Day: 360 | ၂၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ | ၂၀၂၃ နှစ်ချုပ် (၂) - စိတ်ခံစားမှု စာရင်းစစ်ခြင်း (Emotional Audit) | သံယုတ္တနိကာယ်၊ ခန္ဓဝဂ်၊ ဝေဒနာ | Emotional Audit
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လဆန်း (၁၅) ရက် (လပြည့်နေ့)၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၂၇) ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်းအချိန်အခါသမယမှာ တရားနာရောက်ရှိလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး... ၂၀၂၃ ခုနှစ် တစ်နှစ်တာ ကာလအတွင်း ဖြတ်သန်းခဲ့ရသော စိတ်ခံစားမှု အကောင်းအဆိုးများကို ပြန်လည်သုံးသပ် ဆင်ခြင်နိုင်ကြပါစေ၊ ဝေဒနာတို့၏ မမြဲသော သဘော၊ ဧည့်သည်သဘောကို ပိုင်းခြားသိမြင်၍ စိတ်၏ လွတ်မြောက်မှုကို ရရှိနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မနေ့က ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ၂၀၂၃ ခုနှစ် နှစ်ချုပ်အနေနဲ့ "Material Audit" (ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စာရင်းစစ်ခြင်း) ကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီးပြီ။ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ဘယ်လောက် အိုမင်းသွားသလဲ၊ ဘယ်လောက် ပျက်စီးသွားသလဲ ဆိုတာကို လက်တွေ့ကျကျ ဆင်ခြင်ခဲ့ကြတယ်။
ဒီနေ့တော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပိုပြီး နက်နဲတဲ့ အပိုင်းကို သွားကြမယ်။ အဲဒါကတော့ "Emotional Audit" (စိတ်ခံစားမှု စာရင်းစစ်ဆေးခြင်း) ပါပဲ။
စီးပွားရေးမှာ "ငွေစာရင်း" စစ်ရသလို၊ ဘဝမှာလည်း "ခံစားမှုစာရင်း" (Emotional Balance Sheet) ကို စစ်ဆေးဖို့ လိုပါတယ်။
၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ကနေ ဒီကနေ့အထိ...
သူတော်ကောင်းတို့ ဘယ်နှကြိမ်လောက် ငိုခဲ့ရသလဲ။
ဘယ်နှကြိမ်လောက် စိတ်ညစ်ခဲ့ရသလဲ။
ဘယ်နှကြိမ်လောက် ပျော်ရွှင်ခဲ့ရသလဲ။
အဲဒီ ခံစားချက်တွေ အခု ဘယ်ရောက်သွားပြီလဲ။
ဒီမေးခွန်းတွေဟာ သာမန်ကာလျှံကာ မဟုတ်ပါဘူး။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ "ဝေဒနာနုပဿနာ" (Contemplation of Feelings) ကျင့်စဉ်နဲ့ တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်နေပါတယ်။
ဒီအကြောင်း အသေးစိတ် မပြောခင်မှာ... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို ၂၀၂၃ ခုနှစ်ရဲ့ "နှလုံးသား မှတ်တမ်း" (Heart Record) တွေကို ပြန်လည် ဖတ်ရှုဖို့အတွက် "အတိတ်ပြန်ပြောင်း သတိရခြင်း" (Retrospective Mindfulness) အလုပ်ပေးလေး တစ်ခုလောက် အရင် စမ်းလုပ်ကြည့်ရအောင်။
