နေ့ရက် - မေလ (၁၉) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-139) ခံစားမှုနှင့် နာကျင်မှု စီမံခန့်ခွဲခြင်း (Vedana & Pain Management)

 

နေ့ရက် - မေလ (၁၉) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-139) ခံစားမှုနှင့် နာကျင်မှု စီမံခန့်ခွဲခြင်း (Vedana & Pain Management)

ကိုးကားကျမ်း - ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် (ဝေဒနာနုပဿနာ)

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Pain Management & Neuroscience (နာကျင်မှုဆိုင်ရာ ဆေးပညာနှင့် ဦးနှောက်သိပ္ပံ)

---

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဘုရားရှင်၊ တရားတော်၊ သံဃာတော်တည်းဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ကင်းငြိမ်းလွင့်ပျောက်၍ ကောင်းကျိုးလိုအင်ဆန္ဒများ တစ်လုံးတစ်ဝတည်း ပြည့်စုံကြပါစေကုန်သတည်း။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ မေလ (၁၉) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ မနေ့က ပြတိုက်တွေရဲ့ စိတ်ပညာအကြောင်း ပြောခဲ့ကြတယ်။ ဒီနေ့တော့ လူတိုင်း မလွဲမသွေ ကြုံတွေ့ရမယ့်၊ ကြုံတွေ့နေရတဲ့၊ လူတိုင်းလည်း အကြောက်ဆုံးဖြစ်တဲ့ "နာကျင်မှု" (Pain) ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာကို ဆွေးနွေးကြမယ်။ သူတော်ကောင်းတို့... ခေါင်းကိုက်ဖူးတယ်၊ ဗိုက်နာဖူးတယ်၊ သွားကိုက်ဖူးတယ် မဟုတ်လား။ အဲဒီအချိန်မှာ ဘယ်လို ခံစားရသလဲ။ "သေပါတော့မယ်၊ ကျိုးပါတော့မယ်" ဆိုပြီး ညည်းတွားမိကြသလား။ ဒါမှမဟုတ် ဒီနာကျင်မှုကို တရားအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ကြသလား။ ဒီနေ့မှာ ဝေဒနာကို ဘယ်လို ရှုမှတ်မလဲ၊ သိပ္ပံပညာက နာကျင်မှုကို ဘယ်လို ကုစားသလဲ ဆိုတာတွေကို အသေးစိတ် ရှင်းပြပါမယ်။

တရားမဟောခင်မှာ... နာကျင်မှု ဝေဒနာကို ရှုမှတ်ဖို့ဆိုတာ စိတ်ရဲ့ တည်ငြိမ်မှု အားကောင်းဖို့ လိုပါတယ်။ လှိုင်းလေထန်နေတဲ့ ရေပြင်မှာ လှေငယ်လေး တည်ငြိမ်ဖို့ ခက်သလို၊ စိတ်မငြိမ်ရင် ဝေဒနာဒဏ်ကို မခံနိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် စိတ်ကို တည်ငြိမ်အေးချမ်းစေတဲ့ "အာနာပါနဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်း" ကိုပဲ "ကာယသင်္ခါရကို ငြိမ်းစေလျက်" (Passambhayam Kaya Sankharam) ဆိုတဲ့ အဆင့်ထိ ရောက်အောင် စီးဖြန်းကြရအောင်။

အားလုံးပဲ ခါးလေးမတ်မတ်ထား၊ မျက်လုံးလေး မှိတ်ထားပါ။ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ တင်းအားတွေကို လျှော့ချလိုက်ပါ။ ဝင်လေလေး ဝင်လာရင် "ငြိမ်းချမ်းစွာ ဝင်လာတယ်"။ ထွက်လေလေး ထွက်သွားရင် "နာကျင်မှုတွေ၊ ပူလောင်မှုတွေ ပါသွားတယ်" လို့ သဘောထားပါ။ အသက်ရှူတာကို နူးညံ့သထက် နူးညံ့အောင်၊ သိမ်မွေ့သထက် သိမ်မွေ့အောင် ပြုလုပ်ရင်း (၁) မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်စွာ ရှုမှတ်ကြပါစို့။

