ပါး ဆိုတဲ့ တံခါးပေါက်တွေကနေ တစ်ဆင့် ဝင်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် ဆိုတဲ့ ဒီဒွါရ ခြောက်ပါးဟာ ပြင်ပလောကနဲ့ ဆက်သွယ်ပေးနေတဲ့ လမ်းကြောင်းတွေပါပဲ။ ဥပမာလေး တစ်ခုနဲ့ ပြောရရင် မျက်စိ (စက္ခုဒွါရ) အကြည်ဓာတ်လေး ရှိနေတဲ့ အချိန်မှာ၊ ပြင်ပက အဆင်း (ရူပါရုံ) ဆိုတဲ့ အာရုံလေးက လာပြီး တိုက်ခိုက်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီလို တိုက်ခိုက်လိုက်တဲ့ အခါမှာ ဘာပေါ်လာသလဲ ဆိုရင် 'မြင်သိစိတ်' ဆိုတဲ့ စက္ခုဝိညာဉ်လေး ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။

ဒီဖြစ်စဉ်လေးကို သေချာ အဏုစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်နော်။ မျက်စိအကြည်ဆိုတာ ကိုယ်ထဲမှာ ရှိတဲ့ 'ရူပက္ခန္ဓာ' ပါ။ အပြင်က အဆင်းဆိုတာကလည်း 'ရူပက္ခန္ဓာ' ပါပဲ။ အဲဒီ ရုပ်တရား နှစ်ခု ပွတ်တိုက်မိလိုက်လို့ ပေါ်လာတဲ့ မြင်သိစိတ်လေးကတော့ 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ' ဖြစ်သွားပါပြီ။ ရုပ်နဲ့ နာမ် ပေါင်းဆုံသွားတဲ့ သဘောပေါ့။ ဒီလို မျက်စိ၊ အဆင်း၊ မြင်သိစိတ် သုံးခု ပေါင်းဆုံသွားတာကို အဘိဓမ္မာ သဘောအရ 'ဖဿ' (အတွေ့အထိ) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ မီးခြစ်ဆံနဲ့ မီးခြစ်ဘေးသား ပွတ်တိုက်မိလို့ မီးပွင့်လေး ထွက်လာသလိုပါပဲ။

ဖဿ ဖြစ်လာပြီ ဆိုတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်း အဲဒီအာရုံကို ခံစားတတ်တဲ့ 'ဝေဒနာ' ဆိုတာလေးက ဆက်ပြီး ပေါ်လာပါတယ်။ သာယာစရာ အာရုံလေးကို မြင်ရရင် သုခဝေဒနာ (ဝမ်းသာခြင်း) ဖြစ်မယ်၊ မနှစ်မြို့စရာ အာရုံကို မြင်ရရင် ဒုက္ခဝေဒနာ (ဝမ်းနည်းခြင်း) ဖြစ်မယ်၊ သာမန်ပဲ ဆိုရင်တော့ ဥပေက္ခာဝေဒနာ ဖြစ်မယ်ပေါ့။ အဲဒီ ဝေဒနာ ပေါ်လာတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် ဒါလေးကတော့ လှတယ်၊ ဒါလေးကတော့ အကျည်းတန်တယ် လို့ မှတ်သားလိုက်တဲ့ 'သညာ' (သညာက္ခန္ဓာ) ကလည်း ချက်ချင်း အလုပ်လုပ်သွားပါတယ်။

ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အပြင်က ကျောက်စာ တစ်ချပ်ကို လှမ်းမြင်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ မျက်စိနဲ့ ကျောက်စာ တိုက်လို့ မြင်သိစိတ် ပေါ်တယ်။ ဖဿ ဖြစ်တယ်။ 'အော်... ရှေးဟောင်း ကျောက်စာကြီးပါလား' လို့ မှတ်သားလိုက်တာ သညာပေါ့။ အဲဒီနောက်မှာ 'ဒီကျောက်စာကြီးကို ငါ ပိုင်ချင်လိုက်တာ၊ ဒါမှမဟုတ် ဒီလောက် အဖိုးတန်တာကြီးကို ခိုးရောင်းစားရရင် ကောင်းမှာပဲ' လို့ တပ်မက်တဲ့ လောဘဖြစ်စေ၊ 'ဒီကျောက်စာကြီး ပျက်စီးနေတာ နှမြောစရာကြီး' လို့ သောကဖြစ်စေ တွေးတော ကြံစည်လာတာက 'သင်္ခါရ' (သင်္ခါရက္ခန္ဓာ) ဖြစ်သွားပါပြီ။ အဲဒီ သင်္ခါရကနေတစ်ဆင့် ကံ ဆိုတဲ့ အရာသစ်ကြီး တစ်ခုကို ထပ်ပြီး မွေးဖွားလိုက်တာပါပဲ။

ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့ အထူး သတိပြုရမယ့် အချက်က၊ အဲဒီလို ခန္ဓာအသစ်၊ စိတ်အသစ်၊ ကံအသစ်တွေ ထပ်ခါထပ်ခါ မွေးဖွား ဖြစ်ပေါ်နေတာကိုပဲ သံသရာလည်တယ်လို့ ခေါ်ပါတယ်။ မွေးဖွားခြင်း ဆိုတဲ့ သဘောတရားတိုင်းဟာ တကယ်တော့ ဆင်းရဲဒုက္ခ အစစ်အမှန်ကြီးကို သယ်ဆောင်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ စိတ်ထဲမှာ ကိလေသာ အသစ်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာတိုင်း၊ အဲဒီ ဖြစ်ပေါ်လာမှုဟာ မိမိကိုယ်ကို ပူလောင်စေတဲ့ ဒုက္ခတစ်ခု အဖြစ် မှတ်ယူရပါမယ်။ ဒါကို နားလည်မှသာ စိတ်ထဲမှာ ကံကျောက်စာ အသစ်တွေ ထပ်မထွင်းမိအောင် ရပ်တန့်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့်မို့လို့ ရှုမှတ်တဲ့ အခါမှာ ဘယ်လို မှတ်ရမလဲ။ မျက်စိက မြင်ရင် 'ကျောက်စာ' လို့ မမှတ်နဲ့၊ 'လူ' လို့ မမှတ်နဲ့။ 'မြင်တယ်... သိတယ်... မြင်တယ်... သိတယ်' လို့သာ ဓာတ်သဘောသက်သက် အနေနဲ့ ရှုမှတ်ရပါမယ်။ အဲဒီလို ရှုမှတ်နိုင်ပြီ ဆိုရင် ငါ့မျက်စိက မြင်တာ မဟုတ်ဘူး၊ ငါဆိုတဲ့ ကောင်ကြီး မြင်နေတာ မဟုတ်ဘူး၊ မျက်စိအကြည်ရုပ် (စက္ခုဒွါရ) နဲ့ အဆင်းရုပ် (ရူပါရုံ) တိုက်ခိုက်လို့ မြင်သိစိတ် (စက္ခုဝိညာဉ်) လေး ပေါ်လာတာပါလား ဆိုတဲ့ ဓာတ်သဘောသက်သက်ကို သွားပြီး တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။

ဒီလို ဓာတ်သဘောသက်သက်ပဲ၊ ရုပ်နာမ် သက်သက်ပဲ လို့ ကွဲကွဲပြားပြား မြင်လာပြီ ဆိုရင်၊ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောကျ်ား၊ မိန်းမ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ ဆိုပြီး အခိုင်အမာ ယူထားတဲ့ 'သက္ကာယဒိဋ္ဌိ' ကြီးဟာ အလိုလို ပြုတ်ကျသွားပါတယ်။ မျက်လှည့်ပြသူက ကြိုးဆွဲပြီး အရုပ်လေးတွေ ကပြနေတာကို၊ အပြင်က လူတွေက အဟုတ်ကြီး ထင်နေသလိုပါပဲ။ တကယ်တမ်း ရှုဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း ကြည့်လိုက်တဲ့ အခါမှာ 'ငါ' ဆိုတဲ့ အကောင်အထည်ကြီး လုံးဝ မရှိဘဲ၊ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ ရုပ်တရား နาမ်တရားလေးတွေ အလုပ်လုပ်နေတာကိုသာ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မြင်တွေ့ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ရုံနဲ့ မပြီးသေးဘူး သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဆက်ပြီး ရှုရပါဦးမယ်။ အဲဒီလို ပေါ်လာတဲ့ မြင်သိစိတ်လေးကရော အမြဲတမ်း တည်မြဲနေသလား။ မျက်စိက မြင်လိုက်တဲ့ အဆင်းကို အာရုံပြုပြီး ပေါ်လာတဲ့ စိတ်ကလေးဟာ၊ နောက်ထပ် နားကနေ အသံတစ်ခု ကြားလိုက်တာနဲ့ ချက်ချင်း ပျောက်သွား၊ ချုပ်သွားပြီး ကြားသိစိတ် အဖြစ် ပြောင်းသွားတာကို တွေ့ရပါမယ်။ ဝင်လေလေး ဝင်ပြီးရင် ပျက်သွားသလို၊ ထွက်လေလေး ထွက်ပြီးရင် ပျက်သွားသလိုပါပဲ။ ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတွေဟာ ဖြစ်ပြီးရင် ချက်ချင်း ပျက်စီးသွားတာပါလား ဆိုတဲ့ 'အနိစ္စ' သဘောကို ဉာဏ်နဲ့ မြင်လိုက်တာနဲ့၊ ခိုင်တယ် မြဲတယ် လို့ ယူဆထားတဲ့ 'သဿတဒိဋ္ဌိ' ကြီး ကွာကျသွားပါတော့တယ်။

ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က ထပ်မေးပြန်ရော၊ 'အရှင်ဘုရား... ဖြစ်ပြီး ချက်ချင်း ပျက်သွားတယ် ဆိုရင် ဘာမှ မရှိတော့ဘူးပေါ့။ ပျက်စီး သုဉ်းသွားပြီပေါ့' လို့ ထင်စရာ ရှိပါတယ်။ မဟုတ်ပါဘူး။ မြင်သိစိတ်လေး ပျက်သွားပေမယ့်၊ အဲဒီ မြင်သိစိတ်ရဲ့ အရှိန်ကြောင့် နောက်ထပ် စိတ်အသစ် တစ်ခုက ချက်ချင်း ဆိုသလို အစားထိုး ဝင်ရောက်လာပါတယ်။ အကြောင်းရှိလို့ အကျိုးဆက်စပ်ပြီး ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ သဘောပါ။ ဥပမာ- ရေစီးကြောင်းကြီး တစ်ခုလိုပါပဲ။ ရှေ့က ရေတွေ သွားပေမယ့် နောက်က ရေတွေ အစားထိုး ဝင်လာလို့ ရေစီးကြောင်းကြီး ရှိနေသေးသလိုပေါ့။

ဒီလို အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အကြောင်းအကျိုး (ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်) သဘောတရားကို သေချာ သိမြင်သွားတဲ့ အခါမှာတော့၊ သေရင် ဘာမှ မဖြစ်တော့ဘူး၊ ပြတ်သွားပြီ လို့ အပြတ်ယူထားတဲ့ 'ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ' ဆိုတဲ့ အမှားကြီးလည်း လုံးဝ ကျွတ်ထွက်သွားပါတော့တယ်။ ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဘာပဲ ပေါ်လာပေါ်လာ၊ 'ပေါ်လိုက်၊ ပျက်လိုက်၊ အစားထိုးလိုက်' ဆိုတဲ့ ဓမ္မအစဉ်၊ ခန္ဓာအစဉ်တွေ တန်းစီနေပါလား လို့ အမှန်အတိုင်း ရှုမှတ်နိုင်မယ် ဆိုရင်၊ ဒိဋ္ဌိသုံးပါးလုံး ပြုတ်ပြီး နိဗ္ဗာန်နဲ့ အနီးဆုံး အနေအထားကို ရောက်ရှိသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်လို့ တိုက်တွန်း အလုပ်ပေးလိုက်ရပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ဒီလို ဒိဋ္ဌိပြုတ်တဲ့ အမြင်လေး ရလာပြီဆိုရင် လက်တွေ့ဘဝမှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ ပြဿနာတွေကိုလည်း ဓမ္မအသိနဲ့ ဘယ်လို ငြိမ်းချမ်းအောင် ဖြေရှင်းနိုင်သလဲ ဆိုတာကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ထပ်ပြီး ရှင်းပြချင်ပါသေးတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်အနည်းငယ်က ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ကို အလွန် ရှေးကျတဲ့ ကျောက်စာချပ်ကြီး တစ်ချပ် ရောက်လာခဲ့ဖူးပါတယ်။ အဲဒီကျောက်စာကြီးက နှစ်ပေါင်းရာချီပြီး ရာသီဥတုဒဏ်ကို ခံခဲ့ရတော့ အချို့နေရာတွေမှာ စာလုံးတွေက ပျက်နေပြီ၊ အက္ခရာတွေကလည်း ရေတိုက်စားထားလို့ မှေးမှိန်နေခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီကျောက်စာထဲမှာ ပါတဲ့ အချက်အလက်တွေက သမိုင်းအတွက် အလွန် အဖိုးတန်တဲ့ အထောက်အထားတွေ ဖြစ်နေပါတယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်ကို အမြဲတမ်း အလှူငွေ ထည့်ဝင်နေတဲ့ ဒကာကြီး ဦးမြတ်ခိုင် ဆိုသူက ရောက်လာပါတယ်။ သူက အဲဒီ ကျောက်စာချပ်ကြီးကို တွေ့တော့ သိပ်သဘောကျသွားတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့စိတ်ထဲမှာ တစ်ခုခု လိုနေတယ်လို့ ခံစားရပုံရတယ်။ ဒါနဲ့ ပြတိုက်က သုတေသန လက်ထောက်လေး မောင်သုတကို ခေါ်ပြီး "မောင်သုတ... ဒီကျောက်စာကြီးက အဖိုးတန်တာတော့ မှန်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ကြည့်ရတာ အိုလွန်း၊ ပျက်လွန်းနေတယ်။ ငါတို့ လာမယ့် ပြပွဲကြီးမှာ ဒီအတိုင်း ပြရင် ကြည့်မကောင်းဘူး။ ဒါကြောင့် ပန်းပုဆရာ ခေါ်ပြီး ပျက်နေတဲ့ စာလုံးတွေကို အသစ် ပြန်ထွင်းလိုက်စမ်းကွာ၊ သေသပ်လှပသွားအောင် ပြန်လုပ်လိုက်" ဆိုပြီး အမိန့်ပေးပါတော့တယ်။