ကဲ... အားလုံးပဲ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်ထား၊ မျက်လုံးလေးတွေကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ စိတ်ကို လျှောက်မသွားစေနဲ့နော်။
အခု... ယောဂီတို့ရဲ့ စိတ်အာရုံထဲမှာ ၂၀၂၃ ခုနှစ် တစ်နှစ်တာကို ရုပ်ရှင်ကား တစ်ကားလို ပြန်မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။
ဇန်နဝါရီ၊ ဖေဖော်ဝါရီ... ရာသီဥတုတွေ ပြောင်းလဲသွားတယ်။
အဲဒီ လတွေထဲမှာ... ကိုယ် အပျော်ရွှင်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့တဲ့ အခိုက်အတန့် တစ်ခုကို ပြန်ရှာကြည့်ပါ။
(ဥပမာ - ခရီးထွက်တုန်းက၊ အောင်မြင်မှု ရတုန်းက)။
အဲဒီ ပျော်ရွှင်မှု (သုခဝေဒနာ) လေး... အခု ရှိသေးလား။
"မရှိတော့ဘူး... ပျောက်ကွယ်သွားပြီ"။
ပြီးရင်... ကိုယ် အဝမ်းနည်းဆုံး ဖြစ်ခဲ့တဲ့၊ စိတ်အဆင်းရဲဆုံး ဖြစ်ခဲ့တဲ့ အခိုက်အတန့် တစ်ခုကို ပြန်ရှာကြည့်ပါ။
(ဥပမာ - လူတစ်ယောက်နဲ့ ရန်ဖြစ်တုန်းက၊ ဆုံးရှုံးမှု ကြုံတုန်းက)။
အဲဒီ နာကျင်မှု (ဒုက္ခဝေဒနာ) ကြီး... အခု ဒီနေရာမှာ ရှိနေသေးလား။
"မရှိတော့ဘူး... အဲဒီအချိန်မှာပဲ ချုပ်ငြိမ်းသွားပြီ"။
"ပျော်တာလည်း မမြဲ... ညစ်တာလည်း မမြဲပါလား"။
"ခံစားချက်တွေ ဆိုတာ လာပြီးရင် ပြန်သွားကြတဲ့ ဧည့်သည်တွေ (Guests) သက်သက်ပါလား"။
အဲဒီလို ခံစားမှုမှန်သမျှဟာ အခိုက်အတန့်သာ ဖြစ်ကြောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်အိမ် မဟုတ်ကြောင်း ဆင်ခြင်ရင်း... ဝင်လေ ထွက်လေလေးကို ဥပေက္ခာ (Neutrality) စိတ်ကလေးနဲ့ ခဏလောက် ရှုမှတ်နေပေးပါ။
(ယောဂီများ ရှုမှတ်ရန် ခေတ္တ တိတ်ဆိတ်ခြင်း)
ကိုင်း... စိတ်ကလေး ခံစားမှုတွေအပေါ်မှာ တပ်မက်မှု၊ ငြိတွယ်မှု ကင်းကွာသွားပြီ ဆိုရင် မျက်လုံးလေးတွေ ပြန်ဖွင့်ပြီး ဦးပဉ္ဇင်း ပြောမယ့် "Emotional Audit" (ဝေဒနာ စာရင်းစစ်) အကြောင်းကို နားထောင်ကြည့်ကြစို့။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ဝေဒနာ" (Feeling) ကို "ရေပူဖောင်း" (Bubble) နဲ့ တူတယ်လို့ ဟောတော်မူပါတယ်။
မိုးရွာတဲ့အခါ ရေပြင်ပေါ်မှာ ရေပူဖောင်းလေးတွေ ပေါ်လာတယ်။ ကြီးလာတယ်။ ပေါက်ကွဲ ပျောက်ကွယ်သွားတယ်။ တည်မြဲနေတာ တစ်ခုမှ မရှိဘူး။
ထို့အတူပါပဲ... ၂၀၂၃ ခုနှစ် တစ်နှစ်လုံး သူတော်ကောင်းတို့ ခံစားခဲ့ရတဲ့ ဝေဒနာပေါင်း ကုဋေကုဋာဟာ... ရေပူဖောင်းပေါင်း ကုဋေကုဋာ ပေါက်ကွဲသွားတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။ ဘာတစ်ခုမှ လက်ကျန် (Balance) မရှိပါဘူး။