(ခေတ္တ ငြိမ်သက်ခြင်း)

ကိုင်း... စိတ်ကလေး အနည်းငယ် ငြိမ်သက်သွားပြီဆိုရင်၊ ဒီနာကျင်မှု သဘောတရားကို ခေတ်သစ် နာကျင်မှုဆိုင်ရာ ဆေးပညာ (Pain Management Science) က ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲ ဆိုတာ လေ့လာကြည့်ကြမယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာမှာ နာကျင်မှုဆိုတာ ဒဏ်ရာတစ်ခုတည်းကြောင့် ဖြစ်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဦးနှောက်ရဲ့ "ဆုံးဖြတ်ချက်" တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့မှာ Nociceptors (နာကျင်မှု အာရုံခံ ဆဲလ်များ) ဆိုတာ ရှိတယ်။ ဥပမာ - ခြေထောက်ကို ခလုတ်တိုက်မိလိုက်ရင် အဲဒီဆဲလ်တွေက ကျောရိုးမကြီး (Spinal Cord) ဆီကို သတင်းပို့လိုက်တယ်။ "ဟေ့... ဒီမှာ ထိခိုက်သွားပြီ" ပေါ့။

ဒါပေမဲ့ အဲဒီသတင်းက ဦးနှောက်ဆီကို တန်းရောက်တာ မဟုတ်ဘူး။ ကျောရိုးမကြီးမှာ "Gate" (တံခါး) တစ်ခု ရှိတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက Gate Control Theory လို့ ခေါ်ကြတယ်။

အဲဒီ တံခါးက ဘယ်လို အလုပ်လုပ်သလဲဆိုတော့...

၁။ တကယ်လို့ လူက ကြောက်လန့်နေမယ်၊ စိတ်ပူနေမယ်၊ ဒေါသထွက်နေမယ် ဆိုရင် ဦးနှောက်က "ဖွင့်လိုက်၊ အရေးကြီးတယ်" ဆိုပြီး အမိန့်ပေးတော့ တံခါးပွင့်သွားတယ်။ နာကျင်မှုက (၁၀) ဆလောက် တက်လာတယ်။

၂။ တကယ်လို့ လူက စိတ်အေးအေးထားမယ်၊ တရားမှတ်နေမယ်၊ သို့မဟုတ် တခြားအာရုံတစ်ခုကို စူးစိုက်နေမယ် ဆိုရင် ဦးနှောက်က "ပိတ်လိုက်၊ သိပ်မလိုဘူး" ဆိုပြီး အမိန့်ပေးတော့ တံခါးပိတ်သွားတယ်။ နာကျင်မှုက လျော့သွားတယ်။

ဒါကြောင့် စစ်မြေပြင်က စစ်သားတွေဟာ ဒဏ်ရာပြင်းထန်ပေမယ့် တိုက်ပွဲပြီးမှ နာတာကို သိကြတာ။ အဲဒီအချိန်မှာ ဦးနှောက်က တံခါးပိတ်ထားလို့ပါ။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် ကလေးလေးတွေဟာ ခြင်ကိုက်တာလောက်နဲ့ အော်ငိုကြတာ၊ ကြောက်စိတ်ကြောင့် တံခါးပွင့်သွားလို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို ကြည့်ရင် နာကျင်မှုဆိုတာ "ရုပ်" (Body) မှာ ဖြစ်ပေမယ့်၊ "နာမ်" (Mind) က ထိန်းချုပ်လို့ ရတယ်ဆိုတာ သိပ္ပံပညာက လက်ခံထားပြီး ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... ပါဠိတော်နဲ့ ညှိကြည့်ရအောင်။ ဘုရားရှင်က "သလ္လသုတ်" (မြားသုတ်) မှာ အလွန် ကောင်းတဲ့ ဥပမာတစ်ခု ပေးထားတယ်။

"ချစ်သား ရဟန်းတို့... ပုထုဇဉ်တစ်ယောက်ဟာ နာကျင်မှုတစ်ခု ဖြစ်လာရင် မြားနှစ်စင်း အပစ်ခံရသလို ဖြစ်နေတယ်" တဲ့။