အဲဒီစကားကို ကြားတော့ သုတေသန လက်ထောက်လေး မောင်သုတက မျက်လုံးပြူးသွားပါတယ်။ သူက ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရပ်ကို သင်ယူထားသူ ဆိုတော့ မူရင်းအတိုင်း ထားရမယ် ဆိုတာကို သိနေတယ်။ "အာ... ဒကာကြီး၊ အဲဒီလို လုပ်လို့ မရပါဘူး။ ကျောက်စာဆိုတာ မူလအတိုင်း ရှိနေမှ တန်ဖိုးရှိတာပါ။ အသစ်ပြန်ထွင်းလိုက်ရင် သမိုင်းကို ဖျက်ဆီးသလို ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်" လို့ ပြန်ရှင်းပြပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ဒကာကြီး ဦးမြတ်ခိုင်က လက်မခံပါဘူး။ "မင်းက ဘာသိလို့လဲ။ ပျက်နေတာကို ပြင်တာ ကုသိုလ်ရတယ်။ ငါ့အလှူငွေနဲ့ ငါ ပြင်ခိုင်းတာ၊ မင်းတို့ လုပ်ဆို လုပ်လိုက်" ဆိုပြီး ဒေါသတကြီးနဲ့ အသံကျယ်လာပါတော့တယ်။ မောင်သုတလည်း ဘာလုပ်ရမှန်းမသိဘဲ မျက်နှာငယ်လေးနဲ့ ဦးပဉ္ဇင်းဆီကို ပြေးလာပြီး အကျိုးအကြောင်း လျှောက်ထားပါတော့တယ်။ ဒါနဲ့ ဦးပဉ္ဇင်းလည်း ဒကာကြီး ဦးမြတ်ခိုင် ရှိတဲ့ နေရာကို ကြွသွားပြီး တည်တည်ငြိမ်ငြိမ်ပဲ နှုတ်ဆက်လိုက်ပါတယ်။