ဒါပေမဲ့ လူတွေက အဲဒီ မရှိတော့တဲ့ အရာတွေကို "ရှိသေးတယ်" လို့ ထင်ပြီး၊ အတိတ်က ဒဏ်ရာတွေကို ပစ္စုပ္ပန်အထိ သယ်လာကြတယ်။ ဒါဟာ "Emotional Debt" (စိတ်ခံစားမှု အကြွေး) တင်နေတာပါပဲ။
ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ (Policy 30, Article 30.2) ဖြစ်တဲ့ "စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စာရင်းရှင်းလင်းခြင်းနှင့် ကျန်းမာရေး ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်း" (Emotional Clearing & Healing) အရ... သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဝေဒနာစာရင်းကို အပိုင်း (၃) ပိုင်းခွဲပြီး စစ်ဆေးသွားပါမယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခုနက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ၂၀၂၃ ခုနှစ် နှစ်ချုပ်အနေနဲ့ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ခံစားမှုတွေကို "Emotional Audit" လုပ်ဖို့အတွက် နိဒါန်းပျိုးခဲ့ပြီးပြီ။ ခံစားမှုဆိုတာ ရေပူဖောင်းလိုပဲ ဖြစ်ပြီး ပျက်တတ်တဲ့ သဘောရှိကြောင်း သိခဲ့ရပြီ။
အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ သံယုတ္တနိကာယ်၊ ခန္ဓဝဂ်၊ ဝေဒနာသံယုတ်မှာ လာရှိတဲ့ တရားတော်တွေနဲ့ ခေတ်သစ် စိတ်ပညာ (Psychology) ကို ပေါင်းစပ်ပြီး (Method #70 - စိတ်ခံစားမှု ဇာတ်လမ်း ချိတ်ဆက်နည်း) အရ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ တစ်နှစ်တာ ခံစားမှု ခရီးစဉ် (Emotional Journey) ကို ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြရအောင်။
အပိုင်း (၃) - ဝေဒနာ စာရင်းစစ်ဆေးခြင်း (The Audit of Feelings)
လူသားတိုင်းမှာ "Emotional Bank Account" (စိတ်ခံစားမှု ဘဏ်စာရင်း) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ဒီစာရင်းထဲမှာ "သုခ" (Pleasure) ဆိုတဲ့ ဝင်ငွေ (Deposit) ရှိသလို၊ "ဒုက္ခ" (Pain) ဆိုတဲ့ ထွက်ငွေ (Withdrawal) လည်း ရှိပါတယ်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ကုန်ခါနီးမှာ ဒီစာရင်း ဘယ်လို ဖြစ်နေသလဲ။
(က) ဧည့်သည်များကို စစ်ဆေးခြင်း (Auditing the Guests)
မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ပါဟုနသုတ်" မှာ ဝေဒနာကို "ဧည့်သည်" (Agantuka) နဲ့ တူကြောင်း ဟောပါတယ်။
"ရဟန်းတို့... ဧည့်သည်နားနေဆောင် (Guest House) တစ်ခုသို့ အရှေ့၊ အနောက်၊ တောင်၊ မြောက် အရပ်မျက်နှာ အသီးသီးမှ ဧည့်သည် အမျိုးမျိုးတို့ ရောက်လာကြကုန်၏။ မင်းမျိုး၊ ပုဏ္ဏားမျိုး၊ ကုန်သည်မျိုး၊ ဆင်းရဲသားမျိုး စုံလင်စွာ လာရောက် တည်းခိုကြကုန်၏။"