• ပထမမြား ကတော့ ရုပ်ခန္ဓာမှာ ဖြစ်တဲ့ နာကျင်မှု (ကာယိက ဒုက္ခ)။ ဒါကို ရဟန္တာလည်း ရှောင်လို့ မရဘူး။ ခလုတ်တိုက်ရင် နာမှာပဲ။

• ဒုတိယမြား ကတော့ စိတ်မှာ ဖြစ်တဲ့ ပူပန်မှု (စေတသိက ဒုက္ခ)။ "အား... နာလိုက်တာ၊ ငါ သေတော့မှာလား၊ ဘာလို့ ငါ့ကျမှ ဖြစ်ရတာလဲ" ဆိုပြီး စိတ်ဆင်းရဲတာ။
  ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်တွေကျတော့ ပထမမြားကိုပဲ လက်ခံတယ်။ ဒုတိယမြားကို လက်မခံဘူး။ "နာရင် နာတယ်၊ ဒါ ရုပ်ရဲ့သဘောပဲ" လို့ သိပြီး စိတ်က အေးဆေးပဲ။

ဝေဒနာနုပဿနာ ရှုမှတ်တယ် ဆိုတာ အဲဒီ ဒုတိယမြားကို နှုတ်ပစ်တာပါပဲ။ ဝေဒနာ (၃) မျိုး ရှိတယ်။

၁။ သုခဝေဒနာ (ကောင်းသော ခံစားမှု)။

၂။ ဒုက္ခဝေဒနာ (ဆိုးသော ခံစားမှု)။

၃။ အဒုက္ခမသုခ ဝေဒနာ (မကောင်းမဆိုး ဥပေက္ခာ ခံစားမှု)။

ဒီနေရာမှာ ဒုက္ခဝေဒနာကို ရှုမှတ်ဖို့က အခက်ဆုံးပါပဲ။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ "ဒေါသ" (Aversion) က ကပ်ပါလာလို့ပါ။

ကိုင်း... ဒီနာကျင်မှုကို ဝိပဿနာ ရှုကွက် ထဲမှာ ဘယ်လို ဓာတ်ခွဲမလဲ။

ဥပမာ - ဒကာကြီးတစ်ယောက် ခါးနာနေတယ် ဆိုပါစို့။ ထိုင်လို့လည်း မရ၊ ထလို့လည်း မရ။

ကာယဒွါရ နှင့် ဝေဒနာနုပဿနာ ရှုကွက်

၁။ အာရုံ (Object): ခါးမှ နာကျင်မှု (ဒုက္ခဝေဒနာ)။

၂။ ဒွါရ (Door): ကိုယ်အကြည် (ကာယ)။

၃။ ဖဿ (Contact): ရုပ်အချင်းချင်း တိုက်ဆိုင်မှု။

၄။ သညာ (Perception): "ငါ့ခါး၊ အရိုးကျိုးပြီလား" ဆိုတဲ့ အမှတ်မှား။

ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးဆုံးက... "ငါ နာတယ်" လို့ လုံးဝ မမှတ်ပါနဲ့။ နာတာက "ငါ" မဟုတ်ဘူး။

ရှုကွက် (အရူခံ) က ဘာလဲ?

ခါးနေရာမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ "ထိုးတဲ့သဘော၊ ကိုက်တဲ့သဘော၊ ပူတဲ့သဘော" သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်။ ဒါဟာ ပထဝီဓာတ် (မာခြင်း)၊ တေဇောဓာတ် (ပူခြင်း)၊ ဝါယောဓာတ် (ထောက်ကန်ခြင်း) တို့ရဲ့ ဖောက်ပြန်မှု (Rupa Kalapa) မျှသာ ဖြစ်တယ်။

ရှုဉာဏ် (အရူဉာဏ်) နဲ့ ဘယ်လို မှတ်မလဲ?