"ဒကာကြီး... ကျောက်စာကို ပြုပြင်ချင်တဲ့ စေတနာကို ဦးပဉ္ဇင်း နားလည်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြတိုက်ရဲ့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ မူဝါဒ စည်းမျဉ်းတွေအရ ရှေးဟောင်း အထောက်အထားတွေကို သူ့ရဲ့ မူလ အခြေအနေကနေ ပြောင်းလဲအောင် ထပ်မံ ထွင်းထုခွင့် လုံးဝ မရှိပါဘူး။ မှတ်တမ်းတင်တဲ့ နေရာမှာလည်း ရှိရင်းစွဲ အနေအထားကိုသာ အတိအကျ မှတ်တမ်းတင်ရပါမယ်" လို့ ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ရှေးဟောင်း အမွေအနှစ်တွေကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်တဲ့ နေရာမှာ အလွန် တင်းကျပ်တဲ့ ကျင့်ဝတ် စည်းကမ်းတွေ ရှိပါတယ်။ အဲဒီ စည်းကမ်းတွေက သမိုင်းကို သမိုင်းအမှန်အတိုင်း အနာဂတ်ကို လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်ဖို့ ရည်ရွယ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီး တစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက 'အရှင်ဘုရား... အသစ် ပြန်လုပ်လိုက်တော့ ပိုလှသွားတာပေါ့၊ ဘာလို့ မလုပ်ရတာလဲ' လို့ မေးစရာ ရှိပါတယ်နော်။ ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်တွေကို အက္ခရာတင်တဲ့ အခါမှာ ရေးချ တစ်ချောင်း၊ ဝစ္စပေါက် တစ်လုံးက အစ မူလအတိုင်း မပျက်မယွင်းအောင် ထိန်းသိမ်းရပါတယ်။ 'ဒီပါဠိတော်ကတော့ ဖတ်ရခက်လို့ ငါတို့ ခေတ်ပေါ် စကားလုံးတွေနဲ့ ပြင်ရေးလိုက်မယ်' လို့ သွားလုပ်ရင် ဘုရားဟော အစစ်အမှန် ပျောက်ကွယ်သွားမှာပေါ့။ ထို့အတူပါပဲ၊ ကျောက်စာလေ့လာရေး သိပ္ပံပညာ (Epigraphy) မှာလည်း အဲဒီခေတ်က အတိုင်း အနာအဆာလေးတွေ အပါအဝင် မူလအတိုင်း ထားရှိခြင်းကသာ အစစ်အမှန် သက်သေ ဖြစ်ပါတယ်။

"ဒကာကြီး... စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ မျက်နှာမှာ အမာရွတ်လေး တစ်ခု ရှိနေတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီ အမာရွတ်ကို မိတ်ကပ်တွေ အထပ်ထပ် လိမ်းပြီး ဖုံးကွယ်ထားလို့ ရပေမယ့်၊ တကယ်တမ်း မျက်နှာသစ်လိုက်တဲ့ အခါ အမာရွတ်က ရှိနေတာပါပဲ။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်အစဉ်မှာ အကုသိုလ် ကံတွေ ပြုလုပ်ထားပြီး၊ အပြင်ပန်းမှာ ကုသိုလ်လုပ်သယောင် ဟန်ဆောင် ဖုံးကွယ်ထားလို့ မရသလိုမျိုးပေါ့။ သမိုင်းအမှန်ကို အသစ်ပြန်ထွင်းပြီး ဖုံးကွယ်လိုက်ရင် အဲဒါဟာ အတုအယောင်ကြီး ဖြစ်သွားပါပြီ" လို့ ဓမ္မနဲ့ သိပ္ပံကို ယှဉ်တွဲပြီး ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။

အဲဒီလို ပါဠိတော် အထောက်အထားတွေ၊ သိပ္ပံပညာရဲ့ သဘောတရားတွေနဲ့ သေသေချာချာ နှိုင်းယှဉ် ရှင်းပြလိုက်တဲ့ အခါကျမှ ဒကာကြီး ဦးမြတ်ခိုင်လည်း သဘောပေါက်သွားပါတယ်။ သူ့ရဲ့ လောဘနဲ့ မာနတွေ လျော့ကျသွားပြီး "မှန်လှပါ ဘုရား၊ တပည့်တော် အပြင်ပန်း အလှအပကိုသာ ကြည့်ပြီး သမိုင်းရဲ့ အနှစ်သာရကို မေ့သွားမိပါတယ်။ မူလအတိုင်းပဲ ထိန်းသိမ်းပါတော့မယ် ဘုရား" လို့ ဝန်ခံသွားပါတော့တယ်။