"ထို့အတူပင်... ဤခန္ဓာကိုယ်တည်းဟူသော ဧည့်ဂေဟာ၌ သုခဝေဒနာလည်း လာ၏၊ ဒုက္ခဝေဒနာလည်း လာ၏၊ ဥပေက္ခာဝေဒနာလည်း လာ၏။"
စာရင်းစစ် မေးခွန်း (Audit Question):
၂၀၂၃ ခုနှစ် အတွင်းမှာ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ စိတ်ဧည့်ဂေဟာကို ဘယ်လို ဧည့်သည်တွေ လာခဲ့သလဲ။
၁။ သုခ ဧည့်သည် (Pleasant Guests):
ပျော်ရွှင်မှု၊ အောင်မြင်မှု၊ ချစ်ခြင်းမေတ္တာ။ သူတို့ လာတုန်းက သူတော်ကောင်းတို့ ဘယ်လို ဆက်ဆံခဲ့သလဲ။
"မပြန်ပါနဲ့တော့၊ ထာဝရ နေပါ" ဆိုပြီး တံခါးပိတ် ဆွဲထားခဲ့သလား (Lust/Craving)။
ဒါပေမဲ့ သူတို့က ဧည့်သည်ဆိုတော့ ပြန်သွားကြတာပဲ မဟုတ်လား။ အဲဒီလို ပြန်သွားတဲ့အခါ "ကျန်ရစ်သူ" (You) က ဝမ်းနည်းပူဆွေးခဲ့ရတယ်။ ဒါဟာ "သုခ" ကြောင့် ဖြစ်ရတဲ့ "ဒုက္ခ" ပါပဲ။
၂။ ဒုက္ခ ဧည့်သည် (Unpleasant Guests):
ဖျားနာခြင်း၊ ဆုံးရှုံးခြင်း၊ ဝေဖန်ခံရခြင်း၊ လမ်းခွဲခြင်း။ ဒီဧည့်သည်ဆိုးတွေ လာတုန်းကရော ဘယ်လို ဆက်ဆံခဲ့သလဲ။
"ထွက်သွား... မလာနဲ့" ဆိုပြီး တံခါးပိတ် တွန်းကန်ခဲ့သလား (Aversion/Hate)။
တွန်းကန်လေလေ သူတို့က တံခါးကို ပိုထုလေလေ၊ အိမ်ရှင် (ကိုယ်) ပဲ ပိုပင်ပန်းလေလေ ဖြစ်ခဲ့ရတယ်။
၃။ ဥပေက္ခာ ဧည့်သည် (Neutral Guests):
ပျင်းရိခြင်း၊ ထုံထိုင်းခြင်း၊ ဘာမှန်းမသိခြင်း။ ဒီဧည့်သည်တွေကျတော့ သူတော်ကောင်းတို့ သတိမထားမိဘဲ (Ignorance) ဖြတ်သန်းခဲ့ကြတယ်။
တွေ့ရှိချက် (Finding):
ပြဿနာက ဧည့်သည်တွေ (Feelings) ကြောင့် မဟုတ်ပါဘူး။ အိမ်ရှင် (You) က ဧည့်သည်တွေကို ပိုင်ရှင် (Owner) အဖြစ် လွဲမှားစွာ ဆက်ဆံမိလို့ ဖြစ်တာပါ။
၂၀၂၃ ခုနှစ် တစ်နှစ်လုံး... သူတော်ကောင်းတို့ဟာ ဧည့်သည်တွေကို ဧည့်သည်လို သဘောမထားဘဲ၊ သူတို့နဲ့ ရောနှောပြီး (Identified with feelings) နေခဲ့ကြတယ်။
"ငါ စိတ်ညစ်တယ်" (I am sad) လို့ ပြောခဲ့ကြတယ်။
တကယ်တမ်း ဝိပဿနာနည်းအရ ပြောရရင်... "စိတ်ညစ်မှု ဧည့်သည် ရောက်နေတယ်" (Sadness is present) လို့ ပြောရမှာပါ။
ဒီ "စာရင်းစစ်" ချက်အရ... သူတော်ကောင်းတို့ဟာ ကိုယ့်အိမ် (Mind) ကို ကိုယ်မပိုင်ဘဲ၊ ဧည့်သည်တွေ မောင်ပိုင်စီးတာ ခံခဲ့ရတဲ့ နှစ်တစ်နှစ် ဖြစ်နေပါလိမ့်မယ်။
(ခ) ခံစားမှု ဒီရေလှိုင်း (The Emotional Wave Chart)
ခေတ်သစ် စိတ်ပညာမှာ "Emotional Regulation" (စိတ်ခံစားမှု ထိန်းညှိခြင်း) ဆိုတာ ရှိတယ်။ ခံစားမှုဆိုတာ "လှိုင်း" (Wave) တစ်ခုလိုပဲ။ တက်လာမယ် (Peak)၊ ပြီးရင် ပြန်ကျသွားမယ် (Subside)။