ကိုက်ခဲမှု ပေါ်လာရင်... "ကိုက်တယ်... သိတယ်"။ "နာတယ်... သိတယ်"။

စိတ်ထဲကနေ အဲဒီ နာတဲ့နေရာကို တိုက်ရိုက် သွားမကြည့်နဲ့။ (တိုက်ရိုက်ကြည့်ရင် သမာဓိမရှိရင် ဒေါသဖြစ်တတ်တယ်)။

ဘေးကနေ ခွာကြည့်ပါ။ သူစိမ်းတစ်ယောက် နာနေတာကို ကြည့်သလိုမျိုး "Objective Observation" (ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်) ကြည့်ပါ။

"ဪ... နာကျင်မှုဆိုတာ ပေါ်လာလိုက်၊ တိုးလာလိုက်၊ လျော့သွားလိုက်နဲ့ လှိုင်းတံပိုးလိုပါလား။ မြဲမှ မမြဲဘဲ" လို့ အနိစ္စသဘောကို ရှာပါ။

နာတာကို ပျောက်ချင်လို့ မရှုနဲ့။ (ပျောက်ချင်တာက လောဘ/တဏှာ)။ သိချင်လို့ ရှုပါ။ (သိချင်တာက ပညာ)။

"မင်း နာချင်သလောက် နာစမ်း၊ ငါကတော့ မင်းကို သိရုံပဲ သိမယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ်နဲ့ ကြည့်လိုက်ရင်၊ ဦးနှောက်က Gate ကို ပိတ်လိုက်ပြီး၊ နာကျင်မှု ဝေဒနာဟာ ထက်ဝက်လောက် လျော့ကျသွားပါလိမ့်မယ်။

ကိုင်း... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ ဆိုတာကို Case-2439 ဖြစ်ရပ်မှန်လေးနဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြမယ်။ (မှီငြမ်း - Template T162: Health & Injury Incident).

Hswagata ပြတိုက်မှာ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေး လုပ်နေတုန်း မတော်တဆမှုတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့တယ်။ အလုပ်သမားလေး တစ်ယောက်၊ နာမည်က "ကိုထွန်း" ဆိုပါစို့။ လှေကားပေါ်က ဆင်းရင်း ခြေချော်ပြီး ခြေချင်းဝတ် လည်သွားတယ်။

"အား... ကျွတ်ကျွတ်... သေပါပြီဗျာ" ဆိုပြီး အသံကုန် အော်တယ်။ မျက်နှာတစ်ခုလုံး နီရဲပြီး ချွေးတွေ ပြန်နေတယ်။ သူက ဘေးနားက လူတွေကိုပါ ရန်တွေ့တယ်။ "မင်းတို့ လှေကားကို သေချာ မကိုင်ထားလို့၊ ငါ့ခြေထောက် ကျိုးပြီ" ဆိုပြီး ဒေါသတွေ ထွက်နေတယ်။

ဒါဟာ "ဒုတိယမြား" စိုက်ဝင်နေတဲ့ အခြေအနေပဲ။ နာလည်းနာတယ်၊ ဒေါသလည်း ထွက်နေတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဘုန်းကြီး ရောက်သွားတယ်။ Policy 7, Article 7.5 (Emergency Response & First Aid) အရ ချက်ချင်း ဆောင်ရွက်ရတယ်။

ပထမဆုံး၊ သူ့ကို ဘေးကင်းရာ ရွှေ့ပြီး First Aid (ရေခဲအိတ်ကပ်တာ၊ ပတ်တီးစည်းတာ) လုပ်ပေးတယ်။

ဒါပေမဲ့ သူက အော်နေတုန်းပဲ။ ဘုန်းကြီးက သူ့ကို တရားနည်းနဲ့ Pain Management လုပ်ပေးတယ်။

"ကိုထွန်း... မင်း အော်နေရင် ပိုနာမယ်။ မင်းရဲ့ စိတ်က ဒေါသထွက်နေရင် သွေးကြောတွေ ပိုတင်းပြီး ပိုကိုက်မယ်။ အသက်ကို ပြင်းပြင်း ရှူလိုက်" လို့ ပြောတယ်။