နောက်ဆုံးမှာတော့ အဲဒီ ကျောက်စာကြီးကို မူလအတိုင်းပဲ ပြခန်းမှာ ထားရှိပြီး၊ ကျောက်စာရဲ့ ဘေးမှာတော့ ခေတ်သစ် နည်းပညာဖြစ်တဲ့ 3D Scanner တွေနဲ့ ဖတ်ရှုထားတဲ့ စာလုံး အပြည့်အစုံကို ဒစ်ဂျစ်တယ် မျက်နှာပြင်နဲ့ ယှဉ်တွဲ ပြသလိုက်ပါတယ်။ ဒါဟာ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်ကိုလည်း မဖျက်ဆီး၊ ခေတ်သစ် နည်းပညာကိုလည်း အကျိုးရှိရှိ အသုံးချ၊ မိမိရဲ့ စိတ်ထဲက အမှားကိုလည်း ဓမ္မနဲ့ အမှန်ပြင်လိုက်နိုင်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းသော ဖြေရှင်းမှု တစ်ခု ဖြစ်သွားပါတော့တယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်ကြည့်ကြစို့။ ပြတိုက်က ကျောက်စာကြီးတွေ နှစ်ကာလကြာတော့ ဆွေးမြည့်လာရသလို၊ ငါတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကလည်း အချိန်နဲ့အမျှ ဖောက်ပြန် ပျက်စီးနေရတာဟာ ဘာသစ္စာလဲ... 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပါပဲ။ ရုပ်ဖြစ်ဖြစ်၊ နာမ်ဖြစ်ဖြစ် ဖြစ်ပေါ်လာသမျှ အရာအားလုံးဟာ ဆင်းရဲခြင်း သဘောတရားတွေချည်းပါပဲ။

အဲဒီလို ပျက်စီးနေတဲ့ ခန္ဓာကြီးကို၊ အိုမင်းနေတဲ့ ရုပ်နာမ်ကြီးကို မအိုချင်ဘူး၊ မပျက်စီးချင်ဘူး၊ အသစ်ပြန်ဖြစ်ချင်တယ်၊ လှချင်တယ် ဆိုပြီး တပ်မက်နေတဲ့ လောဘ၊ သမိုင်းကို ပြင်ချင်တဲ့ ဦးမြတ်ခိုင်ရဲ့ စိတ်လိုမျိုး တွယ်တာနေတဲ့ အရာတွေက ဘာသစ္စာလဲ... 'သမုဒယသစ္စာ' ပါပဲ။ ဒီတဏှာလောဘကြောင့်ပဲ ဒုက္ခတွေ အသစ် အသစ် ထပ်ဖြစ်နေရတာပါ။

ဒီလို ဖောက်ပြန်တတ်တဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီးကို ဒုက္ခမှန်း အမှန်အတိုင်း သိမြင်လာပြီး၊ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ တဏှာ လောဘတွေကို စွန့်လွှတ်လိုက်နိုင်မယ် ဆိုရင်၊ ပူလောင်မှုတွေ ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ သဘောဟာ ဘာသစ္စာလဲ... 'နိရောဓသစ္စာ' ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီလို ငြိမ်းအေးသွားဖို့အတွက် ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဘာပဲပေါ်လာ ပေါ်လာ "ပေါ်လိုက်၊ ပျက်လိုက်၊ အစားထိုးလိုက်" လို့ အမှန်အတိုင်း ထိုးထွင်း သိမြင်အောင် ရှုမှတ်နေတဲ့ သတိပဋ္ဌာန် အလုပ်၊ စက္ခုဒွါရ၊ ရူပါရုံ တိုက်ခိုက်မှုတွေကို အဏုစိတ် ဓာတ်ခွဲပြီး ဒိဋ္ဌိဖြုတ်နေတဲ့ ဝိပဿနာ ကျင့်စဉ်ကြီးကတော့ လမ်းမှန်ဖြစ်တဲ့ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပါပဲ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီမဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်မှသာ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာကို ရောက်မှာ ပေါ်လွင်နေပါတယ် ဟုတ်လား။

ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ကျောက်စာများနဲ့ အဘိဓမ္မာ ဓမ္မဒေသနာတော် အတိုင်း မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ဆိုတဲ့ ကျောက်သားပေါ်မှာ အကုသိုလ် ကံတရားတွေကို မထွင်းထုမိအောင် သတိတရားနဲ့ စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေ၊ ဝိပဿနာ ဉာဏ်ဖြင့် ဒိဋ္ဌိအစွဲများကို ဖြုတ်ခွာနိုင်ကြပြီး၊ နောင်လာနောက်သားများ အတွက် အတုယူဖွယ်ရာ သမိုင်းကောင်း ကျန်ရစ်ပါစေ လို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ အားလုံးပဲ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာ ချမ်းသာပြီး မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ လွယ်ကူသော အကျင့်ဖြင့် အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.