ဘယ်လောက် ပြင်းထန်တဲ့ ဒေါသဖြစ်ဖြစ်၊ ဘယ်လောက် နက်ရှိုင်းတဲ့ ဝမ်းနည်းမှုဖြစ်ဖြစ်... အချိန်တန်ရင် (၉၀ စက္ကန့်မှ မိနစ်ပိုင်းအတွင်း) ဓာတုဗေဒ အရှိန် (Chemical Rush) ကုန်သွားစမြဲပါပဲ။
ဒါပေမဲ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်ရဲ့ စာရင်းကို ပြန်ကြည့်လိုက်ပါ။
တချို့ကိစ္စတွေ (ဥပမာ - မတ်လတုန်းက ရန်ဖြစ်ခဲ့တာ) ကို အခု ဒီဇင်ဘာလ အထိ သယ်ဆောင်လာတာ ရှိသလား။
ဒါဟာ "လှိုင်း" (Wave) ကြောင့် မဟုတ်တော့ဘူး။ "ဇာတ်လမ်း" (Story) ကြောင့် ဖြစ်သွားပြီ။
သူတော်ကောင်းတို့က အဲဒီ ခံစားမှုလှိုင်းလေးကို ပြီးသွားခွင့် မပေးဘဲ... စိတ်ထဲမှာ "ဇာတ်လမ်း" (Narrative) တွေ ဖွဲ့ပြီး ပြန်ပြန် ဖွင့်ကြည့်နေလို့ (Replaying the movie)၊ အဲဒီ ခံစားမှုက မချုပ်ငြိမ်းနိုင်ဘဲ "Mood" (စိတ်အခြေအနေ) အဖြစ်၊ နောက်ဆုံး "Personality" (စရိုက်) အဖြစ် အမြစ်တွယ်သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
စာရင်းစစ် အကြံပြုချက် (Audit Recommendation):
၂၀၂၃ ခုနှစ်ရဲ့ "ဇာတ်လမ်းဟောင်း" (Old Stories) တွေကို အခုချက်ချင်း "စာရင်းပိတ်" (Close Account) လုပ်လိုက်ပါ။
ခံစားမှု (Wave) က ပျောက်သွားတာ ကြာပါပြီ။ သူတော်ကောင်းတို့ ဖက်တွယ်ထားတာက "မှတ်ဉာဏ်" (Memory) ဆိုတဲ့ အရိပ်ပဲ ရှိပါတော့တယ်။
ကိုင်း... စာရင်းစစ်ပြီးလို့ အဖြေထွက်ပြီ။ "ငါတို့ဟာ ဧည့်သည်တွေကို အိမ်ရှင်ထင်ပြီး မှားယွင်းစွာ ဧည့်ခံခဲ့ကြပါလား" ဆိုတာ သိပြီ။
အခု ဒီအသိတရားကို လက်တွေ့ကျင့်သုံးဖို့ ဝိပဿနာ ရှုကွက်ထဲကို ဝင်ကြရအောင်။ ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ (Verse 222 - နိဂုံး) ကို အသုံးပြုပြီး၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ်ရဲ့ စိတ်ခံစားမှုတွေကို ဘယ်လို နိဂုံးချုပ် သန့်စင်မလဲ။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဝေဒနာနုပဿနာ ရှုမှတ်နည်းကို သင်ပေးရာမှာ...
"သုခံ ဝါ ဝေဒနံ ဝေဒယမာနော သုခံ ဝေဒနံ ဝေဒယာမီတိ ပဇာနာတိ"
(သုခဝေဒနာကို ခံစားရလျှင် သုခဝေဒနာဟု သိ၏။)
ဒီနေရာမှာ "သိ၏" (Pajanati) ဆိုတာ အရေးကြီးဆုံးပါပဲ။ ဝင်မပါရဘူး၊ တားဆီးမနေရဘူး၊ မျှောမပါရဘူး။ "သိ" ရုံပဲ သိရမယ်။
၁။ အတိတ်ခံစားမှုကို စာရင်းရှင်းပါ (Clearing the Past Emotions)
စိတ်ကို ငြိမ်ငြိမ်ထားပြီး ၂၀၂၃ ခုနှစ်အတွင်းက ကျန်ရှိနေတဲ့ "မကျေနပ်မှု" (Grudge)၊ "နောင်တ" (Regret)၊ "ဝမ်းနည်းမှု" (Grief) တစ်ခုခုကို ဆွဲထုတ်လိုက်ပါ။
အဲဒီ ခံစားမှုကို ရင်ဘတ်ထဲမှာ ဘယ်နေရာမှာ ရှိနေသလဲ ရှာကြည့်ပါ။ (ရင်ဘတ် အောင့်နေသလား၊ လည်ပင်း တင်းနေသလား)။
အဲဒီ နေရာလေးကို စိတ်နဲ့ စိုက်ကြည့်ပြီး ပြောလိုက်ပါ။