"ဆရာတော်... အရမ်း နာတာကိုးဘုရား" တဲ့။

"အေး... နာတာကို ငါ သိတယ်။ အခု မင်း မျက်လုံးကို မှိတ်လိုက်။ နာတဲ့နေရာကို စိတ်မရောက်စေနဲ့။ နှာသီးဖျားကို စိတ်ပို့လိုက်။ ဝင်လေ ထွက်လေကိုပဲ ကြည့်" လို့ အာရုံလွှဲ (Distraction Technique) ခိုင်းလိုက်တယ်။

(၅) မိနစ်လောက် အာနာပါန ရှုခိုင်းလိုက်တော့ သူ့အော်သံတွေ တိတ်သွားတယ်။ မျက်နှာက တင်းအားတွေ လျော့သွားတယ်။

အဲဒီကျမှ ဘုန်းကြီးက "ကဲ... အခု ခြေထောက်ကို ပြန်ကြည့်။ နာတာက နာတာပဲ။ မင်းစိတ်က အေးသွားတော့ နာတာ သက်သာမသွားဘူးလား" လို့ မေးတယ်။

"တင်ပါ့... ခုနလောက် မဆိုးတော့ဘူး ဘုရား" တဲ့။

နောက်ပိုင်း ဆေးရုံပို့၊ ဓာတ်မှန်ရိုက်တော့ အရိုးမကျိုးဘူး၊ အကြောပဲ တက်တာ။

ကိုထွန်းက နောက်ပိုင်း ပြောပြတယ်။ "ဆရာတော်... တပည့်တော်က ခြေထောက်ကျိုးပြီဆိုပြီး လန့်သွားလို့ ပိုနာတာ။ တရားမှတ်လိုက်မှ အကြောတက်တာလောက်ပဲ ဆိုတာ သိလိုက်ရတယ်" တဲ့။

ကြည့်စမ်း... ဝေဒနာဆိုတာ သူ့သဘောသူ ဆောင်တာ။ စိတ်က ဝင်မရှုပ်ရင် သည်းခံနိုင်စွမ်း (Tolerance) ရှိတယ် ဆိုတာ ပေါ်မလာဘူးလား... ပေါ်လာပါတယ်နော်။

ကိုင်း... နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး တရားသိမ်းကြစို့။

• နာကျင်ခြင်း၊ ကိုက်ခဲခြင်း၊ အိုနာသေ ရောဂါဝေဒနာ ခံစားရခြင်းသည် "ဒုက္ခသစ္စာ"။

• နာကျင်မှုကို မလိုလားသော ဒေါသ၊ ချမ်းသာမှုကို လိုလားသော တဏှာသည် "သမုဒယသစ္စာ"။

• ဝေဒနာတို့၏ ချုပ်ငြိမ်းရာ၊ ရုပ်နာမ်တို့၏ ငြိမ်းအေးရာ နိဗ္ဗာန်သည် "နိရောဓသစ္စာ"။

• ဝေဒနာကို ဝေဒနာဟုသာ ရှုမှတ်ပြီး၊ ငါစွဲမပါဘဲ သတိပညာဖြင့် စောင့်ကြည့်သော ဝေဒနာနုပဿနာ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်သည် "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။

သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း ဘဝမှာ မလွဲမသွေ ကြုံတွေ့ရမယ့် နာကျင်မှု ဝေဒနာများကို ဒုတိယမြား အစိုက်မခံရလေအောင်၊ သတိပဋ္ဌာန် လက်နက်ဖြင့် ကာကွယ်နိုင်ကြပြီး၊ ဝေဒနာမှ လွတ်မြောက်ရာ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

နောက်ဆုံးအနေနဲ့ မှာကြားလိုတာကတော့... ဓမ္မမိတ်ဆွေများအနေဖြင့် ဝေဒနာနုပဿနာ ရှုနည်းအသေးစိတ်၊ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ရှေးဦးသူနာပြု နည်းလမ်းများကို ပိုမိုလေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် ဝင်ရောက် ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်လို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။

ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားများအားလုံး ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း၊ စိတ်ဆင်းရဲခြင်း ဝေဒနာများမှ ကင်းဝေးကြပါစေ။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

---

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

Date: May 19, 2023

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

---