"မင်းက ဝေဒနာ (Sensation) ပဲ။ မင်းက ငါ မဟုတ်ဘူး"။
"မင်းက ၂၀၂၃ ခုနှစ်ရဲ့ အကြွင်းအကျန် (Residue) ပဲ"။
"အခု... ငါ မင်းကို လွှတ်ပေးလိုက်ပြီ (Release)"။
အသက်ကို ပြင်းပြင်းရှူသွင်းပြီး၊ ရှူထုတ်လိုက်တဲ့အထဲမှာ အဲဒီ ခံစားမှု အငွေ့အသက်တွေ ပါသွားတယ်လို့ သဘောထားလိုက်ပါ။
၂။ ခံစားမှုကို ဓာတ်ခွဲပါ (Dissect the Emotion)
ဝေဒနာ ဆိုတာ တစ်လုံးတည်း အခိုင်အမာ မဟုတ်ဘူး။
"ဖဿ ပစ္စယာ ဝေဒနာ" (Contact causes Feeling)။
တစ်ခုခုကို မြင်လို့၊ ကြားလို့၊ တွေးမိလို့ ပေါ်လာတာ။ အကြောင်း (Cause) မရှိရင် အကျိုး (Effect) မရှိဘူး။
ဒါကြောင့် ခံစားချက်တစ်ခု ပေါ်လာတိုင်း... "ဒါ ဘယ်က လာတာလဲ။ ဘာကြောင့် ဖြစ်တာလဲ" လို့ မေးခွန်းထုတ်ပါ။
"သူများ ပြောလို့ ဖြစ်တာလား" -> ဒါဆို အသံလှိုင်း (Sound Wave) ကြောင့် ဖြစ်တာ။
"ကိုယ့်ဘာသာ တွေးလို့ ဖြစ်တာလား" -> ဒါဆို သင်္ခါရ (Thought) ကြောင့် ဖြစ်တာ။
အကြောင်းကို သိရင် အကျိုးက "သဘောတရား" (Nature) ဖြစ်သွားတယ်။ "ငါ့ပြဿနာ" (My Problem) မဟုတ်တော့ဘူး။
၃။ ဧည့်သည်ကို ဧည့်သည်လို ဆက်ဆံပါ (Treat Guests as Guests)
နှစ်သစ် (၂၀၂၄) မှာ ခံစားချက်သစ်တွေ လာဦးမယ်။
အဲဒီအခါ ဒီ "Audit Rule" (စာရင်းစစ် စည်းမျဉ်း) ကို သုံးပါ။
သုခ လာရင်... "ကြိုဆိုပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မင်း ပြန်သွားရမယ် ဆိုတာ ငါသိတယ်" လို့ သတိကပ်ပါ။ (To prevent Addiction).
ဒုက္ခ လာရင်... "ကောင်းပြီ။ မင်း ခဏ တည်းခိုလို့ ရတယ်။ ဒါပေမဲ့ ငါ့အိမ်ကို ဖျက်ဆီးခွင့် မရှိဘူး" လို့ သတိကပ်ပါ။ (To prevent Depression).
ဥပေက္ခာ လာရင်... "မင်း ရှိနေတာကို ငါ သိတယ်" လို့ သတိကပ်ပါ။ (To prevent Ignorance).
ဒီလို "သတိတံခါးမှူး" (Mindfulness Doorkeeper) ထားလိုက်ရင်... ဘယ်လို ခံစားချက်မျိုးကမှ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ စိတ်ကို ဒုက္ခမပေးနိုင်တော့ပါဘူး။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခုနက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ခံစားမှုတွေကို "ဧည့်သည်" လို့ သဘောထားပြီး စာရင်းရှင်းနည်း၊ လက်ခံနည်းတွေကို သိခဲ့ကြပြီ။
အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှာ အကြီးမားဆုံး ခံစားမှုလှိုင်းဒဏ်ကို ခံခဲ့ရပြီး၊ ဒီနည်းလမ်းနဲ့ ပြန်လည် နာလန်ထူလာတဲ့ အမျိုးသမီးငယ် တစ်ယောက်အကြောင်း ပြောပြချင်တယ်။
ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခု (Case-2661) ကို ပြောပြပါမယ်။
တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ကို ကုမ္ပဏီဝန်ထမ်း အမျိုးသမီးငယ်လေး တစ်ယောက် ရောက်လာတယ်။ သူ့မျက်နှာက အမြဲတမ်း ညှိုးငယ်နေတယ်။ မျက်ရည်ဝဲနေတယ်။ သူက ၂၀၂၃ ခုနှစ်ထဲမှာ နှစ်ခါနာ ခံခဲ့ရသူ။ တစ်ဖက်က ချစ်သူနဲ့ လမ်းခွဲရတယ် (Breakup)၊ တစ်ဖက်က အလုပ်ကနေ လျှော့ချခံလိုက်ရတယ် (Laid off)။
သူက ဦးပဉ္ဇင်းကို လျှောက်တယ်။
"ဆရာတော်... တပည့်တော်ရဲ့ ၂၀၂၃ ဟာ ငရဲပါပဲ။ တပည့်တော် ခံစားရတာ လွန်ကဲလွန်းလို့ ရင်ဘတ်ကြီး ကွဲထွက်မတတ်ပါပဲ။ ဒီနာကျင်မှုတွေက ဘယ်တော့မှ ပျောက်မှာ မဟုတ်တော့ဘူး။ တပည့်တော် ဘဝဆုံးပါပြီ" တဲ့။
သူက သူ့ရဲ့ "ခံစားချက်" (Feeling) ကို "ဘဝ" (Life) နဲ့ ရောထွေးနေတာ။ "ငါ ခံစားရတယ်" ဆိုတာထက် "ငါက အရှုံးသမား၊ ငါက အပယ်ခံ" ဆိုတဲ့ "Self-Identity" (အတ္တ) ကို တည်ဆောက်လိုက်တာ။
ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ (Policy 30, Article 30.2) အရ သူ့ကို "Emotional Audit" လုပ်ခိုင်းလိုက်တယ်။
ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ကို မေးတယ်။
"ဒကာမလေး... ညည်း ပြောတော့ ၂၀၂၃ တစ်နှစ်လုံး ငရဲကျတယ် ဆို။ ကဲ... ဒါဆိုရင် မေလ (၁၅) ရက်နေ့ နေ့လယ် ၁ နာရီတုန်းက ညည်း ဘယ်လို ခံစားခဲ့ရလဲ"။
သူ ကြောင်သွားတယ်။ "မမှတ်မိပါဘူး ဘုရား"။
"ဩော်... မမှတ်မိဘူးလား။ ဒါဆို ဇွန်လ (၁) ရက်နေ့တုန်းကရော"။
"မမှတ်မိပါဘူး ဘုရား"။
"တွေ့လား... ညည်း ပြောတဲ့ 'တစ်နှစ်လုံး ခံစားရတယ်' ဆိုတာ မဟုတ်ဘူး။ ခံစားမှုတွေက ဖြစ်လိုက် ပျက်လိုက်ပဲ။ ညည်းက အဲဒီ ဖြစ်ပျက်သွားတဲ့ အမှတ်တရ (Memory) တွေကို စုစည်းပြီး 'ငရဲ' လို့ နာမည်ပေးထားတာ" လို့ ထောက်ပြလိုက်တယ်။
ပြီးတော့ ဦးပဉ္ဇင်းက "ဧည့်သည် ဥပမာ" (Guest House Metaphor) နဲ့ ရှင်းပြတယ်။
"အခု ညည်းရဲ့ စိတ်အိမ်ကို 'ဝမ်းနည်းမှု' (Grief) ဆိုတဲ့ ဧည့်သည် ရောက်နေတာ။ သူက ဧည့်သည်ဆိုးပဲ။ အခန်းတွေကို ဖျက်ဆီးတယ်၊ အော်ဟစ်တယ်။ ဒါပေမဲ့... အိမ်ရှင် (ညည်း) က သူနဲ့ လိုက်အော်နေရင် အိမ်ကြီး ပျက်စီးသွားမှာပေါ့။
အိမ်ရှင်ဆိုတာ တည်ငြိမ်ရတယ်။ 'ဪ... ဒီဧည့်သည် သောင်းကျန်းနေပါလား' လို့ ကြည့်ရုံပဲ ကြည့်ရတယ်။ သူ သောင်းကျန်းလို့ မောသွားရင် ပြန်သွားလိမ့်မယ်။ ညည်းက သူ့ကို အစာကျွေးပြီး မွေးထားသမျှ ကာလပတ်လုံး သူက နေနေမှာပဲ"။
ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ကို ဝေဒနာနုပဿနာ ရှုနည်း သင်ပေးလိုက်တယ်။
"ရင်ဘတ်ထဲမှာ နာကျင်မှု ပေါ်လာရင်... 'ငါ နာတယ်' လို့ မမှတ်နဲ့။ 'နာကျင်မှု ဝေဒနာ ပေါ်နေတယ်' လို့ပဲ မှတ်။ ဧည့်သည်ကို နာမည်တပ်ပေးလိုက်။ (Labeling).
အဲဒီလို (Disassociate) လုပ်လိုက်တာနဲ့ နာကျင်မှုရဲ့ ၅၀% လောက်က ချက်ချင်း လျော့ကျသွားလိမ့်မယ်" လို့ လမ်းညွှန်လိုက်တယ်။
အဲဒီ အမျိုးသမီးငယ်လေးဟာ ဦးပဉ္ဇင်း ပြောတဲ့အတိုင်း လိုက်ကျင့်တယ်။ ခံစားချက် လာတိုင်း "ဧည့်သည်လာပြီ" လို့ သတိထားတယ်။ တဖြည်းဖြည်းနဲ့ သူဟာ ခံစားချက်တွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုအောက်ကနေ ရုန်းထွက်နိုင်လာတယ်။ "မှန်ပါ့ ဆရာတော်... ၂၀၂၃ ဟာ မုန်တိုင်းထန်တဲ့ ရာသီဥတု (Bad Weather) တစ်ခုပါပဲ။ တပည့်တော်ရဲ့ ကောင်းကင်ပြာကြီး (Sky) ကတော့ အကောင်းအတိုင်း ရှိပါသေးတယ်" ဆိုပြီး ပြုံးပြုံးရွှင်ရွှင် ပြန်လျှောက်တယ်။
တွေ့လိုက်တယ် မဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ကုန်ဆုံးခြင်းဟာ... ပြက္ခဒိန် ပြောင်းလဲခြင်း သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ သူတော်ကောင်းတို့ ရင်ထဲက ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးဟောင်းတွေ၊ ခံစားချက် အကြွေးဟောင်းတွေကို စာရင်းရှင်းလင်းဖို့ အကောင်းဆုံး အချိန်အခါ (Golden Opportunity) ပါပဲ။
ဝေဒနာ ဆိုတာ ခံစားဖို့ (To feel) သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ သိမှတ်ဖို့ (To know) နဲ့ လွတ်မြောက်ဖို့ (To be free) အတွက် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အာရုံတွေပါ။
ဒီနှစ်သစ်မှာ... ဘယ်လို ခံစားချက်မျိုးပဲ လာလာ "ဧည့်သည်ပါပဲ" ဆိုတဲ့ အသိနဲ့ ကြိုဆိုနိုင်ကြပါစေ။
ကိုင်း... ဒီလောက်ဆိုရင် ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "၂၀၂၃ နှစ်ချုပ် (၂) - စိတ်ခံစားမှု စာရင်းစစ်ခြင်း" အကြောင်းအရာကို သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး နိဂုံးချုပ် ကြည့်လိုက်ကြစို့။
ယနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ အထဲမှာ...
မမြဲသော၊ ဆင်းရဲသော၊ ဖောက်ပြန် ပြောင်းလဲတတ်သော သုခ ဒုက္ခ ဝေဒနာ အပေါင်းသည် "ဒုက္ခသစ္စာ"။
အဲဒီ ခံစားမှု ဝေဒနာများအပေါ် "ငါ ခံစားတယ်၊ သာယာတယ်၊ မကျေနပ်ဘူး" ဟု စွဲလမ်း ငြိတွယ်နေသော တဏှာအစွဲသည် ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း "သမုဒယသစ္စာ"။
အဲဒီ တဏှာငြိတွယ်မှု ချုပ်ငြိမ်းပြီး၊ ဝေဒနာကို ဝေဒနာမျှသာဟု သိမြင်ကာ လွတ်မြောက်ခြင်း နိဗ္ဗာန်သည်သာ "နိရောဓသစ္စာ"။
အဲဒီ လွတ်မြောက်မှုကို ရရှိဖို့အတွက် ခံစားမှုကို ရှုမှတ်သော ဝေဒနာနုပဿနာ၊ သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ မဂ္ဂင်တရားများကို ကျင့်ကြံခြင်းသည် "မဂ္ဂသစ္စာ"။
ဆိုပြီး သစ္စာလေးပါး တရားတော်မြတ်ကြီးကို ဆင်ခြင်နှလုံးသွင်းနိုင်ကြပါစေ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... ဤသို့ ဟောကြားရသော ဓမ္မကုသိုလ်၊ နာကြားရသော သောတကုသိုလ် အစုစုတို့ကြောင့်... ယနေ့ တရားနာ ကြွရောက်လာကြသော သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၏ စိတ်ခံစားမှု အကြွေးဟောင်းများကို ပေးဆပ်ကျေအေးနိုင်ကြပါစေ၊ ဝေဒနာကို ဧည့်သည်ဟု သိမြင်၍ စိတ်၏ အိမ်ရှင်အစစ်အမှန်အဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ကြပါစေ၊ ကိုယ်၏ ကျန်းမာခြင်း၊ စိတ်၏ ချမ်းသာခြင်းတို့နှင့် ပြည့်စုံကာ... နောက်ဆုံးတွင် ဝေဒနာခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော အမတနိဗ္ဗာန်သို့ ဧကန်မုချ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
No comments:
Post a Comment
Note: Only a member of this blog may post a comment.